CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY ĂN QUẢ
I. Vị trí và vai trò của cây ăn quả
1. Vị trí cây ăn quả trong kinh tế nông nghiệp hiện nay
Lịch sử loài người cho thấy rằng: ngay từ thửa xa xưa, trái cây đã là một
trong các nguồn thức ăn sẵn có trong tự nhiên của con người nguyên thuỷ. Giá
trị dinh dưỡng và sinh tố của các loại quả đã khiến chúng được con người sử
dụng ngày càng nhiều trong cuộc sống hàng ngàn năm nay.Theo tài liệu của
FAO sản lượng quả các loại toàn thế giới thời kỳ 1989-1991 là 352 triệu
tấn/năm, đến năm 2000 đã tăng lên đạt 429,4 triệu tấn/năm ( tăng 22% ). Trong
khi đó mức tăng tương ứng của lúa gạo là 10,8%, khoai tây 10,6%, chỉ có rau
(29,8%) là tăng nhanh hơn quả các loại. Năm 2000 sản lượng bình quân đầu
người trên thế giới là 73kg, có những nước bình quân này rất cao như Ý 273 kg,
Thổ Nhĩ Kỳ 200 kg, Pháp 174 kg. Năm 2000 tốc độ tiêu thụ quả các loại tăng
lên rõ rệt, trong khi các loại nông sản chủ yếu khác đều giảm đi (bảng 1):
Bảng 1: Tốc độ tăng trưởng hàng năm của các nông sản chính
trên thế giới năm 2000
Nhóm
nông sản
Sản xuất Nhu cầu
Bình quân
1978-1988
%
Bình quân
1988-2000
%
Bình quân
1878-1988
%
Bình quân
1988-2000
%

2,7
2
1,6
1,6
1,6
1,6
2,7
1,5
2,1
2,4
Do giá trị dinh dưỡng và hương vị phong phú, mà các loại hoa quả và rau
quả nói chung là loại thức ăn không thể thiếu được trong đời sống con người và
mức tiêu thụ ngày càng tăng.
Rau quả ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp.
Như ở Nhật bản trong 4 thập kỷ qua tỷ trọng rau quả trong tổng giá trị nông sản
đã tăng lên như sau: 15% (1960), 25% (1970), 26% (1980), 34% (1990). Trong
khi đó, lúa gạo từ 47% (1960) giảm xuống còn 28% (1990).
Trước tình hình các nông sản xuất khẩu truyền thống (ngũ cốc, sản phẩm
chăn nuôi, đường, đồ uống nhiệt đới..) trên thế giới có xu hướng tăng lên chậm
hoặc không tăng, nhiều nước đang phát triển rất chú trọng chiến lược xuất khẩu
các nông sản không truyền thống như rau quả. Ví dụ: Trị giá rau quả xuất khẩu
giai đoạn 1983-1985 của Trung Quốc đạt 552 triệu USD, tăng 8,6 lần giai đoạn
1961-1963. So sánh tương tự Thái Lan đạt 295 triệu USD (tăng 49,1 lần), Đài
loan đạt 544 triệu USD ( tăng 14,3 lần).
Rau quả đã chiếm vị trí đáng kể trong cơ cấu nông sản xuất khẩu ở nhiều
nước trên thế giới. Theo FAO tỷ trọng rau quả trong tổng giá trị nông sản xuất
khẩu năm 1996 ở một số nước như sau: Trung Quốc 23,8%; Thái Lan 18,1%;
Hàn Quốc 14,4%.
Theo số liệu thống kê trong những năm gần đây (1996-2000), diện tích cây
ăn quả cả nước tăng lên nhanh và liên tục, từ 260,9 ngàn ha (1996) đã tăng lên

16,7
8,8
100
63,6
7,5
28,3
8,4
100
64,1
7,3
18,4
8,2
100
62,5
7,3
19,5
8,2
100
63,9
7,2
19,1
7,9
100
64
7,1
18,1
8,3
Nguồn: Theo số liệu thống kê nông- lâm -thuỷ sản Việt Nam 1990-2000
2. Vai trò của sản xuất cây ăn quả
Cây ăn quả là loại cây có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao. Trong

1 Bangladesh 13,0 11 Papua Niu Ghilê 307,8
2 Mianma 23,3 12 Philippin 113,6
3 Trung quốc 11,3 13 Srilanka 49,2
4 Campuchia 39,9 14 Thái Lan 104,3
5 Bắc Triều Tiên 56,7 15 Việt Nam 61,1
6 Hàn Quốc 37,2 16 Nhật Bản 47,1
7 Ấn Độ 31,3 17 Niuzilân 170,7
8 Inđônêxia 34,2 18 Úc 151,3
9 Lào 35,5 19 TB Châu Á-TBD 30,1
10 Malaixia 69,3 20 TB Thế Giới 65,5
Theo tài liệu điều tra của GS .TS Trần Thế Tục và cộng sự năm (1993)
lượng tiêu thụ quả tươi ở Hà Nội bình quân là 30/kg/người.
Theo các công trình nghiên cứu khoa học, để con người hoạt động bình
thường thì hàng năm phải cung cấp khoảng 100kg quả/ người/ năm( các loại
hoa quả như nho, táo chuối, xoài, cam, mơ, mận, chanh..). Đó là những chỉ tiêu
cơ bản để định kế hoạch cây ăn quả ở mỗi nước ( xem biểu 1).
2.2 Sản xuất cây ăn quả cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế
biến-xuất khẩu
Vai trò cung cấp nguyên liệu cho công nghệ chế biến và xuất khẩu đã tác
động tới sự phát triển của công nghiệp, tạo nguồn ngoại tệ mạnh cho sự phát
triển kinh tế nhất là những nước chưa phát triển, đặc biệt là Việt Nam.
Vào đầu những năm 60, ngành công nghiệp chế biến rau quả của Việt Nam
đã được hình thành và phát triển. Nó phát triển mạnh vào những năm 70 với
nhiều chủng loại sản phẩm như: rau quả hộp, rau quả sấy, bán thành phẩm của
quả (puple). Trước những năm 75, song song với việc phát triển các nhà máy ở
phía Bắc, việc sản xuất phục vụ và các mặt hàng chế biến ngày cành phong phú,
đa dạng:
* Mặt hàng sấy có: chuối sấy ,vải sấy, long nhãn.
* Mặt hàng nước giải khát:
-Nước quả tự nhiên ( nguyên chất): là sản phẩm mà thành phẩm chủ yếu là

Sau thời gian lên men từ 24-36 giờ, độ rượu trong sản phẩm đạt tới 4 -5% V
.Sau đó sản phẩm được triệt trùng, đóng vào bao bì kín và tiêu thụ nhanh. Nước
quả lên men có hương vị đặc biệt do nấm men tạo ra, lại chứa nhiều CO2 nên có
tác dụng tiêu hoá tốt.
-Bột quả giải khát: Bao gồm dạng cao cấp là dạng bột quả hoà tan và dạng
cấp thấp hơn là dạng bột quả không hoà tan. Bột quả hoà tan được chế biến từ
nước quả, qua quá trình sấy đặc vừa sấy khô thành dạng bột , có thêm một số
phụ gia thực phẩm để tăng thêm màu sắc hương vị và độ hoà tan cho sản phẩm.
Bột quả giải khát không hoà tan thì được chế biến từ quả nghiền mịn ( cả thịt
lẫn với phần xơ ) rồi sấy khô bằng máy sấp phun hoặc máy sấy kiểu trục cán để
sản phẩm đạt độ khô rất cao, thuỷ phân chỉ còn 2-5%. Sau đó, sản phẩm được
gia màu, gia hương tương tự như bột quả giải khát hoà tan.
-Nước quả giải khát : Thành phần chủ yếu là dịch quả, chiếm 10-50% ( tuỳ
theo dạng nguyên liệu và dạng sản phẩm) cộng với đường axit thực phẩm, chất
màu thực phẩm và hương liệu. Sản phẩm có thể được nạp CO2 hoặc không nạp
CO2.
Hiện nay công ty rau quả Việt Nam đang lập dự án xây dựng mới các cơ sở
chế biến rau quả tại các trọng điểm trước mắt là các xí nghiệp NCN Đồng Giao.
Trong các dự án nói trên sản phẩm nước quả giải khát luôn được coi là một
trong những sản phẩm chủ yếu của các cơ sở chế biến rau quả .
Công nghiệp chế biến rượu vang: mới phát triển trong những năm gần đây
và chủ yếu là ở các tỉnh miền Bắc như Hà Nội, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên. Sản
lượng rượu vang năm 1993 khoảng 10 triệu lít, nguyên liệu quả cần dùng
khoảng 25 nghìn tấn . Các loại quả được sử dụng như nho, dứa, chuối, mận và
những loại quả khác.
Công nghệ chế biến rượu vang đang có triển vọng phát triển do nhu cầu
tiêu dùng của thị trường dang ngày một tăng lên. Hiện nay có khoảng 17 nhà
máy chế biến quả xuất khẩu.Trong đó tông công ty quản lý 12 nhà máy và 5 nhà
máy địa phương quản lý ( Sơn La, Sơn Tây, Hữu Giang, Linh Xuân, Tiền
Giang) với tông công xuất 50.000 tấn /năm về đồ hộp và 25.000 tấn/năm về rau