Website: Email : Tel : 0918.775.368
Chơng I
những lý luận cơ bản về thanh toán
không dùng tiền mặt
1.Sơ lợc về nguồn gốc và sự phát triển của hoạt động
thanh toán không dùng tiền mặt
việc thanh toán luôn gắn liền với từng thời đoạn lịch sử .một thời kỳ dài
quá vàng đã đợc dùng làm phơng tiện chính để thanh toán và là dạng chủ yếu
của tiền tệ. tiếp đó là tiền kim loại,tiền giấy và khi nền kinh tế phát triển mạnh
mẽ thì tiền mạt không thể đáp ứng đợc nhu cầu thanh toán của toàn bộ nền kinh
tế đòi hỏi phải có một hình thức phù hợp đáp ứng đợc nhu cầu luân chuyển của
toàn bộ nền kinh tế, và hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ra đời không
nhứng khắc phục đợc những tồn tại của thanh toán bàng tiền mặt mà còn có vai
trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân.
1.1. Sự cần thiết và vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt
1 Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế
Nền kinh tế quốc dân bao gồm hai hoạt động chủ yếu là sản xuất và lu
thông hàng hóa. sản xuất không có giá trị nếu không có quá trình lu
thông.thanh toán là một công đoạn không thiếu đợc trong quá trình lu thông.
Muốn phát triển đợc nền kinh tế thì nhất thiết phải thúc đẩy lu thông hàng hoá.
Và quá trình phát triển ấy có đợc nhanh chóng hay không còn phụ thuộc rất lớn
vào công tác thanh toán.
1.1.2. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt
1.1.2.1 Khái niệm về công tác thanh toán không dùng tiền
1.1.2.2.Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt
Thông qua việc thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt, Nhà nớc có
thể thực hiện vai trò kế toán và kiểm toán, kiểm soát quá trình lu thông phân
phối sản phẩm trong xã hội.
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- thanh toán không dùng tiền mặt thúc đẩy nhanh quá trình tái sản xuất

Hàng Nhà nớc về thể lệ thanh toán tiền hàng, dịch vụ ở nớc ta có 6 hình ththức
sau đây:
- Thanh toán bằng Sec
- Thanh toán bằng uỷ nhiệm thu
- Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi chuyển tiền
- Thanh toán bằng ngân phiếu thanh toán
- Thanh toán bằng th tín dụng
- Thanh toán bằng thẻ thanh toán
1.3.1. Hình thức thanh toán bằng séc
Hình thức thanh toán bằng Séc hiện nay đợc áp dụng theo nghị định
30/CP ngày 09/05/1996 của chính phủ. Ban hành theo nghị định này là quy chế
phát hành và sử dụng Séc của Thống Đốc Ngân Hàng Nhà nớc và thông t số 07/
TT - NH1 hớng dẫn thực hiện qui chế này.
1.3.2. Séc chuyển khoản
- Séc chuyển khoản đợc áp dụng thanh toán giữa các khách hàng mở
tài khoản tiền gửi trong cùng một Ngân hàng và khác Ngân hàng, khác hệ thống
có tham gia thanh toán bù trừ trên cùng một địa bàn.
- Nguyên tắc hạch toán
Ghi nợ vào tài khoản tiền gửi của ngời phát hành trớc, ghi có vào tài
khoản tiền gửi của ngời thụ hởng sau.
1.3.3. Thanh toán bằng séc bảo chi
Nguyên tắc hạch toán séc bảo chi
- Séc bảo chi thanh toán khác Ngân hàng, cùng hệ thống đợc hạch
toán:
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Ghi có: TK ngời thu hởng
Và nếu thanh toán ngoài tỉnh phải có tính ký hiệu mật
- Séc bảo chi thanh toán bù trừ do Giám đốc Ngân hàng phục vụ đơn
vị thụ hởng quy định việc ghi có ngay cho ngời thụ hởng hoặc thực hiện theo

hợp đồng, đơn đặt hàng đã ký
Th tín dụng đợc sử dụng thanh toán giữa hai bên mua và bán có tài khoản
ở hai Ngân hàng trên hai địa bàn khác nhau.
1.3.8. Hình thức thanh toán bằng thẻ thanh toán
Thẻ thanh toán là một phơng tiện thanh toán hiện đại vì nó gắn liền với
kỹ thuật tin học ứng dụng trong Ngân hàng. Thẻ thanh toán là do Ngân hàng
phát hành và bán cho khách hàng của mình là (các doanh nghiệp, cá nhân) dùng
để thanh toán tiền hàng hoá, công nợ và lĩnh tiền mặt. Thẻ thanh toán gồm thẻ
từ và thẻ điện tử:
Thẻ từ là thẻ dùng kỹ thuật băng từ để đọc và ghi thông tin trên thẻ
Thẻ điện tử có gắn bộ nhớ vi điện tử trên thẻ ghi và đọc thông tin qua bộ
nhớ vi điện tử
- Điều kiện áp dụng
Khi các đơn vị bán chấp nhận thanh toán thẻ đã đặt máy kiểm tra thẻ và
có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng phát hành thẻ hoặc Ngân hàng thanh toán
thẻ
Thẻ thanh toán có nhiều loại, tuỳ theo lĩnh vực hoạt động, hình thức
thanh toán để chọn cho mình một loại thẻ thích hợp. Có 3 loại thẻ thông dụng
1.3.8.1. Thẻ thanh toán không phải ký quỹ (thẻ loại A)
Thẻ loại này còn đợc gọi là thẻ nợ, thẻ này do Ngân hàng phát hành dùng
thanh toán hàng hoá, dịch vụ. Ngời sử dụng thẻ phải có tài khoản tại Ngân hàng
và thờng xuyên có số d. Thẻ nợ có hạn mức tối đa đợc ghi vào bộ nhớ của thẻ,
công việc đợc tiến hành qua mạng máy vi tính tự động. Thẻ nợ đợc áp dụng cho
khách hàng có quan hệ tín dụng thanh toán tốt và thờng xuyên có tín nhiệm.
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
1.3.8.2. Thẻ thanh toán phải ký quỹ
Ngời sử dụng thẻ này phải lu ký một số tiền nhất định vào tài khoản để
đảm bảo thanh toán (số tiền lu ký có thể là tiền mặt, tiền vay hoặc trích tài
khoản khác chuyển sang). Số tiền ký quỹ là hạn mức của thẻ đợc ghi vào bộ nhớ

Thanh toán thẻ
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Nớc ta hiện nay mới áp dụng thanh toán thẻ ở những thành phố lớn, thời
gian áp dụng cha nhiều, công nghệ cha phát triển mạnh. Tuy nhiên cũng cho ta
thấy khả năng đầy triển vọng. Công tác thanh toán không dùng tiền mặt cũng
nh thanh toán thẻ phát triển mạnh khi trình độ công nghệ áp dụng rộng, dân trí
cao.
Năm hình thức thanh toán trên là dựa vào thể lệ thanh toán không dùng
tiền mặt và khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt. Tuỳ từng đơn vị kinh tế
mà ngời ta có thể áp dụng hình thức này hay hình thức khác.

Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
chơng II
Thực trạng vận dụng các hình thức thanh
toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng
Đầu t và Phát triển Thành phố Hà Nội.
2- Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân
hàng Đầu t và Phát triển Thành phố Hà Nội.
2.1.1-Môi trờng hoạt động của Ngân hàng Đầu t và Phát triển Thành phố
Hà Nội.
Năm 2001 là năm đầu của kế hoạch 5 năm 2001-2005 có ý nghĩa quan
trọng trong việc thực hiện các mục tiêu đã đề ra cho kế hoạch 5 năm cũng nh
các mục tiêu chiến lợc nhằm ổn định và phát triển kinh tế 10 năm.
Hà Nội là trung tâm văn hoá- chính trị- xã hội của đất nớc. Những tháng đầu
năm 2001 nhiều chỉ tiêu quan trọng Hà Nội đã đạt cao hơn so với cùng kỳ năm
trớc.
- Tốc độ tăng trởng kinh tế ( GDP đạt 5,6% vợt kế hoạch đề ra và cao hơn
so với cùng kỳ năm 2000 ).
- Qua 3 tháng đầu năm 2001 sản suất kinh doanh đã đợc đẩy mạnh trong

hàng Đầu t và Phát triển Việt Nam.
- Trụ sở chính đặt tại 4b Lê Thánh Tông- Hoàn Kiếm- Hà Nội.
- Cơ cấu tổ chức gồm: 14 phòng ban, 2 phòng giao dịch và 3 Chi nhánh
trực thuộc, tổng số cán bộ, công nhân viên là 300.
Bộ máy đợc tổ chức một cách hợp lý, theo năng lực của mỗi cán bộ, đảm
bảo đầy đủ các hoạt động kinh doanh và đạt hiệu quả cao nhất.
Về cơ cấu tổ chức bộ máy, qua quá trình hoạt động đến nay có thể khái quát nh
sau:
- Ban Giám đốc: 1 giám đốc và 2 phó giám đốc.
- Kiểm soát trởng.
- Phòng kế toán tín dụng.
- Phòng thanh toán xuất nhập khẩu.
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- Phòng kế toán tài vụ.
- Phòng hành chính nhân sự.
- Phòng ngân quỹ.
- Phòng kinh doanh dịch vụ.
- Phòng giao dịch.
- Tổ quỹ tiền mặt.
Và 3 Chi nhánh trực thuộc ( Đông Anh, Cầu Giấy và Thanh Trì ). Tổng
cộng cán bộ công nhân viên là 300. Với mô hình tổ chức nh vậy Ngân hàng đã
thực hiện đi sâu, đi sát với từng khách hàng. Tạo điều kiện thuận lợi cho công
tác huy động vốn một cách triệt để khối lợng tiền nhàn rỗi trong dân. Đồng thời
đẩy mạnh công tác sử dụng vốn vì đã phát hiện và đáp ứng kịp thời nhu cầu về
sản suất kinh.
Bảng1: Tình hình hoạt động kinh doanh của Chi nhánh Ngân hàng
Đầu t và Phát triển Hà Nội năm 1999- 2000.
Đơn vị: tỷ đồng.
Chỉ tiêu

+ Song song với nghiệp vụ huy động vốn, thì công tác sử dụng vốn của
Chi nhánh đã đạt đợc những thành tích đáng kể. Bớc sang hoạt động kinh doanh
theo cơ chế của một Ngân hàng thơng mại trong môi trờng cạnh tranh, Chi
nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội đã tìm đợc những biện pháp duy
trì mở rộng cho vay và mục tiêu chính là phục vụ cho đầu t, phát triển. Với ph-
ơng châm lấy hiệu quả kinh doanh của khách hàng làm mục tiêu, kinh doanh
tổng hợp đáp ứng đợc mọi yêu cầu của khách hàng, Chi nhánh đã chú trọng mở
rộng hoạt động tín dụng trên cơ sở tìm hiểu nhu cầu và khả năng thực hiênj
nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của khách hàng trong điều kiện an toàn và hiệu
quả, đặc biệt đáp ứng tối đa nhu cầu vốn kinh doanh cho khách hàng mới. Do
vậy công tác sử dụng vốn năm 2000 đã tiếp tục duy trì tốc độ tăng trởng.
Kết quả d nợ các loại đạt 2026 tỷ đồng, tăng 18% so với năm 1999 là
1007 tỷ đồng. Trong đó:
+ D nợ ngắn hạn đạt 1211 tỷ đồng, tăng 29% so với năm 1999 ( 999 tỷ
đồng ).
+ D nợ trung và dài hạn đạt 798 tỷ đồng, tăng 4% so với năm 1999 ( 768
tỷ đồng ).
Tốc độ tăng trởng của tín dụng nhanh song ngân hàng vẫn luôn chú trọng
đến chất lợng tín dụng, việc cho vay đợc chú ý chặt chẽ trong quy trình đảm bảo
tính hợp pháp của hồ sơ, tăng cờng kiểm tra trớc và sau khi giải ngân. Do vậy
chất lợng tín dụng của Chi nhánh tiếp tục đợc duy trì.
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
+ Công tác dịch vụ- bảo lãnh ngân hàng.
Chi nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội luôn có định hớng phát
triển dịch vụ bảo lãnh ngân hàng vốn có. Chi nhánh cũng đã đề ra một số giải
pháp nhằm đáp ứng nhu cẩutong sản xuất kinh doanh của khách hàng và tăng
thu nhập cho hoạt động ngân hàng. Kết quả trong năm Chi nhánh đã thực hiện
dịch vụ bảo lãnh đạt 6,2 tỷ đồng, tăng 26% so với năm 1999 là 4,9 tỷ đồng.
+ Công tác kế toán- kho quỹ.

Chỉ tiêu
Tổng doanh số
thanh toán (1)
Doanh số thanh toán
không dùng tiền mặt (2)
Tỷ lệ (2) so
với (1)
Năm 2000
Quý I- 2000 854.973 749.657 87%
Quý II- 2000 947.411 840.567 88%
Quý III- 2000 852.992 726.240 85%
Quý IV- 2000 959.215 806.605 84%
Năm 2001
Quý I- 2001 897.932 835.995 93%
* Qua bảng số liệu về cơ cấu thanh toán ta thấy:
- Tổng doanh số thanh toán và thanh toán không dùng tiền mặt tại Chi
nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội ngày càng cao, năm sau cao hơn
năm trớc.
- Nhìn chung năm 2000 và tháng 3 đầu năm 2001 doanh số thanh toán
không dùng tiền mặt tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội đều
chiếm tỷ trọng cao trên 84% tổng doanh số thanh toán. Năm 2000 doanh số
thanh toán không dùng tiền mặt cao nhất là 840.567 triệu đồng, chiếm 88%
tổng doanh số thanh toán.
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Năm 2001 doanh số thanh toán không dùng tiền mặt quý I là 835.995
triệu đồng, chiếm 93% tổng doanh số thanh toán. Qua đây ta thấy một vấn đề là
khách hàng đến thanh toán, giao dịch tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát
triển Hà Nội ngày càng nhiều. Ngân hàng đã tích cực trong việc thu hút khách
hàng đến giao dịch làm cho hoạt động thanh toán tăng lên cả về quy mô lẫn

toán, đáp ứng nhu cầu thờng xuyên của khách hàng. Đây cũng là nhân tố gây
nên niềm tin với khách hàng của Chi nhánh, giúp thanh toán không dùng tiền
mặt phát huy vai trồ trong nền kinh tế.
2.2.2.Tình hình sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại
Chi nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội.
- Hiện nay Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội đang áp dụng rộng rãi
cả 6 hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do Ngân hàng Nhà nớc quy định
đó là:
+ Thanh toán bằng séc.
+ Thanh toán uỷ nhiệm chi- chuyển tiền.
+ Thanh toán bằng uỷ nhiệm thu.
+ Thanh toán bằng th tín dụng.
+ Thanh toán bằng ngân phiếu.
+ Thanh toán bằng thẻ.
Mỗi hình thức thanh toán đều có những u, nhợc điểm tuỳ điều kiện sản
xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp, tuỳ vào uy tín cũng nh hợp đồng kinh
tế ký kết mà khách hàng lựa chọn hình thức thanh toán.
Đối với khách hàng mà cha hiểu biết về các hình thức cũng nh thủ tục thanh
toán, các thanh toán viên luôn sẵn sàng t vấn, giải đáp các thác mắc của khách
hàng để khách hàng có thể lựa chọn hình thức thanh toán có hiệu quả nhất
( nhanh chóng, an toàn, phí rẻ...)
Để có cái nhìn sơ lợc về tình hình thanh toán không dùng tiền mặt chung
Chi nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội chúng ta xem xét các bảng số
liệu sau:
Bảng 3: Số món các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại chi
nhánh Ngân hàng Đầu t và Phát triển Hà Nội
Năm 1999- 2000 và quý I năm 2001"
Phạm Hùng Phi - K3 - TC8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đơn vị: triệu đồng