BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
ĐỖ PHÚ TRUNG

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Mã số: 60.31.05 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Ninh Thị Thu Thủy

Đà Nẵng, Năm 2015


CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 9
1.1. KHÁI QUÁT VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 9
1.1.1. Khái niệm về nông nghiệp 9
1.1.2. Khái niệm về phát triển nông nghiệp 9
1.1.3. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp 9
1.1.4. Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp 10
1.2. NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 12
1.2.1. Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hợp lý 12
1.2.2. Huy động và sử dụng hiệu quả các yếu tố nguồn lực 13
1.2.3. Phát triển tổ chức sản xuất trong nông nghiệp 15
1.2.4. Tăng cƣờng thâm canh nông nghiệp 16
1.2.5. Mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phầm 16
1.2.6. Gia tăng kết quả và đóng góp của sản xuất nông nghiệp 17
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 18
1.3.1. Nhân tố điều kiện tự nhiên 18
1.3.2. Nhân tố điều kiện xã hội 19

1.3.3. Nhân tố thuộc về điều kiện kinh tế 19
1.4. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 20
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT 22
2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ
BUÔN MA THUỘT ẢNH HƢỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 22
2.1.1. Đặc điểm về tự nhiên 22
2.1.2. Đặc điểm về xã hội 28
2.1.3. Đặc điểm về kinh tế 29
2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ
BUÔN MA THUỘT 34
2.2.1. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp 34
2.2.2. Tình hình khai thác và sử dụng các yếu tố nguồn lực 39

KẾT LUẬN 94
KIẾN NGHỊ 96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)
PHỤ LỤC 101
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt
Chữ đầy đủ
GTSX
Giá trị sản xuất
HTX
Hợp tác xã
THT
Tổ hợp tác
NLTS
Nông lâm thủy sản
CN - XD
Công nghiệp - Xây dựng
TM - DV
Thƣơng mại - Dịch vụ
NN
Nông nghiệp
TP. BMT
Thành phố Buôn Ma Thuột
BQ

Tỷ trọng của các ngành kinh tế
30
2.4
Tỷ trọng của các ngành nông nghiệp giai đoạn 2008-2013
34
2.5
Cơ cấu cây trồng tại thành phố Buôn Ma Thuột
36
2.6
GTSX và cơ cấu ngành chăn nuôi của TP Buôn Ma Thuột
37
2.7
Số lƣợng gia súc, gia cầm của thành phố Buôn Ma Thuột
37
2.8
GTSX và cơ cấu ngành thủy sản của TP Buôn Ma Thuột
38
2.9
GTSX và cơ cấu ngành lâm nghiệp của TP Buôn Ma Thuột
38
2.10
Tình hình biến động đất trên địa bàn thành phố
40
2.11
Dân số và nguồn nhân lực trên địa bàn giai đoạn 2008-
2013
41
2.12
Vốn đầu tƣ cho nông nghiệp
42

2.3
Cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp giai đoạn 2008 - 2013
35

1 MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nông nghiệp là ngành có từ lâu đời, nên đƣợc coi là lĩnh vực sản xuất
truyền thống. Nó là ngành sản xuất vô cùng quan trọng trong bất cứ kỳ xã hội
nào, vì nó là ngành cung cấp những sản phẩm lƣơng thực – thực phẩm cho
ngƣời tiêu dùng và nguyên liệu đầu vào cho công nghiệp chế biến. Nông
nghiệp và nông thôn đóng góp vào hoạt động kinh tế thông qua các hình thức
cơ bản nhƣ: cung cấp sản phẩm cho sản xuất và xuất khẩu; là thị trƣờng tiêu
thụ lớn của công nghiệp; cung cấp lao động cho các khu vực kinh tế; xuất
khẩu sản phẩm đem lại nguồn thu nhập ngoại tệ lớn và góp phần quan trọng
trong việc giải quyết các vấn đề xã hội của đất nƣớc.

vấn đề xã hội, môi trƣờng nông thôn trở nên bức xúc hơn. Do đó, cần có giải
pháp để phát triển nông nghiệp thành phố toàn diện theo hƣớng hiện đại, đa
dạng, sản xuất hàng hóa có giá trị cạnh tranh cao, khai thác đƣợc tiềm năng,
thế mạnh của thành phố. Đồng thời việc phát triển kinh tế nông nghiệp cung
cấp lƣợng thực, tạo vành đai xanh cho đô thị; phát triển kinh tế nông nghiệp
hàng hóa trên địa bàn thành phố không chỉ phát triển kinh tế địa phƣơng mà
còn giải quyết vấn đề xã hội nhƣ việc làm, an sinh xã hội, môi trƣờng cho
ngƣời dân nông thôn. Vì vậy, để nâng cao giá trị sản xuất của ngành nông
nghiệp cũng nhƣ tìm ra hƣớng đi mới phù hợp với tình hình thực tiễn trên địa
bàn thành phố, với những lý do trên và những kiến thức, kinh nghiệm của
mình tôi chọn đề tài “Phát triển nông nghiệp trên địa bàn thành phố Buôn
Ma Thuột”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp của thành phố
Buôn Ma Thuột; chỉ ra những thành công, những tồn tại trong phát triển nông
3 nghiệp của thành phố Buôn Ma Thuột.
- Đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp của thành phố Buôn Ma
Thuột trong thời gian đến.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn
phát triển nông nghiệp tại thành phố Buôn Ma Thuột.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về mặt nội dung: Luận văn nghiên cứu phát triển nông nghiệp thành phố
Buôn Ma Thuột.
- Về mặt không gian: Tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

giai đoạn phát triển Sung Sang Park, 1992 cho rằng: quá trình phát triển nông
nghiệp qua 3 giai đoạn: sơ khai, đang phát triển và phát triển. Mỗi giai đoạn
phát triển, sản lƣợng nông nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau. Giai
đoạn sơ khai: sự phát triển nông nghiệp chỉ dựa vào khai thác yếu tố từ tự
nhiên nhƣ đất đai, thời tiết khí hậu và lao động (chủ yếu theo chiều rộng).
Giai đoạn đang phát triển: sự phát triển nông nghiệp dựa vào ngoài các yếu tố
ban đầu còn dựa vào các yếu tố đầu vào đƣợc sản xuất từ công nghiệp (phân
bón, thuốc hóa học). Giai đoạn phát triển: nhờ sử dụng các yếu tố sản xuất từ
công nghiệp đặc biệt máy móc và kỹ thuật hiện đại mà năng suất nông nghiệp
tăng lên (giáo trình Kinh tế phát triển của P.GS.TS. Bùi Quang Bình) 1,
tr.263 - 267 .
Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta về vấn đề phát triển nông nghiệp
Việt Nam.
Chính vì tầm quan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn với nền
5 kinh tế Việt Nam mà Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa X đã ban hành
Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 05/8/2008 “về nông nghiệp, nông dân, nông
thôn” nhằm phát triển nông nghiệp theo hƣớng hiện đại, xây dựng nông thôn
mới và xây dựng lực lƣợng nông dân có trí thức.
Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội (bổ sung, phát triển năm 2011), đã định hƣớng phát triển nông nghiệp đất
nƣớc với nhiệm vụ trung tâm là: phát triển nông, lâm, ngƣ nghiệp ngày càng
đạt trình độ công nghệ cao, chất lƣợng cao gắn với công nghiệp chế biến và
xây dựng nông thôn mới.
Ngoài những Nghị quyết, Cƣơng lĩnh Đảng và Nhà nƣớc ta về vấn đề
phát triển nông nghiệp Việt Nam nêu ở trên, có rất nhiều công trình nghiên
cứu về phát triển nông nghiệp, một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:
Nghiên cứu về tổ chức sản xuất nông nghiệp của Vũ Trọng Khải,

vào sản xuất và tiêu thụ nông sản trong sản xuất nông nghiệp.
Bài viết “Bốn hướng đột phá chính sách nông nghiệp, nông thôn và
nông dân trong giai đoạn hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ và TS.
Hoàng Xuân Nghĩa – Viện nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội 7 .
Tác giả đã phân tích, kết luận chính sách đổi mới trong lĩnh vực nông nghiệp,
nông thôn không còn phù hợp với gian đoạn mới và đề xuất hƣớng đột phá
chính sách nông nghiệp, nông thôn, nông dân ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện
nay đó là: (1) Đột phá trong khâu quy hoạch, quản lý việc sử dụng, tích tụ đất
đai nông nghiệp; (2) Đột phá trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông
thôn; (3) Đột phá về thị trƣờng và năng lực cạnh tranh của hàng hóa nông sản;
hoàn thiện các thể chế lƣu thông, nhất là đôi với lƣu thông lúa gạo; (4) Hỗ trợ
có hiệu quả cho nông dân.
7 PGS.TS Bùi Quang Bình (2013) 8 , trong tác phẩm “Dân số và phát
triển kinh tế Miền Trung – Tây Nguyên”, NXB Thông tin và Truyền thông, đã
nêu ra một số giải pháp đẩy nhanh phát triển nông nghiệp và nông thôn nhƣ:
Đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp hàng hóa; nâng cao hiệu quả sản xuất
nông nghiệp; đƣa nhanh và áp dụng rộng tiến bộ khoa học và công nghệ vào
sản xuất nông nghiệp; phát triển mạnh công nghiệp chế biến nông sản; đẩy
nhanh hơn cơ giới hóa ở nông thôn; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội
nông thôn; xây dựng hợp lý cơ cấu sản xuất nông nghiệp; phát triển mạnh
dịch vụ ở nông thôn.
Đối với vùng Tây Nguyên, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định
số 936/QĐ-TTg ngày 18/7/2012 về “ Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển
kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên đến năm 2020” 9 , đã định hƣớng phát
triển nông nghiệp là: Chuyển đổi toàn diện cơ cấu nông nghiệp để đến năm
2020 vùng Tây Nguyên cơ bản có nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, tập
trung, có sức cạnh tranh cao, hiệu quả và bền vững gắn với công nghiệp chế

rau an toàn, tạo lợi thế cạnh tranh cho các sản phẩm nông nghiệp trong điều
kiện hội nhập kinh tế.
9 CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP

1.1. KHÁI QUÁT VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIỆP
1.1.1. Khái niệm về nông nghiệp
Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng
của nền kinh tế, là ngành duy nhất sản xuất đƣợc lƣơng thực, thực phẩm.
Nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, ngành chăn
nuôi và ngành dịch vụ trong nông nghiệp. Còn nông nghiệp hiểu theo nghĩa
rộng nó còn bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản nữa.
1.1.2. Khái niệm về phát triển nông nghiệp
Phát triển nông nghiệp là quá trình tăng tiến theo hƣớng hoàn thiện
về mọi mặt, trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về qui mô sản lƣợng (tăng
trƣởng), sự tiến bộ về cơ cấu nông nghiệp và sự nâng cao hiệu quả kinh tế -
xã hội của sản xuất nông nghiệp.

xu hƣớng có tính quy luật trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nƣớc.
- Khu vực nông nghiệp có vai trò quan trọng trong cung cấp nguồn
nguyên liệu to lớn cho công nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp chế biến.
Thông qua ngành này sản phẩm nông nghiệp càng có giá trị hơn, nâng cao
khả năng cạnh tranh của nông sản hàng hóa, mở rộng thị trƣờng.
Nông nghiệp còn là thị trƣờng tiêu thụ rộng lớn các sản phẩm, dịch vụ
của công nghiệp và các ngành kinh tế khác. Vì thế, nông nghiệp là một những
nhân tố bảo đảm cho các ngành công nghiệp khác nhƣ công nghiệp hóa học,
cơ khí, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, dịch vụ sản xuất và đời sống
phát triển. Sự phát triển ổn định của nông nghiệp đòi hỏi phải cung cấp ổn
11 định về vật tƣ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc, nông cụ, cũng nhƣ
các mặt hàng tiêu dùng công nghiệp.
b. Phát triển nông nghiệp góp phần tăng trưởng nền kinh tế
Khi nông nghiệp phát triển, làm tăng thu nhập của ngƣời dân, kéo theo
tăng tiêu dùng. Nên việc tăng trƣởng và phát triển nông nghiệp góp phần rất
lớn trong tăng trƣởng nền kinh tế.
Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu của nền kinh tế cung
cấp những sản phẩm thiết yếu nhƣ lƣơng thực, thực phẩm cho con ngƣời tồn
tại. Trong quá trình phát triển nền kinh tế cần quan tâm phát triển nông nghiệp
để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về lƣơng thực và thực phẩm của xã hội.
Vì thế, sự ổn định xã hội và mức an ninh về lƣơng thực, thực phẩm của xã hội
phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của nông nghiệp.
Mặt khác, nông nghiệp cung cấp nguyên liệu cho các ngành công
nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp nhẹ và công nghiệp chế biến lƣợng
thực thực phẩm. Xã hội ngày càng phát triển, thực phẩm nông nghiệp ngày
càng đa dạng, càng đòi hỏi phát triển nhiều ngành công nghiệp chế biến thực

dịch cơ cấu có khả năng tái sản xuất mở rộng, khai thác tiềm năng thế mạnh
của địa phƣơng, đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng và xã hội, qua đó đảm bảo về
mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng.
Phát triển nông nghiệp luôn làm chuyển dịch cơ cấu các ngành, các bộ
phận để tạo ra cơ cấu hợp lý đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Chuyển dịch
cơ cấu nông nghiệp hợp lý chính là chuyển sang một cơ cấu có khả năng khai
thác đƣợc lợi thế so sánh, lấy thị trƣờng làm căn cứ; tăng những ngành có giá
trị gia tăng cao, có hàm lƣợng khoa học công nghệ, có nhu cầu thị trƣờng lớn
và ổn định; tăng những ngành có suất sử dụng tài nguyên thấp, ít gây hại môi
trƣờng.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp:
13 - Sự thay đổi tỷ trọng nông nghiệp trong nền kinh tế
- Sự thay đổi tỷ trọng các ngành trong nông nghiệp.
- Sự thay đổi tỷ trọng trong nội bộ từng ngành
1.2.2. Huy động và sử dụng hiệu quả các yếu tố nguồn lực
Các nguồn lực trong nông nghiệp chủ yếu gồm đất đai, vốn, lao động,
khoa học công nghệ, cơ sở vật chất. Tốc độ tăng trƣởng và phát triển nông
nghiệp trƣớc hết phụ thuộc vào số lƣợng và chất lƣợng các yếu tố nguồn lực
đƣợc huy động vào sản xuất nông nghiệp. Khi xem xét từng yếu tố nguồn lực,
xu hƣớng vận động về số lƣợng và chất lƣợng của từng yếu tố nguồn lực theo
các chiều hƣớng khác nhau. Nhƣng khi sử dụng cần kết hợp các yếu tố nguồn
lực một cách hài hoà, hợp lý. Tỷ lệ tham gia của mỗi yếu tố nguồn lực vào
quá trình sản xuất từng loại nông sản tuỳ thuộc vào tính chất của quy trình kỹ
thuật và tiến bộ công nghệ.
- Đất đai: Trong nông nghiệp, ruộng đất vừa là đối tƣợng lao động, vừa
là tƣ liệu lao động. Ruộng đất là đối tƣợng lao động khi con ngƣời sử dụng
công cụ lao động tác động vào đất làm cho đất thay hình đổi dạng, nhƣ cày,

- Khoa học công nghệ: Sự phát triển của khoa học và công nghệ là một
trong các nhân tố chủ yếu tạo những điều kiện tiền đề để phát triển nông
nghiệp. Sự phát triển của khoa học và công nghệ không những làm thay đổi
các công cụ sản xuất mà còn làm thay đổi cả phƣơng thức lao động, tạo ra khả
năng đổi mới nguyên tắc và phƣơng pháp sản xuất, cho phép áp dụng các
thành tựu khoa học công nghệ, giảm tác hại môi trƣờng. Sự phát triển của
khoa học – công nghệ cho phép tạo ra những giống mới, ngành nghề mới và
những mô hình sản xuất mới.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh việc huy động và sử dụng các yếu tố nguồn lực
trong nông nghiệp:
- Diện tích đất nông nghiệp
15 - Số lƣợng lao động và trình độ lao động
- Tổng số vốn đầu tƣ
- Ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp
1.2.3. Phát triển tổ chức sản xuất trong nông nghiệp
Phát triển tổ chức sản xuất trong nông nghiệp là phát triển các hình
thức tổ chức sản xuất phù hợp với qui mô và trình độ tổ chức nhằm không
những tạo ra sản lƣợng cao mà còn đem lại giá trị kinh tế cao cho nông sản
sản xuất ra.
Các hình thức tổ chức sản xuất trong sản xuất nông nghiệp gồm có:
nông hộ, trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp.
Nông hộ là hình thức tổ chức sản xuất cơ bản trong nông nghiệp. Hình
thức này có ƣu điểm là gắn ngƣời nông dân với đất đai và phát huy đƣợc tính
tự chủ của hộ trong sản xuất nông nghiệp. Do đó, nông hộ luôn tìm cách để
tăng năng suất đất và năng suất lao động ở mức cao nhất.
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, thủy sản
với mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hóa, có qui mô ruộng đất và các yếu tố

thuật, tổ chức và những yếu tố khác của sản xuất với mục đích nâng cao độ
phì nhiêu kinh tế của ruộng đất, nhằm thu đƣợc nhiều sản phẩm trên một đơn
vị diện tích, với chi phí thấp trên đơn vị sản phẩm.
Thâm canh đạt đến trình độ cao nhờ áp dụng các tiến bộ khoa học và
công nghệ vào sản xuất nông nghiệp nhƣ cơ giới hóa, thủy lợi, công nghệ sinh
học, công nghiệp hóa, hiện đại hóa công nghiệp.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh trình độ thâm canh nông nghiệp.
- Diện tích đất trồng trọt đƣợc tƣới, tiêu bằng hệ thống thủy lợi.
- Gia tăng năng suất cây trồng, vật nuôi/đơn vị diện tích.
- Mức tăng giá trị sản phẩm thu/đơn vị diện tích.
1.2.5. Mở rộng thị trƣờng tiêu thụ sản phầm
17 Tiêu thụ sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của
hàng hóa. Thông qua tiêu thụ, hàng hóa đƣợc chuyển từ hình thái hiện vật
sang hình thái tiền tệ và hoàn thành vòng chu chuyển vốn của các đơn vị sản
xuất kinh doanh. Các đơn vị sản xuất kinh doanh thực hiện chức năng chủ yếu
là: đảm bảo sản xuất, cung cấp một khối lƣợng sản phẩm nhất định với những
yêu cầu về chất lƣợng, chủng loại cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội và chức
năng này chỉ đƣợc biểu hiện cụ thể qua quá trình tiêu thụ sản phẩm. Đối với
nông nghiệp tiêu thụ là khâu hết sức quan trọng, đƣa sản phẩm từ sản xuất
vào lƣu thông và đến tay ngƣời tiêu dùng cuối cùng. Tiêu thụ sản phẩm nhanh
hay chậm trực tiếp tác động kết quả, hiệu quả sản xuất cuối cùng và khẳng
định đƣợc giá trị của sản phẩm có chấp nhận hay không của ngƣời tiêu dùng.
Nhất là trong điều kiện kinh tế thị trƣờng hiện nay, để nâng cao thu nhập, các
hộ nông dân, các tổ chức, doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ nâng cao năng
suất mà sản xuất phải hƣớng đến tiêu dùng, lấy đó làm mục tiêu chính để sản
xuất kinh doanh và thông qua tiêu thụ sẽ nắm bắt thị hiếu tiêu dùng về số
lƣợng, chất lƣợng và chủng loại.