Sáng kiến kiến kinh nghiệm
T chc hot ng dy hc theo nhúm trong mụn Lch s
Tổ chức hoạt động dạy học theo nhóm
trong môn lịch sử

A. Đặt vấn đề :
Nhân loại đang đứng trớc sự phát triển nh vũ bão của khoa học công nghệ, n-
ớc Việt Nam nói chung và ngành giáo dục nói riêng phải đầu t thích đáng cho sự
nghiệp giáo dục, phải kịp thời đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm
vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt
động xã hội trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc.
Đổi mới giáo dục đã đợc Đảng và nhà nớc khẳng định là vai trò quan trọng
cấp thiết trong hệ thống Đổi mới sự nghiệp GD, là nền tảng, là động lực thúc đẩy
công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc để Việt Nam từng bớc vững vàng khi hội
nhập vào nền kinh tế thế giới.
Từ năm học 2002 - 2003, Bộ GD đã thực hiện cuộc cách mạng về GD ,đổi
mới cả nội dung và phơng pháp dạy học. Đặc biệt năm học 2006 - 2007 ngành giáo
dục đang triển khai thực hiện cuộc vận động Nói không với tiêu cực trong thi cử
và bệnh thành tích trong giáo dục là lập lại kỉ cơng dạy và học. Đây đợc coi là
khâu đột phá của năm học 2006 -2007 để toàn ngành giáo dục tự khẳng định, đổi
mới vì sự phát triển của đất nớc, của ngành.
Sự đổi mới về mục tiêu và nội dung dạy học ,đòi hỏi phải có sự đổi mới về ph-
ơng pháp dạy học. Đổi mới phơng pháp dạy học là quá trình tích cực hoá hoạt
động học tập của học sinh. Dới sự trực tiếp hớng dẫn chỉ đạo của giáo viên, học
sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ nhận thức và có ý
thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức đã thu nhận đợc một cách có hiệu
quả vào thực tế.
Nh vậy, để thực hiện quá trình đổi mới giáo dục không chỉ đối mới về nội
dung chơng trình sách giáo khoa mà còn phải đối mới về cả phơng pháp Dạy- Học.
Đây là hai vấn đề có mối liên quan chặt chẽ với nhau trong quá trình thực hiện
mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới.

Phơng pháp dạy học cũ ,GV chỉ thực hiện việc truyền thụ kiến thức một chiều
cho học sinh. Phơng pháp này lấy thầy giáo làm trung tâm. Thầy giáo đợc đề cao
uy quyền về chân lý khoa học và là nguồn cung cấp độc tôn bên cạnh SGK. Học
sinh chỉ có tiếp nhận, ghi nhớ trở thành đối tợng hoàn toàn thụ động. Với cách dạy
đó, học sinh không phát huy đợc vai trò chủ thể năng động, chủ thể trong học tập.
Bản thân học sinh cha diễn ra một sự tự lực của các yếu tố bên trong. Mọi quá
trình tâm lí, thao tác t duy đợc huy động và vận dụng vào hoạt động tiếp nhận. Do
đó, học sinh cha hình thành năng lực sáng tạo, không phát huy đợc tiềm năng sáng
tạo là không đáp ứng đợc mục tiêu giáo dục cũng nh không phù hợp với yêu cầu
của đổi mới phơng pháp dạy học .
Đổi mới phơng pháp dạy học là dạy từ ngời học, vì ngời học. Tức là đặt học
sinh vào trung tâm của quá trình dạy học. Phơng pháp dạy học mới phát huy tính
tích cực chủ động, sáng tạo, tích cực hoạt động của học sinh. Ngời thầy chỉ đóng
vai trò tổ chức hớng dẫn không can thiệp quá sâu vào quá trình tìm hiểu, cảm thụ
của học sinh để ép học sinh đi theo sự áp đặt của mình. Bên cạnh đó, dạy học còn
chú trọng đến rèn luyện phơng pháp tự học cho học sinh. Đó là cầu nối giữa học
tập và nghiên cứu khoa học. Một yếu tố quan trọng bảo đảm sự thành công trong
học tập là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý những nảy sinh trong
thực tiễn. Rèn luyện cho ngời học có kĩ năng, phơng pháp, thói quen tự học, biết
linh hoạt ứng dụng những điều đã học vào tình huống mới, biết tự lực phát hiện và
giải quyết những vấn đề đặt ra thì sẽ tạo cho ngời học lòng ham học, khơi dậy tiềm
năng vốn có trong mỗi con ngời. Làm đợc nh vậy không những kết quả học tập đợc
nâng cao mà ngời học còn đợc chuẩn bị để tiếp tục tự học khi bớc vào đời , dễ
dàng thích ứng với cuộc sống trong xã hội. Vì những lẽ đó, ngày nay ngời ta nhấn
mạnh hoạt động học trong quá trình dạy học, cố gắng tạo ra sự chuyển biến từ học
tập thụ động sang học tập chủ động sáng tạo .
Luật giáo dục cũng nêu rõ trong điều 24.2: Phơng pháp giáo dục phổ thông
phải phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với từng đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm hứng thú

thật cao. Sự chuẩn bị của thầy còn đơn giản, cha tạo đợc điểm nhấn, điểm sáng tạo
trong những câu hỏi đa ra thảo luận nhóm .
3. Tình hình thực tế học sinh .
Học sinh đợc học chơng trình SGK mới, đa số các em thích đợc khám phá,
tiếp thu cái mới. Do tâm lí lứa tuổi nên nhiều học sinh rất năng động trong các hoạt
động nhng chủ yếu ở đối tợng học sinh khá, giỏi .
Bên cạnh đó, trong hoạt động nhóm sự tập trung của nhiều em cha cao , còn
ỷ lại, nghe bạn một cách thụ động, chờ đợi kết quả của bạn đa ra. Dạng này tập
trung vào học sinh TB, yếu. Các em này không có cơ hội nêu suy nghĩ của mình
khi đã có bạn đại diện cho nhóm nhất là trong khoảng thời gian nhất định dã đợc
chuẩn bị trong thiết kế của bài dạy .
4. Thực trạng đổi mới cách tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm ở trờng
THCS Mỹ Thuỷ .
Từ năm học 2002 - 2003, cùng với sự thay đổi chơng trình SGK mới của
ngành giáo dục tôi đã vận dụng phơng pháp tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm
trong môn Lịch Sử .
Trong năm đầu của việc đổi mới phơng pháp dạy học theo chơng trình SGK
mới, do còn nhiều bỡ ngỡ, lúng túng nên việc tổ chức cho học sinh hoạt động
nhóm hiệu quả cha cao. Vì vậy chất lợng dạy học môn Lịch Sử khối 6 cha đợc nh
mong muốn. Chất lợng HS cuối năm học 2002-2003 của khối 6 đợc thể hiện qua
bảng số liệu sau:
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
3
Sáng kiến kiến kinh nghiệm
T chc hot ng dy hc theo nhúm trong mụn Lch s
Lớp SLHS
HS biết cảm nhận, phân
tích, đánh giá sự kiện lịch
sử
HS cha biết cảm nhận, phân

- Hoạt động thảo luận nhóm đã tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân
trên con đờng chiếm lĩnh nội dung học tập.
- Thông qua hoạt động thảo luận nhóm, ý kiến của mỗi cá nhân đợc bộc lộ,
khảng định hay bác bỏ, qua đó ngời học nâng mình lên một trình độ mới .
- Hoạt động nhóm đem lại cho học sinh cơ hội để sử dụng phơng pháp, kiến
thức và các kĩ năng mà các em đã lĩnh hội và rèn luyện .
- Giúp học sinh rèn luyện, phát triển kĩ năng làm việc và giao tiếp, tạo điều
kiện cho các em học hỏi lẫn nhau .
- Dạy học theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối quan hệ qua
lại trong học sinh, tạo bầu không khí đoàn kết giúp đỡ, tin tởng lẫn nhau trong học
tập .
- Tổ chức dạy học theo nhóm giúp những học sinh nhút nhát, diễn đạt kém có
điều kiện rèn luyện để dần dần khảng định bản thân tự tin hơn trong học tập .
- Khi đang học theo nhóm có cơ hội phát triển khả năng tiếp nhận của từng
học sinh, qua đó hỗ trợ cho từng em theo cách riêng phù hợp.
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
4
Sáng kiến kiến kinh nghiệm
T chc hot ng dy hc theo nhúm trong mụn Lch s
* Nhợc điểm :
- Trong hoạt động nhóm nhiều trình độ sẽ xảy ra trờng hợp chỉ có các em khá
giỏi tham gia hoạt động còn các em khác ít hoặc không tham gia. Những em yếu
dựa dẫm phụ thuộc vào bạn, nhiều khi bị chế giễu dẫn tới tự ti và hạn chế sự phát
triển .
- Các thành viên không lắng nghe ý kiến của nhau nên khó đa ra ý kiến thống
nhất .
- Một số thành không hứng thú trong hoạt động nhóm nên dẫn tới tình trạng
nhóm hoạt động tự do, không hiệu quả .
- Tốn thời gian và dễ cháy giáo án nếu giáo viên chuẩn bị không kĩ lỡng.
Nghiên cứu những mặt u điểm và hạn chế của phơng pháp tố chức hoạt động

- Nhóm tình bạn: gồm các em kết bạn với nhau, không phụ thuộc vào học
lực.
- Nhóm cùng sở thích: gồm các em có cùng sở thích.
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
5
Sáng kiến kiến kinh nghiệm
T chc hot ng dy hc theo nhúm trong mụn Lch s
- Nhóm cùng nhu cầu học tập.
2 . Về công tác chuẩn bị:
* Đối với học sinh:
- GV cần giao việc trớc khi kết thúc một tiết học .
+ Đọc bài mới
+ Chuẩn bị kĩ kiến thức ở phần nào .
+ Đa ra câu hỏi cần hoạt động nhóm để học sinh chuẩn bị .
* Đối với giáo viên :
- Lập kế hoạch bài dạy :
+ Đọc kĩ bài dạy nắm mục tiêu cần đạt .
+ Lập kế hoạch hoạt động của thầy và trò, dự kiến các tình huống xảy ra
khi dạy học theo nhóm .
- Dự kiến :
+ Cách chia nhóm, số lợng nhóm .
+ Nhiệm vụ của các nhóm .
+ Thời gian hoạt động, trình bày .
- Chuẩn bị rất kĩ phần thiết kế bài học: Chuẩn bị các câu hỏi nhất là các câu
hỏi nhằm khuyến khích học sinh suy nghĩ ở mức độ cao hơn và sâu hơn .
- Chuẩn bị chu đáo đồ dùng và thiết bị dạy học .
- Thực hiện kế hoạch bài học .
3. Bớc thảo luận
- GV nêu vấn đề, hớng dẫn học sinh cách thảo luận
- GV tổ chức hớng dẫn các hoạt động, gợi mở, khuyến khích học sinh tích


- GV dự kiến tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm ở phần 2 : Trận Chi Lăng -
Xơng Giang .
- GV tổ chức cho các em thảo luận theo nhóm nhiều trình độ bằng những câu
hỏi mở đã đợc dự kiến từ trớc .
+ Đến 1427, tơng quan lực lợng giữa ta và địch nh thế nào?
+ Vì sao nói việc nghĩa quân Lam Sơn chủ trơng diệt viện là đúng đắn ?
+ Trận Chi Lăng thể hiện nghệ thuật quân sự của nghĩa quân Lam Sơn
nh thế nào?
+ Vì sao nghĩa quân Lam Sơn chấp nhận việc Vơng Thông xin hoà?
- Thời gian thảo luận : 3 phút
- Thời gian các nhóm trình bày : 2 phút
- GV tổng kết, chốt kiến thức : 2 phút .
Ví dụ 2: Lịch Sử 8
Bài : Nớc Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
( 1928 - 1939 )

Đây là một bài mới trong chơng trình. Tìm hiểu nớc Mĩ để học sinh nhận thức
đợc sự phát triển của CNTB nói chung. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, Mỹ càng
khẳng định vị trí số I của mình về phát triển kinh tế. Sự phát triển thăng trầm, đầy
biến động của nớc Mỹ là hình ảnh tiêu biểu cho sự phát triển của CNTB giữa hai
cuộc chiến .
Với bài này GV tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm ở mục:
I. Nớc Mỹ trong thập niên 20 của thế kỉ XX .
- Dự kiến cách chia nhóm: nhóm 4 em theo nhóm nhiều trình độ.
- Câu hỏi thảo luận :
+ Vì sao trong thập niên 20 của thế kỉ XX nớc Mỹ giàu lên nhanh
chóng ?
+ So sánh hình 65, 66, 67 em có nhận xét gì ?
- Thời gian thảo luận: 3 phút

trung hơn. Kĩ năng phân tích, nhận xét, đánh giá về sự kiện Lịch sử, nhân vật Lịch
sử tiến bộ hơn rất nhiều qua tỉ lệ điểm khá giỏi ở các bài kiểm tra. Qua hoạt động
nhóm, học sinh thật sự mạnh dạn hơn, kĩ năng diễn đạt tốt hơn.
Cùng một đối tợng học sinh nhng khi đợc giáo viên quan tâm tổ chức hoạt
động nhóm chu đáo theo phơng pháp mới thì hiệu quả bộ môn dợc nâng lên rõ
ràng theo hớng tích cực. Điều đó để một lần nữa khẳng định vai trò của việc tổ
chức dạy học theo nhóm là cần thiết cho môn học Lịch sử nói riêng và các môn
học khác nói chung. Điều quan trọng hơn là học sinh yêu thích hơn môn Lịch sử
và thích thú tìm hiểu sâu sắc hơn về bộ môn này.
C. Bài học kinh nghiệm .
Đổi mới phơng pháp dạy học là tạo ra quá trình từ việc dạy học truyền thụ theo
một chiều, dựa vào trí nhớ và bắt chớc là chính sang việc dạy học nhằm phát triển
nhân cách toàn diện trong đó điểm nhấn mạnh là năng lực sáng tạo trong t duy và
hoạt động của học sinh.Vì vậy phơng pháp tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm
không phải là phơng pháp vạn năng có thể thay thế cho các phơng pháp khác, mà
cần sử dụng, phối hợp với các phơng pháp khác để phát huy đợc tác dụng của nó.
Mỗi phơng pháp tổ chức cho học sinh hoạt động đều có những u, nhợc điểm
riêng. Song trong xu thế hiện nay, phơng pháp tổ chức hoạt động nhóm đợc đánh
giá cao bởi nó tác động vào năng lực t duy, tự khám phá của từng học sinh và tạo
cho học sinh có bản lĩnh tự tin hơn trong quá trình hợp tác .
Qua nhiều lần vận dụng phơng pháp tổ chức hoạt động nhóm tôi nhận thấy ph-
ơng pháp thực sự tác động vào tâm lý của học sinh và GV nắm đợc điểm mạnh,
yếu của từng học sinh hơn. Nhng để đạt đợc điều đó đòi hỏi ngời GV phải chuẩn bị
kĩ lỡng cho bài dạy của mình thì giờ học mới đạt hiệu quả: Khi nào thì cần đến tổ
chức hoạt động nhóm, hoạt động nhóm theo nhiều câu lệnh hoặc cùng một câu
lệnh, tác dụng của việc tổ chức hoạt động nhóm trong tiết học hoặc trong tiểu mục
nào đó trong tiết học.
Qua tổ chức hoạt động nhóm tôi khẳng định đợc:
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
8

chức dạy học lịch sử theo nhóm là một trong những hình thức tốt nhất phát huy
tính tích cực và tơng tác của học sinh. Hợp tác trong hoạt động nhóm đó là sự liên
kết tài tình và với hình thức này học sinh đợc khuyến khích thảo luận, trao đổi,
chia sẻ trong quá trình học tập. Bằng phơng pháp đó học sinh đợc lôi cuốn vào các
hoạt động học tập, thu lợm kiến thức bằng chính khả năng của mình .
Với hoạt động nhóm giúp giáo viên hoàn thành mục tiêu bài học một cách
thuận lợi hơn, cung cấp cho học sinh một lợng kiến thức nhiều hơn trong 1 thời
gian nhất định. Hoạt động nhóm còn giúp cho các em tự tin hơn để hoà nhập với
xã hội sau này.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học
theo nhóm còn nhiều tranh luận, bàn cãi. Mong rằng các đồng chí, đồng ngiệp góp
ý xây dựng để phơng pháp tổ chức hoạt động dạy học theo nhóm ngày càng đạt
hiệu quả cao hơn .
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
9
Sáng kiến kiến kinh nghiệm
T chc hot ng dy hc theo nhúm trong mụn Lch s
Hội đồng khoa học trờng Mỹ Thuỷ ,ngày 14 tháng 2 năm 2008
Ngời thực hiện
Trần Thị Lam Hồng
Ngời viết: Trần Thị Lam Hồng
10