ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
PHẦN I: TỔNG QUAN
1.1. Công nghệ sản xuất thực vật bằng nuôi cấy mô
1.1.1. Lịch sử và thành tựu đạt được trong nhân giống invitro ở thực vật
1.1.1.1. Trên thế giới
Năm 1902: Haberlandt đề xuất phương pháp nuôi cấy mô tế bào đơn bội tuy
nhiên chưa mang lại thành công mỹ mãn.
Năm 1934 mô thực vật mới được cấy bởi A Carrel.
Năm 1939,1943,1945: Lần lượt Nobeccourt, White, Gautheret đã công bố
thành công sớm nhất về phương pháp nuôi cấy mô trên môi trường thạch.
Theo tiến sĩ White (1943) thì lịch sử của nuôi cấy mô tế bào thực vật đã có
từ lâu và mang ý nghĩa quan trọng trong lịch sử phát triển sinh học, tiềm năng của
nó được ứng dụng trong việc cải tiến chất lượng và nhân nhanh giống cây trồng.
Năm 1951, Skoog và Miller đã phát hiện ra các hợp chất có thể điều khiển
sự nhân chồi.
Năm 1960: Tiến sĩ Morel là người bắt đầu phương pháp nuôi cấy đỉnh sinh
trưởng. Ông là người đã đưa ra kỹ thuật nuôi cấy mô địa lan phát triển thành qui mô
công nghiệp và nghiên cứu thành công cây nho sạch bệnh bằng phương pháp nuôi
cấy mô(1945-1948).
Năm 1962, Murathige và Skoog đã cải tiến môi trường nuôi cấy đánh dấu
một bước tiến trong kỹ thuật nuôi cấy mô. Môi trường của họ dùng làm cơ sở cho
việc nuôi cấy nhiều loại cây và vẫn còn được sử dụng rộng rãi cho đến nay.
Năm 1964, Ball là người đầu tiên tìm ra mầm rễ từ việc nuôi cấy chồi ngọn.
Năm 1981: Takayama và Misawa đã thành công trong tự động hoá vi nhân
giống bằng các hệ thống bioreactor. Đến nay, ngành nuôi cấy mô đã khẳng định vai
trò quan trọng của mình bằng một kho tàng đồ sộ các công trình nghiên cứu của
mình về thưc vật in vitro.
Đầu thế kỉ 21, hàng loạt các công ty về vi nhân giống cây trồng thương mại
với qui mô lớn lần lượt ra đời trên khắp thế giới con số lên đến hơn 600 công ty.
1.1.2. Phương pháp nhân giống vô tính invitro ở thực vật
1.1.2.1. Nhân giống vô tính invitro ở thực vật
Định nghĩa
Nhân giống vô tính invitro ở thực vật hay còn gọi là nuôi cấy mô tế bào thực
vật. Đây là kĩ thuật cho phép nuôi cấy dễ dàng những tế bào thực vật hay mô phân
sinh sạch bệnh trong môi trường nhân tạo thích hợp để tạo ra những khối tế bào hay
những cây hoàn chỉnh trong ống nghiệm.
Ưu điểm
Kĩ thuật invitro mở ra khả năng lai khác loài để tạo ra giống mới và làm tăng
nhanh tính đa dạng di truyền, tạo dòng cây sạch bệnh.
Phục tráng giống cây trồng bị bệnh.
Nhân nhanh, tăng nhanh hệ số nhân giống, làm trẻ trung hóa cây trồng.
Sản phẩm cây giống đồng nhất, nâng cao chất lượng cây giống, tiết kiệm
không gian.
Dễ vận chuyễn và sản xuất quanh năm.
Đối với một số loài cây trồng có giá trị thương mại lớn, kĩ thuật nuôi cấy
invitro đã đem lại những hiệu quả kinh tế hết sức rõ rệt.
Hạn chế của nhân giống vô tính invitro
Hạn chế về chủng loại sản phẩm: trong điều kiện hiện nay không phải tất cả
cây trồng đều được nhân giống thương phẩm bằng vi nhân giống. Nhiều cây trồng
có giá trị kinh tế hoặc quý hiếm vẫn chưa thể nhân nhanh để đáp ứng nhu cầu
thương mại hoặc bảo quản nguồn gen. Nhiều vấn đề liên quan đến nuôi cấy và tái
sinh tế bào thực vật invitro vẫn chưa được giải đáp.
Chi phí sản xuất cao: vi nhân giống đòi hỏi nhiều lao động kĩ thuật thành
thạo nên giá thành sản phẩm còn khá cao so với các phương pháp truyền thống như
chiết, ghép và nhân giống bằng hạt.
Hiện tượng sản phẩm bị biến đổi kiểu hình: cây con nuôi cấy mô có thể sai
khác với cây mẹ ban đầu do hiện tượng biến dị tế bào soma. Kết quả là cây con
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 2 -
Lớp: 09SHLT
thay đổi, cụ thể trong tế bào đỉnh sinh trưởng hay nhu mô được tách ra nuôi cấy
riêng rẽ trên môi trường giàu auxin thì mô sẹo được hình thành.
Mô sẹo là một khối tế bào phát triển vô tổ chức, có màu trắng. Khối mô sẹo
có khả năng tái sinh thành cây hoàn chỉnh trong điều kiện môi trường không có chất
kích thích sinh trưởng tạo mô sẹo.
Nuôi cấy mô sẹo được thực hiện đối với các loài thực vật không có khả năng
nhân giống thông qua nuôi cấy đỉnh sinh trưởng.
Cây tái sinh từ mô sẹo có đặc tính giống cây mẹ và từ một cụm tế bào mô
sẹo có thể tái sinh cùng một lúc nhiều chồi hơn nuôi cấy đỉnh sinh trưởng nhưng
phương pháp này tạo ra mức độ biến dị tế bào lại cao hơn.
c. Gieo hạt lan nẩy mầm trong điều kiện in-vitro, rồi tái sinh thành cây hoàn
chỉnh
Thường sau khi thụ tinh, một cây lan cần thời gian từ 6 tháng đến 1 năm để
quả chín. Thông thường hạt lan tung ra và phát tán nhờ gió. Tuy nhiên, hạt lan rất
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 3 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
khó nẩy mầm trong tự nhiên (chỉ nẩy mầm từ 1-2%) do hạt lan không có chứa
anbumin và một phôi chưa phân hóa, có kích thước rất nhỏ nên không chứa chất dự
trữ. Vì vậy trong tự nhiên để hạt lan nẩy mầm nó cần cộng sinh với nấm. Có 3 loại
nấm cộng sinh trên nhiều giống lan khác nhau được biết:
Rhizoctonia repéns đặc biệt cho Cattleya, Laelie, Cypripedium
Rhizoctonia mucoroides cho Vanda và Phalaenopsis
Rhizoctonia lanuginosa cho Oncidium, Miltonia
Nấm sẽ cung cấp đường để nuôi cây, phân giải các chất hữu cơ khó hấp thu.
Bù lại cây sẽ cung cấp nước cho nấm, chỗ ở, các khoáng chất mà nó thu được từ
sương.
Dựa trên nguyên tắc này, các phòng thí nghiệm nuôi cấy mô đã tạo môi
1. Hệ thống RITA®
Hình 1.2. Hệ thống RITA®, Pha 1: mô không ngập trong môi trường,
Pha 2: hiện tượng ngập được hoạt hóa, các van mở ra cho khí đi qua các
màng lọc đẩy môi trường lỏng lên ngập mô cấy, Pha 3: sự trao đổi khí trong
hệ thống RITA®, Pha 4: chu kỳ kết thúc, các van đóng lại và môi trường lỏng
rút xuống ngăn bên dưới.
Hệ thống RITA® (Hình 1) là công trình của Teisson và Alvard vào năm
1995. Một bình chứa 1 L gồm có hai phần, phần trên chứa mẫu cấy và phần dưới
chứa môi trường. Một áp suất vượt mức tác động vào môi trường lỏng chứa trong
phần dưới và đẩy chúng dâng lên ngăn chứa mẫu cấy. Mẫu cấy được ngập chìm
trong môi trường lỏng lâu hay mau tùy theo thời gian áp suất vượt mức được duy
trì. Trong suốt thời gian ngập, không khí được sục vào trong môi trường lỏng, môi
trường được chuyển động làm cho mẫu cấy xoay trở được các mặt tiếp xúc với bề
mặt môi trường, áp suất vượt mức sau đó được thoát ra bên ngoài nhờ một ngõ ra
phía trên đầu hệ thống.
2. Hệ thống bình sinh đôi BIT®
Hình 1.3. Hệ thống bình sinh đôi BIT®
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 5 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Hệ thống bình sinh đôi BIT® được thiết kế bởi Escalona và cộng sự (1998)
được dự định nhân giống số lượng lớn qua con đường phát sinh phôi soma. Ðối với
nhân giống theo con đường phát sinh cơ quan kích thước mẫu cấy đòi hỏi một hệ
thống có thể tích lớn hơn và rẻ hơn. Con đường dễ dàng nhất để đạt được trạng thái
ngập chìm tạm thời theo chu kỳ nhất định là nối hai bình thủy tinh hay plastic có
kích thước từ 250 mL - 10 L bằng một hệ thống ống dẫn, và điều khiển tạo ra áp
suất vượt mức để đưa môi trường vào bình chứa mẫu và ngược lại. Hệ thống BIT®
nhà nhân giống in vitro Hồ Điệp Đài Loan sử dụng trong giai đoạn ra rễ được sử
dụng như là một đối chứng thực tế.
e. Trồng lan bằng phương pháp thuỷ canh
Trường Cao đẳng Temasek đã sáng chế ra một hệ thống trồng lan theo
phương pháp thủy canh có điều chỉnh chính xác dòng dung dịch đi vào [Precise
Influx Hydroponic Growth System (PIHGS) ]. Hệ thống này sử dụng máy tự động
để phân phát một lượng chính xác dung dịch dinh dưỡng vào vùng rễ của lan mà
không làm cho giá thể quá ẩm ướt.
Cách này đã khắc phục được một cách có hiệu quả vấn đề thối rễ mà các nhà
nuôi trồng lan bằng phương pháp thủy canh đang phải đối mặt. Công trình hợp tác
nghiên cứu 3 năm giữa trường Cao đẳng Temasek và cơ quan Agri-Food Veterinary
Authority của Singapore (AVA) đã chứng minh hệ thống PIHGS khi kết hợp với
một công thức dinh dưỡng thủy canh do trường Cao đẳng Temasek nghiên cứu đã
tạo ra một công nghệ mang lại lợi nhuận cao cho việc sản xuất hoa lan cắt cành
bằng phương pháp thủy canh. Hệ thống mới này có các công dụng sau:
Cho phép trồng nhiều cây lan trên một đơn vị diện tích.
Loại trừ công việc phun phân bằng tay tẻ nhạt và vấn đề tảo phát sinh.
Bỏ bớt việc phải thay chậu định kỳ cho những cây đã lớn, và giảm lượng
phân bón sử dụng.
Làm tăng đáng kể chất lượng và số lượng của hoa cắt cành khi so sánh với
các phương pháp trồng truyền thống.
Nghiên cứu này xác nhận một lần nữa tính chất đa dụng của công nghệ thủy
canh trong việc sản xuất thương mại hoa cắt cành ngay cả đối với những cây dễ bị
thối rễ như lan. Công nghệ nuôi trồng lan theo phương pháp thủy canh mới này đã
được cấp giấy phép cho một người trồng lan và và một công ty công nghệ sinh học
để trồng thí nghiệm quy mô nhỏ.
1.2. Lan Hồ Điệp
Lan Hồ Điệp là một trong những giống lan rất được yêu thích không chỉ về
màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã. Chính vì
gibbosa Sweet, Phalaenopsis lobbii (Rchob.f), Phalaenopsis fuscata Rchob.f.. Hầu
hết đều có hoa nhỏ nhưng màu sắc sặc sỡ và hương thơm độc đáo.
Hoa Lan Hồ Điệp gồm các phần
sau:
- Cánh đài hoa bên ngoài có kích
thước như nhau và màu sắc giống nhau.
- Ba cánh bên trong là ba cánh hoa
nằm xen kẽ với ba cánh đài bên ngoài. Có
điều hai cánh bên có kích thước lẫn hình
dạng giống nhau và có cùng màu sắc,
cánh hoa thứ ba còn lại có hình dạng và
màu sắc nổi bật hơn, quyến rũ hơn hai
cánh bên nên được đặt tên riêng là “cánh
môi”.
- Ở giữa hoa là phần trụ hoa, đây
là cơ quan sinh dục của hoa lan, gồm có
nhị đực và nhị cái (noãn). Sự thụ phấn
của hoa lan cũng giống như sự thụ phấn
của hoa nhiều giống cây trái khác, cũng
nhờ vào các loại côn trùng như ong, bướm...
Từ ngày noãn được thụ phấn cho đến ngày trái chín, tùy theo từng loài,
nhanh nhất là vài tháng, và chậm nhất là cả năm.
Trong thiên nhiên các hạt lan sẽ nảy mầm vào mùa mưa, khi môi trường
xung quanh ẩm ướt, hạt lan nảy mầm nhờ một loại nấm ký sinh nhiễm vào trong
các hạt đó, đó là nấm Rhizoctonia. Các loài nấm này có thể là:
Rhizoctonia mucoroides: giúp nảy mầm hạt lan Vanda, Phalaenopsis.
Rhizoctonia repens: giúp nảy mầm hạt lan Cattleya, Laelia,
Paphiopedilum...
Rhizoctonia lanugiosa: giúp nảy mầm hạt lan Oncidium, Miltonia,
Odontoglosuum...
năm. Mùa lan bắt đầu nở hoa từ tháng 12 đến cuối tháng 5.
Lan hồ điệp có nhiều hình dáng và kích cỡ. Bạn có thể đặt nó vào chậu riêng
hoặc bỏ chung vào một chậu. Những cái chậu thông thường chứa được nhiều cây và
cây có thể ra hoa trong vòng hai năm, nếu chúng được chăm sóc hợp lý. Các cây
con có sẵn trong phòng thí nghiệm sẽ được đưa ra ngoài và kích thước của cây phụ
thuộc vào độ lớn cuả lá, mà độ rộng của lá được đo từ đỉnh lá đến điểmđối diện.
Thông thường, một cây có chiều dài lá khoảng 20cm hoặc lớn hơn được xác định
khi cây có hoa đầu tiên nở, tuy nhiên một số loài chiều dài lá chỉ đạt 10cm khi hoa
vừa mới nở.
Yêu cầu về ánh sáng và nhiệt độ
Lan hồ điệp cần ánh sáng để phát triển tốt. Trong nhà, lan hồ điệp ưa thích
một vị trí gần cửa sổ có ánh sáng nhưng ánh sáng mặt trời trực tiếp thì không nên,
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 9 -
Lớp: 09SHLT
Hình 1.7. Lan Hồ điệp
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
đặc biệt hướng mặt trời chiếu vào lúc sáng sớm hoặc chiều muộn là lý tưởng. Bạn
có thể cho đèn chiếu sáng nhân tạo. Các đèn chiếu sáng nên đặt ở phía trên của cây
và nên chiếu ít nhất 12 đến 16 giờ hàng ngày. Trường hợp ở trong nhà kính, bạn
nên che bằng tấm vải nhất là trong mùa hè.
Loài lan này cần nhiệt độ ban ngày là 18-29
0
C và nhiệt độ ban đêm là 13-
18
0
C. Trong suốt mùa thu, nhiệt độ nên duy trì dưới 16
0
C liên tục trong 3 tuần khi
Phương pháp này rất tốt nếu cuống hoa già và có màu nâu. Nhưng, nếu cuống hoa
còn màu xanh, bạn có thể cắt một đốt trên cuống hoa. Đoạn cành cắt bỏ dài khoảng
10-12cm. Điều này có thể giúp hình thành một cành mới trong vòng 2-3 tuần.
Thay chậu
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 10 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Lan hồ điệp có thời gian sống rất dài. Điều đó có nghĩa là các bạn sẽ phải
biết khi nào và làm như thế nào để thay chậu cho cây. Có hai lý do mà cây cần được
thay chậu, hoặc là cây không sinh trưởng được trong chậu đang trồng hoặc giá thể
bị phân hủy và không đủ không khí để duy trì cho rễ phát triển tốt
Việc thay chậu có thể thực hiện một lần trong một năm hoặc hai năm. Mùa
thích hợp nhất để thay chậu là mùa xuân.
Rễ cây phát triển lan ra sẽ phủ lên chậu và giá thể ở trong chậu làm bịt kín
các khe hở giữa các rễ, không có khoảng trống giữa giá thể và rễ cây. Điểm bắt đầu
của thân cây nên được giữ một đoạn ngắn ở dưới giá thể. Sau khi thay chậu nên giữ
cây trong bóng mát và tưới nước sau 3 ngày.
Trồng lan không khó hay cầu kỳ. Bạn có thể tự hào sở hữu những cây lan
nhập nội với những bông hoa đầy màu sắc. Hãy tự tin, chọn lan hồ điệp để làm cho
cuộc sống của bạn tràn đầy màu sắc và hương thơm.
1.2.3. Nhu cầu và giá trị kinh tế của Lan Hồ Điệp
Lan Hồ Điệp là loại hoa vương giả, với vẻ đẹp vương giả, quý phái nên khắp
nơi trên thế giới ngày càng có nhiều người thích chơi hoa Lan. Chính vì vậy, hoa
Lan là sản phẩm trồng trọt luôn có giá trị kinh tế cao. Bắt kịp thị hiếu này, ngày nay
đã xuất hiện nhiều cơ sở kinh doanh hoa Lan với nhiều chủng loại, giá cả khác
nhau. Thị trường hoa lan hiện nay rộng, nhu cầu của người tiêu dùng rất cao nhưng
có một thực tế là ta vẫn phải nhập hoa thành phẩm từ Thái Lan, Đài Loan… Giống
hoa đa số cũng nhập từ nước ngoài hoặc một hình thức tạo giống phổ biến là cấy
tuần, thị trường TP.HCM nhập hơn 20.000 cành lan Thái và 15.000 cành từ Đài
Loan. Giá nhập tùy loại, giao động từ 4.000-6.000 đồng. Như vậy, chỉ tính riêng
nguồn lan cắt cành từ hai nước này, mỗi năm, thành phố phải nhập gần 9 tỉ đồng.
Trong giới trồng hoa lan cắt cành, trước hết phải nói đến anh Trần Văn Bạch
( Q.Tân Bình, Tp HCM), được mệnh danh là tỉ phú trồng lan cắt cành. Năm 1996,
anh Bạch đầu tư 2.000 cây lan giống. Vụ đầu, mỗi tuần cắt hai lần, thu lợi khoảng 5
triệu đồng/ tháng. Đến nay, với trên 1ha lan cắt cành có trên 50.000 cây, lợi nhuận
anh thu về mỗi năm gần tỉ đồng.
Tại vườn lan của anh Thanh, mỗi cây lan có giá trung bình từ 100.000 đến
200.000 đồng, có cây thuộc loại “hàng độc” giá lên tới 4 – 5 triệu đồng.
Từ khi trồng tới lúc thu là khoảng 40 ngày; dùng kéo sắc cắt cành, đóng gói,
giao cho các chợ đầu mối. Giá bán từ 4.000 - 14.000 đ/cành; cây giống 25.000 -
45.000 đ/cây (tách từ cây mẹ). Qua việc trồng lan - cắt cành, mỗi năm gia đình chị
Gấm thu nhập trên dưới 500 triệu đồng, từ việc bán hoa và lan giống.
1.3. Các mô hình vườn ươm Lan Hồ Điệp
1.3.1. Nhà kính
Nhà kính là một khu vực sản xuất bậc cao của vườn ươm với kết cấu sau:
+ Khung giàn làm bằng sắt để chống gió
+ Lắp các khung bằng những tấm kính trong suốt hoặc nhựa polyethylene
+ Có 1-2 cửa ra vào và có cửa sổ bằng kích thước cửa sổ của nhà bếp.
+ Nhựa bọc nhà kính là polyethylene từ 3-5 lớp, có phủ lưới màu đen hoặc
xanh đen.
Hình 1.8. Nhà kính
+ Hệ thống tưới phun, xịt những giọt nước đồng dạng và được lắp đặt ở cuối
điểm nhà kính, có máng xối thoát nước, cửa trời đường kính 1,3m- chính giữa mỗi
nhịp tại điểm cao nhất của kết cấu nhà kính.
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 12 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Trước đây nhà lưới được xây dựng khá đơn giản với những khung bằng gỗ
chống, bao quanh lưới thép và trên phủ lưới nhựa nhưng hiện nay những người
nông dân đã sử dụng cột bê tông, xà sắt và đầu tư một cách chắc chắn. Chiều cao
của nhà lưới tối thiểu là 2m. Lưới để lợp mái có ô 2 x 2 mm, lưới treo xung quanh
có ô 1 x 1 mm. Nhà lưới có thể lắp đặt các hệ thống phun tưới, làm mát nhưng còn
thủ công hơn so với nhà kính.
Hiện nay có các kiểu nhà lưới phổ biến trong sản xuất như:
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 13 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Hình1.9. Nhà lưới kín (trái) và nhà lưới hở (phải)
Loại nhà lưới kín
+ Phủ hoàn toàn bằng lưới cả trên mái cũng như xung quanh, cả cửa ra vào
cũng được phủ bằng lưới kín.
+ Mái bằng và mái nghiêng 2 bên.
+ Khung nhà làm bằng cột bê tông hoặc khung sắt hàn hoặc bắt ốc vít.
+ Chiều cao h=2-3 m, diện tích S=500-1000m
2
+ Lưới che bằng vải mùng màu trắng hoặc xanh lá cây.
Loại nhà lưới hở
+ Được che chủ yếu trên mái và 1 phần bao xung quanh
+ Kiểu mái bằng và mái nghiêng 2 bên.
+ Khung nhà: cột bê tông hoặc khung sắt hàn hoặc bắt vít.
+ Chiều cao của nhà lưới loại này là h=2-2,5m với diện tích S=500-1000m
2
+ Mái lợp bằng lưới hoặc nylon màng nẹp bằng dây điện , mái trên mái dưới
cách nhau một khe hở 25-30 cm ( có tác dụng đối lưu)
Mặc dù nhà lưới có vốn đầu tư ít, dễ làm trong quy mô từng hộ gia đình
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
PHẦN II
QUY TRÌNH SẢN XUẤT LAN
2.1. Quy trìnhcông nghệ sản xuất lan Hồ Điệp
Hình 2.1. Sơ đồ quy trìnhcông nghệ sản xuất lan Hồ Điệp
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 16 -
Lớp: 09SHLT
Lấy mẫu
(phát hoa)
Xử lý mẫu
Cấy vào môi trường nuôi
cấy tạo cụm chồi
Cấy chuyền
Tái sinh cây hoàn chỉnh
Pha chế môi trường MS
có bổ sung các chất điều
hòa sinh trưởng
Pha chế môi trường
Knudson C
5 tháng
Xuất bán cây lấy hoa
(300.000 cây/năm)
Tạo cây hoàn chỉnh
Tạo cây lấy hoa
5 - 6 tháng
Vào chậu
3 tháng
Huấn luyện
0
trong 1 phút, sau đó được khử
trùng với dung dịch javel có nồng độ 1:5 trong 25 phút
Tiến hành rửa lại mẫu bằng nước cất vô trùng (3-5 lần)
Loại bỏ các phần bị hỏng, cấy mẫu lên môi trường MS có bổ sung BA
3mg/l.
Điều kiện nuôi cấy: mẫu nuôi cấy được đặt trong điều kiện 25
0
C, chiếu sáng
12h và độ ẩm là 80%.
Sau 10 tuần nuôi cấy, các chồi sinh dưỡng hình thành từ mắt ngủ phát hoa và
mang các lá non đủ rộng để làm nguyên liệu khởi tạo protocorm từ mô lá.
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 17 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
2.2.3. Tạo cụm chồi
Các mẫu lá thu được từ các chồi sinh dưỡng được cắt theo kích thước 5x5
mm. Các mẫu lá được đặt nuôi trên môi trường MS có bổ sung các chất điều hoà
sinh trưởng thực vật NAA 1mg/l, BA 10 mg/l, Adenin 10mg/l.
Để thuận tiện cho việc pha các môi trường nuôi cấy người ta thường chuẩn bị
trước dưới dạng đậm đặc (dung dịch mẹ), sau đó chỉ cần pha loãng khi sử dụng. Các
dung dịch đậm đặc được bảo quản dài ngày trong tủ lạnh thường hoặc tủ lạnh sâu.
Các dung dịch mẹ sau khi pha chế, sử dụng tối đa trong 3 tháng, và tốt nhất là sử
dụng trong tháng.
Chuẩn bị môi trường Murashige - Skoog (MS, 1962)
Chia môi trường MS ra làm 5 phần, pha riêng từng phần.
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 18 -
Lớp: 09SHLT
2
0 370
MS
2
CaCl
2
.2H
2
O 440
10 ml
MS
3
H
3
BO
3
6,2
10 ml
MnSO
4
.4H
2
O 22,3
CoCl
2
.6H
2
O 0,025
CuSO
4
10 ml
Thiamine.HCl 0,1
Pyridoxine.HCl 0,5
Nicotinic acid 0,5
Glycine 2
Lấy 20 ml dung dịch mẹ MS
1
, 10 ml MS
2
, 10 ml MS
3
, 10 ml MS
4
và 10ml MS
5
cho vào cốc thủy tinh thứ nhất.
Bổ sung các chất điều khiển sinh trưởng cần thiết ở các nồng độ khác nhau
vào dung dịch MS:
Nước dừa 15%
NAA 1 mg/l
BA 10 mg/l
Adenine 10 mg/l
Thêm 20 g saccharose vào và khuấy tan.
Lấy 8 g agar cho vào 1 cốc thủy tinh khác , bổ sung 300 ml nước cất và đun
sôi cho đến khi agar tan hết.
Đổ dung dịch MS ở cốc thứ nhất vào cốc thứ hai đựng agar rồi thêm nước
cất, định mức đến 1l rồi khuấy đều
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 19 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
Hình 2.3. Thể protocom
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
+ 5 phần còn lại ta nuôi trong bình nuôi cấy có chứa môi trường
Knudson C để tái sinh cây. Như vâỵ, hệ số nhân chôì ở đây là 5. Cứ 1 phần nhỏ sẽ
cấy trong một bình môi trường tái sinh cây.
Các bình sau khi nuôi cấy, đem nuôi trong giàn nuôi cấy với điều kiện nhiệt
độ 22-27
0
C, cường độ chiếu sáng là 2000 - 4000 lux.
2.2.5. Tái sinh thành cây hoàn chỉnh
Sau khi nhân nhanh ta tiến hành tái sinh thành cây hoàn chỉnh có đầy đủ các
bộ phận dinh dưỡng bằng cách cấy chuyền vào môi trường Knudson C để tái sinh
cây. Quá trình tái sinh cây phụ thuộc rất lớn vào thành phần môi trường, thông
thường chúng ta có thể dùng môi trường Knudson C bình thường nhưng để quá
trình này nhanh hơn thì thường bổ sung thêm BA (1mg/l) vào môi trường này.
Bảng 2.2. Thành phần 1 lít môi trường Knudson C
Thành phần
Hàm lượng trong 1 lít
môi trường
Ca(NO
3
)
2
.4H
2
O 1 g
KH
2
có đầy đủ các bộ phận dinh dưỡng thì có thể được xuất ra thị trường tiêu thụ ở
những nơi có yêu cầu. Vì cây nuôi cấy mô nằm trong bình nên rất dễ vận chuyển đi
xa.
2.2.7. Huấn luyện lan nuôi cấy mô hoàn chỉnh
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 21 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Trước khi đưa cây lan ra nhà kính nuôi lan chúng ta cần huấn luyện nhằm
mục đích để cây lan quen dần với nhiệt độ bên ngoài vườn ươm bằng cách: chuyển
các bình chứa lan ra nhiệt độ bình thường bên ngoài, tránh nắng trực tiếp chiếu rọi
vào các bình nuôi cây lan, thời gian để ở ngoài có thể từ 1 đến 2 tuần.
Chai hoặc hộp nuôi cấy mô lấy ra từ phòng thí nghiệm được đặt vào kệ vườn
ươm cho thích nghi dần điều kiện vườn ươm.
- Lấy lan con ra khỏi chai hoặc hộp mô bằng cách cho nước sạch vào chai hoặc
hộp lắc nhẹ để tách lớp thạch và cây ra. Sau đó dốc ngược vào thau nước sạch cho
thạch và cây tuột ra khỏi chai/hộp.
- Rửa sạch môi trường bám trên lan con bằng cách rửa nhiều lần nước sạch
trong thau nhựa. Tránh làm tổn hại đến lá, rễ… và loại bỏ các lá bị hư thối. Không nên
để cây con quá lâu trong môi trường nước vì lá, rễ có bị thương thì dễ bị úng, thối chết.
- Ngâm lan con vào thau nhựa chứa nước pha thuốc nấm nồng độ1‰ trong
vòng 2 phút, sau đó vớt ra cho vào rổ nhựa, sắp xếp các cây theo thứ tự lớn nhỏ để cho
ráo nước.
2.2.8. Chuẩn bị chậu và giá thể
Chuẩn bị chậu
Chậu trồng bằng nhựa hay đất nung, có lỗ xung quanh đều khắp, kích cỡ tuỳ
loại và độ tuổi. Chọn chậu không sâu, nhỏ, màu trắng hoặc trong suốt thì thuận lợi
cho bộ rễ phát triển.
Thường chọn chậu có nhiều lỗ thoáng để dễ thoát nước và lưu thông
nước (nếu là rêu Chi Lê thì càng tốt).
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 23 -
Lớp: 09SHLT
ĐACN 2:“ Thiết kế trung tâm nhân giống, GVHD: Tạ Ngọc Ly
sản xuất cây con, hoa phong lan cắt cành”
Hình2.5. Vỏ dừa chặt khúc
2.2.9. Kỹ thuật chuyển chậu
Sau khi đưa từ bình thủy tinh ra trồng trong khay nhựa, khoảng 3-4 tháng có
thể chuyển chậu 1 lần. Đối với Lan Hồ điệp, thời gian từ khi trồng cây cấy mô đến
lúc ra hoa là khoảng hơn 1 năm.
Từ cây con, sau khoảng 3- 4 tháng trồng, chúng ta sẽ chuyển chậu và cây
con sẽ phát triển thành cây trung. Cứ thế sau khoảng 3- 4 tháng trồng, chúng ta tiếp
tục chuyển chậu, cây trung sẽ phát triển thành cây đại rồi thành cây vòi mang nụ
hoa và bắt đầu trổ bông. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng, nhu cầu nước tưới, ánh
sáng, độ ẩm… cần được cung cấp và điều chỉnh hợp lí theo từng giai đoạn.
+ Kỹ thuật chuyển chậu lần thứ nhất
Sau khi trồng được từ 4 - 6 tháng, lan được chuyển sang chậu có đường kính
8,3cm. Lấy cây ra khỏi bầu, tách bỏ giá thể cũ và thay bằng giá thể mới rồi trồng lại
vào chậu mới nhẹ nhàng tránh làm tổn thương đến rễ. Dưới đáy chậu nên lót 1 - 2
miếng xốp giúp chậu thoát nước tốt, tránh làm cây bị úng.
Để chăm sóc cho cây sau khi thay chậu lần 1 phải phun dung dịch diệt
khuẩn. Trong từ 3 - 5 ngày đầu không cần tưới nước nhưng vẫn phải giữ ẩm cho
cây cũng như môi trường xung quanh.
+ Kỹ thuật chuyển chậu lần thứ hai
Lúc này cây được từ 16 - 20 tháng, đường kính chậu chuyển sang phải đạt
12 cm. Cách thay chậu lần này tương tự như lần đầu nhưng chú ý dùng dao, kéo sắc
cắt bớt các rễ già trước khi trồng lại.
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 24 -
Lớp: 09SHLT
0
C và nhiệt độ ban đêm là 13-
18
0
C. Trong suốt mùa thu, nhiệt độ nên duy trì dưới 16
0
C liên tục trong 3 tuần khi
cụm hoa bắt đầu xuất hiện. Thông thường sự thay đổi bất thường về nhiệt độ và độ
ẩm có thể là nguyên nhân làm rụng nụ.
Ẩm độ và nước tưới
Lan hồ điệp cần 50-80% độ ẩm. Nếu độ ẩm thấp hơn bạn có thể dùng màn
che, nhưng thỉnh thoảng việc làm này có thể gây ra nấm bệnh.
Mùa hè tưới nước 7 ngày/lần; mùa đông tưới nước 10 ngày một lần.
Nước tưới cho lan phải là nước sạch, nếu nước giếng khoan phải qua hệ
thống lọc. Lan Hồ điệp có đặc điểm chịu ẩm, nhưng không chịu nước do đó chúng
ta chỉ nên tưới nước cho lan ở gốc. Nếu nước nhiễu từng giọt trên lá, lá sẽ dễ bị
thối. Khi có nước đọng trên lá, lá sẽ có nhiều đốm đen rồi thối nhũn. Cho nên nhà
kính trồng Lan Hồ điệp thường có mái che làm bằng tấm lợp nylon trong, vừa có đủ
sáng vừa che được nước mưa nhỏ giọt đồng thời tránh vi khuẩn, mầm bệnh có thể
SVTH: Hồ Hoàng Thiên Phú - Trang 25 -
Lớp: 09SHLT
Copyright: Tài liệu đại học ©