TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
NGUYỄN THỊ VUI
YẾU TỐ KỲ ẢO TRONG
LIÊU TRAI CHÍ DỊ CỦA BỒ TÙNG LINH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG
Hà Nội, tháng 5 năm 2014
Sinh viên Nguyễn Thị Vui
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Lịch sử nghiên cứu 2
3. Mục đích nghiên cứu 4
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 4
5. Giới thuyết khái niệm 4
5.1. Yếu tố kỳ ảo 4
5.2. Nhân vật văn học 6
5.3. Thời gian nghệ thuật 7
5.4. Không gian nghệ thuật 8
6. Phương pháp nghiên cứu 8
7. Bố cục khoá luận 8
NỘI DUNG 9
Chƣơng 1: Nhân vật kỳ ảo trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh 9
1.1. Các loại nhân vật kỳ ảo trong Liêu trai chí dị 9
1.1.1. Bảng khảo sát 9
1.1.2. Nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc là người 11
1.1.3. Nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc phi người 16
1.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật kỳ ảo trong Liêu trai chí dị 20
Chƣơng 2: Thời gian kỳ ảo và không gian kỳ ảo trong Liêu trai chí
dị của Bồ Tùng Linh 25
2.1. Thời gian kỳ ảo trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh 25
Khi sử dụng yếu tố kỳ ảo, Bồ Tùng Linh đã liên hệ với thực tế để gửi
gắm những tâm sự sâu kín của mình. Ông dùng yếu tố kỳ ảo để xây dựng
nhân vật, xây dựng không gian, thời gian nghệ thuật… và đạt được hiệu quả
bất ngờ. Yếu tố này được sử dụng như một phương tiện hữu hiệu tạo ra thế
giới hư hư thực thực trong Liêu trai. Vì vậy nghiên cứu yếu tố kỳ ảo trong bộ
tiểu thuyết này, chúng ta có thể thấy tài năng của một nhà văn có tư tưởng tiến
2
bộ. Đồng thời giúp bạn đọc tiếp cận gần hơn với với giá trị nội dung, giá trị
nghệ thuật của tác phẩm, khẳng định cá tính độc đáo của Bồ Tùng Linh so với
các tác giả khác.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về Liêu trai chí dị trên nhiều
phương diện: không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật, thế giới nhân vật…
ở hầu hết những nghiên cứu này đã đề cập đến yếu tố kỳ ảo được sử dụng
trong tác phẩm. Tuy nhiên chưa có công trình cụ thể nào dày công nghiên cứu
về yếu tố kỳ ảo trong bộ tiểu thuyết vĩ đại này.
Trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông, tiểu thuyết cổ điển
Trung Quốc được đưa vào giảng dạy. Những tác phẩm ấy đều là những đỉnh
cao của tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa, trong đó có những tác phẩm được rút
ra từ bộ tiểu thuyết Liêu trai chí dị. Việc tìm hiểu nghiên cứu tiểu thuyết Minh
Thanh nói chung và nghiên về Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh nói riêng là
việc làm cần thiết, bổ ích đối với cá nhân người viết trong quá trình học tập
cũng như công tác giảng dạy sau này.
Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “Yếu tố kỳ ảo
trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh”.
2. Lịch sử nghiên cứu
Sau hơn 50 năm Bồ Tùng Linh mất, Liêu trai chí dị mới được khắc in
(năm Càn Long thứ 31, 1766) và chỉ sau một thời gian ngắn, các bản dịch Liêu
trai chí dị đã xuất hiện ở nhiều nước. Gần ba thế kỉ trôi qua, tác phẩm đã được
dịch sang 20 thứ tiếng khác nhau. Ở Việt Nam, đã có nhiều dịch giả nổi tiếng
như: Tản Đà – Nguyễn Khắc Hiếu, Nguyễn Huệ Chi, Cao Xuân Huy, Nguyễn
Tuy nhiên so với giá trị và tầm cỡ của bộ tiểu thuyết này thì những
công trình nghiên cứu còn quá ít ỏi. Mặc dù vấn đề sử dụng yếu tố kỳ ảo của
nhà văn bậc thầy trong Liêu trai chí dị đã được đề cập ở những mức độ khác
nhau trong các bài viết, công trình nghiên cứu song chúng tôi nhận thấy chưa
4
có công trình chuyên sâu tìm hiểu yếu tố kỳ ảo như một chỉnh thể phức hợp
của nhiều yếu tố từ nội dung đến hình thức, từ thế giới quan, nhân sinh quan
của nhà văn được hoá thân thành hình tượng nghệ thuật đến khả năng tổ chức
hình tượng nghệ thuật đó. Tuy vậy những thành tựu, những kết quả nghiên
cứu của những người đi trước chính là những gợi mở vô cùng quan trọng đối
với chúng tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài. Với tinh thần
học tập không ngừng, với thái độ tôn trọng và cầu thị, chúng tôi sẽ kế thừa và
tiếp thu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu của những người đi trước, trên
cơ sở đó mạnh dạn tìm hiểu một cách đầy đủ, hệ thống về yếu tố kỳ ảo trong
tác phẩm.
3. Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu yếu tố kỳ ảo trong nhân vật, thời gian, không gian nghệ
thuật của Liêu trai chí dị.
- Khẳng định tài năng của Bồ Tùng Linh trong việc sử dụng yếu tố kỳ
ảo để xây dựng thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
- Góp tiếng nói khẳng định giá trị nhân văn cao đẹp của đoản thiên
tiểu thuyết này.
4. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Yếu tố kỳ ảo trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh.
4.2. Phạm vi khảo sát
Tác phẩm Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh, lời bình Tản Đà, lời bạt
Chu Văn (78 truyện), Nhà xuất bản Văn học, năm 1995.
5. Giới thuyết khái niệm
5.1.Yếu tố kỳ ảo
6
giới nghệ thuật độc đáo, khiến người đọc trải suốt mấy trăm năm qua biết bao
người còn mê đắm.
5.2. Nhân vật văn học
Cho đến nay, có rất nhiều các định nghĩa, nhiều quan niệm khác nhau
về nhân vật văn học.
Theo Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Từ điển
thuật ngữ văn học, nhân vật văn học “là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước
lệ, không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống. Nó có chức năng cơ
bản là khái quát tính cách của con người và chức năng này cũng mang tính
lịch sử. Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới
khác nhau của đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mĩ
của nhà văn về con người” [4, 162].
Nhân vật văn học là “con người được mô tả, thể hiện trong tác phẩm
bằng phương tiện văn học… văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là
hình thức cơ bản để văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng… Nhân vật
văn học là phương tiện để khái quát tính cách, số phận con người và các quan
niệm về chúng” [10, 61-64].
Tóm lại, nhân vật văn học chính là con người trong tác phẩm văn học,
là đứa con tinh thần, là máu thịt của nhà văn, qua đó nghệ sĩ thể hiện quan
niệm thẩm mĩ và lí tưởng thẩm mĩ của mình về cuộc đời và con người. Tuy
nhiên nhân vật văn học không trùng khít với con người thật ngoài đời. Nhân
vật văn học có những đặc trưng nghệ thuật và được thể hiện trong tác phẩm
bằng các phương tiện văn học. Nhưng cũng không vì lẽ đó mà nhân vật văn
học không chân thật, dưới ngòi bút tài hoa của người nghệ sĩ, ta như bắt gặp
ai đó hoặc chính mình trong các tác phẩm.
Các nhân vật văn học không nhất thiết phải là con người mà còn có thể
là các vị thần, các con vật, đồ vật, cây cối… “Và không hiếm những tác phẩm
7
văn học trung đại mà nhân vật “khác loài” “lên ngôi” trở thành nhân vật
học, đặc biệt là tác phẩm văn học kỳ ảo, không gian nghệ thuật có ý nghĩa vô
cùng quan trọng.
Tuy hiện nay còn nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm không gian
nghệ thuật, nhưng các nhà nghiên cứu đều thống nhất chung: không gian nghệ
thuật là không gian trong tác phẩm văn học, nó không đồng nhất với với
không gian hiện thực và nó là yếu tố quan trọng trong việc hình thành thế giới
nghệ thuật, góp phần thể hiện thế giới quan, cái nhìn của người nghệ sĩ trước
hiện thực, nó là yếu tố mang đậm tính chủ quan.
Trần Đình Sử cho rằng: “Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo
của người nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện quan niệm nhất định
về cuộc sống do đó không thể quy nó về không gian địa lí hay không gian vật
lí”. Như vậy tác giả đã xem xét không gian nghệ thuật “như một phương thức
chiếm lĩnh thực tại, một hình thức thể hiện cảm xúc và khái quát tư tưởng
thẩm mĩ”.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện khoá luận này, chúng tôi sử dụng các phương pháp:
- Phương pháp khảo sát, thống kê
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp so sánh đối chiếu
- Phương pháp hệ thống
7. Bố cục khoá luận
Ngoài mở đầu và kết luận, nội dung khoá luận gồm 2 chương:
Chương 1: Nhân vật kỳ ảo trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh
Chương 2: Thời gian kỳ ảo và không gian kỳ ảo trong Liêu trai chí dị
của Bồ Tùng Linh
9
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1
NHÂN VẬT KỲ ẢO TRONG LIÊU TRAI CHÍ DỊ
CỦA BỒ TÙNG LINH
Con vật
Chồn
15
Các con vật
khác
7
10
Qua bảng khảo sát, chúng tôi có thể rút ra một số nhận xét sau:
- Trong hệ thống nhân vật của Liêu trai chí dị, số lần nhân vật kỳ ảo
xuất hiện có thể nói là dày đặc. Trong số 78 truyện, thì có tới 52 truyện có sự
xuất hiện của loại nhân vật này, chiếm khoảng 66,7%. Trong đó có những
truyện xuất hiện không chỉ một mà nhiều loại nhân vật kỳ ảo khác nhau: Tân
thập tứ nương, Liên Hương,…
- Thế giới nhân vật kỳ ảo trong Liêu trai cũng rất phong phú và đa
dạng. Trong đó nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc là người xuất hiện 30/55 lần,
chiếm khoảng 54,5%, còn nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc phi người chiếm
45,5% với 25 lần xuất hiện trong toàn bộ tác phẩm.
- Nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc là người cũng có nhiều loại khác nhau:
+ Nhân vật ma quỷ xuất hiện với tần số 18/55 lần, chiếm tỉ lệ 32,7%
+ Tần số xuất hiện của nhân vật thần tiên là 12/55 lần, chiếm tỉ lệ
21,8%.
-Nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc phi người cũng rất phong phú về loại:
+ Nhân vật kỳ ảo là con vật xuất hiện 22/55 lần, chiếm tỉ lệ 40%.
+ Nhân vật kỳ ảo là cây cối xuất hiện 2/55 lần, chiếm khoảng 3,6%.
+ Nhân vật kỳ ảo là tranh vẽ xuất hiện 1/55 lần, chiếm khoảng 1,8%.
Qua bảng khảo sát, chúng ta dễ dàng nhận ra rằng nhân vật kỳ ảo trong
Liêu trai chí dị được Bồ Tùng Linh dụng công xây dựng với nhiều loại khác
nhau, tạo nên sự đặc sắc cho toàn bộ tác phẩm. Liêu trai là sản phẩm được tạo
xuyên suốt về cuộc sống, nhờ sự đan cài giữa thực và ảo, âm và dương, quá
khứ và hiện tại. Thực tại cuộc sống quá nghiệt ngã, luôn vùi dập con người
nhỏ bé, yếu ớt. Nhưng trong cơn sợ hãi tưởng chừng như tuyệt vọng ấy, con
12
người vẫn hy vọng, chờ đợi một liệu pháp tinh thần có thể thoả mãn những
ước mơ, những khát vọng. Ma là “phép thắng lợi tinh thần” đáp ứng được
khát vọng mà thực tế không đáp ứng được của con người trong một xã hội
đầy biến động. Vì vậy, dù là sản phẩm của trí tưởng tượng, ma sẽ trường tồn
cùng con người, cùng những ước mơ và khát vọng vô tận.
Khi đi vào văn học, ma phủ bóng lung linh suốt mọi thời đại, mọi thể
tài văn học, từ dân gian đến hiện đại và dường như sức sống của những hình
tượng điển hình, là những hồn ma cũng không hề thua kém những hình tượng
là con người, thậm chí còn kỳ diệu và đẹp đẽ hơn bởi nó là sản phẩm tuyệt
vời của trí tưởng tượng, nó đến từ cõi mơ đầy huyền diệu. “Có thể nói trong
lịch sử văn học Trung Hoa, hình tượng ma trong tiểu thuyết chí dị chưa bao
giờ vắng bóng và nó song hành cùng với sự phát triển của văn học. Nhưng
phải đến Liêu trai thì những hình tượng ma, đặc biệt là hình tượng ma nữ ấy
mới trở thành điển hình nghệ thuật sinh động” [3; 157]. Trong loại nhân vật
kỳ ảo này, Bồ Tùng Linh cũng xây dựng rất phong phú.
Nhân vật ma thường là các ma nữ với vẻ đẹp ma quái, quyến rũ. Hình
tượng các ma nữ trong văn học nói chung và trong Liêu trai chí dị nói riêng
đều là những người phụ nữ xinh đẹp, đang ở độ tuổi thanh xuân, tràn đầy sức
sống. Thế giới ma nữ trong Liêu trai xuất hiện rất ít hình ảnh của các bà già
mà xuất hiện dày đặc hình ảnh của những cô gái trẻ. Thời gian có thể cuốn đi
tất cả những vinh quang, hạnh phúc, buồn đau… nhưng dường như thời gian
không hề tác động gì đến các giai nhân ma trong Liêu trai chí dị. Họ thoát ra
khỏi vòng xoáy nghiệt ngã của thời gian, họ không tàn tạ, luôn xinh đẹp, trẻ
trung, quyến rũ. Bởi vậy, trải hàng trăm năm, những mĩ nhân ấy vẫn là niềm
khao khát của đấng mày râu.
Nhà văn dành nhiều giấy mực để miêu tả những mĩ nhân ma ấy. Trong
ra xa. Tài lại lê gối tới gần, một lát lại đặt tay lên chân nàng lần nữa. Đôi gót
sen của Vân Thuý Tiên có ma lực gì mà khiến cho Lương Hữu Tài năm lần
bảy lượt cố tình chạm vào chân nàng để lộ nguyên hình là kẻ phóng đãng, vô
lại, xấu xa. Đấy chẳng phải là sức quyến rũ bí ẩn của vẻ đẹp nữ tính hay sao.
Điều đặc biệt là trong Liêu trai chí dị, Bồ Tùng Linh xây dựng nhân vật
ma luôn gắn liền với tài năng và đức hạnh của người phụ nữ. Trong truyện
Thủy mảng thảo, Khấu tam nương vì ăn nhầm cỏ thủy mảng mà chết, sau
cũng đầu độc Chúc sinh chết theo. Chúc sinh chết, lấy Tam nương làm vợ, hai
vợ chồng tâm đầu ý hợp. Tam nương tuy không quen làm lụng, nhưng biết
chiều chuộng mẹ chồng, không để mẹ phật ý bao giờ. Nhiếp Tiểu Thiện
(Nhiếp Tiểu Thiện) cũng là một đại diện cho nét đẹp ấy: ngày ngày múc nước
bưng than hầu mẹ, chăm sóc việc nhà viêc cửa không điều gì là không theo ý
mẹ. Chính nét đẹp bên trong con người ấy đã làm cho người mẹ của Ninh
Thái Thần thay đổi cách nhìn nhận về cô. Lúc đầu bà cụ lo sợ, lòng bứt rứt
không yên, nhưng sau đó càng ngày càng cảm mến đức hạnh của Nhiếp Tiểu
Thiện mà tác thành nhân duyên cho con trai mình.
1.1.2.2. Nhân vật thần tiên
Loại nhân vật kỳ ảo này cũng xuất hiện tương đối phổ biến trong Liêu
trai. Nói đến kiểu nhân vật này, chúng ta hình dung ngay tới những nàng tiên
nữ xinh đẹp không ai sánh kịp và Bồ Tùng Linh khắc họa rất sinh động.
Thanh Nga (Thanh Nga), sắc đẹp của nàng khiến cho Hoắc sinh đứng chơi
ngoài cổng, ngó thấy Thanh Nga. Trẻ con tuy chưa biết gì chỉ thấy tình yêu
rạo rực nổi lên, chạy về đòi mẹ sai người đi làm mai cho mình với Thanh
Nga. Chỉ qua chi tiết nhỏ ấy cũng đủ để chứng minh cho sắc đẹp hiếm có của
nàng. Trong truyện Tây Hồ chúa, nàng công chúa con gái bà chúa Tây Hồ
cũng được tác giả miêu tả vô cùng xinh đẹp, diễm lệ “nàng mặc nhung phục,
tuổi độ mười bốn, mười lăm, tóc mướt mình thon, vẻ đẹp hoa ngọc nhị quỳnh
15
cũng không bì kịp”. Vẻ đẹp ấy khiến cho bất kì chàng trai nào trên thế gian
cũng phải ngây ngất, xiêu lòng. Không những vậy, vẻ đẹp của nàng còn
Đặc sắc nhất trong các truyện viết về hồ nữ của Liêu trai chính là sự đa
dạng hóa. Trong tác phẩm, bên cạnh những nàng hồ hiệp nghĩa, hài hước, ân
oán phân minh, còn có cả những nàng hồ giảo hoạt, gian trá, dâm đãng,
chuyên quyến rũ, sách nhiễu con người. Tuy nhiên, ngòi bút của Bồ tùng Linh
tập trung khai thác nhiều nhất những nàng hồ đa tình đa nghĩa, đáng yêu như:
Thanh Phượng, Kiều Na, Liên Hương, Phượng Tiên… Những thiên truyện
này có giá trị thẩm mĩ rất cao, và trở thành điểm đột phá của Liêu trai khi viết
về hình tượng hồ nữ.
Những hồ nữ hiện lên trước hết ở ngoại hình và ai ai cũng đều xinh
đẹp. Trong truyện Kiều Na, nhà văn miêu tả nhân vật này vô cùng xinh đẹp:
cô này lối chừng mười ba, mười bốn tuổi, vẻ hoa lộng lẫy,vóc liễu thướt tha,
mùi hương thơm nức. Vẻ đẹp ấy làm cho Khổng Tuyết Lạp dù người đang bị
cái nhọt đau đớn mà khi nhìn thấy cũng quên cả rên la,tinh thần tự nhiên khỏe
khoắn. Kiều Na chữa nhọt cho Khổng sinh, phải bóc da khoét thịt, máu tím
phun ướt đầm cả giường chiếu mà chàng thèm thuồng gần kề sắc đẹp, cho nên
chẳng những không thấy đau đớn lại còn lo công việc mổ sẻ mau xong thì cái
khoái mình kề tay ấp không hưởng được lâu. Thế mới thấy vẻ đẹp của Kiều
Na làm cho người ta mê đắm dường nào.
Những nữ hồ ly không chỉ nghiêng nước nghiêng thành mà còn sống
rất có tình có nghĩa. Hồ nữ Liên Hương (Liên Hương) chủ động tìm đến gắn
kết với Tang sinh. Nhưng rồi kẻ thứ ba chen vào (nàng ma họ Lý). Trong mối
quan hệ tay ba này, Liên Hương không ỷ thế được yêu mà tranh giành người
tình, cũng như chuyện gối chăn, ngược lại, nàng còn lo lắng, khuyên răn,
17
kiềm chế Tang sinh. Tang đổ bệnh, nàng ân cần chăm sóc, thuốc thang như
vợ hiền. Tang sinh được cứu sống, Lý nữ lại mượn được thi thể hoàn dương,
kết làm phu thê với Tang sinh. Điều này khiến Liên Hương cảm động, nàng
quyết tâm thay da đổi cốt, lấy chết làm vui, hẹn mười bốn năm sau gặp lại
Tang sinh, nối lại duyên kiếp trước. Đây là một câu chuyện tình lãng mạn,
tuyệt vời. Nàng Liên Hương có thể vì tình yêu mà hy sinh tính mạng, lại vì
quả. Với hình thức kỳ ảo đặc biệt này, nhà văn đã tố cáo, đả kích mạnh mẽ
chế độ phong kiến thối nát đương thời. Vì một thú vui nhỏ của nhà vua mà
biết bao người phải bán vợ đợ con, đầu rơi máu chảy. Vì những tên quan tham
mà người dân không bao giờ biết tới công bằng. Xã hội đảo điên, thối nát ấy,
dưới ngòi bút tài hoa của Bồ Tùng Linh hiện lên chân thực, sống động, mang
tính chất lên án, đả kích mạnh mẽ.
Nhân vật kỳ ảo có nguồn gốc từ cây cối thường là tinh của các loài hoa,
vì có duyên với người trần mà xuất hiện. Những nhân vật này thường có nhan
sắc và đa cảm, đa tình. Nhưng kết thúc của các câu chuyện này thường không
có hậu vì lòng người tham lam lại không tự biết việc mình làm. Thường Đại
Dụng (Cát Cân) vì rất mê hoa mẫu đơn, nên đã đến tận Tào Châu để xem hoa
nở, chàng còn làm đủ một trăm bài tứ tuyệt cùng một đề tài: Mong nhớ mẫu
đơn. Cát Cân là tinh hoa mẫu đơn, vì cảm tấm lòng ấy mà theo chàng về đất
Lạc. Sau đó Cát Cân lại đưa Ngọc Bản là em mình về làm vợ em trai Thường.
Được ba năm, Thường vẫn nghi ngờ tung tích vợ mình, hắn trở lại Tào Châu
và phát hiện vợ mình chính là tinh hoa. Chính sự nghi ngờ ấy mà Cát Cân và
Ngọc Bản cùng biến mất vì không thể sống chung khi không tin tưởng nhau.
Nhân vật Cát Cân hiện lên trong câu chuyện không chỉ thông minh, xinh đẹp
19
mà còn nặng tình, nặng nghĩa, không tiếc tấm thân báo đền tấm chân tình để
rồi lòng người phụ bạc.
Một kiểu nhân vật kỳ ảo nữa trong Liêu trai chí dị là kiểu nhân vật có
nguồn gốc từ tranh vẽ. Trong truyện Thư sỹ, chàng Lang Ngọc Trụ không
tưởng đến công danh, vàng ngọc mà luôn tin rằng trong sách có vàng thóc, có
người đẹp nên ngày ngày chỉ ham đọc sách. Một tối đọc sách bỗng thấy một
mĩ nhân cắt bằng lụa mỏng, ép giữa hai trang giấy, Lang thường ngắm nghía
bỗng thấy mĩ nhân nhỏm dậy, ngồi trên sách mỉm cười. Nàng thong dong
bước xuống đất, đứng thẳng lên nghễm nhiên trở thành trang giai nhân tuyệt
thế. Nàng Nhan Như Ngọc “khai sáng” cho Lang mọi thứ về cuộc đời nhưng
cuối cùng cũng vì Lang không giữ được bí mật về nàng mà nàng phải vĩnh
Đặc biệt, các nhân vật này không được tả trực tiếp mà luôn hiện lên
dưới cái nhìn của những chàng nho sinh, cho nên nét duyên dáng, hấp dẫn của
những mĩ nhân càng được tăng thêm gấp bội. Vẻ đẹp lộng lẫy ấy càng trở nên
huyền ảo, mê hồn dưới cái nhìn của những chàng trai đang khao khát yêu
đương. Nét thanh tú, kiều diễm, tràn đầy sức sống tuổi thanh xuân của các mĩ
nhân càng sống động và quyến rũ và trở thành niềm mơ ước của hết thảy đấng
mày râu. Bao nhiêu nét tươi trẻ thanh xuân dường như ẩn hiện trong góc
mắt đuôi mày, trong miệng cười chúm chím, trong đường nét tạo thành dường
như là hư ảo.
Ngoại hình của các mĩ nhân trong thế giới kỳ ảo của Liêu trai đều là
những trang tuyệt thế giai nhân, nhan sắc ít ai bì kịp. Dù mĩ nhân ma (hồn
người sau khi chết) hay là hồ (chồn tinh) đều xinh đẹp, nghiêng nước nghiêng
thành. Cách xây dựng ngoại hình của hai loại nhân vật này trong Liêu trai
không có sự khác biệt. Bồ Tùng Linh đều sử dụng bút pháp ước lệ tượng