MỘT SỐ VẤN ĐỀ GIỚI VÀ TÌNH DỤC TRÊN BÁO CHÍ
Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXI
(QUA NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BÁO IN, BÁO ĐIỆN TỬ
) PGS.TS. Hoàng Bá Thịnh
∗
∗∗
∗Dẫn nhập
Vấn đề tình dục vốn được xem là chủ đề “hot” không chỉ trong cuộc sống, trong các tác phẩm văn
học mà cả trên báo chí. Các chủ đề liên quan đến tình dục được đề cập khá đa dạng, như: nghệ thuật tình
dục, kinh nghiệm tình dục, kiến thức tình dục, sức khoẻ tình dục, giáo dục tình dục v.v. Điều này cho
thấy, so với khoảng mười năm về trước, đang có sự thay đổi khá nhanh quan niệm về tình dục trong đời
sống xã hội nói chung và trên các phương tiện truyền thông đại chúng của nước ta nói riêng. Đến mức, báo
chí nước ngoài đã đề cập đến “đang có cuộc cách mạng tình dục diễn ra âm thầm” ở Việt Nam.
Bài viết này, bằng phương pháp phân tích tài liệu, không đề cập đến các chủ đề tình dục đa dạng trên
các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay ở nước ta. Mà chỉ bàn về một vấn đề liên quan đến tình
dục, đó là giới và tình dục, qua khảo sát những bài viết, quảng cáo trên một số báo in và báo điện tử trong
vài năm gần đây.
1. Vài nét về báo chí và chủ đề tình dục
1.1. Truyền thông nước ngoài: Phụ nữ là đối tượng tình dục?
Trên thế giới, các phương tiện truyền thông đại chúng không chỉ đề cập đến phụ nữ với vai trò giới
truyền thống (làm vợ, làm mẹ, là người nội trợ), mà phụ nữ còn được xem như đối tượng tình dục, phụ nữ
quan tâm tới vẻ đẹp hình thể, và phụ nữ sống phụ thuộc vào nam giới. Phụ nữ quan tâm tới vẻ ngoài và
cuộc sống gia đình hơn là việc phải ra các quyết định phức tạp trong đời sống gia đình và xã hội.
Một trong số những nghiên cứu đầu tiên về khuôn mẫu giới trên các quảng cáo được thực hiện dựa
trên việc phân tích các tạp chí về mặt số lượng và giới tính, nghề nghiệp và các hoạt động của người lớn

Vẻ ngoài hình thể được xem là rất cần thiết để hấp dẫn và mục đích là để giăng bẫy đàn ông. Các tạp chí
dành cho phụ nữ rất kiên trì với những thông điệp như vậy.
Những nhận định trên đây cũng phù hợp với các quảng cáo in (quảng cáo trên báo chí), Trẻ em gái
học cách giúp đỡ mẹ, giúp đỡ công việc gia đình, phục vụ con trai và đàn ông - đặc biệt nơi nào cần đến
thực phẩm – và học cách để trở nên xinh đẹp hoặc duyên dáng hơn. Các quảng cáo tập trung vào cách thể
hiện sự mềm mại, hấp dẫn và quyến rũ của phái đẹp. Vì lý do này, các nhà nữ quyền lên tiếng phản đối các
phương tiện truyền thông đã quá lạm dụng thân xác của phụ nữ, coi phụ nữ là đối tượng tình dục của nam
giới.
1.2. Vài nét về Giới và tình dục trên báo chí ở Việt Nam hiện nay
Giới là một khái niệm trong khoa học xã hội, không chỉ đề cập đến nam và nữ mà cả mối quan hệ
giữa nam và nữ. Trong mối quan hệ ấy có sự phân biệt về vai trò, trách nhiệm, hành vi hoặc sự mong đợi
mà xã hội đã quy định cho nam giới và phụ nữ. Những mong đợi/quy định này phù hợp với các đặc điểm
văn hoá, chính trị, kinh tế, tôn giáo…Vì thế, nó luôn biến đổi theo các giai đoạn lịch sử và có sự khác biệt
giữa các cộng đồng, xã hội. (Hoàng Bá Thịnh, 2008)
Tìm hiểu vấn đề giới và tình dục trên báo chí, là xem xét các chiều cạnh liên quan đến mối quan hệ,
sự khác biệt giới trong lĩnh vực tình dục được thể hiện như thế nào trên báo chí ở nước ta, với mức độ xuất
hiện, hình ảnh, ngôn ngữ, cử chỉ… thể hiện rõ hay hàm ý, hoặc khiến cho độc giả có sự liên tưởng đến tình
dục.
Chủ đề và mật độ xuất hiện
Về chủ đề và nhân vật
Mấy năm gần đây, những tít tựa và bài báo mang đậm mùi “nhục dục”, “thân xác”, giật gân câu
khách giống như những “cơn lốc” xoay tít mù trên các trang báo, đặc biệt là trên các trang báo điện tử ở
nước ta. Các chủ đề được đề cập liên quan đến khía cạnh giới và tình dục khá đa dạng. Từ những vấn đề
trang phục được khai thác triệt để dưới góc độ sexy, những lời nói của các nhân vật, người của công
chúng, các “sao” và sắp trở thành…sao, cho đến những câu chuyện đau lòng về bạo lực gia đình, cũng
được nhấn mạnh từ chiều cạnh tình dục của nam hay nữ.
Nhân vật chính mà các bài báo này đề cập không phân biệt già trẻ, trai gái, kể cả em bé ở độ tuổi mẫu
giáo. Các báo thường săn tìm các câu chuyện đời tư của những người của công chúng, nhất là giới ca sĩ,
diễn viên, người mẫu. So với nam giới thì số lượng nhân vật nữ chiếm một tỷ lệ áp đảo, cả về chủ đề, đặc
biệt là là những hình ảnh gợi cảm, quyến rũ.

Kết quả cho thấy, bên cạnh việc đề cập đến phụ nữ với những khuôn mẫu vai trò giới, các quảng cáo
trên Thế giới Phụ nữ còn thể hiện phụ nữ như là biểu tượng tình dục.
Để thu hút được công chúng, quảng cáo thường sử dụng người thật hơn là hình ảnh sản phẩm và đồ
họa vi tính. Với sự xuất hiện của các nhân vật là phụ nữ chiếm tỷ lệ đa số (65%), đặc biệt là hình ảnh phụ
nữ trẻ và đẹp. Thậm chí, có quảng cáo hình ảnh sản phẩm rất mờ nhạt so với nhân vật nữ trong quảng cáo,
như ở quảng cáo xe máy Attila. Trang báo dành một diện tích lớn cho hình ảnh cô gái vuốt tóc, trong khi
hình ảnh chiếc xe Attila chỉ rất nhỏ ở phía cuối trang.
Biểu tượng tình dục của nữ giới trong quảng cáo thể hiện ở những hình ảnh quyến rũ, mà biểu hiện
trước hết ở cách ăn mặc của nhân vật nữ trong quảng cáo. Tần suất xuất hiện của phụ nữ với những hình
ảnh khêu gợi (vai trần, chân trần, cổ áo rộng và sâu) chiếm tới 64,2% trong số những quảng cáo có xuất
hiện hình ảnh, nhiều nhất là hình ảnh nữ vai trần (chiếm 65% các hình ảnh phụ nữ khêu gợi và 20,6% tổng
số quảng cáo), hình ảnh hở ngực chiếm tới 37% các hình ảnh khêu gợi.
Thống kê cho thấy, tần suất các nhân vật nữ khêu gợi trong quảng cáo mỹ phẩm là nhiều nhất. Điều
này có thể được giải thích là hãng sản xuất muốn tác động đến tâm lý của phụ nữ qua thông điệp nếu dùng
sản phẩm đó, trông mình sẽ đẹp và quyến rũ như nhân vật nữ trong quảng cáo. Ngay cả ở những nhóm
sản phẩm như đồ điện tử, thực phẩm, các nhà quảng cáo vẫn sử dụng hình ảnh phụ nữ khêu gợi mặc dù
điều này là không cần thiết, ví như trong quảng cáo sữa chua Vinamilk.
Sự lạm dụng hình ảnh phụ nữ như là đối tượng tình dục còn thể hiện ở việc để lộ một vài bộ phận
“nhạy cảm” trên cơ thể nữ giới. Phần lớn quảng cáo mỹ phẩm sử dụng hình ảnh đồ họa là một gương mặt
xinh đẹp của người phụ nữ nhưng kèm theo đó thường là đôi vai trần hoặc không có sự xuất hiện của trang
phục (cổ áo, dây áo, ) phía dưới. Những hình ảnh quảng cáo đã sử dụng hình ảnh người phụ nữ ở những
điểm rất “nhạy cảm” khiến người đọc, nhất là nam giới dễ liên tưởng tới sự hấp dẫn về mặt tình dục của
cơ thể người phụ nữ. Một số quảng cáo còn đi xa hơn khi không ngần ngại đề cập đến bộ phận “kín đáo”
của người phụ nữ, như quảng cáo dung dịch vệ sinh phụ nữ với thông điệp gắn liền với đời sống tình dục
và sinh con “chỗ khó nói nhất là chỗ cần được chăm sóc nhiều nhất, đơn giản vì chỗ “ấy” rất quan trọng,
là nơi cho bạn cuộc sống lứa đôi hạnh phúc, cũng là nơi đứa con tương lai của bạn ra đời” (số 22/04).
Khi so sánh hình ảnh nữ giới và nam giới trong quảng cáo, chúng tôi nhận thấy trang phục của nam
giới thường kín đáo, trong tổng số 301 quảng cáo chỉ có 1 quảng cáo có nam giới để ngực trần, trong khi
phần lớn những hình ảnh phụ nữ đều hở hang, khêu gợi. Ví dụ cùng trong quảng cáo đồ lót, trong khi nhân
vật nam ăn mặc kín đáo, chỉ để lộ một phần nhỏ đồ lót ở cạp quần đủ để thấy tên thương hiệu của sản


Mặt khác, nhà sản xuất sử dụng hình ảnh phái đẹp như là cầu nối đến với khách hàng nam giới. Điểm
nổi bật là những sản phẩm này lại vẫn khai thác sự quyến rũ, mềm mại và vẻ đẹp hình thể của người phụ
nữ. Ví dụ như của quảng cáo điện thoại Motorola với “Dáng chuẩn” và được minh họa bằng hình ảnh một
người phụ nữ có dáng hình thon thả (số 05/06). Trong quảng cáo Tivi của hãng Samsung, thông điệp là
“Bỗng nhiên có biết bao nhiêu điều để chiêm ngưỡng”. Những thông điệp này tuy không trực tiếp đề cập
đến người phụ nữ nhưng đi cùng với hình ảnh người phụ nữ, nó có sức gợi mở và liên tưởng về sự quyến
rũ, vẻ đẹp của nữ giới. Đối với những quảng cáo có sự tham gia của cả nam và nữ thì hình ảnh của nam
giới vẫn nổi bật về sự thành đạt, sự thông minh; còn nữ giới được thể hiện với vẻ mềm mại, quyến rũ, dịu
dàng.
Những phân tích của chúng tôi trên đây cũng tương đồng với các nghiên cứu khác ở nước ngoài,
rằng: hình ảnh phụ nữ xuất hiện nhiều trong quảng cáo với hình ảnh “vai trần”, “ngực hở”, “chân trần” và
tư thế khêu gợi như nằm hoặc ngồi trên giường. Đáng chú ý là những hình ảnh như vậy xuất hiện trong
hầu hết các loại sản phẩm được quảng cáo.
3

Không chỉ quảng cáo trên các tạp chí thấm đẫm sự liên tưởng tình dục mà quảng cáo trên truyền hình
hoặc Radio cũng không chịu “thua chị kém em” trong lĩnh vực này. Khi xem quảng cáo trên Truyền hình
với dòng chữ “Bổ thận tráng dương, tăng cường sinh lực” với hình ảnh một người phụ nữ đang vuốt ve
người đàn ông đang cởi trần, thì hình ảnh và thông điệp của quảng cáo khiến người xem thường liên tưởng
đến “chuyện ấy”. Một quảng cáo với những lời thoại "Anh ơi, mạnh nữa vào", giọng người phụ nữ lanh
lảnh. Người đàn ông vừa thở dốc vừa thều thào: "Anh đang cố đây". Câu chuyện đang đến cao trào thì có
tiếng lạch cạch, một giọng khác lên tiếng: "Bố mẹ đang làm gì thế?". Đây là đoạn đối thoại trên phát ra từ
kênh thời sự tổng hợp đài tiếng nói Việt Nam. Mới nghe đến đây, ai cũng nghĩ cặp vợ chồng nọ đang “yêu
nhau” thì bị cậu con trai bắt gặp. Thế nhưng, nút thắt nhanh chóng được mở, khi cặp vợ chồng nọ đáp lại
lời cậu con trai: "Bố mẹ đang cạo cái tem chống hàng giả". Tương tự, các quảng cáo với thông điệp “Một

2
Gần đây, xu hướng “sexy hoá” hình ảnh phụ nữ trong quảng cáo thể hiện rất rõ trên các tạp chí ở Việt Nam, như: Người đẹp, Phong
cách; Thế giới thanh nữ (Her World), Mode, .vv.

Tiên khoe chân rồi lại hở ngực; Thanh Lam khoe ngực trong đêm "Yêu"; Thanh Hằng thả rông ngực, Kim
Tuyến hở mông (Vietnamnet) “Thanh Hằng đã khiến nhiều người có mặt tại buổi lễ không thể làm ngơ
trước vòng một “nửa hở nửa che” cực kì gợi cảm của cô.” Lý Nhã Kỳ cố tình khoe ngực khủng
(tintuc.me); “9X thích quần hở tận bẹn và áo tụt tận ngực”; “Có một Thuỷ Tiên không bơm mông, không
hở vú”; “Sao Việt tuần qua: Lộ vòng một, khoe ngưc, hở vòng ba”; “Khắc Tiệp đang làm gì “nữ hoàng đồ
lót” Ngọc Trinh?”; “Toàn cảnh vụ "hở ngực" và "thả rông" của ca sỹ Thủy Tiên” ; “Minh Tuyết, Bảo Yến
'đọ' vẻ sexy” (thethaovanhoa.vn); “Thu Minh, Thủy Tiên – Ai sẽ là “quả bom sexy”? (maskonline.vn);
“Diệp Lâm Anh sexy đến từng centimet” (www.ngoisao); “Ca sĩ Đoan Trang ưỡn ngực nằm xõa khoe nội
y và thân thể sexy trên ; Vũ Hoàng Điệp khiêu khích ngực khủng với bikini khiêm tốn, "Tình nhân" Lam
Trường cởi áo khoe thân thể gợi cảm, Thủy Tiên lộ ngực khủng dưới nội y ướt át, Ngọc Quyên dùng cặp
tuyết lê "nâng niu" thần tượng Park Ji Sung; Mừng kết thúc học kỳ, Thủy Top khoe ngực khủng, Trang
Trần sẽ mặc váy để không bị nói là "khiêu dâm”, Ngọc Trinh cởi phăng áo diễn thời trang; Thủy Top đầu
bù tóc rối khoe 2/3 ngực khủng; Hết quần khiêu dâm, Trang Trần lại diện quần khiêu khích,. “Diễm
Hương khoe đường cong nóng bỏng” (phapluatxahoi.vn); “Rạo rực vì "Sát thủ đồ lót"
(www.xaluan.com) v v.
Không chỉ phái đẹp, mà cả nam giới cũng được đề cập đến với góc độ tình dục, như: Ưng Hoàng
Phúc xé áo khoe cơ bụng 6 múi (VnExpress); Nam ca Việt cũng khoe "gò bồng đảo"…không kém nữ
(2sao.vn); Nam ca sĩ khoe ngực trần “nóng bỏng (Net24h.com.vn); Nam vương khoe thân nóng bỏng
cùng bikini (VTC News). Không hiếm nhưng tên bài đầy phản cảm, kiểu như: Chị em rộn ràng đi xông
hơi vùng kín (nói về dịch vụ "xông ghế" chữa bệnh phụ khoa bằng thuốc Bắc ở Tp. Hồ Chí Minh, với lời
quảng cáo là “phần kín của người phụ nữ giống như cánh cửa của cơ thể, nên việc chăm sóc vùng này là
cần thiết.” (theo Bee.net.vn); “Sau cuộc tình đẹp, chồng nã đạn vào mặt vợ” (Thoisu.com.vn); “Top
Model: Trao giải để "tát vào mặt" giới chân dài? “Trang Trần tự tát vào mặt mình vì phát ngôn ngông
cuồng” “Hễ cứ sướng lên là phát ngôn, không bằng lòng là gầm lên như sư tử” (Phunutoday).
Những hình ảnh sexy tràn ngập trên các trang điện tử, kèm theo lời bình cũng đầy sự kích thích dục
tính, ví dụ: “Nóng bỏng, sexy và vô cùng gợi tình, Hoa hậu Anh - Danielle quả là 'sát thủ đồ lót' thượng
hảo hạng” và “Hãy cùng chiêm ngưỡng nhan sắc và những đường cong uốn lượn mê hồn của Hoa hậu Anh
trong các mẫu đồ lót gợi cảm”(www.xaluan.com). Hay “ cô ngơ ngác không biết chụp ảnh ngực hay mông,
cô bảo cô phát ngấy khi nhìn đàn em khoe ngực mông trên báo chí” “Trang Trần cũng "nảy lửa" với bikini
chẳng kém gì đàn em khi cô mới chập chững vào nghề: cũng ngực cũng mông… Trang Trần ưỡn ẹo,

Nghiên cứu cho thấy, các em gái ở độ tuổi thanh thiếu niên là dễ bị cuốn theo cách thức bắt chiếc và
hầu như thường được mô tả như nỗi ám ảnh về sắc đẹp, trang phục, mua sắm và mốt. Với các em trai thì
thường có xu hướng bắt chước những hành vi tình dục - dễ kích thích tính tò mò – khi các em thấy phô
diễn trên các trang điện tử.
Điều đáng quan ngại, có cả những tờ báo mà đối tượng là lứa tuổi học trò, cũng đăng những bài viết
với hình ảnh sexy. Điều gì sẽ xảy ra với lứa tuổi áo trắng, là độ tuổi đang có những biến đổi về tâm sinh lý,
các em có nhu cầu tình bạn khác giới, lại được quảng bá tin, bài đậm chất tình dục như thế?
Xem các tranh ảnh khêu gợi, đọc các bài viết, lời bình luận mang màu sắc tình dục, độc giả bị đầu
độc bởi những quan niệm dễ dãi, sai lầm về tình dục. Những hình ảnh đầy gợi cảm với các thân hình lý
tưởng của các diễn viên điện ảnh, ca sĩ, người mẫu hay sự mô tả hấp dẫn của người viết về những pha yêu
đương mùi mẫn lại gieo rắc tâm trạng tuyệt vọng cho người xem do những mặc cảm tự ti về thân hình của
mình hay của bạn tình, về hoạt động sinh lý thực tế của bản thân. Đối chiếu với thực tế đời sống, chúng vô
tình chôn vùi mọi ham muốn chính đáng, làm tê liệt mọi đam mê tình dục. Thêm nữa, khai thác yếu tố tình
dục câu khách cũng có thể dẫn đến nghiện tình dục trực tuyến, bao gồm việc xem, tải mua bán dâm trực
tuyến hay tán gẫu khiêu dâm, dù đang còn là một vấn đề mới trong xã hội hiện đại, nhưng tiềm ẩn những
nguy cơ đe doạ một bộ phận trong giới trẻ.
3. Bàn luận
Thiên niên kỷ 21 đã bước sang năm thứ 12. Tình dục không còn là điều cấm kỵ như trong xã hội
truyền thống, cho dù với nhiều người đó vẫn đang là “chuyện dễ đùa, khó nói”. Chúng ta không khắt khe
với các chủ đề tình dục trên báo chí, song điều quan trọng là đề cập đến tình dục như thế nào? Mức độ thể
hiện hình ảnh và ngôn ngữ đến đâu? Khả năng giáo dục và định hướng giá trị cho độc giả như thế nào?
Tác hại ngoài mong đợi ra sao?.vv. là những câu hỏi mà người làm báo khi đề cập đến lĩnh vực tình dục
cần phải cân nhắc và thận trọng.
Có thể nói, ở một chừng mực nào đó truyền thông đã, đang biến mình thành phương tiện và nạn nhân
của hội chứng đám đông. Vì chạy theo số lượng độc giả, không ít nhà báo đã góp phần đưa báo in và báo
điện tử trở thành báo lá cải.
Với chủ đề giới và tình dục trên một số báo in và báo điện tử, nhìn từ góc độ văn hoá báo chỉ - chỉ là
một câu chuyện nhỏ - nhưng cũng gợi lên suy nghĩ về đạo đức và trách nhiệm xã hội của một bộ phận
phóng viên và biên tập, trách nhiệm của một số người đứng đầu cơ quan báo chí. Nếu nhà báo có đạo đức
nghề nghiệp và có trách nhiệm với những tin, ảnh và bài viết của mình. Nếu biên tập viên và lãnh đạo cơ