- 1 -
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA: GIÁO DỤC TIỂU HỌC
************** LÊ THỊ THUỶ DẠY HỌC THEO NHÓM TRONG MÔN
TOÁN Ở TIỂU HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Toán
Người hướng dẫn khoa học
PGS.TS. NGUYỄN NĂNG TÂM
HÀ NỘI - 2011
- 2 -
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến thầy giáo PGS.
TS Nguyễn Năng Tâm, người đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi tận tình trong thời
gian thực hiện và hoàn thành đề tài này.
Hà Nội, ngày 03 tháng 05 năm 2011
Sinh viên
Lê Thị Thủy
- 4 -
BẢNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT
GV
HS
HTTCDHTN
BGD
NXB
NXB GD
PP
PPDH
SGK
SGV
6. Phương pháp nghiên cứu 4
7. Giả thuyết khoa học 4
8. Dự kiến đóng góp của khóa luận 4
9. Cấu trúc của khóa luận 4
NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
1.1. Cơ sở khoa học của nhóm 5
1.1.1. Cơ sở tâm lí học 5
1.1.2. Cơ sở triết học 6
1.1.3. Cơ sở giáo dục 6
1.2. Đặc điểm quá trình nhận thức của học sinh Tiểu học 6
1.2.1. Tri giác của học sinh Tiểu học 6
1.2.2. Sự chú ý của học sinh Tiểu học 6
1.2.3. Trí nhớ của học sinh Tiểu học 7
1.2.4. Tưởng tượng của học sinh Tiểu học 8
1.2.5. Tư duy của học sinh Tiểu học 8
1.2.6. Hoạt động học của học sinh Tiểu học 8
1.3. Vài nét về đổi mới phương pháp dạy học 9
1.3.1. Khái niệm phương pháp dạy học 9
1.3.2. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học 9
- 6 -
1.3.3. Một số đặc điểm của phương pháp dạy học Tiểu học 11
1.3.4. Các phương pháp dạy học ở Tiểu học 12
1.4. Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm
1.4.1. Các quan niệm về dạy học theo nhóm 12
1.4.2. Đặc điểm của dạy học theo nhóm 13
1.4.3. Quy trình và cách thức của dạy học theo nhóm 14
1.4.4. Tác dụng của dạy học theo nhóm mang lại cho học sinh 16
1.4.5. Một số ưu điểm và hạn chế của dạy học theo nhóm 17
- 8 -
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong những năm đầu tiên của thế kỉ XXI, thế kỉ
của những sự tiến bộ vượt bậc về văn hoá công nghệ, có trình độ chuyên môn
cao, tự chủ và sáng tạo. Vì vậy, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài là
nhiệm vụ mà mỗi quốc gia đều quan tâm chú ý. Đất nước ta đang trong quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nguồn lực con người và vai trò
to lớn của giáo dục đã được ghi trong Nghị quyết Trung Ương 2 khóa VIII: “
Muốn tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá thắng lợi phải phát triển mạnh
Giáo dục và Đào tạo, phát huy nguồn lực con người”.
Giáo dục là mối quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt là giáo dục Tiểu
học. Tiểu học là bậc học nền tảng, hình thành ở học sinh những cơ sở ban đầu
cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và kĩ năng
đặt nền móng vững chắc cho các bậc học cao hơn.
Muốn làm được điều này chúng ta phải tiến hành đồng bộ những vấn đề
ở Tiểu học. Tài liệu bồi dưỡng Giáo viên. NXBGD 2006.
- Nguyễn Thị Hồng Nam. Tổ chức hoạt động hợp tác trong học tập theo
hình thức thảo luận nhóm. Tạp chí giáo dục số 26/2002.
- Nguyễn Thị Quyên. Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong phân
môn Luyện từ và câu, Tập làm văn ở Tiểu học. Khoá luận tốt nghiệp. 2010.
- Phạm Văn Tuấn. Bước đầu tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp
dạy học theo nhóm trong dạy học môn Khoa học ở lớp 4 và lớp 5 các trường
Tiểu học khu vực Thành phố Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc. Khóa luận Tốt nghiệp. 2009.
- Phùng như Thụy. Tổ chức dạy học theo nhóm ở trường học. Tạp chí
giáo dục số 23/1999.
Các tác giả trên đã đưa ra các quan niệm về nhóm, cách thức tổ chức
nhóm, các bước tiến hành dạy học theo nhóm. Tuy nhiên chưa có ai nghiên
cứu về đề tài dạy học theo nhóm trong môn Toán ở Tiểu học.
- 10 -
3. Mục đích nghiên cứu
- Nắm vững, tập trung tìm hiểu hình thức dạy học theo nhóm trong môn
Toán nói riêng.
- Tìm hiểu thực tiễn việc sử dụng hình thức dạy học theo nhóm trong
nhà trường phổ thông, nguyên nhân và giải pháp vận dụng hình thức dạy học
theo nhóm trong môn Toán cho hiệu quả.
- Bước đầu làm quen với nghiên cứu khoa học và vận dụng vào thực
tiễn dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán và hiện thực
hoá những định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm đổi mới nội dung,
phương pháp dạy học.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng: Dạy học theo nhóm trong môn Toán ở Tiểu học.
- Phạm vi: Trong việc dạy học môn Toán ở Tiểu học.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học theo nhóm.
- 12 -
NỘI DUNG
CHƯƠNG
1:
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở khoa học của nhóm
1.1.1. Cơ sở tâm lí học
Học tập theo nhóm được xác định như một trong những hình thức và
phương pháp có vai trò chủ yếu nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo, chủ
động của người học. Bởi vì, hình thức dạy học hợp tác trong nhóm là hình
thức phù hợp với nhu cầu động cơ và hứng thú nhận thức của người học.
Động cơ học tập tốt là tiền đề của sự hứng thú tìm kiếm trong kiến thức, tạo
ra tính tự giác, độc lập, phát huy tính sáng tạo, lòng say mê học tập.
Thứ nhất, nhu cầu và động cơ học tập thông qua hợp tác trong nhóm
nhỏ: Động cơ học tập tạo nên động lực học, động lực học chính là giải thích
những mâu thuẫn bên trong của người học, không ai có thể thay thế họ khi họ
có nhu cầu, không có gắng vươn lên bằng sức lực và trí tuệ của bản thân.
Dạy học theo nhóm tạo ra môi trường học tập giao lưu trong đó diễn ra
sự tương tác giữa trò - trò, trò - thầy, trò - tri thức được hình thành. Trong quá
trình tương tác này đã làm nảy sinh và đáp ứng nhu cầu giao lưu, tự khẳng
định mình, nhu cầu chiếm lĩnh tri thức của người học.
Thứ hai, hứng thú nhận thức qua hình thức học tập theo nhóm: đây là
hình thức hàm chứa quá trình hoạt động để người học tích cực, tự giác chiếm
lĩnh nội dung khoa học. Bằng cách học tập theo nhóm, các thành viên có mối
liên hệ vơi nhau để phân tích, mổ xẻ vấn đề, từ đó có thể nắm được bản chất
bên trong của đói tượng nhận thức.
Mặt khác, các nhà tâm lí cho rằng: chức năng tâm lí cao cấp xuất hiện
- 14 -
trên tổng thể, khó phân biệt những đối tượng gần giống nhau. Việc phân biệt
các đối tượng đó dễ mắc sai lầm, lẫn lộn.
1.2.2. Sự chú ý của học sinh Tiểu học
Chú ý của học sinh Tiểu học là điều quan trọng để các em tiến hành hoạt
động học tập. Chú ý là trạng thái tâm lí của học sinh giúp các em tập trung một
hoặc một số đối tượng để tiếp thu các đối tượng này một cách tốt nhất.
Ở học sinh đầu bậc Tiểu học thì chú ý không chủ định chiếm ưu thế. Sự
chú ý của học sinh Tiểu học còn phân tán, dễ bị lôi cuốn vào cái trực quan,
gợi cảm, thường hướng ra bên ngoài, vào hành động, chưa có khả năng hướng
vào bên trong, vào tư duy. Vì thế giáo viên Tiểu học cần chú ý khi sử dụng đồ
dùng trực quan.
Về cuối bậc Tiểu học, cấp độ chú ý của học sinh ngày càng hoàn thiện.
1.2.3. Trí nhớ của học sinh Tiểu học
Trí nhớ là quá trình các em ghi lại thông tin và cần thiết có thể tái hiện
lại. Ở học sinh Tiểu học, có hai loại trí nhớ: trí nhớ có chủ định và trí nhớ
không có chủ định.
Trí nhớ trực quan- hình tượng và trí nhớ máy móc phát triển hơn trí nhớ
lôgíc, hình tượng hình ảnh đễ nhớ hơn các câu chữ trừu tượng, khô khan.
1.2.4. Tưởng tượng của học sinh Tiểu học
Tưởng tượng là quá trình học sinh tạo ra hình ảnh mới dựa trên các biểu
tượng đã biết. Ở học sinh Tiểu học có hai loại tưởng tượng: tưởng tượng tái
tạo và tưởng tượng sáng tạo.
Trí tưởng tượng của học sinh còn chịu tác động nhiều của hứng thú,
kinh nghiệm sống, mẫu vật đã biết.
Tưởng tượng của học sinh Tiểu học phát triển ngày càng phong phú
hơn, song nhìn chung tưởng tượng của các em còn rất tản mạn, ít có tổ chức
và còn chịu tác động của hứng thú, kinh nghiệm sống và mẫu hình đã biết.
(methosd) có nghĩa là con đường để đạt được mục đích dạy học. Theo đó
phương pháp dạy học là con đường để đạt được mục đích dạy học.
Như vậy ta có thể hiểu: Phương pháp dạy học là cách thức và hình thức
hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định
nhằm đạt được mục đích dạy học.
Theo định nghĩa ta thấy phương pháp dạy học đặc trưng bởi tính chất: bao
gồm hoạt động của thầy và của trò. Hai hoạt động này cùng tồn tại và tiến hành
trong mối quan hệ biện chứng, trong đó hoạt động của thầy giữ vai trò chủ đạo,
hoạt động của trò giữ vai trò chủ động (tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động).
1.3.2. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học
1.3.2.1. Sự cần thiết về đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được toàn Đảng, toàn dân quan
tâm trong giai đoạn hiện nay. Đổi mới phương pháp dạy học không phải là sự
thay thế các phương pháp cũ bằng phương pháp mới. Về mặt bản chất, đổi
mới phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới
các phương tiện và hình thức tổ chức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác
triệt để. Ưu tiên các phương pháp truyền thống và vận dụng linh hoạt những
phương pháp mới phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người
học, giúp người học sớm đạt được những năng lực mình mong muốn.
1.3.2.2. Một số định hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và
phương pháp dạy học Tiểu học nói riêng.
Quan điểm tư tưởng chỉ đạo của việc đổi mới phương pháp dạy học nói
chung và phương pháp dạy học Tiểu học nói riêng đã được xây dựng trong
các văn kiện, văn bản quan trọng của Đảng và Chính phủ, Nghị quyết số 4
ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VII( 1/1993), Nghị quyết Trung ương
2 khoá VIII( 12/1996), Luật Giáo dục( 12/1998), Nghị quyết số 4( 9/2000)
của Quốc hội, chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam(2001 – 2010), …
- 17 -
Dựa trên quan điểm chủ trương của Đảng, thì đổi mới phương pháp dạy
- Phương pháp dạy học Tiểu học phụ thuộc vào vai trò, vị trí của các
nhà sư phạm. Đối với học sinh Tiểu học, thầy cô giáo luôn là “ thần tượng”,
do vậy giờ học thành công phụ phuộc phần lớn vào kĩ năng sư phạm của
người giáo viên.
- Phương pháp dạy học Tiểu học còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác
như điều kiện cơ sở vật chất trường học, …
1.3.4. Các phương pháp dạy học ở Tiểu học
Nhóm 1: Nhóm các phương pháp dạy học bằng lời
- Phương pháp kể chuyện
- Phương pháp giảng giải
- Phương pháp vấn đáp
- Phương pháp dùng SGK và các tài liệu khác
Nhóm 2: Nhóm các phương pháp dạy học trực quan
- Phương pháp trình bày
- Phương pháp quan sát
Nhóm 3: Nhóm các phương pháp thực tiễn
- Phương pháp làm thí nghiệm
- Phương pháp luyện tập
- Phương pháp ôn tập
- Phương pháp trò chơi
- Phương pháp kiểm tra đánh giá
- Phương pháp thảo luận nhóm ( dạy học theo nhóm)
1.4. Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm
1.4.1. Các quan niệm về dạy học theo nhóm
Có tài liệu nói đây là một hình thức dạy học nhưng cũng có tài liệu nói
đây là một phương pháp dạy học. Trong giới hạn của đề tài ta có thể hiểu dạy
- 19 -
học theo nhóm vừa có giá trị như một phương pháp dạy học vừa có tư cách là
một hình thức tổ chức dạy học.
nguyên nhân vừa là điều kiện của nhóm học tập. Các cá nhân thể hiện trách
nhiệm với bản thân và đối với các thành viên của nhóm, cùng hỗ trợ nhau
trong việc thực hiện nhiệm vụ đặt ra, mỗi cá nhân cần có sự nỗ lực bản thân
trong sự ràng buộc trách nhiệm của cá nhân và nhóm.
Thứ tư, kĩ năng hợp tác: Học sinh nhận thức được tầm quan trọng của các
kĩ năng học hợp tác, trong hoạt động này học sinh lĩnh hội được những kiến thức
liên quan đến nội dung, chương trình môn học và quan trọng là được học, thực
hành và thể hiện, củng cố các kĩ năng xã hội. Đây là tiêu chí để đánh giá phương
pháp dạy học hợp tác trong nhóm có đạt hiệu quả hay không.
1.4.3. Quy trình và cách thức dạy học theo nhóm
Quy trình 1: Theo tài liệu Dự án phát triển Giáo viên Tiểu học – đổi
mới phương pháp dạy học ở Tiểu học, quy trình tổ chức dạy học theo nhóm
gồm 5 bước:
* Bước 1: Tổ chức thành lập các nhóm
Giáo viên có thể chia 2 - 6 học sinh thành một nhóm theo tổ hoặc dãy
bàn. Tuỳ thuộc vào nội dung mục đích, yêu cầu vào thời lượng của tiết học
mà giáo viên có thể sử dụng các loại nhóm sau:
- Nhóm cặp đôi ( 2 HS): Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi
nhóm 2 HS. Vị trí vai trò của 2 HS trong nhóm là như nhau.
- Nhóm nhiều người (3 - 7 HS): Giáo viên chia lớp thành nhiều
nhóm, mỗi nhóm từ 3 - 7 HS, HS thảo luận theo các tình huống mà giáo
viên đưa ra.
Các nhóm được chia ngẫu nhiên và có chủ định:
- Nhóm nhiều trình độ: có cả HS giỏi, khá, trung bình, yếu
- 21 -
- Nhóm cùng trình độ
- Nhóm tình bạn
- Nhóm cùng sở thích
- Nhóm cùng nhu cầu học tập
Quy trình 2: Theo tài liệu gần đây nhất về phương pháp dạy học tích
cực của dự án Việt – Bỉ ( 2001- 2003), một hoạt động được tổ chức theo
nhóm gồm các bước sau:
* Bước 1: Làm việc chung cả lớp
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
- Tổ chức các nhóm
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm.
* Bước 2: Làm việc theo nhóm
- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập.
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm.
- Cử đại diện trình bày kết quả của cả nhóm.
* Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp
- Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
- Thảo luận chung, nhận xét, bổ xung và đánh giá
- Giáo viên tổng kết, chốt lại kiến thức, đánh giá kết quả học tập
của nhóm, đặt vấn đề tiếp theo.
1.4.4. Tác dụng của dạy học theo nhóm mang lại cho HS
- Kiến thức của HS sẽ giảm bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăng
tính khách quan khoa học.
- Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do
được giao lưu học hỏi, giữa các thành viên trong nhóm.
- Nội dung thảo luận theo nhóm có thể giống nhau hoặc khác nhau
nhưng hướng vào vấn đề cần giải quyết.
- 23 -
- Cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luận
cho các nhóm.
- Sẽ thuận lợi nếu mọi nhóm chọn một trong những thành viên trong
nhóm làm nhóm trưởng. Nhóm trưởng điều khiển dòng hoạt động thảo luận
của nhóm, gọi tên các thành viên lên phát biểu, chuyển sang câu hỏi khác khi
- Nếu nhóm trưởng không có khả năng điều khiển tổ chức, mặt khác lại
độc đoán thì kết quả thảo luận không cao.
- Nếu tổ chức không tốt: Trong nhóm chỉ có một vài HS nổi trội làm
việc và các HS khác sẽ có tình trạng ỷ lại vào các thành viên.
1.4.7. Các cách thành lập nhóm
Có rất nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không
nên áp dụng một tiêu chí duy nhất cho cả năm học. Bảng sau đây trình bày 10
cách theo các tiêu chí khác nhau :
Kí hiệu:
+ Ưu điểm
- Nhược điểm
Tiêu chí Cách thực hiện – Ưu, nhược điểm
1. Các nhóm gồm những
người tự nguyện, chung
mối quan tâm.
+ Đối với HS thì đây là cách dễ chịu nhất để
thành lập nhóm, đảm bảo công việc thành công
nhanh nhất.
- Dễ tạo sự tách biệt giữa các nhóm trong lớp,
vì vậy cách tạo lập nhóm như thế này không nên
là khả năng duy nhất.
2. Các nhóm ngẫu nhiên. Bằng cách đếm số,phát thẻ, gắp thăm, sắp xếp
theo màu sắc,…
+ Các nhóm luôn luôn mới sẽ đảm bảo là tất cả
- 25 -
các HS đều có thể học tập chung nhóm với tất cả
các HS khác.
- Nguy cơ có tr
ục trặc sẽ tăng cao. HS phải sớm
hướng dẫn.
Copyright: Tài liệu đại học ©