đại học quốc gia h nội
khoa luật

trịnh tiến việt những vấn đề lý luận v thực tiễn
về miễn trách nhiệm hình sự
theo luật hình sự Việt Nam

Chuyên ngành : Luật hình sự

M số : 62 38 40 01 tóm tắt luận án tiến sĩ luật học


và Trung tâm t liệu - Th viện Đại học Quốc gia Hà Nội

danh mục các công trình khoa học
của tác giả đ công bố liên quan đến luận án

1. Trịnh Tiến Việt (2006), "Về trờng hợp miễn trách nhiệm hình sự cho
ngời tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội", Khoa học (chuyên
san Kinh tế-Luật), (2), tr. 46-52.
2. Trịnh Tiến Việt (2006), "Những phơng hớng cơ bản của việc hoàn thiện
các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn trách nhiệm
hình sự", Khoa học (chuyên san Kinh tế-Luật), (4), tr. 48-56.
3. Trịnh Tiến Việt (2007), "Về những trờng hợp miễn trách nhiệm hình
sự trong Phần chung Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999", Tòa
án nhân dân, 1(1), tr. 9-20.
4. Trịnh Tiến Việt (2007), "Về khái niệm miễn trách nhiệm hình sự",
Khoa học (chuyên san Kinh tế-Luật), (2), tr. 103-114.
5. Trịnh Tiến Việt (2007), "Một số vấn đề lý luận về miễn trách nhiệm
hình sự", Nhà nớc và pháp luật, (12), tr. 55-62.
6. Trịnh Tiến Việt (2008), "Về trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm
hình sự đối với ngời phạm tội đa hối lộ", Tòa án nhân dân, 1(1),
tr. 5-14.
7. Trịnh Tiến Việt (2008), "Về trờng hợp miễn trách nhiệm hình sự do
sự chuyển biến của tình hình (khoản 1 Điều 25 Bộ luật hình sự
năm 1999)", Tòa án nhân dân, 7(4), tr. 6-13.
8. Trịnh Tiến Việt (2008), "Miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự
Việt Nam - Những đặc điểm xã hội - pháp lý cơ bản", Dân chủ
v Pháp luật, 5(194), tr. 10-17, 35.
9. Trinh Tien Viet (2005), "About the provision of Criminal liability
exemption in the 1999 Criminal Law Code of Vietnam VNU".
Journal of Science, Economics-Law, N

hình sự và nguyên tắc nhân đạo của Nhà nớc ta đối với ngời phạm tội,
đồng thời động viên, khuyến khích ngời phạm tội lập công chuộc tội,
chứng tỏ khả năng giáo dục, cải tạo, nhanh chóng hòa nhập cộng đồng
và trở thành ngời có ích cho xã hội. Miễn trách nhiệm hình sự cũng có
mối quan hệ hữu cơ và chặt chẽ với chế định trách nhiệm hình sự, vì giải
quyết tốt vấn đề trách nhiệm hình sự, đồng thời áp dụng đúng đắn và
chính xác chế định miễn trách nhiệm hình sự sẽ tạo cơ sở pháp lý thuận
lợi cho các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án trong công tác phòng và
chống tội phạm, bảo vệ các lợi ích của Nhà nớc, của xã hội, các quyền
và lợi ích hợp pháp của công dân.
Tuy nhiên, trong khoa học luật hình sự Việt Nam, chế định miễn
trách nhiệm hình sự vẫn cha đợc quan tâm, nghiên cứu một cách sâu sắc,
đầy đủ, có hệ thống và toàn diện. Chẳng hạn, dới góc độ khoa học, hàng
loạt vấn đề cần đợc làm sáng tỏ để có quan điểm thống nhất và đầy đủ nh
khái niệm, bản chất pháp lý và các hậu quả cụ thể của việc miễn trách
nhiệm hình sự, lịch sử phát triển của các quy phạm về chế định này, nghiên
cứu so sánh pháp luật hình sự các nớc có quy định về miễn trách nhiệm
hình sự hay việc tổng kết và đánh giá thực tiễn áp dụng chế định miễn trách
nhiệm hình sự, các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng... Ngoài ra, trong
pháp luật hình sự thực định (Bộ luật hình sự năm 1999), nhà làm luật nớc
ta cũng cha ghi nhận khái niệm pháp lý về miễn trách nhiệm hình sự,
hậu quả pháp lý của việc miễn trách nhiệm hình sự; hoặc các trờng hợp
miễn trách nhiệm hình sự vẫn còn đợc quy định rải rác ở các điều luật,
các chơng thuộc Phần chung và Phần các tội phạm Bộ luật hình sự nên
việc quy định nh vậy rõ ràng là cha chính xác về mặt khoa học và cha
đạt về mặt lập pháp. Mặt khác, thực tiễn áp dụng chế định ny cũng đã đặt
ra nhiều vớng mắc đòi hỏi khoa học luật hình sự phải nghiên cứu, giải
quyết nh căn cứ áp dụng miễn trách nhiệm hình sự, tiêu chí đánh giá
tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, tiêu chí
phân biệt các trờng hợp giảm nhẹ trách nhiệm hình sự với các trờng

thời kỳ mới, tập thể tác giả do Michael Bogdan chủ biên, Nxb Elanders
Gotab, Stockholm, 2000) của tác giả Suzanne Wennberg; bài viết: "Miễn
trách nhiệm hình sự trong mối liên hệ với Luật Hiến pháp và thể chế
Hiến pháp" (Tạp chí Luật học, số 7 (85)/2006) của các tác giả Agnê
Barans Kaitê & Jonas Prapiestis; v.v... Theo đó, những công trình này
chủ yếu tập trung làm sáng tỏ nội dung, điều kiện và phân tích các
trờng hợp miễn trách nhiệm hình sự cụ thể trong pháp luật hình sự thực
định, hoặc mới chỉ ra mối quan hệ của miễn trách nhiệm hình sự trong
tơng quan với Luật Hiến pháp hay với việc chấp hành hình phạt; v.v...
ở Việt Nam, cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề
này, đáng chú ý là các công trình sau đây của TSKH.PGS. Lê Văn Cảm:
Chế định miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam (trong
sách: Nhà nớc và pháp luật Việt Nam trớc thềm thế kỷ XXI, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội, 2002); Về các dạng miễn trách nhiệm hình sự đợc
quy định tại Điều 25 Bộ luật hình sự năm 1999 (Tạp chí Tòa án nhân
dân, số 1/2001); Về sáu dạng miễn trách nhiệm hình sự khác (ngoài
Điều 25) trong Bộ luật hình sự năm 1999 (Tạp chí Dân chủ và pháp luật,
số 2/2001); Về bản chất pháp lý của các khái niệm: Miễn trách nhiệm hình
sự, truy cứu trách nhiệm hình sự, không phải chịu trách nhiệm hình sự
và loại trừ trách nhiệm hình sự (Tạp chí Kiểm sát, số 1/2002);
Mục III -
Chế định miễn trách nhiệm hình sự. Chơng 8 - Các biện pháp tha miễn
trong luật hình sự (trong Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề
cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc
gia, Hà Nội, 2005); v.v... Trong các công trình này, bớc đầu phân tích
và hệ thống hóa các trờng hợp miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật
hình sự năm 1999 hiện hành theo nội dung căn cứ pháp lý và những điều
kiện áp dụng, đồng thời đa ra mô hình lý luận của kiến giải lập pháp về
các quy phạm của chế định này trong luật hình sự Việt Nam.
Ngoài ra, chế định miễn trách nhiệm hình sự còn đợc đề cập ở các

đề cập khái quát căn cứ pháp lý và những điều kiện áp dụng, đánh giá ở
mức độ riêng rẽ từng trờng hợp miễn trách nhiệm hình sự cụ thể hoặc
mới đa ra một số kiến nghị độc lập về hoàn thiện các trờng hợp tơng
ứng này trong luật hình sự Việt Nam. Trong khi đó, cha có công trình
nghiên cứu nào hệ thống hóa các vấn đề lý luận về miễn trách nhiệm
hình sự, nghiên cứu tổng thể lịch sử hình thành và phát triển của các quy
phạm về miễn trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam từ
thời kỳ phong kiến đến nay, tổng kết đánh giá thực tiễn áp dụng, cũng
nh chỉ ra các tồn tại, vớng mắc trong thực tế để đề xuất các kiến giải
lập pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng chúng. Mặt khác,
nhiều nội dung xung quanh chế định miễn trách nhiệm hình sự cũng đòi
hỏi các nhà hình sự học cần tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện và
sâu sắc hơn nữa nên rõ ràng vấn đề này vẫn có tính thời sự.
3. Mục đích, nhiệm vụ, đối tợng, phạm vi và thời gian nghiên
cứu của luận án
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận án là làm sáng tỏ một cách có hệ thống và toàn
diện về mặt lý luận những nội dung cơ bản của chế định miễn trách
nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam và việc áp dụng chế định này
trong thực tiễn, từ đó xác định những bất cập để đề xuất kiến giải lập
pháp bằng việc đa ra mô hình lý luận của các quy phạm về chế định
miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự nớc ta, cũng nh đa ra
các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng chế định đã nêu trong giai
đoạn điều tra, truy tố và xét xử.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả luận án đặt cho mình các
nhiệm vụ nghiên cứu chế định miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình
sự Việt Nam dới góc độ lý luận và thực tiễn nh sau:
Về mặt lý luận: Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử phát triển của chế định
miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam từ thời kỳ phong