Lời nói đầu
Tiếng Việt là một ngôn ngữ đẹp và cổ xưa. Từ những ngày đầu khai hoang,
mở đất, ông cha ta đã dùng thứ ngôn ngữ đó để tìm sự đồng thuận, đoàn kết. Trải
qua bao nhiêu thăng trầm, biến thiên của lịch sử, tiếng Việt vẫn hiên ngang tồn
tại. Người ta cứ mãi tự hào và băn khoăn không hiểu vì sao qua hơn một ngàn
năm chịu thân nô lệ cho Bắc quốc, tiếng Việt, dân tộc Việt cứ mãi như mầm cây
đội đá vươn lên tồn tại, cứ mãi óng ánh một vẻ đẹp nguyên bản và vĩnh cửu.
Nhưng rồi chuyện xưa chưa hẳn đã đúng với bây giờ. Lịch sử kiên cường đã
lùi vào quá vãng. Những câu chuyện dù đẹp nhưng cũng đã trở thành phôi pha
năm tháng. Ngày nay, trước cánh cửa mở toang của hội nhập và hòa đồng cùng
thế giới, trước sức xói mòn của hai từ hiện đại, tiếng Việt hẳn là không còn nguyên
vẹn như xưa. Hẳn là thế, bởi không có gì bền vững mãi với thời gian. Nếu bền
vững mãi thì hóa ra đi ngược quy luật tiến hóa của lịch sử, xã hội. Nhưng vì sao
bao nhiêu nhà ngôn ngữ học, bao nhiêu học giả, trí thức, những năm gần đây cứ
phải thốt lên những tiếng ai oán cho một thứ tiếng Việt đang ngày càng mòn mỏi
đi? Vì sao người ta ngày càng cảm thấy lo âu cho sự tồn vong của tiếng Việt và
thiết tha kêu gọi: “gìn giữ sự trong sáng cho tiếng Việt”? Chuyện chắc không đơn
giản.
Tiểu luận nhỏ này không định “đao to búa lớn” đi làm quá sức mình cái
việc cắt nghĩa những câu hỏi vì sao trên kia. Nhưng với tư cách là một người học
báo chí bằng tiếng Việt, người viết muốn có đôi lời mạn bàn về cái gọi là tiếng
nước ngoài trong văn phong báo chí Việt Nam, ngõ hầu như lấy một chiếc chìa
khóa nhỏ mà mở ra cái hòm lớn bí ẩn vậy.
Minh Phương, Hà Nội 23/5/2010
Phần thứ nhất:
Một số trường hợp sử dụng tiếng nước ngoài trên
báo chí Việt Nam
Qua khảo sát 12 số báo ngẫu nhiên của 12 tờ báo, tạp chí thuộc nhiều lĩnh vực,
người viết đã lọc ra được một số trường hợp sử dụng tiếng nước ngoài như sau:
1. “Ra mắt xăng ethanol “made in Việt Nam” (Tạp chí Công nghiệp, 9/2009)
2. “Thủ môn Fabianski còn có bước tiến mạnh mẽ hơn khi được Wenger “book”

22. “Menu khai xuân” (2!, số 154)
23. “Công nghệ cải tạo người yêu version 2010” (2!, số 154)
24. “Tìm tình yêu qua avartar facebook” (2!, số 154)
25. “Tips làm đẹp của hot girl Quỳnh Chi” (2!, số 154)
26. “Top chuyện cười” (2!, số 154)
27. “Những dấu vết hớ hênh của các sát thủ tuổi teen” (Cảnh sát toàn cầu, 9/2009)
28. “Những ca sĩ trẻ hát solo hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều” (Sức khỏe &
Đời sống, 27/2/2010)
29. “Một nhóm nhạc hoàn hảo phải có ít nhất 2 vocalist, 1 rapper và 1 dancer”
(Sức khỏe & Đời sống, 27/2/2010)
30. Chỉ tiếc là chị vẫn chưa thực hiện được lời hứa của mình về 1 liveshow đẳng
cấp diva từ 6 năm trước (Sức khỏe & Đời sống, 27/2/2010)
Phần thứ hai:
Đặc điểm sử dụng tiếng nước ngoài qua khảo sát
các trường hợp riêng lẻ
Từ 30 trường hợp đã được thống kê ở trên, người viết xin được đưa ra một
số ý kiến bàn về đặc điểm của việc sử dụng tiếng nước ngoài trên báo chí Việt
Nam (xét trong 2 năm 2009 và 2010) như sau:
1. Xu hướng phá vỡ cấu trúc ngữ pháp, từ vựng của tiếng Việt
Đây là hiện tượng phổ biến trong việc sử dụng tiếng nước ngoài trên báo chí
hiện nay. Những từ, cụm từ Tiếng Anh được sử dụng đan xen cùng tiếng Việt với
nhiều chức danh: có thể là động từ (“book”, “made in”), có thể là danh từ (“jeux”,
“Festival”, “Idol”, “baby shop”, “teen”, “blog”, “blogger”, “menu”, “top”,
“avartar”, “facebook”, “tips”, “vocalist”, “rapper”, “dancer”, “liveshow”, “diva”).
Thế giới đang hội nhập và giao lưu ngày một sâu sắc hơn. Ngôn ngữ cũng
không nằm ngoài quy luật đó. Sự giao thoa của các loại ngôn ngữ thời hiện đại đã
tạo ra một trường ngôn ngữ mới. Nó vừa không phải là ngôn ngữ bản địa (tất
nhiên), lại cũng vừa không phải là ngôn ngữ ở xứ sở mà nó được sinh ra. Sự hội
nhập, đương nhiên, là tốt nhưng với ngôn ngữ nếu không cẩn trọng thì sẽ dễ dẫn
đến những lai căng, những sự hôn phối đầy mâu thuẫn.

đứng ra chịu một phần trách nhiệm trong việc phổ biến, chấp nhận sử dụng những
cụm từ “sính ngoại” ấy và bỏ rơi tiếng mẹ đẻ. Đó là vấn đề văn hóa của báo chí mà
không phải tờ báo nào cũng quan tâm và làm tốt.
3. Xu hướng sử dụng nguyên một cấu trúc Tiếng Anh vào ngôn ngữ báo chí
Ngoài việc “chêm” từ nước ngoài vào một tập hợp từ tiếng Việt, hiện ngày
càng phổ biến một hiện tượng phức tạp và nan giải hơn là sử dụng nguyên cả một
đoạn dài tiếng nước ngoài (chủ yếu là tiếng Anh) trong một câu văn Việt. Nếu như
việc sử dụng đan xen tiếng nước ngoài trong tiếng Việt là biểu hiện của việc “sính
ngoại” và thích khoe mẽ thì hiện tượng dưới đây thực sự đáng báo động vì nó gần
như đã loại bỏ hoàn toàn cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt và chấp nhận “ngoại hóa”
100% tiếng Việt ta.
Trên báo “Sinh viên Việt Nam”, số 17 (27/4 – 4/5/2009) có viết một câu như
sau: “Everything will be ok at last – Nga bảo đó là slogan của mình”. Không khó
để nhận ra đây là một câu thành ngữ tiếng Anh có nghĩa gần tương tự như những
câu: “Thuyền đến đầu cầu ắt sẽ thẳng” ở tiếng Việt. Tuy nhiên tác giả lại chọn cách
viết tiếng Anh cho chuyên nghiệp và “không đụng hàng”. Có thể tác giả không
lường hết được hậu quả của việc này nhưng xét ở bình diện dân tộc, quốc gia thì
tiếng Việt đã “thua ngay trên sân nhà”, ngay trong một câu văn của mình (thậm chí
số lượng từ tiếng Việt còn ít hơn hẳn). Đó là một điều khó có thể chấp nhận. Cũng
trên báo 2! (một dạng chuyên san của “Sinh viên Việt Nam”), những tên chuyên
mục “đặc sệt” tiếng Anh cũng đã xuất hiện ngày càng nhiều hơn. Chỉ trong số 154
(01/01/2010) đã có những tên “toàn Anh” như sau: “2! Day runner”, “360*
Teen”, “2! Reader’s choice”. Người đọc lạc vào một thế giới rất lạ, không hiểu là
mình đang đọc báo của Việt Nam hay của nước nào nữa!
4. Xu hướng sử dụng những từ nước ngoài chưa hề thông dụng
Có một điều là việc sử dụng tiếng nước ngoài trên báo chí Việt Nam đang
xuất hiện hiện tượng “làm mới” thêm ngôn ngữ “du nhập”. Tức là báo chí đang sử
dụng ngày một dày hơn, nhiều hơn những từ nước ngoài vốn chưa quen thuộc với
đại đa số người đọc. Điều này đang khiến cho số từ tiếng Việt vốn dành để miêu tả
những sự kiện, hành động nhất định lâu nay càng bị mất chỗ thay cho lớp từ nước

dành cho giới trẻ bây giờ đang có xu hướng chung là thay đổi, chuyển dịch ngôn
ngữ Việt Nam sang một thứ lưỡng hình, pha trộn. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ
đến việc sử dụng từ ngữ, nhận thức và thái độ của giới trẻ đối với tiếng Việt. Giới
trẻ đang có cùng chung một nếp nghĩ: dùng tiếng Việt để nói ra cảm xúc, nhận
định của mình là “quê”, là không hợp mốt, là không bắt kịp thời đại. Lòng yêu
nước bắt nguồn từ những tình yêu nhỏ nhất. Không yêu chuộng cái thứ ngôn ngữ
mà ông cha đã dày công gìn giữ để truyền đến đời mai hậu thì hẳn là không thể nói
rằng tôi yêu nước vậy.