Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
MỤC LỤC
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
LỜI MỞ ĐẦU
Hoạt động xuất bản vừa là hoạt động văn hoá, tư tưởng, vừa là hoạt
động sản xuất vật chất. Nó là kết quả lao động sáng tạo của con người, là
phương tiện quan trọng phản ánh đời sống tinh thần, bộ mặt văn hoá của mỗi
dân tộc ở mọi thời đại. Mặt khác, từ khi xã hội loài người phân chia thành giai
cấp thì xuất bản không chỉ đóng vai trò phản ánh đời sống tinh thần và vật
chất của con người mà còn mang tính giai cấp ngày càng rõ rệt, là nguồn lực
và vũ khí sắc bén của đấu tranh giai cấp.
Từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, Đảng và Nhà nước ta
luôn thực thi chính sách nhất quán, đặc biệt coi trọng quyền tự do, dân chủ
của nhân dân, trong đó có quyền tự do xuất bản. Hiến pháp Nhà nước Việt
Nam và một loạt các điều luật, hệ thống văn bản dưới luật lần lượt ra đời
nhằm xây dựng một hành lang pháp lý hoàn chỉnh, tạo môi trường thuận lợi
cho hoạt động xuất bản phát triển đúng hướng, trên nền táng luật pháp. Tuy
nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường, hệ thống
pháp luật nhiều năm tồn tại đã dần dần bộc lộ những thiếu sót, bất cập, chưa
đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công cuộc đổi mới.
Thực tiễn đã chứng minh việc sử dụng pháp luật để điều chỉnh hoạt
động xuất bản là điều chỉnh hoạt động kinh tế trong lĩnh vực văn hoá - tư
tưởng, đồng thời cũng chính là điều chỉnh hoạt động văn hoá - tư tưởng trong
cơ chế thị trường. Bài viết sau đây có thể phần nào khái quát về pháp luật xuất
bản ở Việt Nam, một lĩnh vực hoạt động đa dạng và hết sức phong phú.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Khoa học quản lý,
đặc biệt xin cảm ơn thầy giáo TS.Bùi Đức Thọ đã chỉ bảo và giúp đỡ em
trong suốt quá trình thực hiện chuyên đề.
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
1

Johannes Gutenberg người Đức đã dùng khuôn đồng mô chế tạo ra chữ rời
bằng hợp kim chì thiếc đồng, làm ra mực và in sách trên máy in bằng gỗ.
Cuốn sách đầu tiên được Gutenberg in tại Mainz từ năm 1452 là cuốn Phúc
âm, với số lượng 200 bản. Người ta còn gọi là cuốn Phúc âm 42 dòng, vì mỗi
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
cột có 42 dòng. Đây là bước phát triển mới vượt bậc về in, dẫn đến một thời
kỳ phát triển mới của xuất bản. Đúng như Ăngghen đã đánh giá về nghề in
trong tác phẩm “Biện chứng của tự nhiên”: “Nghề in ra đời, đó là một bước
ngoặt vĩ đại nhất trong tất cả các bước phát triển từ trước đến nay của thời đại
chúng ta”.
Là hoạt động do con người sáng tạo ra, và chính nó phục vụ lợi ích của
con người, xuất bản đã ứng dụng và phản ánh sự phát triển nhiều mặt của xã
hội loài người, chính vì vậy xuất bản đã không ngừng phát triển. Từ chỗ chỉ là
hoạt động của từng nhóm người có ảnh hưởng trong phạm vị hẹp, nó đã được
xã hội hoá. Từ chỗ sản phẩm sách ở trình độ thô sơ, mộc mạc, tiến tới đa
dạng, phong phú về hình thức, loại hình và nội dung. Sản phẩm của ngành
xuất bản không chỉ có sách, mà còn bao gồm các loại hình khác đó là tranh,
ảnh, bản đồ, địa đồ, khẩu hiệu, bưu ảnh v.v... Nghề làm sách từ chỗ đơn giản,
thủ công qua nhiều bước phát triển, đã đạt tới trình độ tự động hoá. Lao động
biên tập ở nhà xuất bản đã ứng dụng tiến bộ của công nghệ tin học, trong hoạt
động sáng tạo và xử lý bản thảo, hoàn chỉnh bản mẫu để in hàng loạt. Hoạt
động phổ biến, sau này gọi là phát hành sách với các cửa hàng tự chọn được
quản lý bằng camera, và máy vi tính, với các loại xe chuyên dụng bán sách
lưu động, bán sách đặt trước qua bưu điện, bán sách khuyến mại.
Ngày nay xuất bản đã trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật phát triển. Bất
cứ quốc gia nào cũng tận dụng khả năng của nó để nâng cao dân trí, phục vụ
kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân, giao lưu văn hoá với các nước trên thế
giới. Nhiều nước phát triển có những tập đoàn xuất bản - báo chí mạnh, đạt

không phải là hoạt động đơn thuần kinh doanh. Hoạt động xuất bản nhằm
mục đích phổ biến những tác phẩm về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội,
khoa học, công nghệ, văn học, nghệ thuật, pháp luật; giới thiệu di sản văn hoá
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
dân tộc, tinh hoa văn hoá thế giới; nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu đời sống
tinh thần của nhân dân, mở rộng giao lưu văn hoá vớicác nước, góp phần vào
sự nghiệp xây dựng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bằng xuất
bản phẩm của mình, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi
ích quốc gia, phá hoạ nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt
Nam.
Theo nghĩa hẹp, xuất bản là quá trình tổ chức việc sáng tạo, tác động
vào quá trình sáng tạo của tác gải để có bản thảo tác phẩm, xử lý và hoàn
chỉnh bản thảo, bản mẫu, in thành các xuất bản phẩm nhằm phục vụ nhiều
người.
1.2. Vị trí của xuất bản trong đời sống xã hội
Hoạt động xuất bản vừa là hoạt động văn hoá, tư tưởng, vừa là hoạt
động sản xuất vật chất. Về phương diện văn hoá tư tưởng, sách và các xuất
bản phẩm do hoạt động xuất bản mang lại là sản phẩm tinh thần. Nó là kết
quả lao động sáng tạo của con người, cho con người và vì con người. Các giá
trị xã hội chứa đựng trong sách thể hiện và thoả mãn nhu cầu đa dạng, phong
phú về nhiều mặt của đời sống xã hội. Nó là một bộ phận rất quan trọng phản
ánh đời sống tinh thần, bộ mặt văn hoá của mỗi dân tộc, ở mọi thời đại. Nội
dung chính trị - xã hội, pháp luật văn học - nghệ thuật, khoa học - công nghệ
chứa đựng trong sách là ý tưởng của tác giả, nhà xuất bản nhằm truyền bá, bồi
dưỡng và nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân,
mở rộng giao lưu văn hoá với các nước. Giá trị cơ bản của sách nói riêng,
xuất bản phẩm nói chung là giá trị văn hoá tinh thần, do lao động tinh thần
của con người tạo ra. Mục đích chủ yếu, lý do tồn tại của nó là văn hoá, tư

tuệ, ý đồ của tác giả, nhà xuất bản thành xuất bản phẩm, vì vậy nó đồng thời
chịu sự tác động của hệ thống quy luật kinh tế, nó thuộc hạ tầng cơ sở.
1.3. Vai trò của xuất bản
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Vai trò thứ nhất: xuất bản - “bà đỡ” của các tác phẩm văn học, nghệ
thuật, công trình khoa học công bố dưới hình thức xuất bản phẩm.
Các văn nghệ sĩ, nhà khoa học bằng lao động của mình đã sáng tạo ra
các tác phẩm văn học, nghệ thuật, công trình khoa học. Song, các thành tựu
đó chỉ là những sản phẩm đơn chiếc. Việc phổ biến nó chỉ dừng lại ở phạm vi
hẹp. Trong khi các tác giả muốn truyền bá ý tưởng sáng tạo của mình cho cả
cộng đồng thưởng thức, áp dụng vào đời sống. Công chúng muốn được tiếp
nhận nhanh và thuận tiện các giá trị chứa đựng trong các tác phẩm. Cùng với
các hoạt động văn hoá khác, xuất bản đã ra đời để áp ứng yêu cầu khách quan
đó của xã hội. Xuất bản phẩm nói chung, sách nói riêng là thể vật chất đã xã
hội hoá các giá trị lao động của văn nghệ sĩ, trí thức từ tác phẩm của họ.
Là sản phẩm do lao động của tác giả tạo thành, các tác phẩm được xuất
bản “đón rước, nâng niu”, được lao động biên tập góp phần hoàn thiện, nâng
cao giá trị, các lao động chuyên môn khác tham gia vào quá trình vật chất hoá
thành các loại hình xuất bản phẩm cụ thể. Vì vậy, người ta đã ví lao động biên
tập -xuất bản như “bà đỡ” cho các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học và
công nghệ công bố dưới hình thức xuất bản phẩm.
Vai trò thứ hai: xuất bản - Phương tiện phản ánh đời sống tinh thần của
nhân loại, và mỗi quốc gia, bảo tồn và lưu truyền các sản phẩm văn hoá
Loài người từ khi sinh ra đã phải lao động và chống chọi với thiên
nhiên để sinh tồn. Chính trong lao động, đấu tranh chinh phục thiên nhiên, và
sau này đấu tranh giai cấp khi xã hội có giai cấp, họ đã sáng tạo ra các giá trịn
tinh thần. Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là chủ thể hưởng thụ các giá
trị văn hoá tinh thần. Vì vậy, khi nó tới văn hoá là nói tới con người, tới việc

Từ khi xã hội loài người phân chia thành giai cấp, xuất bản không chỉ
đóng vai trò là “bà đỡ” của các sản phẩm văn hoá tinh thần, phản ánh đời
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
sống vật chất, tinh thần của xã hội, góp phần đào tạo nguồn lực mà nó đã trở
thành vũ khí sắc bén của cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội có giai cấp.
Xuất bản đã tham gia có hiệu quả vào việc giác ngộ giai cấp vô sản về
vai trò lịch sử của mình, và đã tổ chức quần chúng thực hiện sứ mệnh lịch sử
đó. Khi bàn về những uỷ ban đẳng cấp ở Pơrútxi, C. Mác đã viết: “... xuất bản
là chiếc đòn bẩy mạnh mẽ của văn hoá và của việc giáo dục tinh thần cho
nhân dân. Xuất bản biến cuộc đấu tranh vật chất thành cuộc đấu tranh tư
tưởng, cuộc đấu tranh của những nhu cầu, những nhiệt tình; cuộc đấu tranh
của lý luận, lý trí và hình thái”
Ngày nay trong điều kiện tiến bộ không ngừng của khoa học và công
nghệ, đã kéo theo sự phát triển không ngừng của văn hoá. Với sự đa dạng về
phương thức, phương tiện, loại hình và sản phẩm văn hoá, việc phổ biến
nhanh nhạy của các phương tiện thông tin đại chúng, đã làm cho không ít
người băn khoăn về việc tồn vong của xuất bản. Nhưng với vai trò như trình
bày trên, xuất bản vẫn sẽ tồn tại và phát triển cùng xã hội loài người. Nó sẽ
tiếp nhận các tiến bộ của khoa học và công nghệ, đa dạng hoá xuất bản phẩm,
đa năng hoá xuất bản phẩm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ ngày càng cao của
bạn đọc.
1.4. Đặc điểm của xuất bản
Phần này chỉ trình bày những đặc điểm cơ bản liên quan đến việc điều
chỉnh của pháp luật.
Đặc điểm thứ nhất: xuất bản vừa là hoạt động văn hoá tư tưởng vừa là
hoạt động kinh tế
Là một bộ phận của văn hoá, xuất bản chịu sự chi phối của các quy luật
phát triển văn hoá. Lao động xuất bản trong đó trung tâm là biên tập, một loại

học, nghệ thuật, công trình nghiên cứu khoa học, sau khi được nhà xuất bản
hoàn chỉnh, được đưa in thành hàng loạt. Các tiêu hao về lao động sống lao
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
11
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
động quá khứ thể hiện khá rõ ở công đoạn này. Một khi trở thành xuất bản
phẩm, như mọi sản phẩm khác, xuất bản phẩm là một thực thể vật chất. Khi
qua lưu thông, tiêu dùng để thực hiện mục đích cuối cùng của xuất bản phẩm,
và của sản xuất vật chất, thì xuất bản phẩm trở thành hàng hoá. Nó mang đầy
đủ các thuộc tính của hàng hoá. Chịu sự tác động của các quy luật giá trị, giá
cả, cung cầu v.v....
Nghiên cứu đặc điểm này để thấy rõ sự tác động qua lại hệ thống quy
luật phát triển vh và quy luật kinh tế trong xuất bản. Từ đó giải quyết mối
quan hệ tác động giữa chúng, tiến tới xử lý thoả đáng mối quan hệ về hiệu
quả kinh tế - hiệu quả xã hội - hiệu quả chính trị của hoạt động xuất bản, và
của từng xuất bản phẩm cụ thể. Các chế định của luật, các quy phạm pháp luật
phải thể hiện được đặc trưng rất riêng biệt này. Có như vậy, pháp luật mới có
sức sống điều chỉnh, tạo lập môi trường lành mạnh để hoạt động xuất bản
phát triển, đạt hiệu quả cao.
Đặc điểm thứ hai: xuất bản phẩm là kết quả của quá trình tư duy và quy
trình sản xuất đặc thù.
Xuất bản là một loại ngành nghề, và nó trở thành một ngành kinh tế kỹ
thuật đạt lợi nhuận cao ở các nước phát triển. Hoạt động của nó là dạng hoạt
động sản xuất vật chất đặc biệt. Tính đặc biệt do đòi hỏi của sản phẩm sách
quy định. Toàn bộ quy trình sản xuất hàng hoá sách là một quá trình của lao
động tư duy, lao động trí óc. Đây là nhu cầu khách quan của việc sản xuất sản
phẩm vh tinh thần. Bởi vì chỉ có tư duy và tư duy sáng tạo mới “đẻ” ra những
“đứa con tinh thần”. Từ đó thông qua một quy trình sản xuất đặc thù, giá trị
tinh thần do tư duy mang lại được vật hoá thành xuất bản phẩm.
Đặc điểm thứ ba: xuất bản phẩm là một loại hàng hoá đặc biệt

in trên giấy và các vật liệu quý.
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
13
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Như vậy, khi nói tới giá trị của xuất bản phẩm ngoài việc thừa nhận cái
giá trị thông thường như mọi sản phẩm vật chất thuần tuý, phải đề cập tới cái
giá trị là thuộc tính của các sản phẩm văn hoá nói chung, xuất bản nói riêng.
Đó là giá trị nội dung, tinh thần chứa đựng bên trong cái vỏ bao chứa, chuyển
tải nó. Xem xét từ góc độ thực hiện giá trị của xuất bản phẩm, ta thấy đầu vào
của chúng tương đối nhỏ, nhưng đổi lấy đầu ra có giá trị xã hội rất lớn.
Về giá trị sử dụng của xuất bản phẩm:
Khi vào lưu thông, qua trao đổi giá trị của xuất bản phẩm được thực
hiện. Cái thuộc tính về giá trị của xuất bản phẩm là cái mà người mua cần.
Đương nhiên họ phải chấp nhận mua cả cái vỏ bao chứa nó. Giá cả ở đây
cũng biểu hiện giá trị của hàng hoá. Một cuốn sách có nội dung tốt có thể bán
giá cao. Néu lại được in trên giấy tốt, trình bầy đẹp người mua chấp nhận các
chi phí đó ở giá bán. Ngược lại, một cuốn sách nội dung bình thường, dù là in
trên giấy tốt cũng sẽ ít người mua, thậm chí bị ế.
Khi xét tới giá trị sử dụng của xuất bản phẩm, ta có thể thấy một số
thuộc tính sau:
- Trong tiêu dùng giá trị của xuất bản phẩm không những không mất đi
mà còn được nhân lên. Người đọc sách không chỉ thoả mãn tức thời, như
uống nước khi khát, mà cái giá trị nội dung tiếp nhận được còn tích lũy lâu
dài trong nhận thức. Đọc một cuốn sách hay có khi nhớ cả đời. Người đọc
sách còn truyền cho người khác qua việc kể lại nội dung. Một cuốn sách đâu
chỉ một người đọc, mà được truyền tay nhau để đọc... Đặc biệt khi ở trong thư
viện thì vòng luân chuyển của sách lại càng cao. Trong khi một ấm trà chỉ có
một số ít người uống, và khi uống xong là hết.
M. I. Calirin (1875-1946) đã từng nói: “Theo tôi, sách tốt là cuốn sách
mà dưới tấm bìa của nó, cuộc sống sôi nổi, rộn ràng như máu chảy dưới da, là

Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
15
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Sự tác động của nó là trực tiếp tới các lợi ích giai cấp. Vì vậy, thông qua pháp
luật, giai cấp thống trị mà đại diện là đảng cầm quyền kiểm soát chặt chẽ hoạt
động xuất bản. Các điều cấm đoán về nội dung xuất bản là quy phạm điển
hình với các chế tài nghiêm khắc, nhằm ngăn chặn, và xử lý kịp thời các chủ
thể có hành vi vi phạm, các xuất bản phẩm chứa đựng các nội dung cấm xuất
bản.
Bằng những xuất bản phẩm của mình, ngành xuất bản chuyển tải tới
công chúng các ý tưởng cao cả của giai cấp công nhân, về việc xây dựng một
xã hội tưong lai, với bộ máy chính quyền vững mạnh, xã hội công bằng văn
minh và thịnh vượng. Thông tin, và giải đáp kịp thời các vấn đề của quốc gia
và quốc tế. Vì vậy xuất bản góp phần giữ vững ổn định chính trị, định hướng
xã hội chủ nghiã.
- Xuất bản góp phần nâng cao vai trò và chất lượng lãnh đạo của đảng
cầm quyền, vai trò và năng lực quản lý, điều hành của Nhà nước. Đường lối,
chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng và phát triển kinh tế
văn hoá,xã hội, khoa học, ngoại giao, an ninh, quốc phòng v.v... đều được in
thành xuất bản phẩm phục vụ rộng rãi các tầng lớp nhân dân. Từ đó, tạo niềm
tin của dân với Đảng và chính quyền, làm cơ sở cho các hoạt động của dân
biến kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội thành hiện thực.
- Xuất bản góp phần phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, hội
nghề nghiệp; mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa trong việc lãnh đạo và quản
lý xã hội, và trong hoạt động xuất bản.
- Xuất bản góp phần mở rộng giao lưu quốc tế, trao đổi văn hoá với các
nước. Bằng xuất bản phẩm của mình, xuất bản góp phần để bạn bè hiẻu về
một Việt Nam văn hiến, đang phát triển theo đường lối đổi mới, để tiếp thu
tinh hoa văn hoá thế giới, khoa học và công nghệ mới nhằm công nghiệp hoá
và hiện đại hoá đất nước.

Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
17
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
ngăn chặn các hoạt động xuất bản bất chấp hậu quả về chính trị, tư tưởng văn
hoá, chạy theo xu hướng thương mại hoá. Điều này có nghĩa không thể đổi sự
mất mát về chính trị, tư tưởng và văn hoá lấy đồng tiền. Lợi nhuận của hoạt
động xuất bản trong cơ chế thị trường cũng phải trở thành mục tiêu hoạt động,
song không thể tách rời mục tiêu chính trị, tư tưởng và văn hoá. Giữa chúng
có quan hệ biện chứng, trong đó chính trị, văn hoá, tư tưởng là mục tiêu hàng
đầu.
- Quản lý Nhà nước bằng pháp luật về xuất bản là bảo vệ lợi ích người
tiêu dùng xuất bản phẩm. Ngoài lợi ích về tinh thần, tình cảm, tri thức do xuất
bản phẩm mang lại cho người tiêu dùng, được pháp luật bảo vệ với các điều
khoản nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo sự vô hại, pháp luật còn bảo vệ lợi ích
người tiêu dùng ở phương diện kinh tế. Đó là việc đảm bảo chất lượng kỹ
thuật, mỹ thuật xuất bản phẩm theo tiêu chuẩn Nhà nước, việc in giá bán lẻ
trên xuất bản phẩm và việc niêm yết giá bán tại cửa hàng, để đảm bảo sự công
khai, ngăn chặn những hành vi lợi dụng.
Thứ ba: Hiệu quả xã hội của việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật về
xuất bản.
Hiệu quả xã hội là tất yếu của việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật
xuất bản, vì các quan hệ xã hội được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật.
Từ việc ổn định chính trị, kinh tế phát triển dẫn đến xã hội ổn định, có
trật tự và chuyển biến theo chiều hướng tích cực. Bằng hoạt động của mình
thông qua các loại hình xuất bản phẩm, xuất bản đã góp phần đáng kể cho
thành quả đó. Kinh nghiệm từ Liên Xô (trước đây) và các nước Đông Âu
chứng tỏ rằng, các thế lực thù địch với chủ nghĩa xã hội đã tận dụng vai trò lợi
hại của báo chí, xuất bản gây mất ổn định chính trị, kinh tế, xã hội, dấn đến
sự sụp đổ và tan vỡ Đảng Cộng sản và chính quyền cách mạng. Từ bài học
xương máu đó, Việt Nam đã khai thác triệt để hoạt động xuất bản, báo chí

Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
19
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
2.2. Những đặc trưng cơ bản của quản lý Nhà nước bằng pháp luật về
xuất bản
Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước quản lý xã hội bằng hệ thống
các công cụ chủ yếu gồm pháp luật, kế hoạch chính sách... Trong đó với tư
cách là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội, pháp luật có vai trò đặc biệt
quan trọng bảo đảm sự ổn định và phát triển năng động của xã hội. Trong
điều kiện đổi mới, Đảng và Nhà nước ta khẳng định vai trò hàng đầu của pháp
luật. Chính vì vậy, Hiến pháp 1992 đã ghi nhận: “Nhà nước quản lý xã hội
bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa”.
Quản lý Nhà nước bằng pháp luật trong xuất bản có ý nghĩa quan trọng
đặc biệt, xuất phát từ các đặc trưng cơ bản là thuộc tính của các quan hệ xã
hội về văn hoá, xuất bản. Nhưng ý chí của Nhà nước về quản lý xuất bản “để
lên thành luật” phải “bắt nguồn trong các quan hệ vật chất” về xuất bản. Sau
đây là các đặc trưng chính trong quản lý Nhà nước về xuất bản bằng pháp
luật.
Đặc trưng thứ nhất: quản lý Nhà nước bằng pháp luật về xuất bản là mở
đường cho hoạt động sáng tạo ra các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa
học để công bố dưới hình thức xuất bản.
Nhà nước quản lý hoạt động của tư duy sáng tạo trong xuất bản bằng
pháp luật, không kìm hãm và khống chế các ý tưởng sáng tạo; khuyến khích
tài năng và đề cao các tác phẩm có giá trị về khoa học và nghệ thuật. Chính từ
cơ chế thị trường được pháp luật thừa nhận, là nơi đánh giá công minh các tác
phẩm. ở đó, công chúng với tư cách là người tiêu dùng, họ là thước đo về
năng lực sáng tạo của tác giả qua tác phẩm.
Hơn bất kỳ phương tiện nào, pháp luật lả phương tiện chứa đựng trong
mình sự kết hợp giữa năng động sáng tạo và kỷ cương, kỷ luật, giữa thuyết
phục và cưỡng chế, giữa tập trung và dân chủ. Chính vì vậy nó tạo ra sự ổn

Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
21
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
thuận lợi cho các hoạt động văn hoá phát triển theo định hưỡng xã hội, loại
trừ khả năng hoà tan và đổi mầu trong quá trình hoà nhập.
Đặc trưng thứ ba: Quản lý Nhà nước về xuất bản bằng pháp luật là
quản lý hoạt động thuộc lĩnh vực văn hoá -tư tưởng, đồng thời là hoạt động
sản xuất kinh doanh.
Với thuộc tính là hoạt động văn hoá - tư tưởng và hoạt động sản xuất
kinh doanh, xuất bản chịu sự tác động đồng thời của hệ thống các quy luật
phát triển văn hoá và hệ thống các quy luật kinh tế. Vì vậy, xuất bản chứa
đựng tập trung các lợi ích giai cấp không thể điều hoà, trước tiên là sự đấu
tranh về ý thức hệ biểu hiện ở phương diện văn hoá - tư tưởng, sau đó và suy
cho đến cùng là các quan hệ kinh tế. Do tính chất phức tạp đó, yêu cầu quản
lý bằng pháp luật được đặt ra bức thiết hơn. Nhưng pháp luật không thể là ý
muốn chủ quan, duy ý chí. Nhà nước chỉ đặt ra hoặc thừa nhận các quy phạm
pháp luật hàm chứa những gì phổ biến, tất yếu của sự phát triển, loại trừ các
yếu tố ngẫu nhiên, cá biệt. Việc quy phạm hoá các quy luật phát triển, vừa
phải thể hiện ở phương diện văn hoá tư tưởng, vừa phải thể hiện ở phương
diện kinh tế của hoạt động xuất bản. Như vậy, pháp luật phải mở đường cho
tự do sáng tạo, đồng thời ngăn chặn những độc hại do xuất bản gây ra đối với
văn hoá - tư tưởng; phải định hướng cho xuất bản phát triển, theo quy luật
kinh tế thị trưởng., làm ảnh hưởng đến định hướng tư tưởng- văn hoá.
Như vậy, việc sử dụng pháp luật để điều chỉnh hoạt động xuất bản là
điều chỉnh hoạt động kinh tế trong văn hoá - tư tưởng, đồng thời điều chỉnh
hoạt động văn hoá- tư tưởng trong cơ chế thị trường. Đó là hai mặt của một
vấn đề phải được thể chế hoá phù hợp, đảm bảo cho xuất bản hoạt động đúng
quy luật, phát triển theo trật tự của pháp luật.
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
22

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
giả, dưới sự điều hành của tổ chức quyền sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) ra
đời từ năm 1886, (là tổ chức của Liên hợp quốc từ 1974) để bảo vệ quyền tác
giả thuộc 90 quốc gia thành viên.
ở Việt Nam, pháp luật là phương tiện tạo lập môi trường tự do và bình
đẳng cho hoạt động sáng tạo, công bố và phổ biến tác phẩm, đồng thời pháp
luật là phương tiện bảo vệ lợi ích hợp pháp của những người bằng lao động
của mình đã sáng tạo ra tác phẩm. Các quy định về quyền của người sáng tạo,
người quản lý và các nghĩa vụ tương ứng phát sinh từ các quyền đó, cùng với
các quy định về cơ chế đảm bảo thực hiện, là cơ sở pháp lý cho việc bảo hộ
quyền sở hữu tác phẩm. Các tác giả được Nhà nước tạo phương tiện để đấu
tranh bảo vệ lợi ích chính đáng của mình. Các tranh chấp về quyền tác gỉa,
các hành vi xâm hại lợi ích vật chất và tinh thần của tác giả được tài phán tại
toà án dân sự. Như vậy, thông qua việc bảo hộ quyền tác giả, Nhà nước tiếp
tục khuyến khích năng lực sáng tạo của văn nghệ sĩ, trí thức để có nhiều sản
phẩm văn hoá tinh thần có giá trị phục vụ xã hội
1.3. Pháp luật đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong hoạt động
xuất bản
Với vai trò đặc biệt trong đời sống xã hội, cùng với báo chí, xuất bản
luôn gắn với lợi ích giai cấp, lợi ích quốc gia. Là một bộ phần của kinh tế thị
trường, xuất bản phát triển trong năng động, sáng tạo. Nhưng mặt trái của cơ
chế thị trường sẽ đẩy hoạt động xuất bản vào tình trạng vô chính phủ, không
chỉ tác hại trong kinh tế mà nghiêm trọng hơn là sự tác động tiêu cực về chính
trị, tới các giá trị đạo đức, xã hội, truyền thống tốt đẹp.
Như vậy, việc hình thành các chuẩn mực pháp luật trong những tình
huống, hoàn cảnh, điều kiện nhất định của các quan hệ xã hội là tạo hành lang
hoạt động an toàn để xuất bản góp phần đảm bảo ổn định chính trị, an ninh,
quốc phòng, kinh tế, xã hội và tạo điều kiện, tiền đề cho sự phát triển. Trong
Nguyễn Minh Đức - KT&QLC46
24