Tiểu luận
Khảo sát việc sử dụng từ vay mượn
trên báo Hoa Học Trò
1
MỞ ĐẦU
Trong tất cả các phương tiện mà con người sử dụng để giao tiếp
thì ngôn ngữ là phương tiện duy nhất thoả mãn được tất cả các nhu
cầu của con người. Nó vừa là phương tiện để giao tiếp vừa là công
cụ của tư duy. Mỗi dân tộc có một ngôn ngữ riêng thể hiện bản sắc,
vẻ đẹp riêng của dân tộc mình. Ngôn ngữ dân tộc là phương tiện
giao tiếp chung của toàn dân tộc, bất kể sự khác nhau về lãnh thổ
hay xã hội của họ. Chính vì vậy ngôn ngữ là niềm tự hào của mỗi
dân tộc. Ở một góc độ nào đó, giữ gìn ngôn ngữ mẹ đẻ chính là lòng
tự hào dân tộc.
Đất nước ta đang ở thời kỳ mở rộng giao lưu với các nước đã
khiến tiếng Việt tiếp nhận ồ ạt nhiều khái niệm mới bao hàm những
nội dung ngữ nghĩa mới của những từ ngữ đang dùng hoặc từ ngữ
mới . Điều nhận ra trước tiên là sự xuất hiện ngày càng nhiều của
những từ nước ngoài (đặc biệt là từ tiếng Anh), những tên riêng
nước ngoài trên các trang báo, trên các kênh truyền hình, Trong sự
giao lưu giữa các cộng đồng sử dụng ngôn ngữ khác nhau, việc
mượn từ ngữ của nhau là việc hết sức bình thường. Nhưng vấn đề
đặt ra là mượn như thế nào để có thể bảo tồn và phát triển ngôn ngữ
của mình. Trên cơ sở đó tiểu luận đi sâu vào nghiên cứu việc sử
dụng từ vay mượn tiếng Anh trên tít báo mạng, dựa trên sự khảo sát
các tít báo đăng trên Hoahoctro online trong tháng 5 năm 2009. Từ
đó chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế của việc sử dụng từ tiếng
Anh trên tít báo làm cơ sở để đưa ra giải pháp khắc phục.
Việc nghiên cứu ngôn ngữ sử dụng trên báo chí nói chung, trên tít
báo nói riêng là bức thiết để làm tài liệu tham khảo cho những người
2

những trường hợp, những phạm vi, khi nội dung có tính chất đặc
biệt thì từ mượn, do chỉ có một nghĩa nên đáp ứng được tốt nhất
đòi hỏi phải gọi tên cái nội dung ấy mà không gây ra lẫn lộn.
Chẳng hạn trường hợp từ công-ten-nơ trong tiếng Việt: từ mượn
này, vốn ở tiếng Anh là “container” chỉ cái chứa, cái đựng nói
chung, và chỉ một loại thùng đặc biệt chuyên dùng trong vận tải;
nếu thay thế nó bằng từ thùng cho đơn giản thì không thoả mãn
nhu cầu định danh nói trên, bởi vì không phải loại thùng nào cũng
là công-ten-nơ.
Về nhu cầu gợi cảm, cũng cần thấy rằng không phải chỉ từ
mượn có khả năng đáp ứng, mà trái lại, ưu thế ở mặt này nói
chung thuộc về từ bản ngữ. Nhưng thế nào là sự gợi cảm của từ?
Có thể tạm nói rằng từ mà có sức gợi cảm là khi mà ngoài chức
năng định danh, nó còn có thể tạo nên những mối liên hệ đặc biệt
giữa ý thức với thực tế, trong một hoàn cảnh nhất định. Như vậy,
nhu cầu gợi cảm một từ cũng có thể xem là nhu cầu về phong
cách ngôn ngữ, và cũng có thể nhận thấy rằng trong những hoàn
cảnh nhất định, từ mượn cũng có tác dụng riêng.
Nếu nói riêng về phong cách báo chí thì có thể khác, bởi vì
phong cách này, có khi, cần phát huy tác dụng chiến đấu và thông
tin, tức cũng là tác dụng gợi cảm, gợi nhiều mối liên hệ, cho nên
loại từ mượn có tính chất thuật ngữ và gần với từ ngoại có thể có
giá trị riêng.
Tuy nhiên việc mượn từ để sử dụng tràn lan trên các phương
tiện truyền thông đại chúng ngày nay lại không nhằm mục đích
đáp ứng hai nhu cầu đó. Mà hành động mượn từ có thể chẳng có
lí do gì chính đáng, chẳng đáp ứng một nhu cầu thực sự nào về
ngôn ngữ, mà nhiều khi, chỉ là biểu hiện của ý thức không tôn
4
trọng, không nghiêm túc đối với ngôn ngữ của dân tộc ở một số

ngoại độc đáo. Thí dụ, trong một tiểu thuyết dịch, nếu không dịch
nghĩa mà cứ để nguyên những từ của tiếng Mĩ như: “gangster”,
“blue-jean”, “hold-up”… nguyên cả cách viết, là không muốn làm
mất đi những nét riêng của xã hội nước Mĩ. Những từ ngoại này
có thể gọi là từ ngoại gợi cảm.
4. Sử dụng từ mượn trên báo chí:
Các phương tiện thông tin đại chúng luôn có rất nhiều người sử
dụng, và luôn được coi là mẫu mực trong việc dùng ngôn từ.
Chính vì vậy ngôn ngữ sử dụng trên báo chí sẽ nhanh chóng trở
thành ngôn ngữ chung của toàn xã hội. Ngôn ngữ báo chí ngoài
chức năng cung cấp thông tin và định hướng dư luận thì còn có
trách nhiệm góp phần định hình ngôn ngữ cho độc giả.
Có thể nói chưa bao giờ từ ngữ vay mượn từ tiếng nước ngoài
lại xuất hiện trên báo chí tiếng Việt với mật độ dày như hiện nay.
Người ta sử dụng chúng khá dày đặc bất chấp người đọc người
nghe có hiểu được hay không. Thật phi lý khi nhà báo là người
Việt Nam, mà để hiểu được ngôn từ của họ, nhiều lúc ta phải mở
từ điển song ngữ ra tra cứu. Tiếng Việt chúng ta vô cùng phong
phú và trong tuyệt đại đa số các trường hợp có thể tìm thấy các từ
tương đương với các từ vay mượn từ tiếng nước ngoài, thậm chí
nhiều từ tiếng Việt còn có khả năng diễn đạt tinh tế hơn, rõ ràng
hơn. Tuy nhiên một số nhà báo lại không sử dụng tiếng Việt vì họ
muốn làm phong phú thêm ngôn từ của mình hoặc muốn tăng tính
biểu cảm bằng các từ tiếng Anh. Nhưng việc sử dụng này không
đem lại hiệu quả mà đã phá vỡ tính thống nhất của ngữ pháp tiếng
Việt. Các từ vay mượn tiếng nước ngoài đôi khi bị dùng sai do
người dùng chưa hiểu thấu đáo cách đọc, cách viết cũng như
nghĩa của chúng trong từng văn cảnh. Việc dùng sai từ không chỉ
6
làm giảm sút hiệu quả tiếp nhận tác phẩm, tuyên truyền cho cái

và hình thức để phù hợp với lứa tuổi và xu thế phát triển của thời
đại.
Đối tượng hướng tới chủ yếu của báo HHT là học sinh cấp 2 và
cấp 3. Đây là lứa tuổi mới lớn đang trong quá trình định hình nhân
cách bởi vậy công tác giáo dục và hướng các em đến với các giá
trị Chân-Thiện-Mỹ là hết sức cần thiết. HHT được xem là món ăn
tinh thần đầy bổ dưỡng đối với các em trong độ tuổi hết sức nhạy
cảm này. Báo đi sâu vào phản ánh thế giới học đường với những
trang thông tin về giáo dục du học, tình cảm gia đình bạn bè,
những rung động đầu đời và cả những triết lý nhân sinh về cái tốt
cái xấu ở đời thông qua cách viết, cách tiếp cận rất gần gũi với
các em. HHT đã đáp ứng được nhu cầu học tập và giải trí của các
bạn học sinh. Cũng vì thế HHT cho đến nay vẫn là tờ báo được
nhiều bạn trẻ yêu thích.
Hoahoctro online là phiên bản trực tuyến của tờ báo giấy Hoa
Học Trò, chính thức ra mắt độc giả vào đầu năm 2007. Với sự
phát triển nhanh nhạy của Internet, HHT online cũng nhanh chóng
trở thành địa chỉ thu hút độc giả mới lớn. Các bậc phụ huynh, thầy
cô cũng thường xuyên ghé thăm để hiểu thêm về tâm lý lứa tuổi
con em mình. Khó có thể phủ nhận tầm ảnh hưởng và vai trò của
tờ báo HHT đối với các em học sinh.
Tuy nhiên những năm gần đây, HHT đã dùng những thứ ngôn
ngữ thiếu trong sáng, lạm dụng quá nhiều từ tiếng Anh trong các
8
trang viết của mình. Việc sử dụng từ tiếng Anh trong các trang báo
không xấu nhưng nếu không biết chọn lọc và sử dụng quá tràn lan
thì sẽ làm báo chí mất đi tính đại chúng, ảnh hưởng đến ngôn ngữ
của giới trẻ.
2. Khảo sát việc sử dụng từ tiếng Anh trên báo Hoa Học
Trò online:

01/05/2009
V-Pop: "Hot"
và "Not"
- Trương Quỳnh Anh
lipsync trên nền
giọng của Khởi My?
- Hotgirl đồng loạt tấn
công Vpop?
Hot
Not
Lipsync
Hotgirl
4 Allynh
02/05/2009
TeenStory:
Yêu mến và
thắc mắc
Góc "TeenStory"
chào mừng bạn đã
ghé thăm
TeenStor
y
9
5 Vipon
03/05/2009
"Text note"
tháng 5 của
bạn đây
Đừng quên những
“menu đặc biệt” dành

2Tek
Fashion
9 Ms.Thu Hiền
06/05/2009
Quà tặng
Shopping
Thân Thiện
798-798-799-
800-801-802
đã online
Shopping thân thiện
797
Shopping
Online
10 08/05/2009 Tín đồ công
nghệ: Vào hè
với "style" mới
2Tek Fashion Style
2Tek
Fashion
11 Nguồn: Thanh
Niên
08/05/2009
Tuyển sinh
2009: Xu
hướng chọn
ngành, nghề
của teen phía
Nam
Khối Kinh tế, Nông

12/05/2009
[Hot Music]
Thuỷ Top
"rụch rịch"
chuẩn bị cho
album đầu tay
Hot
Music
Album
16 Lê Minh
12/05/2009
Game đang
"nóng" nhất
trên Facebook
- Hơn cả một web
game
- Bước tiến hay lùi
của Facebook?
Game
Faceboo
k
Web
17 Kim Ngân
14/05/2009
Đừng làm
"Sao", hãy cứ
làm "hot girl"
trong tim tớ
thôi
Hot girl

mạng vì sợ
fans!!!
HOT
The
Jonas
Brothers
Fans
21 Nguyễn Lan
Hương (Tổng
hợp)
17/05/2009
Top 10 bài hát
Kpop HOT
nhất tuần qua
"1,2,3" – Younha
(new)
HOT
New
22 Huyền Chi
17/05/2009
Ngân Khánh -
"gà" mới của
Music Box
Music
Box
23 Rei
17/05/2009
[Britain's Got
Talent]
"Shock" vì

rình rập từ
"game bạo
lực"
Khi “Siêu nhân” game
trở thành sát thủ
ngoài đời!
game
28 Diệu Bảo
19/05/2009
Telezoom vào
cửa hiệu thú
cưng của
Facebook!
- (fluff)Friends -
phong phú đa dạng
các chủng loại thú!
- Cộng đồng thú ảo
Pet Society, chính
xác là một thành phố
Telezoo
m
Faceboo
k
(fluff)Frie
nds
Pet
Society
29 Trà Sữa Kính
Cận
20/05/2009

d
32 Windy
20/05/2009
MyVietnam -
Trợ giúp từ
chuyên gia kỳ
6: Stylist An
Thuận
- Hài hòa trang phục
và background
- Và giờ thì pose nào
MyVietna
m
Stylist
Backgrou
nd
Pose
33 Chuyên gia số
21/05/2009
Nào mình
cùng "share"!
share
34 Alik
22/05/2009
Sắp có
netbook đặc
biệt cho teen
Netbook
Teen
35 Huyền Chi

Reality]
Reality
Hotboy
14
23/05/2009 Hotboy
XoneFM thể
hiện đẳng cấp!
XoneFM
38 Tổ chức thực
hiện: Trung
Chiến
23/05/2009
Mai Phương
Thuý 24h:
Sáng-Trưa-
Chiều-Tối tại
Hà Nội cùng
hoa hậu teen
Teen
40 Hoa Học Trò
Online
23/05/2009
Hoa Học Trò
806: Dành
tặng "G'day"
vs 500 VCD
free
G'day
free
41 Nguyễn Mai

nday: Sao
Disney: Đang
"rock" và
đang yêu!!!
-The Jonas Brothers:
"Paranoid" đã "ra
lò"!!!
- Ashley Tisdale:
Paparazz
i_Monda
y
Disney
Rock
15
"Rock" cùng "người
ấy"!
Paranoid
44 Trọng Tài
25/05/2009
[Graduation
Day] Những
khoảnh khắc
ngày bế giảng
đầy yêu
thương
Zoom lại những
khoảnh khắc đáng
nhớ ấy trong ngày bế
giảng tại Hà Nội bạn
nhé :

quang + Ảnh
update
FC
update
49 Theo
VnExpress
29/05/2009
Rihanna nóng
bỏng trong
video mới
Video clip "Paranoid": Video
clip
16
50 Huyền Chi
29/05/2009
[Ảnh xinh] Dạo
phố shopping
cùng Diệu Ly&
Vũ Vũ
Shopping
51 Thực hiện: VS
29/05/2009
[Pose đẹp]
Sam Hà My :
xinh duyên và
đáng yêu lắm
nhé!
Pose
52 Nguồn: Thanh
Niên

56 Đặng Mỹ Dung
(Dịch)
30/05/2009
Sinh viên viết
blog và giành
học bổng
Blog
57 Nguyễn Lan
Hương
30/05/2009
Miss Teen
Huyền Trang:
“Bắt diễn sexy
là làm khó tôi”
Mời bạn đọc ngắm bộ
ảnh mới nhất của
Miss Teen ở Hà Nội
nha!
Miss
Teen
Sexy
17
3. Đánh giá hiệu quả và nhược điểm của việc sử dụng từ
mượn tiếng Anh trên tít báo:
Các từ tiếng Anh xuất hiện trên tít báo ngày càng nhiều. Một số
từ phổ biến, nếu được sử dụng một cách sáng tạo và hợp văn
cảnh thì sẽ tạo cảm giác mới mẻ cho độc giả, giảm lượng ký tự
cho tít báo (một số từ tiếng Anh dùng thay thế cho tiếng Việt sẽ ít
ký tự hơn) giúp tít ngắn gọn, dễ trình bày hơn.
Tiếng Anh là một sinh ngữ đang được học và phổ biến ở ngay

nói xin lỗi mà nói sorry, không nói bận mà nói busy, ….Họ cho
rằng nói như vậy là “sành điệu” và bắt kịp thời đại.
Ngày 15/05 Hoahoctro online có đăng bài “MyVietnam -
Background 100% Green đẹp lung linh cho teen tha hồ posing”
của Mynnye. Tít có 12 chữ thì có tới 5/12 chữ là từ tiếng Anh. Từ
teen đã được dùng rộng rãi nên có thể sử dụng, còn những từ
khác như background, green, posing đều là những từ mới, nhiều
độc giả vẫn chưa biết nghĩa nên việc sử dụng những từ này là
không nên. Tiếng Anh rất đa nghĩa, những độc giả có vốn tiếng
Anh tốt cũng chưa chắc hiểu đúng nghĩa của từ theo văn cảnh.
Điều đáng nói là tác giả sử dụng những từ tiếng Anh và mặc nhiên
tất cả mọi người đều hiểu nên họ không cần giải thích nghĩa ở
trong bài viết nữa. Những từ mà tác giả sử dụng có thể thay thế
bằng những từ thuần việt gần gũi với độc giả hơn như background
100% green có thể thay bằng khung cảnh thiên nhiên, posing thay
bằng chụp hình. Dường như việc sử dụng từ tiếng Anh để đặt tít
báo đã trở thành thói quen của tác giả. Thậm chí tác giả người
Việt còn biến mình thành một nhân vật có cái tên rất tây: Mynnye.
Ngày 30/5 có bài Album Trà sữa: Nero và “Ước mơ vươn tới…
19
nhiếp ảnh gia” với trích đoạn “Giới thiệu tới vạn người bạn những
album ảnh siêu kool, siêu kute của mình, tại sao không? “Hiện trà
sữa đã nhận được rất nhiều email của các bạn gửi link Flickr và
ảnh để tham dự “Album trà sữa” và “Góc Flickr” bên cạnh nhiều
những pix có chất lượng đáng ngạc nhiên thì cũng còn một số ảnh
có size hơi bé khiến mình không thể đưa ảnh lên trang” của một
tác giả cũng kí tên bằng tiếng Anh: Lollipop. Những cái tít phụ
cũng đầy ắp tiếng Anh như: Hot 100, Profile,…Chỉ với một đoạn
ngắn ta có thể đếm được ngay hàng chục từ tiếng Anh xen lẫn
tiếng Việt như: album, kool, kute, email, link, flickr, pix, size, hot,

sáng của tiếng Việt là một vấn đề hết sức quan trọng. Việc lạm
dụng từ tiếng Anh trên mặt báo đã vô tình làm mất đi sự trong
sáng của tiếng Việt, tiếng Việt chưa được sử dụng và coi trọng
đúng mức.
5. Giải pháp để giải quyết các vấn đề:
- Các nhà ngôn ngữ học phải đi tiên phong trong việc nghiên
cứu, loại bỏ những yếu tố có hại cho ngôn ngữ dân tộc. Nhà nước
phải có chính sách hoạch định để giữ gìn và phát huy bản sắc, sự
trong sáng của tiếng Việt.
- Vai trò của truyền thông rất lớn trong việc giữ gìn sự trong
sáng của tiếng Việt và định hình ngôn ngữ cho độc giả, bởi hàng
ngày hàng triệu người chịu ảnh hưởng ngôn ngữ của truyền
thông. Báo chí, phát thanh, truyền hình là những cơ quan hình
thành nên chuẩn ngôn ngữ. Vì vậy, hơn ai hết, giới truyền thông
về báo chí phải là những người đầu tiên sử dụng ngôn ngữ một
cách thận trọng và chuẩn mực.
- Nhà báo phải có trách nhiệm trong việc giữ gìn sự trong sáng
của tiếng Việt: hạn chế tối đa việc sử dụng từ tiếng Anh khi đặt tít
cho báo. Với những trường hợp có thể dùng từ thuần Việt thay thế
21
thì nên dùng: ví dụ như từ show-buổi diễn, single-đĩa đơn, fashion-
thời trang,…. Chỉ nên mượn cái gì cần mượn, Việt hóa tối đa khi
có thể. Tuy nhiên cũng không "dị ứng" với việc mượn từ. Làm theo
lời căn dặn của chủ tịch Hồ Chí Minh: “Những từ không dịch được
thì phải mượn tiếng của nước ngoài. Nhưng chỉ mượn khi thật cần
thiết và đã mượn thì phải chọn mượn cho đúng”.
- Về phía độc giả cần biết chọn lọc tiếp thu những điều có lợi
cho ngôn ngữ của mình, cực lực phản đối và phê phán những
điều làm mất đi vẻ đẹp của tiếng Việt.
22

1. GS. TS Nguyễn Đức Dân, Ngôn ngữ báo chí-những vấn đề cơ
bản, NXB Giáo dục 2008.
2. Vũ Quang Hào, Ngôn ngữ báo chí, NXB Thông tấn 2007
3. TS Hoàng Anh, Một số vấn đề về sử dụng ngôn từ trên báo chí,
NXB Đại học Sư Phạm.
4. TS Hoàng Đình Cúc, TS Đức Dũng, Những vấn đề của báo chí
hiện đại. NXB Lý luận chính trị 2007.
5. PGS,TS Nguyễn Văn Dũng, Th.s Đỗ Thị Thu Hằng (Học viện
báo chí và tuyên truyền), Truyền thông lý thuyết và kĩ năng cơ bản.
NXB Lý luận chính trị 2006.
6. V.I.Lênin, Về vấn đề báo chí. NXB Sự thật 1970.
7. TS Đức Dũng, Viết báo như thế nào, NXB Văn hoá thông tin
2006.
8. Nhiều tác giả, Báo chí, từ những điểm nhìn thực tiễn (2 tập),
Khoa báo chí, Học viện báo chí và tuyên truyền. NXB Văn hoá
thông tin 2000.
9. PGS.TS Lê Như Hoa (biên tập Nguyễn Hương Giang), Phát
huy bản lĩnh văn hoá Việt Nam trước thách thức của xu thế toàn
cầu hoá, Tạp chí Tia sáng.
10. Đinh Văn Hường, Các thể loại báo chí thông tấn, NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội 2006.
11. , Trách nhiệm định hình
ngôn ngữ của báo chí, đăng ngày 22/12/2004
12. , Ngôn ngữ báo chí, đăng ngày
23/09/2008.
13. , Giật tít cho báo điện tử,
24
29/10/2004.
14. , Một số vấn đề về chuẩn mực hoá ngôn
ngữ: Nhu cầu mượn từ, đăng ngày 05/12/2006.