Bộ giáo dục và đào tạo học viện chính trị - hành chính
quốc gia hồ chí minh

Học viện hnh chính Lê Nh Thanh

cơ sở lý luận v thực tiễn
về nghĩa vụ, quyền v trách nhiệm
của công chức việt nam hiện nay

Tóm tắt luận án tiến sĩ
quản lý hnh chính công
Chuyên ngành : Quản lý hành chính công

Luận án đợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ cấp
Nhà nớc, họp tại Học viện Hành chính.
Vào hồi: 8 giờ 30 phút ngày 26 tháng 12 năm 2009. Có thể tìm đọc luận án tại:
- Th viện Quốc gia
- Th viện Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
- Học viện Hành chính

Danh mục công trình, bi báo của tác giả
đ thực hiện có liên quan tới luận án

* Công trình đ thực hiện
1. Dự án "Khảo sát thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực QLNN cho
cán bộ chính quyền cơ sở trong lĩnh vực quản lý phát huy nguồn nhân
lực và QLNN của các đơn vị sản xuất ngoài quốc doanh năm 2005",
Học viện HCQG, H. 2005.
2. Dự án "Khảo sát đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực
QLNN các Văn phòng HĐND - UBND cấp tỉnh, huyện, xã vùng dân tộc
- miền núi năm 2005", Học viện HCQG, H. 2005.
3. Dự án "Khảo sát thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực QLNN cho
cán bộ chính quyền cơ sở trong lĩnh vực quản lý phát huy nguồn nhân
lực và QLNN đối với các đơn vị sản xuất ngoài quốc doanh vùng đồng
bằng ven biển năm 2006", Học viện HCQG, H. 2006.
4. Dự án "Khảo sát đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực
QLNN cho Văn phòng UBND cấp tỉnh, huyện, xã đồng bằng ven biển -

giữa Đảng, Nhà nớc và nhân dân. Việc ngời dân đồng thuận với Nhà nớc, ủng hộ
hoạt động của Nhà nớc hay tâm t, thậm chí bức xúc với Nhà nớc chủ yếu thông
qua phẩm chất, năng lực làm việc của đội ngũ công chức. Từ trớc đến nay, Đảng và
Nhà nớc ta luôn có sự quan tâm thích đáng đến công tác quản lý, sử dụng đội ngũ
công chức. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở
nớc ta hiện nay, đội ngũ công chức và hoạt động của họ đang chịu sự tác động
nhiều mặt, trong đó có không ít mặt tiêu cực, ảnh hởng đến chất lợng hoạt động
công vụ. Vì vậy, vấn đề xây dựng cho đợc một đội ngũ công chức có năng lực,
phẩm chất tốt không chỉ là quyết tâm lớn của Đảng, Nhà nớc mà còn là sự mong
mỏi của toàn xã hội.
1. Tính cấp thiết v lý do chọn đề ti
Có thể nói, sự ra đời của của Sắc lệnh 76/SL ngày 20-5-1950 về Quy chế công
chức do Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành, chính là thời điểm bắt đầu quá trình xây
dựng đội ngũ công chức chuyên nghiệp cho bộ máy Nhà nớc CHXHCN Việt Nam.
Kể từ đó, mặc dù có nhiều khó khăn khách quan cũng nh chủ quan, Nhà nớc ta đã
ban hành nhiều văn bản pháp luật để từng b
ớc hoàn thiện quy chế pháp lý đối với
công chức, mà bớc tiến mới nhất là Luật Cán bộ, Công chức năm 2008, có hiệu lực
từ ngày 01/01/2010. Cũng phải thấy rằng, văn bản Luật này ra đời không chỉ là sự thể
chế hoá chủ trơng của Đảng đối với đội ngũ công chức, mà còn là lời đáp cho những
vấn đề còn tồn tại trong nhiều năm qua, là sự bổ sung cho những khiếm khuyết và kế
thừa những điểm u việt của Pháp lệnh Cán bộ, Công chức năm 1998, Pháp lệnh
Cán bộ, Công chức sửa đổi bổ sung năm 2003. Tuy nhiên, chúng ta cũng thấy Luật
Cán bộ, Công chức năm 2008 mới đa ra những quy định pháp lý mang tính chất
khung chứ không phải là lời giải chi tiết cho mọi vấn đề. Thực tế hoạt động công vụ
hiện nay cho thấy, từ những chủ trơng, đờng lối của Đảng, chính sách, pháp luật
của nhà nớc đến thực tế đời sống vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. Điều này bắt
nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân là yếu tố con ngời trong bộ
máy nhà nớc mà cụ thể là chất lợng của đội ngũ công chức nhà nớc cha cao làm
ảnh hởng đến chất lợng công vụ. Làm thế nào để nâng cao chất lợng đội ngũ công

vào quá trình hoàn thiện chế độ quản lý công chức, công vụ ở nớc ta hiện nay.
2. Đối tợng v phạm vi nghiên cứu
Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của Luận án là:
a. Đối tợng nghiên cứu
Đối tợng nghiên cứu của Luận án là nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công
chức trong một thể thống nhất với sự tơng thích, hài hòa giữa chúng, coi đó là một
biện pháp lớn trong quản lý công chức.
b. Về phạm vi nghiên cứu
Thứ nhất, luận án chỉ tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về công
chức chứ không đề cập đến phạm trù cán bộ. Tuy nhiên, đây là hai phạm trù có quan
hệ khăng khít với nhau nên không tránh khỏi có những lúc phải đề cập cả hai, nhng
tất cả những trờng hợp đó đều nhằm làm nổi bật những vấn đề về công chức;
Thứ hai, đối tợng công chức đợc tập trung nghiên cứu để làm sáng tỏ các
vấn đề về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của họ là công chức làm việc trong bộ máy
hành chính nhà nớc;
Thứ ba, luận án không đi sâu vào việc quy định chi tiết về nghĩa vụ, quyền và
trách nhiệm công chức, mà chỉ dừng lại ở những nguyên lý khoa học, dùng làm cơ sở
cho việc xây dựng chế độ quản lý công chức trong hoạt động công vụ nói chung.
3. mục đích v nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Mục đích của luận án là nghiên cứu, phân tích cơ sở lý luận về chế độ nghĩa
vụ, quyền và trách nhiệm công chức trong một thể thống nhất tơng thích, đối chiếu
với thực tiễn để thấy đợc những hợp lý cũng nh bất cập của chúng, đề xuất những
giải pháp để hoàn thiện chế độ quản lý công chức trong hoạt động công vụ ở Việt
Nam hiện nay.
Để đạt đợc mục đích đó, luận án có những nhiệm vụ chủ yếu sau:
Thứ nhất, làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về nghĩa vụ, quyền và trách
nhiệm của công chức trên cơ sở cách tiếp cận của khoa học quản lý hành chính
khoa học ứng dụng và mang tính liên ngành rõ nét; mối quan hệ thống nhất và tơng
thích với nhau giữa nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức;
3

nói tới bộ máy chính quyền là nói tới vấn đề tổ chức trong đó con ngời là nguồn lực
quan trọng nhất của công cuộc xây dựng đất nớc. Bộ máy chính quyền và hoạt động
hành chính chủ yếu đợc vận hành thông qua hệ thống công vụ và đội ngũ công chức
hành chính nhà nớc. Nền hành chính và chế độ công vụ đợc thừa nhận chung là
xơng sống của bộ máy nhà nớc, là nơi thực thi các chủ trơng, chính sách mang
tính chính trị của đảng cầm quyền và tổ chức việc cung cấp các dịch vụ công thiết
yếu cho công dân. Nói một cách khái quát, công vụ có chức năng thực thi ý chí của
lãnh đạo chính trị, của nhà nớc; đội ngũ công chức là những ngời giữ vị trí trong bộ
máy nhà nớc có chức năng thực thi pháp luật và thi hành công vụ nhằm phục vụ lợi
ích chung của toàn xã hội. Hiệu lực của nền hành chính tuỳ thuộc phần lớn vào nhận
thức và khả năng thực hiện pháp luật và công vụ, cũng nh
năng lực chuyên môn và
phẩm chất đạo đức của đội ngũ công chức nhà nớc. Để làm tốt điều này đòi hỏi phải
xác lập nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức chặt chẽ, nâng cao vai trò của
nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức trong hoạt động công vụ.
ở nớc ta, thời gian qua, để góp phần xây dựng nên một đội ngũ công chức có
phẩm chất chính trị, thông thạo chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu phát triển
đất nớc trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng Nhà nớc Việt Nam
pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đã có một số công trình nghiên cứu và tài liệu viết về
4
các phơng diện khác nhau trong cải cách bộ máy nhà nớc, chế độ công vụ, công
chức cũng nh những khía cạnh của nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm công chức. Nổi
bật là nội dung Về vấn đề trách nhiệm công vụ của GS. Đoàn Trọng Truyến trong
giáo trình Hành chính học đại cơng của Học viện Hành chính Quốc gia (Hà Nội,
năm 1997), Về trách nhiệm trong quản lý của TS. Nguyễn Cửu Việt trong giáo trình
Luật Hành chính Việt Nam của Đại học Quốc Gia Hà Nội (Hà Nội, năm 1997 và
năm 2000), bài viết Hợp đồng công vụ của PGS.TS.Võ Kim Sơn trên Tạp chí Quản lý
nhà nớc (Hà Nội, 2007), Về trách nhiệm hành chính của TS. Ngô Tử Liễn trong
cuốn Cỡng chế hành chính nhà nớc của Học viện Hành chính Quốc gia (Hà Nội,
năm 1996), nội dung Về trách nhiệm trong hoạt động công vụ của PGS.TS. Đinh Văn

với công chức; Nghị định quy định những ngời là công chức trong cơ quan của
Đảng, Nhà nớc, tổ chức chính trị xã hội và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn
vị sự nghiệp cộng lập; Nghị định quy định thực hiện Luật Cán bộ, Công chức đối với
Chủ tịch Hội đồng Quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc, Phó Tổng
giám đốc và những ngời giữ các chức vụ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp nhà
nớc, ngời đợc Nhà n
ớc cử làm đại diện chủ sở hữu vốn của Nhà nớc tại doanh
nghiệp có vốn của Nhà nớc Xây dựng đề án thí điểm tổ chức thi nâng ngạch theo
nguyên tắc cạnh tranh; đề án về phơng pháp xác định vị trí việc làm và cơ cấu công
chức; cơ chế chính sách phát hiện, thu hút, bồi dỡng, trọng dụng và đãi ngộ với ngời
5
có tài năng..., cùng nhiều văn bản pháp quy liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề
về nội dung của Luật này còn tiếp tục phải bàn thảo, nghiên cứu. Nội hàm của khái niệm
công chức còn gây nhiều tranh cãi; quy định về nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của
công chức trong quản lý công chức cha đầy đủ; chế độ đãi ngộ còn eo hẹp; trách nhiệm
công vụ cha minh bạch, v.v vẫn đang cộm lên nh những trở ngại cho nền công vụ.
Nhìn chung, tất cả các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận và có tầm nhìn
sâu sắc ở góc độ này hay góc độ khác về vấn đề xây dựng, nâng cao chất lợng đội
ngũ công chức. ở khía cạnh nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm công chức nhiều công
trình nghiên cứu đã có sự thống nhất nhìn nhận một trong những đặc trng cơ bản
của Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà chúng ta đang xây dựng đó
là sự thể hiện trách nhiệm qua lại giữa Nhà nớc và công dân, trong đó nhấn mạnh
đến trách nhiệm của Nhà nớc, mà trớc hết là các công chức nhà nớc. Điều đó, có
ý nghĩa rất quan trọng và phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính ở nớc ta hiện
nay. Mặt khác, những cam kết của Việt Nam khi gia nhập Tổ chức thơng mại thế
giới (WTO) cũng có nhiều vấn đề liên quan đến nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm công
chức trong bộ máy nhà nớc. Hầu hết các công trình khoa học đều thống nhất nhận
thức khi đề cập các khía cạnh nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm công chức là những nội
dung cơ bản mà pháp luật về công chức điều chỉnh, là nhân tố có tính quyết định đến
việc phát triển đội ngũ công chức chuyên nghiệp trong một nền hành chính hiện đại,

dựng một nền công vụ hiệu lực, hiệu quả trong điều kiện cải cách hành chính, xây
dựng nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
2. Cơ sở lý luận v Phơng pháp nghiên cứu
a. Cơ sở lý luận: Thực hiện Luận án này, nghiên cứu sinh dựa trên quan điểm
của chủ nghĩa Mác Lênin về xây dựng nhà nớc kiểu mới Nhà nớc xã hội chủ
nghĩa trong điều kiện đổi mới ở nớc ta. Dựa vào t tởng Hồ Chí Minh và quan
điểm của Đảng ta về xây dựng Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân,
do nhân dân, vì nhân dân. Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh đã phân tích
một số quan điểm khác nhau trong sách, báo pháp lý Việt Nam và nớc ngoài về
những vấn đề liên quan đến đối tợng nghiên cứu. Những luận điểm đợc phát triển
trong luận án đợc dựa trên các công trình nghiên cứu cơ bản của các nhà khoa học
trong và ngoài nớc, các báo cáo tổng hợp của các cơ quan chức năng về tình hình
thực thi nhiệm vụ của công chức nớc ta trong những năm gần đây.
b. Phơng pháp luận: Các phơng pháp đợc nghiên cứu sinh sử dụng trong
quá trình nghiên cứu là: phơng pháp luận Mác Lênin (chủ nghĩa duy vật biện
chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và phép biện chứng duy vật), phơng pháp so sánh
pháp luật, phơng pháp quy nạp và diễn dịch, phơng pháp phân tích và tổng hợp...
Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh đã lý giải vấn đề nghĩa vụ, quyền và
trách nhiệm của công chức theo các quan điểm hệ thống, lịch sử, thực tiễn và trong
mối liên hệ với thực tế đời sống. Cụ thể là:
Thứ nhất, việc nghiên cứu đề tài luận án đợc dựa trên nguyên lý về mối quan hệ
thống nhất và tơng thích với nhau giữa nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức.
Thứ hai, việc nghiên cứu đề tài luận án đợc dựa trên cơ sở thực tiễn là việc quy
định và thực hiện nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức; đặc biệt là những
biểu hiện của mối quan hệ giữa nghĩa vụ, quyền và trách nhiệm của công chức.
Thứ ba, việc nghiên cứu đề tài luận án đợc đặt trong sự vận động, phát triển
mang tính lịch sử của vấn đề phù hợp với từng giai đoạn của đất nớc.
c. Phơng pháp cụ thể: Trên cơ sở phơng pháp luận, việc nghiên cứu đề tài
luận án có sử dụng các phơng pháp cụ thể nh: phơng pháp tổng hợp, so sánh,
phân tích

vụ, quyền và trách nhiệm công chức cho công tác quản lý công chức ở Việt Nam hiện
nay.
4. Kết cấu luận án
Luận án có bố cục nh sau: ngoài phần Mở đầu, Tổng quan, Kết luận, Danh
mục công trình, bài báo đã công bố của tác giả và Danh mục tài liệu tham khảo; nội
dung Luận án gồm 3 chơng, 11 mục.

Chơng I
Cơ sở lý luận về nghĩa vụ, quyền v trách nhiệm
của công chức nh nớc trong công vụ

1.1. công vụ Nh nớc
1.1.1. Khái niệm công vụ
Từ xuất phát điểm là nhằm quản lý xã hội, nhà nớc phải thực hiện những
công việc cần thiết, có thể thấy, xét về bản chất, công vụ là một loại công việc mà
Nhà nớc phải làm để thực hiện chức năng của Nhà nớc.
Thực tế, quá trình tìm hiểu về hoạt động công vụ cho ta thấy:
Thứ nhất, không phải mọi hoạt động của nhà nớc đều là hoạt động công vụ.
Thứ hai, tính cụ thể của công việc nhà nớc trong đó có hoạt động công vụ, là
không cố định mà luôn có sự biến đổi qua các thời kỳ, phụ thuộc vào nhận thức của
con ngời cũng nh thực trạng đời sống kinh tế - xã hội cụ thể.
Thứ ba, công vụ là hoạt động quản lý dạ trên trên cơ sở sử dụng quyền lực
nhà nớc. Nó đợc đảm bảo bằng quyền lực nhà nớc và sử dụng quyền lực nhà nớc
đó để thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nớc.
Từ những phân tích nói trên, tác giả Luận án xin mạnh dạn đề xuất một định
nghĩa về công vụ nh sau:
Công vụ là một bộ phận cơ bản của hoạt động nhà nớc, do các chủ thể có
thẩm quyền đợc pháp luật quy định tiến hành, mang tính chấp hành pháp luật,
nhằm thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trớc Nhà nớc, hớng đến mục tiêu quản lý
và phục vụ xã hội.