Đề Bài: Phân tích vai trò của hoạt động nhận thức trong các giai đoạn tố tụng
( Điều tra vụ án hình sự, xét xử vụ án hình sự, giáo dục cải tạo phạm nhân). Rút ra
kết luận cần thiết.
Bài làm.

A. PHẦN MỞ BÀI.
Trong quá trình tiến hành các giai đoạn của Tố tụng hình sự của Việt Nam hiện
nay, vấn đề về vai trò của hoạt động nhận thức được đánh giá là có ý nghĩa vô
cùng quan trọng. Vì thế, để hoạt động nghiên cứu tâm lí này có thể giữ được vai
trò cơ bản và quan trọng đó cũng như để nó được thực hiện một cách có hiệu quả
trong quá trình tố tụng thì vấn đề đặt ra là cần phải nâng cao hơn nữa sự hiểu biết
về hoạt động nhận thức đến từng chủ thể tiến hành tố tụng cũng như các chủ thể
khác. Vì thế, từ quá trình nghiên cứu lí luận và tìm hiểu về thực tiễn thực hiện các
hoạt động tư pháp trong quá trình tố tụng ở Việt Nam hiện nay. Tôi xin chọn đề tài
: “Phân tích vai trò của hoạt động nhận thức trong các giai đoạn tố tụng ( Điều tra
vụ án hình sự, xét xử vụ án hình sự, giáo dục cải tạo phạm nhân). Rút ra kết luận
cần thiết” để haofn thành bài nghiên cứu khoa học cuối kì môn Tâm lí học Tư
pháp của mình.
Trong quá trình hoàn thành bài nghiên cứu này, tôi xin được gửi lời cảm ơn
chân trọng nhất đến các thầy cô giáo bộ môn Tâm lí học Tư pháp_ Khoa Pháp
Luật Hình Sự_Trường Đại học Luật Hà Nội đã giúp đỡ tôi rất nhiều, tạo điều kiện
để tôi hoàn thành đề tài của mình theo đúng thời gian quy định. B. PHẦN NỘI DUNG.
I. Khái niệm ,
I.1. Hoạt động nhận thức trong tố tụng hình sự.
Theo nguồn tài liệu giáo trình Tâm lí học Tư pháp_ Trường đại học Luật Hà Nội

Hiện nay, hoạt động giáo dục cải tạo phạm nhân là biện pháp chế tài của nhà nước
áp dụng đối với những người phạm tội mà đã có bản án của tòa án tuyên người đó
là có tội và phải chịu hình phạt. hoạt động cải tạo diễn ra khi người đó đang chấp
hành hình phạt tù, hoạt động này nhằm giáo dục nhân cách cũng như nghề nghiệp
cho phạm nhân để sau khi đã chấp hành xong hình phạt tù học có thể nhanh chóng
hòa nhập được vào cộng đồng xã hội.
II. Vai trò của hoạt động nhận thức trong các giai đoạn tố tụng.
II.1. Tổng quan về hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp
Như trên ta đã trình bày về khái niệm của hoạt động nhận thức. qua đó ta có thể
thấy : Hoạt động nhận thức là một bộ phận, một mặt hoạt động rất cơ bản và
không thể thiếu được của hoạt động tư pháp. Bởi vì trong hoạt động tư pháp, thì
hoạt động nhận thức luôn đảm bảo được quá trình thu thập chứng cứ, tài liệu và
đánh giá, phân tích cụ thể các chứng cứ, tài liệu đó để làm sáng tỏ sự thật khách
quan của vụ án. Đồng thời cũng giúp chúng ta có thể nắm bắt được thái độ, hành
vi cũng như những đặc điểm tâm lí của những người tham gia tố tụng, qua đó mà
đưa ra các phương thức, phường pháp tác động đến tâm lí của những người tham
gia tố tụng.
Trong hoạt động tư pháp, hoạt động nhận thức có những đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất. Quá trình nhận thức là quá trình phát triển của tất cả các thành phần của
hoạt động tư pháp. Nhận thức chính là phương tiện để thực hiện các hoạt động
khác trong hoạt động tư pháp.
Thứ hai. Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp chủ yếu mang tính chất
gián tiếp.
Thứ ba. Trong hoạt động nhận thức của quá trình tố tụng, các cơ quan tiến hành tố
tụng thu nhận được khối lượng thông tin rất lớn từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng
những thông tin cần thiết, lien quan trực tiếp đến vụ án thường bị thiếu hụt, khó
xác định. Vì thế, những người tiến hành tố tụng phải có khả năng tạo ra các mô
hình tư duy về sự kiện đã xảy ra, đối chiếu các mô hình này với thực tế và rút ra
kết luận về thực tế của sự kiện.
Thứ tư. Hoạt động nhận thức trong hoạt động tư pháp lien quan chặt chẽ với các

Đặc biệt, trong quá trình điều tra vụ án hình sự thì hoạt động nhận thức của các
điều tra viên được thể hiện ở sự tâp trung thần kinh cao độ. Vì thế mà đòi hỏi các
điều tra phải có sự chuẩn bị tâm lí. Thông qua hoạt động nhận thức, điều tra viên
có thể khôi phục lại mô hình của sự kiện đã xảy ra theo các phương thức: trực tiếp
nhận thức những sự kiện của thực tế khách quan hoặc nhận thức về các nguồn tin
do người khác cung cấp khi không có điều kiện trực tiếp xem xét. Vì thế, khi thực
hiện hoạt động nhận thức thì ở điều tra viên thường nảy sinh hai quá trình liên
quan mật thiết với nhau, đó là: Nhận thức về sự kiện cần thiết cho việc xây dựng
mô hình xảy ra và nhận thức về những người cung cấp thông tin có liên quan đến
vụ án.
Như vậy, qua sự phân tích cụ thể trên. Ta thấy: Ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự,
vai trò của hoạt động nhận thức chủ yếu thể hiện thông qua quá trình nhận thức
của các điều tra viên. Và nó đóng vai trò chủ đạo, có vị trí trung tâm(vì nó có tầm
ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động khác sẽ diễn ra ở các giai đoạn sau), và là
hoạt động có tính chất cơ sở, là phương tiện để tiếp tục thực hiện các giai đoạn
sau. Sở dĩ trong giai đoạn này hoạt động nhận thức giữ vai trò chủ đạo, bởi vì mục
đích của giai đoạn này là thu thập các thông tin về vụ án nhằm để xác minh sự thật
mang tính khách quan của vụ án. Do đó, các điều tra viên trong quá trình điều tra
vụ án cần có sự nhận thức đúng đắn và khách quan về các sự kiện cũng như tình
tiết của vụ án,cũng như xây dựng nên mô hình tư duy đúng đắn về vụ án.
II.2.2. Vai trò của hoạt động nhận thức trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự.
Như ta vừa phân tích ở trên, trong giai đoạn điều tra thì hoạt động nhận thức giữ vị
trí cơ bản, chủ yếu, nhưng bước sang giai đoạn xét xử thì hoạt động giữ vai trò cơ
bản và chủ đạo không phải là hoạt động nhận thức nữa mà là hoạt động thiết kế.
Bởi vì, mục đích cuối cùng của giai đoạn này là đòi hỏi phải ra được quyết định
đúng về vụ án đã xảy ra, và đó cũng là nhiệm vụ cơ bản của Tòa án. Nhưng hoạt
động thiết kế của Tòa án chỉ có thể diễn ra và thực hiện có kết quả khả thi chỉ sau
khi đã thực hiện đúng đắn các yêu cầu của hoạt động nhận thức trên cơ sở kiểm
tra, đánh giá những chứng cứ, tài liệu đã thu thập được trong hồ sơ điều tra vụ án
của cơ quan điều tra chuyển sang.