Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
MỤC LỤC
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
1
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Đề tài: Khảo sát các bài viết về trẻ em trên báo điện tử
VnExpress trong tháng 11/2010
I. Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Có thể nói rằng, chưa bao giờ vấn đề giáo dục, chăm sóc và bảo vệ trẻ
em lại được đặc biệt quan tâm như hiện nay. Liên tiếp trong thời gian
vừa qua, báo chí đã có rất nhiều bài viết về những vụ việc liên quan đến
trẻ em. Nó không chỉ thể hiện sự phức tạp của nhóm đối tượng này mà
còn thể hiện sự quan tâm đặc biệt của xã hội với những tương lai của đất
nước.
Báo chí cho trẻ em viết không hề đơn giản. Một mặt vẫn phải giữ tính
thời sự, chân thực, khách quan của báo chí. Một mặt phải đề cao tính
nhân văn, nhân đạo, tránh làm tổn hại đến danh dự trẻ em trước cộng
đồng và làm sao cho chính các em có thể hiểu. Đặc biệt với báo mạng,
với sự phát tán thông tin nhanh nhạy và rộng khắp hơn các loại hình báo
chí khác rất nhiều, những sai sót nhỏ có thể gây ảnh hưởng xấu đến các
nhân vật trẻ em trong bài viết, cũng như tâm lý không đúng đắn trong
dư luận. Điều này thực sự có ý nghĩa rất lớn, thúc đẩy những sinh viên
báo chí chúng em khảo sát, nghiên cứu để đúc rút những kinh nghiệm
làm việc cho bản thân mình.
Mặt khác, để không ngừng nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của
báo chí trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em, việc nâng
cao nhận thức, mở rộng hiểu biết, trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh
nghiệm nghề nghiệp giữa những người làm báo và những người quan
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
2

Thực trạng và lý luận báo chí đã và đang đặt ra thách thức đối vời người
làm báo về sự hiểu biết những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp trong
việc làm báo cho trẻ em. Trẻ em vừa là đối tượng phản ánh của báo chí
vừa hưởng thụ các sản phẩm báo chí. Mục đích của bài tiểu luận này
nhằm nắm được hoạt động báo chí của VnExpress nói riêng, đồng thời
rút ra được những ưu điểm hạn chế trong quá trình làm nghề để thu nhặt
những kinh nghiệm cho bản thân trong công việc sau này.
Với mục đích đó, bài tiểu luận có nhiệm vụ khảo sát, phân tích, đánh giá
để hoàn thành nghiên cứu, đồng thời đưa ra những kiến nghị nhằm nâng
cao hiệu quả hoạt động tin bài báo chí với trẻ em trên báo điện tử
VnExpress.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi và yêu cầu của một bài tiểu luận, em đã tiến hành khảo
sát trên báo điện tử VnExpress trong tháng 11/2010.
Phạm vi khảo sát, nghiên cứu: những bài viết về trẻ em (do phóng viên
của báo viết, tổng hợp, dịch từ nước ngoài hoặc copy từ nguồn khác).
5. Phương pháp nghiên cứu
+ Khảo sát, thống kê: Tìm kiếm lại các bài viết về trẻ em đã đăng trong
tháng 11/2010. Từ khóa để tìm kiếm gồm: “trẻ em”, “bé trai”, “bé gái”.
Có thể kết quả này chưa thực sự đầy đủ về mặt số lượng nhưng chất
lượng cũng có khả năng thể hiện tương đối tổng quát vấn đề.
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
4
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Đưa ra số liệu bài cụ thể, số lượng bình luận dưới từng bài, các bài nhận
được nhiều/ ít bình luận nhất… (những con số thể hiện được phần nào
hiệu quả bài viết)
+ Phân tích: Dựa trên số liệu khảo sát và thống kê được, phân tích để
thấy các đề tài nóng nhận được nhiều sự quan tâm của công chúng nhất
và ngược lại… Tìm các tài liệu liên quan để tham khảo, kết hợp phân

-xã hội phát triển, đời sống của nhân dân được nâng cao, chúng ta càng
có điều kiện quan tâm hơn đến việc chăm sóc, bảo vệ và giáo dục cho
trẻ.
Đảng Cộng sản và Chính phủ Việt Nam quan niệm rằng, chăm sóc, bảo
vệ và giáo dục trẻ em là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân. Trong sự
nghiệp đó, báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúng có vai trò
và vị trí đặc biệt quan trọng. Đó là vai trò giám sát xã hội phát hiện và
tuyên truyền nhân rộng các điển hình tiên tiến, các ý tưởng và hành vi
tốt đẹp vì trẻ em.
Để không ngừng nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của báo chí
trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em, việc nâng cao
nhận thức, mở rộng hiểu biết, trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
6
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
nghề nghiệp giữa những người làm báo và những người quan tâm là hết
sức cần thiết.Nhiều cuộc hội thảo báo chí lớn nhỏ về đề tài trẻ em đã
được tổ chức, thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà báo. Các tạp
chí lý luận chuyên ngành cung ít nhiều đề cập đến vấn đề kỹ năng và
kinh nghiệm của nhà báo viết cho trẻ em.
Trong khuôn khổ một bài tiểu luận, em mong muốn được trao đổi và
chia sẻ những hiểu biết và phát hiện của mình qua nghiên cứu về đề tài
báo chí viết cho trẻ em nói chung, cũng như qua việc khảo sát một số
tác phẩm báo chí tiêu biểu trên VnExpress nói riêng.
1.2. Vị trí, vai trò của mảng đề tài trẻ em trên trang VnExpress
Theo công cụ đánh giá thứ hạng trang web toàn cầu Alexa, Vnexpress
hiện là trang báo mạng điện tử được truy cập nhiều nhất Việt Nam (số
liệu ngày 1/1/2011). Tuy không có riêng chuyên mục trẻ em nhưng số
lượng bài vở về trẻ em luôn thể hiện mối quan tâm đặc biệt của tờ báo
đối với nhóm đối tượng đặc biệt này.

riêng tư và bí mật của trẻ, chúng cần được lắng nghe, tham gia vào
các quyết định có ảnh hưởng tới chúng và được bảo vệ trước mọi
hành vi lạm dụng và trừng phạt.
- Lợi ích tốt nhất của mỗi trẻ em phải được ưu tiên trước bất kỳ lợi ích
nào khác. Trong quá trình xác định những lợi ích tốt nhất của trẻ,
quyền được lắng nghe của trẻ phải được tôn trọng phù hợp với độ
tuổi và mức trưởng thành của chúng.
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
8
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
- Những người hiểu rõ nhất hoàn cảnh của trẻ em và có khả năng đánh
giá chính xác nhất hoàn cảnh đó cần được tham vấn về những vấn đề
chính trị, văn hoá, xã hội khi đưa tin về trẻ em.
- Không đăng tải một câu chuyện hoặc hình ảnh có thể đưa trẻ, anh em
hoặc bạn bè của trẻ vào tình huống khó khăn hoặc nguy hiểm ngay
cả khi những yếu tố nhận dạng được thay đổi, giấu đi hoặc không
được sử dụng.
- Đặc biệt phải luôn xác định, đưa thông tin nào cần cho trẻ và có lợi
cho trẻ, chứ không được đưa thông tin chỉ nhằm mục đích bán báo…
- Ngoài ra, viết về trẻ em cần sinh động, cụ thể, dễ hiểu và hấp dẫn.
- Viết về trẻ em thành phố khác viết về trẻ em nông thôn, viết về trẻ
em bị buôn bán khác với viết về trẻ em bị bạo hành hoặc viết về việc
trẻ em phạm pháp khác viết về trẻ em bị xâm hại tình dục. Tuỳ vào
từng đối tượng trẻ em trong các bài viết để phóng viên tự mình đặt
câu hỏi, có nên dùng những từ ngữ miêu tả chi tiết quá hay không?
Những bài viết đi sâu vào miêu tả quá chi tiết các vụ việc trẻ em bị
xâm hại, thậm chí còn nêu rõ tên tuổi, quê quán, bố mẹ, điều này vô
hình chung lại làm các em thêm một lần đau đớn.
Một điều cũng dễ bắt gặp trong công tác truyền thông về trẻ em là người
lớn hay nói hộ trẻ em quá nhiều, có nhiều câu hỏi phỏng vấn được các

Số lượng các bài viết về trẻ em trong tháng 11 trên Vnexpress là 76 bài.
Trong đó: 6 phóng sự ảnh, 16 tin dịch và tổng hợp từ báo chí nước
ngoài, 42 bài viết/ tin về trẻ em do phóng viên/cộng tác viên Vnexpress
viết, 10 bài bạn đọc viết, 1 video clip, 1 bài lấy từ trang báo khác.
Số lượng bài viết ở các chuyên mục như sau:
Chuyên mục Xã hội: 10/72 bài
Chuyên mục Thế giới: 16/72 bài
Chuyên mục Pháp luật: 14/72 bài
Chuyên mục Đời sống: 35/72 bài
Chuyên mục Bạn đọc viết: 10/72 bài
(Chi tiết ở phần phụ lục 2)
Trung bình, mỗi ngày có từ 2 đến 3 tin bài. Tuy nhiên, có những ngày
có tới 8 tin bài (25/11/2010), chủ yếu cùng thể hiện một vấn đề (bé 3
tuổi ở Đồng Nai bị bảo mẫu tắm “hành xác”), dưới nhiều góc độ quan
sát (người trong cuộc: bé gái, gia đình bé gái, bà bảo mẫu…; người
chứng kiến: quay clip; độc giả quan tâm…), bằng nhiều hình thức thể
hiện (bài, ảnh, clip) và đăng ở những chuyên mục khác nhau (đời sống,
pháp luật, bạn đọc viết…) nhằm mang thông tin một cách đầy đủ và
toàn diện nhất về sự việc cho công chúng phán xét.
Qua khảo sát có thể thấy, 6 tháng cuối năm trung bình Vnexpress đều có
khoảng từ 60 – 70 bài về trẻ em ở tất cả các thể loại, chuyên mục, thể
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
11
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
hiện sự quan tâm của tờ báo tới đề tài trẻ em cũng như đáp ứng được
tính thời sự của báo chí. Số lượng bài trẻ em trong tháng 11/2010 được
xếp vào dạng nhiều so với các tháng khác.
- Thống kê chi tiết thể hiện ở bảng phụ lục 2.
2.2. Đánh giá chất lượng các bài viết về trẻ em trên VnExpress:
 Đánh giá chung:

Về đề tài: Viết cho trẻ em là một chủ đề đặc biệt phong phú và đa dạng,
bao gồm nhiều đề tài khác nhau. Tuy nhiên có thể đề cập tới những
nhóm đề tài cụ thể sau (dựa theo sự phân chia của một số công trình
nghiên cứu về báo chí trẻ em trước đây):
a, Nhóm các vấn đề điển hình tiên tiến:
Điển hình tiên tiến bao gồm các nhà mở, nhà tình thương, các trường
học đặc biệt, các nhà hảo tâm; các ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em,
các tổ chức đoàn thể xã hội khác Đây là những điển hình tiên tiến
trong công tác chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em. Báo chí tiếp cận
nhóm đối tượng này và mô tả những hoạt động của nó. Qua đó, nêu lên
những kinh nghiệm, bài học, cách thức tốt nhất trong việc bảo vệ và
chăm sóc trẻ em. Cũng do đó trẻ em tin tưởng hơn vào bản thân và sự
quan tâm, chăm sóc của xã hội.VD:
Cứu sống em bé 0,7 kg từ thai phụ sắp mất
Bệnh nhi đầu tiên sống sót nhờ thở khí NO
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
13
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Xử trí khi bé hay đánh người
……
b, Nhóm đề tài mô hình mới, nhân tố mới
Báo chí phát hiện và biểu dương những mô hình độc đáo, những nhân tố
mới trong công tác giáo dục, bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Một thầy giáo
đã về hưu mở lớp học tình thương cho trẻ em nghèo, một nhóm sinh
viên tình nguyện mở các lớp dạy văn hoá cho trẻ em đường phố đều là
những hình ảnh đẹp cần được đưa lên trang báo. Cái hay của nhóm đề
tài này là giới thiệu được tới đông đảo bạn đọc là trẻ em và những người
quan tâm, từ đó cổ vũ và nhân rộng.
VD bài viết: 'Mái nhà xanh' giúp trẻ giảm sốc lần đầu đi học - Hải
Duyên. Mô hình này được triển khai thí điểm tại các trường ở TP HCM

xã hội hiện nay. Loạt bài đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của công
chúng với số lượng bình luận tăng đột biến.
Loạt bài Bảo mẫu Phụng bị nghi ngờ 'hành xác' nhiều em bé thuộc
nhóm đề tài này vì đã cung cấp những thông tin thời sự về những trẻ bị
vi phạm pháp luật tại các cơ sở mầm non tư nhân.
Băng 'nhí' lừa đảo qua chát: Đề tài của bài viết là đối tượng trẻ em
đặc biệt có những hành vi vi phạm pháp luật, tạo nên những lo ngại
trong xã hội, đồng thời cảnh tỉnh người lớn về phương thức giao dục
con trẻ hiện nay.
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
15
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Trẻ em trường mù vây quanh rocker Anh Khoa: Chùm ảnh chàng ca
sĩ vui chơi cùng những đối tượng trẻ em đặc biệt của trường khiếm thị
Nguyễn Đình Chiểu cho thấy những chân dung trẻ thơ rất đáng yêu,
đáng thương. Qua đó, tìm kiếm sự chia sẻ, cảm thông từ phía độc giả.
d, Nhóm bảo vệ sức khỏe trẻ em
Các bài trong nhóm này vừa chỉ ra cho phụ huynh những nguy cơ đối
với sức khoẻ của trẻ đề có biện pháp phòng ngừa, vừa có thể giúp trẻ
hiểu phần nào và cảnh báo, hướng dẫn trẻ tránh các tác hại đó. Các bài
viết trong nhóm này chiếm một số lượng áp đảo so với các nhóm đề tài
còn lại. Một số bài tiêu biểu như:
Trẻ viêm đường hô hấp hàng loạt vì thời tiết thay đổi
Tre nằm trong cổ bé trai 5 tuổi
Bé trai 16 tháng tuổi ngã vào nồi canh
Chơi kíp nổ, cậu học trò đứt 4 ngón tay
Bé mầm non ăn nhầm bột rửa bồn cầu
Hai chị em gặp nạn vì tưởng nước cứng
Mút lau bảng trong âm đạo bé gái 4 tuổi
Bé trai vào rừng bắt cá bị voi quật chết

Về vụ 4 đứa trẻ trốn khỏi nhà mở ở Đồng Nai: Do trong quá trình điều
tra, phóng viên quá quan tâm đến lợi ích của những đứa trẻ nên đã có
phần thiếu khách quan trong bài viết, tiến hành rất nhiều bài phản ánh
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
17
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
một chiều từ những thông tin do 4 đứa trẻ cung cấp, còn tiếng nói từ
những người trong nhà mở thì được dẫn như những lời nói dối. Điều
này sẽ không để lại ảnh hưởng gì nếu như sau đó các cơ quan chức năng
không tuyên bố vết thương của những đứa trẻ không phải do các cô giáo
trong nhà mở gây ra, và chính các em là những người nối dối. Đây cũng
là một bài học cho những phóng viên, nên đưa sự việc một cách khách
quan khi chưa có kết luận chính thức, chớ vì đưa tin nhanh, vội mà để
“há miệng mắc quai” về sau, làm giảm uy tín của tờ báo trước độc giả.
Lại nói về nội dung các bài viết về trẻ em trên Vnexpress trong tháng
11, những bài dịch và tổng hợp từ báo chí nước ngoài cũng chiếm một
số lượng tương đối lớn, chủ yếu là những trường hợp trẻ em có hoàn
cảnh đặc biệt, trẻ em bị phạm tội… Hoàn toàn có thể hạn chế những bài
viết trong khu vực này để tránh những cái nhìn bi quan của xã hội Việt
Nam cũng như sự lo ngại từ phía trẻ em khi tiếp nhận những thông tin
này.
Về chi tiết trong bài: hầu hết các bài viết đều chứa đựng những chi tiết
tiêu biểu. Đó có thể là những mâu thuẫn trong lời khai của bị can, là một
bức ảnh về khẩu phần ăn của trẻ mẫu giáo, là một đoạn clip bạo hành
của bà bảo mẫu, là một câu nói ngây thơ của trẻ em, một con số khoa
học mới được công bố về sức khoẻ hay sự phát triển của trẻ… Các chi
tiết có rất nhiều cách thức biểu hiện, có thể rất nhỏ thôi nhưng có sức
nặng hơn cả so với các chi tiết khác trong toàn bài.
Phải khẳng định, hình ảnh và tiếng nói trẻ em chính là những chi tiết
tiêu biểu nhất bởi các em chính là đối tượng phản ánh, cũng là đối tượng

theo dõi hơn cho cả người lớn và trẻ em. Dung lượng ngắn hơn sẽ là yếu
tố hàng đầu đưa các bài viết trẻ em đến với chính các em.
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
20
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Ngôn ngữ trong các tác phẩm nhìn chung phù hợp với nội dung và khá
hấp dẫn nhưng đưa cho con trẻ đọc không phải em nào cũng có thể hiểu
hết, nhiều bài còn miêu tả quá dài dòng và chi tiết những hình ảnh gớm
ghiếc hoặc hành vi phạm tội độc ác. Nhiều ngôn ngữ thiên về giật gân,
câu khách, viết cho người lớn mà chưa quan tâm đến thái độ tiếp nhận
của trẻ em. Đặc biệt là các bài trong mục pháp luật.
Trong bài viết: “Khởi tố vụ cô giáo nhốt học sinh vào thang máy” có
đoạn miêu tả: “bé bị sưng bầm thái dương, xuất huyết vùng cổ mặt, hai
mắt bị xuất huyết kết mạc, nề mi. Phần da ở thái dương bị xé toạc, lộ
sọ, chấn thương sọ não thấy tụ khí mô mềm. Riêng phần ngực, bụng
cũng bị xây xát rộng, gãy xương đòn trái…”
Tuy nhiên, nếu viết cho người lớn đọc để thay đổi thái độ, dẫn đến thay
đổi hành vi thì đây là những bài viết tương đối thành công bởi ngôn ngữ
đời thường, gần gũi, dễ đọc và dễ cảm với người viết cũng như nhân vật
trẻ em trong bài.
Về phản hồi của độc giả: Số lượng bình luận dưới các bài viết trên
Vnexpress nói riêng và các bài viết về trẻ em nói chung thể hiện sự quan
tâm đặc biệt của công chúng đến tiếng nói từ Vnexpress và những câu
chuyện liên quan đến trẻ em. Có những bài nhận được tới 76 bình luận.
Với những sự kiện đặc biệt vừa xảy ra trong thời gian qua với một số trẻ
mẫu giáo, ở nhà mở, lượng bình luận của độc giả thường xuyên ở mức
cao (trên 30 phản hồi). Điều này một lần nữa thể hiện tính tương tác của
báo chí và hiệu quả của bài viết với độc giả.
Nhìn vào số lượng bài viết, số bình luận của độc giả cũng đủ hiểu phần
nào về hiệu quả xã hội của những bài viết về trẻ em trên Vnexpress.

bớt những bài dịch từ báo chí nước ngoài với nội dung trẻ em bị xâm
hại vì nó vừa không phù hợp với hoàn cảnh nước ta, vừa góp thêm
mảng màu xám trong xã hội.
Thứ hai là về ngôn ngữ trong các bài viết, tuy hấp dẫn, dễ hiểu nhưng
với trẻ em thì đó vẫn còn là những thách thức lớn, đặc biệt là những
ngôn ngữ giật gân câu khách, rùng rợn trong một số không nhỏ các bài
viết. Nên để các em nói nhiều hơn, lắng nghe nhiều hơn và đừng vội
phán xét để tránh những kết luận sai lầm.
SV Bùi thị Lan Tâm – BMĐT 28 – HVBC & TT
23
Các chuyên đề báo chí - CHUYÊN ĐỀ: BÁO CHÍ TRẺ EM -
Thực tế là hiện nay, tờ Tin nhanh hàng đầu Việt Nam vẫn còn thiếu
những bài viết hấp dẫn và thông tin sâu sắc về trẻ em; thông tin còn đơn
điệu, hoặc là theo hướng khen ngợi, hoặc là tập trung vào các vụ việc
mang tính giật gân, ít chú ý đến khía cạnh quyền trẻ em… Nguyên nhân
có thể là do xác định trẻ em không phải đối tượng được thường xuyên
tiếp xúc với máy tính, tiếp nhận thông tin qua báo chí trên mạng Internet
nên những người làm báo mạng chủ yếu viết bài chuyên đề trẻ em cho
người lớn đọc, hoặc lai căng (không ra được chất cho trẻ em nhưng lại
quá ngây ngô với người lớn).
Việc thông tin những cái xấu, cái tốt của trẻ cũng cần phải được cân
nhắc. Nếu trẻ từ 14 tuổi trở xuống, nhất là độ tuổi thiếu nhi thì nên tránh
những cái xấu, mà đưa những cái tốt để các cháu học tập. Còn từ 14 tuổi
đến 18 tuổi, là độ tuổi dễ bắt chước và làm theo cái xấu thì nên có thông
tin hai chiều tốt - xấu kèm theo sự hướng dẫn, giải thích của người lớn
mới mang lại hiệu quả thiết thực.
Mặt hạn chế tiếp theo, có lẽ đó là việc thiếu sót hẳn những bài viết do
chính trẻ em viết, nói lên tiếng nói và cảm nhận của chính các em. Hiện
nay báo in đã có rất nhiều những tờ báo của thanh thiếu niên do chính
các em là phóng viên, cộng tác viên. Tuy nhiên, với báo mạng thì điều