BÀI TẬP NHÓM THÁNG 1- NHÓM B3-3511
1. Định nghĩa pháp luật, phong tục tập quán.
- Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung, do nhà nước
ban hành (hoặc thừa nhận), thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, được
bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước, là công cụ có hiệu lực nhất
để điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản theo ý chí và lợi ích của giai cấp thống trị.
• Ví dụ: Hiến pháp 1992 của nhà nước ta quy định các nguyên tắc cơ bản như
tôn trọng quyền con người (điều 50), quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ
của công dân (điều 51), mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật (điều 92)…
- Phong tục tập quán là những thói quen trong ứng xử của cộng đồng hay những
quy tắc xử sự chung được hình thành một cách tự phát trong một cộng đồng dân cư,
được lưu truyền chủ yếu theo phương thức truyền miệng, được bảo đảm thực hiện bằng
thói quen, bằng sức thuyết phục của chúng, bằng dư luận xã hội và bằng cả biện pháp
cưỡng chế phi nhà nước.
• Ví dụ: Theo phong tục tập quán cưới xin của người Việt, trình tự cưới xin đa
số được tiến hành theo các bước: Lễ dạm ngõ, lễ ăn hỏi, lễ xin dâu và lễ cưới.
2. So sánh pháp luật với phong tục tập quán.
2.1. Sự giống nhau giữa pháp luật và phong tục tập quán.
- Cả phong tục tập quán và pháp luật đều là những quy tắc xử sự chung có tính
khuôn mẫu chuẩn mực để hướng dẫn mọi hành vi xử sự, là tiêu chuẩn để xác định giới
hạn, đánh giá hành vi con người. Chúng cùng thực hiện vai trò duy trì một trật tự cần
thiết cho sự phát triển xã hội, điều chỉnh và điều hoà các quan hệ xã hội. Như vậy,
phong tục tập quán ở một phạm vi nhất định cũng có vai trò quan trọng như pháp luật.
- Không chỉ vậy, chúng đều có giá trị bắt buộc phải thực hiện đối với các cá nhân,
tổ chức khi cá nhân, tổ chức đó ở vào những điều kiện, hoàn cảnh, tình huống mà các
quy phạm đó đã dự liệu từ trước.
- Ngoài ra, giữa phong tục tập quán và pháp luật còn điểm chung là đều được đảm
bảo thực hiện bằng những biện pháp nhất định như dư luận xã hội, giáo dục cộng đồng
hoặc cưỡng chế.
- Cuối cùng, chúng đều có tính quy phạm, tính xã hội, tính ý chí và đều có sự thay
đổi theo điều kiện và tình hình phát triển của xã hội.

thói quen, dư luận xã hội hoặc một số biện pháp cưỡng chế như: Đuổi ra khỏi cộng
đồng, bị xa lánh, đặt ngoài dư luận…
- Pháp luật được đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà
nước như tuyên truyền, phổ biến, khuyến khích, giáo dục, tổ chức thực hiện… đặc biệt
là biện pháp cưỡng chế. Cưỡng chế nhà nước là sử dụng sức mạnh bạo lực của nhà
nước để buộc cá nhân, tổ chức trong xã hội phục tùng ý chí nhà nước. Do đó, pháp luật
khác phong tục tập quán vì pháp luật mang tính nhà nước.
 Thứ tư: Về tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức:
- Phong tục tập quán mang tính cục bộ, địa phương, mỗi cộng đồng dân cư có
những phong tục tập quán khác nhau. Hình thức lưu trữ chủ yếu là truyền miệng, tồn tại
dưới hình thức bất thành văn nên có tính ước lệ, độ chính xác không cao, không có hệ
thống rõ ràng dẫn đến việc áp dụng nhiều khi không thống nhất, dễ tùy tiện.
Pháp luật và phong tục tập quán Page 2
BÀI TẬP NHÓM THÁNG 1- NHÓM B3-3511
- Trái lại, pháp luật về nguyên tắc pháp luật phải cụ thể, khuôn phép, mực thước,
không thể lạm dụng hoặc tùy tiện. Vì vậy nói đến pháp luật suy cho cùng là phải xét
đến các quy phạm cụ thể tồn tại dưới hình thức các văn bản cụ thể (các điều luật, chế
định luật, các văn bản quy phạm pháp luật với kết cấu chặt chẽ, logic trong lời văn, cấu
trúc…). Đặc trưng về tính quy phạm này của pháp luật làm cho pháp luật ngày càng có
"tính trội", nói cách khác pháp luật mang tính hệ thống và tính chính xác cao.
 Thứ năm: Về tính sáng tạo (tính định hướng):
- Phong tục tập quán thường không mang tính định hướng cho sự phát triển của xã
hội. Nó chỉ mang tính thực tế để điều chỉnh những mối quan hệ trong xã hội.
- Không chỉ điều chỉnh những mối quan hệ xã hội, pháp luật ít nhiều còn mang tính
cương lĩnh, tính “sáng tạo”, vạch ra xu thế phát triển trong tương lai của xã hội. Bởi
vậy, pháp luật luôn giữ vai trò chi phối sự tồn tại và phát triển của các quy phạm khác.
 Tuy nhiên, những điểm khác nhau trên chỉ mang tính chất tương đối, trong
một số trường hợp vẫn có sự sai khác. Chẳng hạn, phạm vi tác động, ảnh hưởng của
pháp luật đôi khi chưa hẳn đã bằng với phong tục tập quán (như phong tục tín ngưỡng,
thần linh); hoặc không chỉ pháp luật mới có hình thức biểu hiện chặt chẽ, logic mà

 Khuynh hướng thứ hai: Bên cạnh sự tác động tích cực, phong tục tập quán
cũng có những hạn chế, ảnh hưởng không tốt đến việc thực hiện pháp luật. Pháp
luật luôn mang tính thống nhất, trong khi mức độ phát triển của từng địa phương
không đồng đều. Do đó, không phải lúc nào pháp luật cũng có hiệu lực như nhau ở
các địa phương khác nhau.
4. Liên hệ thực tế ở Việt Nam.
4.1. Tập quán được quy định trong luật:
- Từ ngàn đời xưa, những phong tục tập quán đã in sâu trong tâm thức người dân
Việt Nam, nhiều phong tục tập quán đã được pháp luật công nhận hoàn toàn hoặc sửa
chữa cho phù hợp với nguyện vọng của nhà nước.
 Ví dụ: Phong tục tập quán đã quy định những thủ tục khi cô dâu và chú
rể kết hôn. Đó là phong tục tập quán mang tính bản sắc truyền thống dân tộc, nên
dễ dàng đi vào cuộc sống và được mọi người tự giác thực hiện. Đồng thời, chính
quyền không cấm việc tổ chức cưới hỏi theo phong tập tập quán xưa, mà chỉ ban
hành "quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới hỏi", theo đó, quy định
rằng: "các thủ tục có tính phong tục, tập quán như chạm ngõ, lễ hỏi, xin dâu cần
được tổ chức đơn giản và gọn nhẹ" và "việc cưới cần được tổ chức trang trọng vui
tươi, lành mạnh phù hợp với phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc".
- Một số phong tục tập quán lạc hậu đã được pháp luật điều chỉnh:
 Ví dụ: Điều 19, luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định: Vợ,
chồng bình đẳng với nhau, có nghĩa vụ và quyền ngang nhau về mọi mặt trong gia
đình. Điều đó đã bác bỏ phong tục cổ hủ “trọng nam khinh nữ” trong xã hội phong
kiến xưa.
- Việc thừa nhận phong tục tập quán là nguồn hình thức của pháp luật đã được thể
hiện cụ thể trong một số đạo luật của nước ta.
Pháp luật và phong tục tập quán Page 4
BÀI TẬP NHÓM THÁNG 1- NHÓM B3-3511
 Ví dụ: Điều 3 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Trong trường hợp
pháp luật không quy định và các bên không thỏa thuận thì có thể áp dụng tập quán,
…Tập quán…không được trái với những nguyên tắc quy định trong bộ luật này”,

người. Một dân tộc với những tinh hoa của phong tục tập quán và những giá trị
nghiêm minh của pháp luật song song tồn tại sẽ là động lực thúc đẩy quá trình hội
nhập với nền văn minh tiên tiến của nhân loại mà Việt Nam là một điển hình tiêu biểu.
Pháp luật và phong tục tập quán Page 5