Thực tiễn xét xử và pháp luật thực định nên được điều chỉnh để xét xử
có hiệu quả các tội liên quan tới đưa người di cư trái phép
10:47' 19/12/2009
I- Khái niệm về các tội liên quan tới đưa người di cư trái phép theo
pháp luật Việt Nam.
Pháp luật Việt Nam hiện hành không đưa ra khái niệm cụ thể về hành vi đưa
người di cư trái phép. Thuật ngữ này cũng chưa được sử dụng trong các văn bản
pháp luật. Tuy nhiên, theo cách hiểu của chúng tôi thì các tội liên quan tới đưa
người di cư trái phép được quy định trong pháp luật hình sự Việt Nam bao gồm các
hành vi như: tổ chức hoặc cưỡng ép người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại nước
ngoài trái phép; xuất cảnh, nhập cảnh trái phép, ở lại nước ngoài hoặc ở lại Việt
Nam trái phép. Như vậy khái niệm đưa người di cư trái phép có phạm vi hẹp hơn
so với các hành vi được hình sự hoá nêu trên của pháp luật Việt Nam.
Pháp luật hình sự Việt Nam quy định các tội liên quan đến đưa người di cư
trái phép rất cụ thể và rõ ràng. Đó là:
- Điều 274 Bộ luật hình sự:
"Người nào xuất cảnh, nhập cảnh trái phép hoặc ở lại nước ngoài, ở lại Việt
Nam trái phép, đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị
phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng hoặc bị phạt tù từ ba tháng
đến hai năm".
Như vậy Điều 274 Bộ luật hình sự là một tội ghép của nhiều tội là: xuất cảnh
trái phép, nhập cảnh trái phép, ở lại nước ngoài trái phép, ở lại Việt Nam trái phép.
- Điều 275 Bộ luật hình sự quy định "Tội tổ chức, cưỡng ép người khác trốn
đi nước ngoài hoặc ở lại nước ngoài trái phép".
1) Người nào tổ chức, cưỡng ép người khác trốn đi nước ngoài hoặc ở lại
nước ngoài trái phép nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 91 của Bộ luật
này, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm.
2) Phạm tội nhiều lần hoặc gây hậu quả nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng,
thì bị phạt tù từ năm năm đến mười hai năm.
3) Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười hai
năm đến hai mươi năm.

tính hợp pháp hơn thông qua việc đi du lịch, thăm người thân, xuất khẩu lao
động…
Cũng không loại trừ một số trường hợp sử dụng giấy tờ giả mạo để xuất,
nhập cảnh trái phép…
Do Bộ luật hình sự quy định chỉ có hai điều Luật trực tiếp liên quan đến đưa
người di cư trái phép mà đó lại là các điều luật ghép của rất nhiều tội khác nhau,
trong khi đó các mẫu thống kê của ngành Toà án nhân dân không có các tiêu chí
thống kê cụ thể từng loại tội danh nên không thể phân tích rõ là có bao nhiêu tội tổ
chức người khác trốn đi nước ngoài, ở lại nước ngoài, cưỡng ép người khác đi
nước ngoài… (8 tội cụ thể).
Mặt khác các trường hợp sửa chữa, sử dụng giấy chứng nhận của cơ quan tổ
chức, làm giả con dấu, tài liệu, chiếm đoạt, mua bán, tiêu huỷ con dấu… có liên
quan đến đưa người di cư trái phép lại là các hành vi quy định trong các tội phạm
cụ thể, trong các điều luật cụ thể và tách rời hoàn toàn với các điều luật trực tiếp
liên quan tới đưa người di cư trái pháp luật. Do đó Toà án cũng không thống kê
được có trường hợp nào bị xử phạt cùng với các tội quy định ở Điều 274, 275 Bộ
luật hình sự không.
III- Một số đề xuất, kiến nghị:
1) Về pháp luật thực định.
Như đã nêu ở phần trên, một số hành vi như làm giả giấy chứng nhận của
cơ quan, tổ chức, làm giả con dấu… được quy định thành các tội danh riêng biệt để
xử lý với tất cả các hành vi tương ứng mà không phân biệt mục đích làm giả, sử
dụng dấu giả… để làm gì. Chính vì vậy cũng có những quan điểm trái ngược nhau
về việc có truy tố, xét xử đối với các hành vi "làm giả, sử dụng dấu giả…" trong
các tội liên quan tới đưa người di cư trái phép không? Trong thực tiễn xét xử thì
nếu việc làm giả giấy chứng nhận của cơ quan, tổ chức, làm giả con dấu hay sử
dụng các giấy tờ giả mạo làm phương tiện, điều kiện để thực hiện hành vi trốn đi
nước ngoài, trốn ở lại nước ngoài… thì chỉ xử lý về tội tổ chức cho người khác
trốn đi nước ngoài… (tức là chỉ xử lý một hành vi mà thôi).
Như vậy, các hành vi làm giả, sử dụng giấy tờ giả… không bị xử lý là

người lao động ở lại nước ngoài trái phép (tức là chỉ trong lĩnh vực xuất khẩu lao