1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
Cùng với quá trình hội nhập quốc tế của nước ta trong hai
thập kỷ vừa qua, các mối quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố
nước ngoài như: quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động,
kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài mà liên quan đến nước
ta phát triển ngày càng đa dạng và phong phú. Thực tiễn hiện nay
cho thấy rằng, ngày càng có nhiều người n
ước ngoài đến Việt Nam
đầu tư kinh doanh. Số lượng người nước ngoài đi du lịch đến Việt
Nam có xu hướng ngày càng tăng. Ngược lại, cũng ngày càng có
nhiều người Việt Nam ra nước ngoài học tập, lao động, đi du lịch,
đầu tư kinh doanh.
Để phù hợp với sự phát triển khách quan và đặc điểm của
các mối quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài thì
không thể thiếu một loạ
i quy phạm pháp luật đặc thù là: quy phạm
xung đột. Theo khảo cứu của tác giả luận án, hệ thống các quy phạm
xung đột ở nước ta hiện nay còn có không ít những bất cập, đó là:
vẫn còn thiếu những quy phạm mang tính chất là nguyên tắc, nền
tảng, thuộc về chính sách TPQT của Việt Nam; có những quy phạm
xung đột còn chưa phù hợp với nhu cầu của đời sống thực tế….
Những b
ất cập như vậy đã có những cản trở không nhỏ đối với sự
phát triển giao lưu dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động, hôn
nhân và gia đình giữa công dân, tổ chức của Việt Nam với công dân,
tổ chức của nước ngoài; ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng
của các bên đương sự tham gia quan hệ mang tính chất dân sự có yếu
tố nước ngoài. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ th

nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam (Nông Quốc Bình, Luận án
tiến sĩ lu
ật học, Hà Nội-2003). Những công trình luận án này không
tập trung chỉ nghiên cứu về quy phạm xung đột mà nghiên cứu cả
quy phạm thực chất và cũng chỉ nghiên cứu pháp luật điều chỉnh một

3
số ít quan hệ có yếu tố nước ngoài là: quan hệ sở hữu, thừa kế, hôn
nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài.
* Những công trình nghiên cứu nước ngoài bao gồm:
The Conflict of laws (J.H.C. MORRIS, Published by Stevens
& Sons Limited, 1984); Conflict of laws (Michael Freeman,
Published by the University of London Press, 2004); A Canadian
Looks at American Conflict of Law Theory and Practice, Especially
in the Light of the American Legal and Social Systems (William
Tetley,
Tóm lại, kết quả khảo cứu những công trình nghiên cứu
trong và ngoài nước đó cũng như các công trình nghiên cứu khác mà
tác giả không thể liệt kê hết cho thấy rằng, các công trình đó chủ yếu
tập trung nghiên cứu các vấn đề nh
ư: những vấn đề lý luận cơ bản về
TPQT, một hoặc một số vấn đề, lĩnh vực về quy phạm xung đột và
việc áp dụng quy phạm xung đột trong thực tiễn. Trong tất cả các
công trình đó thì chưa có một công trình nào chỉ tập trung nghiên
cứu chuyên sâu, khá toàn diện, có hệ thống về hệ thống quy phạm
xung đột và việc hoàn thiện hệ thống quy phạm xung đột ở Vi
ệt Nam
dưới dạng một luận án tiến sỹ khoa học luật học với tên đề tài là “Cơ
sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật
xung đột ở Việt Nam”.

* Đối với phương hướng và kiến nghị hoàn thiện hệ thống
quy phạm pháp luật xung đột:
- Phân tích, lập luận và chứng minh những quan điểm,
phương hướng có tính chất định hướng cho việc hoàn thiện hệ thống
quy phạm xung đột ở Việt Nam;

5
- Lập luận và kiến nghị cụ thể về từng vấn đề trong việc
hoàn thiện hệ thống quy phạm xung đột ở Việt Nam.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Hệ thống quy phạm
pháp luật xung đột ở Việt Nam.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu mộ
t số vấn đề về quy
phạm xung đột liên quan trực tiếp đến đề tài như: khái niệm, cấu
trúc, phân loại, các hệ thuộc của quy phạm xung đột; khái niệm,
đặc điểm, những yêu cầu, yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống quy
phạm xung đột.
- Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu yếu tố nội tại bên trong của
hệ thống quy phạm xung đột như
: mô hình, các bộ phận cấu thành và
trật tự của các bộ phân cấu thành đó.
- Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu những văn bản pháp luật
quốc tế, những văn bản pháp luật của một số quốc gia có tính chất
phổ biến, điển hình có chứa các quy phạm xung đột.
- Đề tài không nghiên cứu hệ thống quy phạm xung đột ở
Miền Nam dưới chế độ Mỹ - Ng
ụy khi đất nước bị chia cắt làm hai

không tồn tại trong một đạo luật chuyên biệt về TPQT mà có ở rải
rác trong các văn bản pháp luật khác nhau.
- Luận án phân tích và đánh giá thực trạng một cách có hệ
thống, khá đầy đủ, toàn diện các quy phạm xung đột ở Việt Nam.
- Luận án làm rõ thêm một số quan điểm, đề xuất nhữ
ng
phương hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống quy
phạm xung đột ở Việt Nam. Luận án lập luận, phân tích về việc
không nên xây dựng một đạo luật riêng về tư pháp quốc tế ở Việt

7
Nam, nhưng xác định Phần thứ bảy của Bộ luật Dân sự về quan hệ
dân sự có yếu tố nước ngoài là một bộ phận đặc biệt quan trọng về tư
pháp quốc tế của Việt Nam; đồng thời xử lý tốt mối quan hệ giữa các
quy phạm xung đột trong các đạo luật chuyên ngành với các quy
phạm xung đột trong Bộ luật Dân sự.
7. Ý nghĩa lý luận và thực ti
ễn của luận án
Với những kết quả đạt được, Luận án góp phần làm phong
phú thêm cơ sở lý luận về tư pháp quốc tế ở Việt Nam; những kết
quả nghiên cứu của Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham
khảo có giá trị cho những cá nhân, cơ quan, tổ chức làm công tác
nghiên cứu, giảng dạy, học tập pháp luật; xây dựng văn bản quy
phạm pháp luậ
t và thực hiện pháp luật trong thực tiễn; góp phần hoàn
thiện hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống quy phạm xung đột
nói riêng ở Việt Nam hiện nay.
8. Kết cấu của luận án
Luận án gồm: Lời cam đoan; lời cảm ơn; mục lục; phần mở
đầu; phần nội dung: gồm ba chương; phần kết luận; danh mục tài liệ

phạm này.
- Quy phạm xung đột hai chiều: là quy phạm chỉ quy định
những nguyên tắc chung xác định pháp luật của một quốc gia nào đó
sẽ được áp dụng.
* Căn cứ vào nội dung của quy phạm xung độ
t có: quy phạm
xung đột về năng lực hành vi dân sự, về hợp đồng, về thừa kế, về hôn
nhân và gia đình….
* Căn cứ vào tính chất của quy phạm xung đột có:
- Quy phạm xung đột mệnh lệnh: là quy phạm quy định nhất
thiết phải áp dụng một hệ thống pháp luật nào đó mà không có quyền
thỏa thuận lựa chọn pháp luật để áp dụng.

9
- Quy phạm xung đột tùy nghi: là quy phạm quy định cho
phép các bên chủ thể có quyền lựa chọn hệ thống pháp luật của một
quốc gia nào đó để áp dụng.
* Căn cứ vào nguồn chứa đựng quy phạm xung đột có:
- Quy phạm xung đột thông thường (quy phạm xung đột
quốc gia): là loại quy phạm có trong các văn bản pháp luật, tập quán
hoặc án lệ của quốc gia.
- Quy phạm xung đột th
ống nhất: là loại quy phạm có trong
các ĐƯQT hoặc tập quán quốc tế do các quốc gia, tổ chức quốc tế
thỏa thuận thống nhất xây dựng, áp dụng.
1.1.1.4. Các hệ thuộc cơ bản của quy phạm pháp luật
xung đột
* Hệ thuộc luật nhân thân (lex personalis): là hệ thuộc chỉ ra
luật liên quan đến nhân thân của một con người. Hệ thuộc luật nhân
thân bao gồm hai loại: