CHẨN ĐOÁN VÀ XỬ TRÍ
VẾT THƯƠNG MẠCH MÁU
************
BS Phạm thọ Tuấn Anh
Khoa Ngoại Lồng ngực Tim mạch BVCR
TỔNG QUAN :
Theo dòng lòch sử, việc chẩn đoán và xử trí vết thương mạch máu đã có nhiều thay đổi.
Trước kia các vết thương mạch máu đều điều trò bằng phương pháp cột mạch máu với
hậu quả là phải đoạn chi. Sau đó, các phương pháp khâu nối mạch máu cùng việc sử
dụng tónh mạch tự thân đã trở thành phổ biến. Công tác điều trò chú trọng đến việc phục
hồi mạch máu sớm, giảm thời gian từ khi bò thương cho đến lúc phẫu thuật. Việc phát
hiện ra Heparin cũng như siêu âm mạch máu đã thúc đẩy phẫu thuật mạch máu phát
triển. Gần đây các phương pháp can thiệp trong lòng mạch đã đạt được nhiều tiến bộ.
Tác nhân gây tổn thương mạch máu gồm có : hoả khí ( đạn, trái nổ), bạch khí ( dao, vật
sác nhọn), tai nạn (giao thông, té ngã), các dụng cụ thủ thuật y khoa( kim, ống thông).
Nguyên nhân có thể là : vết thương hoả khí hay bạch khí, chấn thương kín do tai nạn giao
thông hay té cao, thủ thuật y khoa ( tai biến phẫu thuật hay phương pháp can thiệp nội
mạch).
CHẨN ĐOÁN
Thường gặp trường hợp tổn thương mạch máu tứ chi. Bệnh nhân nhập viện cấp cứu sau
khi bò chấn thương hoặc vết thương xuyên thấu chi.
Cần xác đònh thời điểm bò thương, nguyên nhân , tác nhân gây thương tích, biện pháp sơ
cứu ban đầu .
Các biểu hiện lâm sàng bao gồm :
Triệu chứng cơ năng :
- Đau tại chỗ chấn thương và phần chi phía dưới.
- Cảm giác tê, lạnh và giảm vận động chi bò thương.
Triệu chứng thực thể :
- Máu chẩy xòt ra từ vết thương
- Ổ máu tụ tại chỗ chấn thương.
- Dấu hiệu thiếu máu nuôi chi cấp tính bao gồm mất mạch dưới chỗ bò thương, chi lạnh,

đối với mọi trường hợp khác. Lý do là tốn tiền, tỉ lệ chẩn đoán âm tính cao và gây thêm
thương tổn hoặc tai biến do tiêm chất cản quang. Dấu hiệu mất mạch ngoại biên cùng với
thăm dò siêu âm Doppler giúp đònh hướng trường hợp nào cần chụp động mạch hay là
không.
- Ngoài ra, cần đánh giá tình trạng toàn thân ( mạch huyết áp ổn đònh hay choáng mất
máu) và các cơ quan khác : hô hấp, tim, nội tạng bụng, sọ não, xương khớp.
Bảng 1 : Biểu hiện lâm sàng tổn thương mạch máu ở chi
Dấu hiệu cứng Mất hay giảm mạch đập
Máu chẩy thành dòng ra khỏi vết thương
Ổ máu tụ lớn dần
Sờ thấy rung miu
Nghe thấy âm thổi
Dấu thiếu máu nuôi ngoại biên
Dấu hiệu mềm Ổ máu tụ nhỏ, ổn đònh
Tổn thương thần kinh đi kèm
Tụt huyết áp không rõ lý do
Tổn thương gần bó mạch máu
Tiền sử chẩy máu không còn nữa
Gẫy xương phức tạp
( Nguồn : Penetrating trauma to the extremities, Emergency medecine McGraw-Hill,
2000 : 1719- 1722)
ĐIỀU TRỊ
A. Sơ cứu ban đầu : Đặt ga rôt hay băng ép có trọng điểm.
B. Điều trò phẫu thuật :
- Bảo đảm sự thông khí hô hấp , bồi phụ dung tích máu, kiểm soát cầm máu , đánh giá
toàn diện các tổn thương khác là những bước khởi đầu cần thiết
- Chuẩn bò trường mổ rộng rãi bao gồm toàn thể chi bò tổn thương cũng như chi đối
diện.
- Đường mổ dọc theo đường đi của động mạch cần can thiệp.
- Kiểm soát đầu gần và đầu xa động mạch trước khi phẫu tích đến đoạn thương tổn.

đònh xương. Sau đó tiến hành phục hồi lưu thông mạch máu.
- Tổn thương thần kinh ảnh hưởng đến chức năng lâu dài của chi. Nối thần kinh kỳ đầu
nếu tổn thương sắc gọn. Nếu thần kinh dập nát nhiều, đánh dấu 2 đầu bằng chỉ không
tan chuẩn bò phục hồi kỳ sau.
- Chỉ đònh đoạn chi kỳ đầu :
 Chấn thương dập nát nhiều , xương , phần mềm, thần kinh, cơ, mạch máu đều bò tổn
thương. Dù có phục hồi lại mạch máu, khả năng mất chức năng sử dụng của chi rất
cao.
 Tình trạng toàn thân nguy kòch , choáng nặng, đa chấn thương. Phục hồi mạch máu
kéo dài thời gian phẫu thuật ảnh hưởng đến sinh mạng bệnh nhân
C. Phương pháp điều trò nội mạch :
Là phương pháp sử dụng ống thông, dây dẫn và một số dụng cụ khác can thiệp trong lòng
mạch máu dưới sự hướng dẫn của X quang . Dùng để điều trò các thương tổn thủng rách
động mạch, giả phình động mạch hay dò động tónh mạch lưu lượng thấp ở những động
mạch không quan trọng, nằm ngoại vi. Phương pháp thực hiện là bít lòng mạch hoặc đặt
khung chống ( stent ) trong lòng mạch.
KẾT LUẬN
Vết thương mạch máu là 1 cấp cứu thường gặp. Chẩn đoán và xử trí theo sơ đồ sau :
Bảng 2 : Sơ đồ chẩn đoán và xử trí vết thương mạch máu
Chụp động mạch
Diễn tiến tốt
Phẫu thuật
Dấu hiệu mềm
Dấu hiệu cứng
Chấn thương hay
vết thương ở chi
Hỏi bệnh sử, khám
lâm sàng, siêu âm
Dương tính
m tính