Bài soạn:
Tiết 37 Tỏ lòng
- Phạm Ngũ Lão-
MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp học sinh:
1-Về kiến thức:.
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng người anh hùng vệ quốc hiên ngang lẫm liệt
với lí tưởng và nhân cách lớn lao.
- Thấy được giá trị đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: ngắn gọn, đạt tới độ súc tích cao.
- Có thêm những hiểu biết về truyền thống u nước chống ngoại xâm của cha ơng ta
gắn với nếp sống Thanh lịch văn minh.
2 - Về kĩ năng:
Biết cách đọc hiểu một bài thơ tứ tuyệt Đường luật.
3 - Về giáo dục:
Bồi dưỡng nhân cách sống có lí tưởng, có ý chí và quyết tâm thực hiện lí tưởng.
PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
1 - Sách giáo khoa Ngữ Văn 10 , tập 1- Nxb Giáo Dục
2 - Sách giáo viên Ngữ Văn 10 , tập 1- Nxb Giáo Dục
3 - Tư liệu tham khảo.
4 - Thiêt kế giáo án, máy chiếu, tranh ảnh.
CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
Kết hợp các phương pháp:
- Đọc sáng tạo, gợi tìm.
- Trao đổi, thảo luận nhóm, trả lời các câu hỏi.
- Nêu vấn đề, gợi mở, kết hợp khái qt, tổng hợp.
TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1- Ổn định tổ chức
2- Kiểm tra bài cũ (Phần này dành để kiểm tra HS chuẩn bị bài trong q trình
dạy bài mới)
3- Bài mới:
1

nghỉ chầu 5 ngày để tỏ lòng tưởng nhớ. Có thể nói đó
là những đặc ân mà hiếm có người nào ngoài họ Trần
được hưởng thời đó. Chỉ nội điều ấy thôi cũng đủ nói
lên nhân cách cao đẹp của ông.
Bản thân PNL tuy là võ tướng cao cấp (được đời
sau suy tôn là 1 trong 4 vị tướng giỏi nhất đời Trần),
lập nên nhiều chiến công hiển hách chống Nguyên –
Mông, nhưng ông lại có sở thích đọc sách ngâm thơ.
Tất cả những điều đó cho thấy: PNL là vị anh
hùng văn võ toàn tài, có chí khí lớn lao.
Không rõ PNL để lại bao nhiêu thơ văn, chỉ biết
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả: PNL (1255 – 1320)
a. Cuộc đời
- Thời đại: sống ở thời đại Trần
thời đại anh hùng, chiến công chói
lọi và hào khí Đông A.
- Quê hương: Phù Ủng, Ân Thi,
Hưng Yên.
- Gia đình: bình dân.
- Bản thân:
+ được vua quý trọng.
+ là võ tướng cao cấp
+ công lớn trong kháng chiến
+ thích đọc sách ngâm thơ

Người anh hùng văn võ toàn tài,
2
rng n nay ụng cũn li 2 bi. Th ca ca ụng l
ting núi ca lũng yờu nc thit tha, lỳc ho hựng,

- L ting núi yờu nc thit tha, lỳc
ho hựng, khi trm lng
2. Bi th T lũng
a. Hon cnh sỏng tỏc: khong trc
khi chng Nguyờn Mụng xõm lc
ln hai.
b. Nhan : Thut hoi
- Thut: k, by t
- Hoi: ni lũng
By t ni lũng, by t khỏt
vng, hoi bóo
L kiu th núi chớ (chớ hng,
ý chớ ) rt quen thuc trong th
trung i VN.
c. Th loi:Tht ngụn t tuyt L
+ ngn gn, sỳc tớch nh li ca v
vừ tng
+ b cc cht ch (1/1/1/1 hoc 2/2)
PNL cú mt nhõn cỏch cao p
v bi th T lũng ta sỏng v p
ca nhõn cỏch y.
II. c - hiu vn bn
3
néi dung cña nhãm nµy th× nhãm kia n/xet, bæ sung ,
GV chốt lại.
? 2c thơ này miêu tả ai?( người anh hùng vệ quốc
và QĐ nhà Trần)
? So sánh c1 giữa dịch nghĩa và dịch thơ( múa-
cầm ngang…)
Người a/ hùng vệ quốc xuất hiện trong tư thế cầm

thường, đứng trước ko gian mênh mông con người sẽ
thấy mình nhỏ bé đi, đứng trước t/gian dài sẽ thấy
đời mình hữu hạn. Ví như bài thơ Đăng U Châu đài
ca của Trần Tử Ngang (TQ ): Ai đời trước đã qua, Ai
đời sau chưa đẻ, Nghĩ trời đất vô cùng, Một mình
1. Hai câu đầu: Hình tượng người
anh hùng vÖ quèc và quân đội
nhà Trần.
a. Câu 1: Hình tượng người anh
hùng vệ quốc.
- Tư thế cầm ngang ngọn giáo:
+ Tư thế sẵn sàng, trang nghiêm,
vững chãi, lẫm liệt, bền bỉ, nội lực
mạnh mẽ.
+ Thể hiện sự tự ý thức sâu sắc về
trách nhiệm, bổn phận của bản thân
đối với đất nước.
(Dịch: “múa giáo”: tư thế , phô
trương, biểu diễn không hợp)
- Không gian: non sông (rộng)
- Thời gian: mấy thu – mấy năm
(dài).

4
tuôn giọt lệ.
Trời Trước Độc Sau


sống vào lúc nhà Trần đang trên đà suy thoái, còn có
cảm nhận như thế, huống chi PNL là người đương
thời tắm mình trong bầu ko khí l/sử hào hùng oanh
liệt của triều Trần lúc đang cường thịnh nhất với 3

Câu thơ đầu hé mở vẻ đẹp kì vĩ của
người anh hùng, chan chứa niềm tự
tin, tự hào về sức mạnh bản thân và
sự tự ý thức sâu sắc về bổn phận,
trách nhiệm của mình. b. Câu 2: Hình tượng quân đội nhà
Trần:
- Ba quân: quân đội (nghĩa hẹp), dân
tộc (nghĩa rộng)
- So sánh, phóng đại: diễn đạt sức
mạnh vật chất (hổ báo nuốt trâu) và
sức mạnh tinh thần (hào khí Đông
A)
Tích
hợp
về
trách
nhiệm
bảo
vệ tổ
quốc.
5
lần đại thắng quân Nguyên-Mông. Đế quốc Nguyên

vua “ trước hết chặt đầu tôi đi đã rồi hãy hàng”. Hoặc
TB Trọng “Thà làm ma nước Nam chứ ko thèm làm
vương đất Bắc” hay TQ Toản tuổi nhỏ nhưng chí ko
nhỏ, quyết “phá giặc mạnh, đền ơn vua”. Hoặc ngay
cả những người lính đi ra trận cũng tự cổ vũ mình
bằng cách thích lên cánh tay 2 chữ “Sát Thát”…→
Hào khí Đông A, Hào khí của thời đại nhà Trần và
cũng là hào khí chung của dân tộc dựa trên tinh thần
tự lực, tự cường, lòng tự hào dân tộc và ý chí quyết
tâm chống mọi kẻ thù xâm lược. (Liên hệ thêm với
Tích
hợp
về
lòng
tự hào
dân
tộc.
6
Hịch tướng sỹ của Trần Quốc Tuấn và Nam Quốc
sơn hà của Lý Thường Kiệt
Tích hợp thêm về người HN chiến ấu bảo vệ thủ ô
Như thế, bàng giọng thơ hào hùng, khỏe khoắn, 2c
thơ đầu m/tả vẻ đẹp kiêu hùng, kì vĩ của người anh
hùng lồng trong hình ảnh dân tộc. Đó là sự kết hợp
hài hòa tuyệt đẹp của sức mạnh cá nhân với sức
mạnh cộng đồng.
……………………………………………………
…
Chuyển: 2c thơ chan chứa niềm tự hào là thế nhưng
đến 2c cuối dường như mạch thơ, mạch cảm xúc đã

Hai câu thơ đầu miêu tả vẻ đẹp
kiêu hùng, kì vĩ của người anh hùng
lồng trong hình ảnh dân tộc. Đó là
sự kết hợp hài hòa, tuyệt đẹp của sức
mạnh cá nhân với sức mạnh cộng
đồng.

2. Hai câu cuối: Nỗi lòng của
người anh hùng
- Giọng thơ trầm lắng, suy tư
- Nợ công danh:
+ Tỏ tài, chí bản thân
+ Góp công với nước
Lí tưởng sống cao đẹp.
Tích
hợp
về
ứng
xử
với
cộng
đồng
xã
hội.
7
Điều đáng nói ở đây là PNL đã gắn chí nam nhi
với lí tưởng yêu nước thiêng liêng, vứi sự nghiệp cứu
nc gian khổ mà vĩ đại. K/vọng cống hiến là ko có
giới hạn trong khi khả năng của con người lại chỉ là
hữu hạn. Vì thế món nợ công danh kia vừa là lời tự

Nhìn lại:
Câu 1.2 – 3.4: đối tương phản
+ Cái đã có (tài năng, trí tuệ, hoài bão) > < cái chưa
có (sự thanh thản)
+ Cái đã làm được (bảo vệ ĐN mấy năm > < cái chưa
làm được (nợ công danh)
+ Niềm tự hào kiêu hãnh > < áy náy, hổ thẹn
- Chưa trả xong nợ công danh:
+ Tự nhận thức
+ Tự than
→ Sự khiêm tốn khi nói về bản
thân ( Tích hợp).
- Thẹn:
+ Thẹn vì chưa trả xong nợ công
danh chưa tròn trách nhiệm với
đất nước.
+ Thẹn với mình, thẹn với người,
thẹn với non sông, trời đất.
+ Sự khiêm nhường khi so sánh với
người khác và ý thức vươn lên ko
ngừng để hoàn thiện bản thân
Nỗi thẹn nâng cao nhân cách
và tầm vóc con người.
- Khát vọng cống hiến nhiều hơn
nữa, lập công sánh ngang với Vũ
Hầu ( Tích hợp).
Hai câu cuối: lời tỏ lòng chân
thành thể hiện nhân cách cao cả và
tầm vóc lớn lao của một người anh
hùng.

- Ng«n ng÷ c« đọng, hàm súc
- Hình ảnh k× vÜ, giàu tính biểu đạt
(không gian, thời gian, con người)
- Đối phong phú (tương phản và
tương hỗ)

4. Củng cố:
- Vẻ đẹp người anh hùng vệ quốc và vẻ đẹp thời đại hào hùng.
- Nghệ thuật: đối, ngắn gọn, hình ảnh kì vĩ.
5. Dặn dò: Học thuộc lòng bài thơ.
Soạn bài mới: “Cảnh ngày hè”.
9