1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ THỊ THÚY HÀ
VĂN HÓA KINH DOANH TRONG CÁC LỄ HỘI
TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN MẠNH HÙNG
VIỆN NGHIÊN CỨU CHÂU PHI VÀ TRUNG ĐÔNG Hà Nội, năm 2014
3
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn
Cam kết
Tóm tắt
Danh mục các kí hiệu viết tắt i
Danh mục các bảng ii
Danh mục các hình vẽ iii
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
3. Câu hỏi nghiên cứu 3
4. Phƣơng pháp nghiên cứu 3
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3
6. Kết cấu của luận văn 4
Chƣơng 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VÀ XÂY DỰNG VĂN HÓA
KINH DOANH DỊCH VỤ PHỤC VỤ LỄ HỘI TẠI TỈNH BẮC NINH 92
5
4.1. Chủ trƣơng của Đảng, nhà nƣớc và địa phƣơng về phát triển văn hóa kinh
doanh trong các lễ hội tại tỉnh Bắc Ninh 92
4.1.1. Chủ trƣơng của Đảng và nhà nƣớc 92
4.1.2. Chủ trƣơng của tỉnh Bắc Ninh 94
4.2. Một số giải pháp xây dựng văn hóa kinh doanh trong các lễ hội truyền
thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. 96
4.2.1. Quan điểm và mục tiêu 96
4.2.2. Văn hóa trong giao tiếp kinh doanh 96
4.2.3. Xây dựng và bỏa vệ môi trƣờng kinh doanh 98
4.2.4. Bảo vệ môi trƣờng cảnh quan 103
4.3. Kiến nghị 104
4.3.1. Kiến nghị với tỉnh Bắc Ninh 104
4.3.2. Kiến nghị với Chính phủ 106
KẾT LUẬN 108
PHỤ LỤC
TÀI LIỆU THAM KHẢO
7
LỜI CẢM ƠN
Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.Nguyễn Mạnh
Hùng, Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông đã luôn dành thời gian cùng
tâm huyết hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tình về mặt chuyên môn để tôi có thể hoàn
thành luận văn này.
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới các anh chị công tác tại sở Văn hóa Thể
thao và Du lịch đặc biệt là Giám đốc Nguyễn Văn Phong đã cung cấp cho tôi
những tài liệu, số liệu quý báu, các đồng nghiệp đã giúp đỡ, hƣớng dẫn tôi
trong cách xử lý số liệu và Ths. Nguyễn Đức Lê (nguyên Giám đốc sở Kế
hoạch và Đầu tƣ tỉnh Bắc Ninh) đã luôn ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi
trong suốt quá trình làm luận văn.
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới gia đình đặc biệt là mẹ và
con gái đã luôn bên cạnh, ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thời
gian qua.
Tác giả luận văn
Lê Thị Thuý Hà
Về đề xuất giải pháp: Luận văn đƣa ra những kiến nghị, đề xuất giải pháp cho việc
hoàn thiện chính sách, nâng cao công tác quản lý và xây dựng, bồi dƣỡng nhằm
nâng cao văn hóa kinh doanh trong các lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc
Ninh góp phần thúc đẩy sự phát triển ngành du lịch mang lại lợi nhuận cho tỉnh Bắc
Ninh nói riêng, tăng trƣởng kinh tế của cả nƣớc nói chung.
9 DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT
BQL : Ban quản lý
CTKD : Chủ thể kinh doanh
ĐĐKD : Đạo đức kinh doanh
ĐLC : Độ lệch chuẩn
ĐTB : Điểm trung bình
HĐKD : Hoạt động kinh doanh
LH : Lễ hội
LHTT : Lễ hội truyền thống
VHKD : Văn hóa kinh doanh
Trang
Hình 1.1. Mô hình LHTT trước đây và hiện nay 32 12
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Xu thế toàn cầu hóa về mọi mặt của đời sống kinh tế-xã hội đã đem lại cho cả
nƣớc nói chung và tỉnh Bắc Ninh nói riêng những cơ hội và thách thức mới. Với thế
mạnh là các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể nhƣ hệ thống đền chùa, miếu mạo,
di tích lịch sử nổi tiếng cùng làn điệu dân ca quan họ mƣợt mà và một số lƣợng lớn
việc kinh doanh trong lễ hội, thực trạng hoạt động kinh doanh các dịch vụ này tại
các lễ hội vẫn đang diễn ra manh mún, mạnh ai ngƣời đó làm, thiếu tính chuyên
nghiệp làm mất đi nét đặc trƣng và giá trị văn hóa của dân tộc trong suy nghĩ của du
khách trong nƣớc và quốc tế cũng nhƣ làm mất đi nguồn thu nhập từ kinh doanh các
dịch vụ lâu dài ổn định của ngƣời dân, của địa phƣơng.
Qua thực tế trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu về "Văn hóa kinh doanh trong lễ
hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh" nhằm hƣớng hoạt động kinh doanh
dịch vụ trong các lễ hội phải đảm bảo tính bền vững và giữ đúng ý nghĩa văn hóa
trong lễ hội, bảo tồn văn hóa dân gian, để Bắc Ninh luôn là „Vƣơng quốc của lễ hội‟
là niềm tự hào của ngƣời dân Bắc Ninh nói riêng của cả nƣớc nói chung xứng đáng
với tƣ cách của miền đất quan họ, miền đất của các liền anh, liền chị làm „vui lòng
khách đến, vừa lòng khách đi‟, để đúng với câu „đến hẹn lại nên‟ của ngƣời dân
miền Quan họ. Từ đó giới thiệu văn hóa dân gian Việt Nam ra thế giới cũng là một
cách để phát triển ngành du lịch mang lại lợi nhuận cho tỉnh Bắc Ninh nói riêng,
tăng trƣởng kinh tế của cả nƣớc nói chung.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa lí luận về VHKD và các chính sách, qui định về VHKD của CTKD
các dịch vụ trong lễ hội;
- Tình hiểu thực trạng quản lý và thực hiện VHKD của các CTKD trong lễ hội
những năm qua (giai đoạn 2010 - 2014) của tỉnh Bắc Ninh;
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao việc thực hiện VHKD của CTKD trong các
LHTT tỉnh Bắc Ninh.
14
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu đã đề ra nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Hệ thống hóa lý luận về VHKD và các chính sách chủ yếu về VHKD hiện hành ở
Bắc Ninh.
- Dùng bảng hỏi và phƣơng pháp phỏng vấn sâu để tìm hiểu và mô tả việc thực
hiện VHKD của CTKD các dịch vụ tại LHTT lớn nhƣ: Hội Lim, hội chùa Phật
Chƣơng 2 : Phương pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng việc thực hiện VHKD của CTKD các dịch vụ phục vụ LHTT
trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
Chƣơng 4: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao việc thực hiện VHKD của các
CTKD các dịch vụ phục vụ LHTT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
16
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Một số cơ sở lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Văn hóa kinh doanh và văn hóa kinh doanh trong các LHTT
1.1.1.1. Khái niệm văn hóa kinh doanh
VHKD theo quan điểm của tác giả Nguyển Văn Diễn trong tác phẩm “ Khái niệm
văn hóa trong kinh doanh” cho rằng “VHKD là việc sử dụng các nhân tố văn hóa
vào hoạt động kinh doanh của chủ thể, là cái văn hóa mà các chủ thể kinh doanh
tạo ra trong quá trình kinh doanh, hình thành nên những kiểu kinh doanh ổn đinh
và đặc thù của họ.” [4]
Trong giáo trình “Văn hóa kinh doanh”, tác giả Dƣơng Thị Liễu cho rằng “ VHKD
là một hệ thống các giá trị, chuẩn mực, các quan niệm và hành vi do chủ thể kinh
doanh tạo ra trong quá trình kinh doanh, được thể hiện trong cách ứng xử của họ
- Trong tâm lý và thị hiếu tiêu dùng…
Hiểu rộng ra là trong quá trình tổ chức sản xuất kinh doanh, phƣơng thức tiến hành
kinh doanh, phƣơng thức quản lý kinh doanh với toàn bộ các khâu các điều kiện
liên quan của nó nhằm tạo ra hiệu quả kinh doanh nhất định.
VHKD là một phƣơng diện của văn hóa trong xã hội, kinh doanh có văn hóa đòi hỏi
CTKD không chỉ đặt mục tiêu lợi nhuận của cá nhân lên hàng đầu mà còn mang
đến cái lợi, cái thiện, cái đẹp cho khách hàng, cho đối tác và cả xã hội. CTKD cần
áp dụng trong HĐKD của doanh nghiệp và cả trong hành vi ứng xử với khách hàng.
Từ các quan điểm trên có thể thấy rằng, VHKD là văn hóa của nghề kinh doanh, là
văn hóa của cộng đồng kinh doanh, là văn hóa của giới doanh nhân.
18
Nghiên cứu về VHKD đang là một trong những vấn đề quan trọng và cấp thiết đối
với doanh nhân Việt Nam. Vấn đề này đƣợc đề cập ở khắp các lĩnh vực của kinh
doanh. Trong thực tế, chúng ta mới chỉ quan tâm nhiều đến việc xây dựng VHKD,
văn hóa doanh nhân của các công ty, tập đoàn, doanh nghiệp….nhƣng đối với các
CTKD tại các lễ hội (LH) mang tính đặc thù hình thái kinh doanh khác với doanh
nghiệp, thể hiện nét văn hóa đặc trƣng riêng tại các lễ hội truyền thống (LHTT) của
ngƣời Việt Nam còn vẫn là vấn đề bỏ ngỏ chƣa đƣợc quan tâm.
1.1.1.3. Đặc trƣng của văn hóa kinh doanh
VHKD theo tác giả Dƣơng Thị Liễu trong giáo trình “Văn hóa kinh doanh” có
những đặc trƣng cơ bản sau:VHKD có tính tập quán, VHKD có tính cộng đồng,
VHKD mang tính dân tộc, VHKD mang tính chủ quan, VHKD mang tính khách
quan, VHKD mang tính kế thừa, VHKD mang tính học hỏi, VHKD mang tính tiến
hóa. Ngoài các đặc trƣng trên VHKD còn có những nét riêng để phân biệt VHKD
với văn hóa ở các lĩnh vực khác thông qua hai đặc trƣng cơ bản sau:
- VHKD xuất hiện cùng với sự xuất hiện của thị trƣờng vì VHKD chỉ ra đời khi nền
sản xuất hàng hoá phát triển đến mức kinh doanh trở thành hoạt động phổ biến và
chính thức trở thành một nghề, xã hội ra đời một tầng lớp mới, đó là tầng lớp doanh
nhân. Vì vậy ở bất kì một xã hội nào khi có HĐKD đều có VHKD dù các thành
mãi đối với khách hàng và cả cách ứng xử, giao tiếp với đồng nghiệp- ngƣời cùng
kinh doanh trong LH nhƣ mình và thậm chí với cả những ngƣời quản lý việc kinh
doanh trong LHTT… VHKD trong LH vì vậy có những tập tục, qui ƣớc thói quen
đặc trƣng tùy theo từng vùng miền, từng LH ở Việt nam.
Vì vậy kinh doanh trong các LHTT, CTKD không chỉ và không thể chỉ đặt mục tiêu
lợi nhuận cá nhân trƣớc mắt lên hàng đầu mà còn phải thể hiện VHKD đẹp đẽ thể
hiện nét truyền thống của địa phƣơng, giữ gìn truyền thống lịch sử, đặc trƣng văn
hóa của địa phƣơng nói riêng và niềm tự hào của cả dân tộc trong việc kinh doanh
của mình. Điều này cũng là cách thức để nâng tầm kinh doanh của bản thân, nâng
cao lợi nhuận lâu bền của bản thân một cách bền vững thông qua việc ứng xử, đối
20
đãi, giao tiếp kiên trì, lịch sự, nhã nhặn, gần gũi với khách hàng, trong việc giữ gìn
đạo đức kinh doanh (ĐĐKD) thể hiện ở việc đảm bảo chất lƣợng sản phẩm, chữ tín
trong kinh doanh dịch vụ cung ứng đảm bảo thời gian, chất lƣợng, nguồn gốc, xuất
xứ của sản phẩm… dịch vụ bảo hành, bảo đảm, dịch vụ hậu mãi để đảm bảo vừa
bán đƣợc sản phẩm vừa thể hiện và tuyên truyền đƣợc nét đẹp truyền thống của LH
cho du khách. Qua đó nâng cao các giá trị nhân văn giàu bản sắc văn hóa, quảng bá
nét đẹp về con ngƣời, văn hóa, lịch sử, nâng tầm giá trị VHKD tại các LH ngày
càng thu hút đƣợc đông đảo du khách trong và ngoài nƣớc.
Đặc trưng của VHKD trong các LHTT .
Hoạt động kinh doanh trong LHTT là hoạt động kinh doanh có những nét đặc trƣng
riêng. Đó là hoạt động kinh doanh ngắn ngày, mang tính thời vụ và khác với các
hoạt động kinh doanh thông thƣờng ở các đặc tính sau:
Hoạt động kinh doanh trong các LHTT mang tính cộng đồng: LH chỉ đƣợc sinh ra,
tồn tại và phát triển khi nó trở thành nhu cầu tự nguyện của một cộng đồng ngƣời.
Cộng đồng đó lớn thì phạm vi của LH cũng lớn. Bởi vậy mới có LH của một dòng
họ, một ấp, một làng, một xã, một huyện, một vùng và của cả một quốc gia. LHTT
là sự kiện mang màu sắc văn hóa đặc trƣng riêng của từng vùng, từng cộng đồng
ngƣời đó. LH đó có thể ngày càng đƣợc mổ rộng, phát triển hoặc có thể bị thu hẹp
đã giữ các chức vị trong triều đình ngày xƣa. Bởi vậy những nghi lễ diễn ra trong
LH, từ tế lễ, dâng hƣơng, đến rƣớc kiệu đều mô phỏng những sinh hoạt nơi cung
đình. Sự mô phỏng đó thể hiện ở cách bài trí, trang phục, nghi lễ… Điều làm cho
LH trở nên trang trọng hơn, lộng lẫy hơn. Mặt khác lễ nghi cung đình cũng làm cho
ngƣời tham gia cảm thấy đƣợc nâng lên một vị trí khác với ngày thƣờng, đáp ứng
nhu cầu về tâm lý, những khát khao nguyện vọng của nhân dân. Thực tế cho thấy,
LH càng trang trọng, tôn nghiêm thì sức hút đối với du khách càng mạnh, tƣơng
ứng với nó là cách phục vụ của ngƣời bán hàng, của ban tổ chức cũng cần nâng lên
để phù hợp với nghi lễ của LH.
22
Văn hóa kinh doanh trong lễ hội truyền thống mang tính dân tộc: VHKD trong các
LH nằm trong văn hóa của dân tộc. CTKD của các lễ hội đều thuộc về một dân tộc,
một địa phƣơng cụ thể với một phần nhân cách tuân theo các giá trị của văn hóa dân
tộ, mang tính đặc thù của từng địa phƣơng, thể hiện vào các hoạt động kinh doanh
(HĐKD) nên suy nghĩ cảm nhận chung của những ngƣời làm kinh doanh trong từng
LH. Quá trình kinh doanh chịu ảnh hƣởng của văn hóa dân tộc, văn hóa vùng miền
chi phối hoạt động kinh doanh của chủ thể kinh doanh. Tại các vùng, miền khác
nhau cách thức bán hàng, chủng lọa hàng hóa, cách ứng xử với du khách khác nhau.
Ngƣời Việt nam sống dựa vào thiên nhiên “ơn trời mƣa nắng phải thì” do vậy
HĐKD của hầu hết các chủ thể kinh doanh về quan niệm ngƣời mua hàng đầu tiên
sẽ quan trọng trong việc bán hàng cả ngày hôm đó của họ nên những ngƣời mua
hàng chọn quá kĩ, trả giá xong không mua chủ hàng có thể ngay lập tức “đốt vía” để
giải đen. Cũng chính vì vậy, vào những ngày đầu năm tại các chùa nổi tiếng du
khách đi lễ là doanh nhân chiếm tỉ lệ đông đảo hơn các đối tƣợng khác trong xã hội
nhằm mục đích “cầu may”.
Văn hóa kinh doanh trong các lễ hội truyền thống mang tính chủ quan: VHKD là sự
thể hiện quan điểm, phƣơng hƣớng, chiến lƣợc và cách thức tiến hành kinh doanh
của một CTKD cụ thể. Tính chủ quan của VHKD thể hiện thông qua việc các
CTKD khác nhau sẽ có suy nghĩ, đánh giá khác nhau về cùng một sự vật hiện
tố truyền thống thì thiếu hẳn đi động lực, sức hút và nó không còn là điểm đến là kế
hoạch tham gia LH của họ trong những năm kế tiếp và cũng không còn là điểm
đƣợc họ ghi nhớ, giới thiệu cho bạn bè, ngƣời thân đến với LH. Các LH càng lâu
đời, càng giữ đƣợc vẻ linh thiêng, uy nghiêm, càng đáp ứng đƣợc nhu cầu tâm linh
của con ngƣời càng có sức hút mạnh đối với ngƣời dân và du khách trong và ngoài
nƣớc. Vì vậy, hơn bất kì điều gì việc giữ gìn, bảo tồn, kế thừa và phát huy yếu tố
truyền thống của các HĐKD phục vụ lễ hội là yếu tố hết sức quan trọng. Điều này
đƣợc thể hiện ở các vật phẩm bày bán, chủng loại, nguồn gốc xuất xứ, chất lƣợng là
những đặc sản của địa phƣơng, vùng miền, mang đậm ý nghĩa văn hóa, lịch sử, yếu
tố tâm linh đặc trƣng trong từng LH cụ thể…và phong cách phục vụ đặc trƣng, thái
độ của CTKD.
24
Văn hóa kinh doanh trong các lễ hội truyền thống mang tính học hỏi: Tuy HĐKD
trong các LHTT mang đậm sắc thái cổ truyền, LH trong quá trình vận động của lịch
sự cùng dần dần tiếp thu những yếu tố đƣơng đại. Những trò chơi mới, những sản
phẩm mới- kết quả của sự tiến bộ về kỹ thuật, khoa học- công nghệ, cách bài trí
mới, những tiến bộ của khoa học nhƣ loa đài, video, tăng âm, cát xét, máy móc
mới… đã tham gia vào LH giúp cho việc tổ chức LH cũng nhƣ việc thực hiện nghi
lễ, các hoạt động trong LH đƣợc dễ dàng, thuận lợi, tiết kiện thời gian, công
sức…hơn. Không gian tổ chức LH có xu hƣớng mở rộng hơn, không còn bó hẹp
trong khuôn viên của nơi thờ cúng nhỏ bé nữa. Điều này có đƣợc do sự điều kiện
kinh tế của địa phƣơng, của đất nƣớc, của ngƣời dân ngày càng cao cùng với nó là
nhu cầu tâm linh, giải trí của con ngƣời cũng cao dần lên. Những giá trị của VHKD
không chỉ thuộc về văn hóa dân tộc, văn hóa xã hội hay do CTKD sáng lập và sở
hữu mà còn đƣợc phát triển, tích lũy qua sự phát triến, qua giao lƣu, học hỏi…
trong quá trình hoạt động. Nó đƣợc hình thành và phát triển từ kinh nghiệm xử lý
các vấn đề và trong quá trình phục vụ ngƣời dân và du khách… Tính học hỏi sẽ
giúp VHKD của các CTKD phát huy đƣợc mặt mạnh, hạn chế điểm yếu, điểm chƣa
tốt, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đem lại lợi nhuận ngày càng cao của CTKD.
của du khách đi lễ đầu năm là cầu tài, cầu lộc, cầu tự… và cũng cần phải thỏa mãn
nhu cầu giải trí, thƣởng thức và mở rộng tầm hiểu biết về văn hóa…Thiếu một trong
các yếu tố này đều làm giảm sức hấp dẫn của LH: sự linh thiêng của LH càng lớn
thì sức hút với du khách càng nhiều, LH càng đặc sắc, các hoạt động văn hóa kết
hợp giải trí, đặc sản, dịch vụ càng nhiều, càng phong phú thì càng có nhiều ngƣời
tham gia. Qui mô của LH ngày càng phát triển, nhu cầu của con ngƣời ngày càng
cao thì VHKD trong các LH cũng đƣợc đòi hỏi ngày càng cao. Chính vì vậy mà các
CTKD trong các LH cũng ngày càng phải rút kinh nghiệm, học hỏi nâng cao trình
độ phục vụ, nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng cơ sở xứng tầm với nó. Việc kinh
doanh trong LH không còn dừng lại ở qui mô địa phƣơng, vùng miền hay trong
nƣớc mà đã lớn mạnh lên tầm quốc tế, phục vụ khách quốc tế. Đặc biệt trong điều
kiện kinh tế phát triển, xu thế hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay việc kinh doanh và
thực hiện VHKD ngày càng đƣợc đòi hỏi cao hơn.
Copyright: Tài liệu đại học ©