Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT VÀI Ý KIẾN VỀ VIỆC KHAI THÁC CHI TIẾT
TRONG VĂN XUÔI TỰ SỰ ”
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Trong tác phẩm văn xuôi tự sự, nếu cốt truyện là thân cây thì chi tiết là hoa lá
cành…, chi tiết nghệ thuật tạo nên thần thái tác phẩm. Tài năng của nhà văn
thường bộc lộ qua việc sử dụng chi tiết. Nhà văn Tô Hoài cho rằng nhà văn có thể
“bịa” ra cốt truyện nhưng chi tiết phải có từ đời sống, ở khả năng ghi nhận, từng
trải của nhà văn.
Những tác phẩm văn xuôi tự sự được đưa vào giảng dạy trong chương trình
THPT là những sáng tạo tinh thần độc đáo của các nghệ sĩ. Mỗi tác phẩm mang sắc
thái riêng như một kho báu vừa lộ thiên, vừa bí mật. Nhiệm vụ của người giáo
viên là giúp học sinh biết cách mở và khám phá kho báu đó, nhất là phần chìm.
Phải làm sao để nút tín hiệu chi tiết nghệ thuật ấy bật sáng. Nhưng bắt đầu từ đâu,
như thế nào? thì đòi hỏi sự khéo léo tìm tòi, sáng tạo của người giáo viên. Việc
khai thác một tác phẩm giống như mở, đột phá cửa khẩu trận công đồn. Nếu mở
đúng, mở khéo sẽ tạo ra thế chẻ tre. Ngược lại có thể thất bại…
Qua thực tế giảng dạy và dự giờ đồng nghiệp trong trường THPT Nguyễn Đình
Chiểu, tôi quan sát thấy một số học sinh khi cảm nhận tác phẩm văn xuôi tự sự còn
mơ hồ, dàn trải, chưa sâu. Khi chấm bài làm văn của học sinh, nhiều bài viết khá
hời hợt, chưa có điểm nhấn, nhiều em giải quyết vấn đề một cách chung chung
hoặc bắt chước một cách thái quá những kiến thức trong các sách tham khảo mà ít
chịu suy nghĩ tìm tòi. Hay vẫn còn có em thuật lại hoặc tóm tắt tác phẩm, thậm chí
có trường hợp “bịa”, hiểu sai lệch ý đồ của nhà văn.
Tôi đã đi tìm lời giải đáp cho những vấn đề trên, nhận thấy nguyên nhân là do
các tác phẩm văn xuôi tự sự dung lượng khá dài, không có thời gian đọc trên lớp.
Học sinh phải tự giác đọc tác phẩm và soạn bài ở nhà. Tuy nhiên do một số em
lười biếng, chưa kiên nhẫn, còn nôn nóng nên đọc qua loa, thậm chí chưa đọc, vì
thế chưa nắm được cái “cốt” của tác phẩm. Bên cạnh đó, việc giảng dạy tác phẩm
tự sự ở một vài giáo viên chưa thực sự có nhiều cải tiến, đổi mới phương pháp. Khi

căn dặn “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng
người”, chúng ta phải đào tạo ra những công dân tốt, cán bộ tốt cho nhà nước. Để
chỉ dẫn việc vận dụng nội dung giáo dục cho mỗi lứa tuổi, mỗi cấp học, bậc học
Người chỉ rõ: Đối với đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra
sức học lý luận và khoa học tiên tiens của nước bạn, kết hợp với thực tiễn nước ta,
để thiết thực cho công cuộc nước nhà. Trung học: thì cần phải bảo cho học trò
những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ
nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế….Để thực hiện
tốt lời dạy của người, trong những năm qua Bộ GD –ĐT đã không ngừng đổi mới
cho phù hợp với từng thời kỳ phát triển của đất nước.
Từ vị trí, vai trò và tầm quan trọng của việc khai thác chi tiết trong các tác
phẩm văn xuôi tự sự. Tác phẩm tự sự chiếm một số lượng lớn trong chương trình
Ngữ văn ở trường THPT, việc khai thác, phân tích và làm rõ các chi tiết trong tác
phẩm văn xuôi tự sự giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng
tạo trong quá trình khám phá tác phẩm vì chi tiết nghệ thuật có khả năng thể hiện,
giải thích, làm minh xác cấu tứ nghệ thuật của nhà văn, trở thành tiêu điểm, điểm
hội tụ của tư tưởng tác giả trong tác phẩm. Chi tiết nghệ thuật gắn với “quan niệm
nghệ thuật” về thế giới con người, với truyền thống văn hoá nghệ thuật nhất định
(Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 1997).
Vì vậy việc khai thác chi tiết trong các tác phảm văn xuôi tự sự sẽ giúp để
định hướng, trang bị cho học sinh những nội dung cơ bản, những kiến thức cần
thiết, để đáp ứng với sự phát triển của nhiệm vụ.
2. Cơ sở thực tiễn:
Xuất phát từ thực tiễn việc khai thác chi tiết trong các tác phẩm văn xuôi tự sự
trong thời gian qua. Những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết được toàn Đảng, toàn dân quan tâm. Bộ GD
–ĐT đã từng bước có những cải tiến tích cực như việc cải cách chương trình, thay
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 2
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
sách giáo khoa, tổ chức các lớp bồi dưỡng đổi mới phương pháp giảng dạy cho

phù hợp với đối tượng học sinh và để đáp ứng với yêu cầu đổi mới về nội dung,
phương pháp giáo dục hiện nay. Thực tế tôi đã thực hiện sáng kiến này trong quá
trình giảng dạy tại trường THPT Nguyễn Đình Chiểu, và đạt chất lượng, hiệu quả
thiết thực.
I.TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Trước khi đi vào thực hiện cụ thể các giải pháp của đề tài, tôi khái quát chung
về nội dung quan trọng liên quan đến đề tài như sau:
1. Khái niệm về chi tiết:
Văn xuôi tự sự thường có cốt truyện. Nhiều khi cốt truyện rất đơn giản nhưng
để lại ấn tượng chính là chi tiết.
Chi tiết là gì?
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 3
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
Chi tiết là một từ ngữ quen thuộc trong giao tiếp hàng ngày. Theo Từ điển
Tiếng Việt (NXB Khoa học xã hội Hà Nội 1988) thì Chi tiết là: Phần rất nhỏ, điểm
nhỏ trong nội dung sự việc hoặc hiện tượng (Ví dụ: Kể rành rọt từng Chi tiết). Là
thành phần riêng rẽ hoặc tổ hợp đơn giản nhất của chúng có thể tháo lắp được (Ví
dụ: Chi tiết máy).
Như vậy trong đời sống hàng ngày từ “Chi tiết” được hiểu và dùng như là
một thành tố, một bộ phận nhỏ của một sự việc, tổng thể. Chi tiết được hiểu như là
một thành phần thuộc về cấu tạo.
Trong văn học, chi tiết theo định nghĩa của nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình
Sử, Nguyễn Khắc Phi (Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội,
1997) là: Các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng và
họ gọi chung là chi tiết nghệ thuật.
Từ các khái niệm của các nhà nghiên cứu ta có thể hiểu chi tiết là yếu tố, là đơn
vị nhỏ nhất để xây dựng hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm tự sự. Chi tiết văn
xuôi cần phải được hiểu rộng: có thể là một hình ảnh thiên nhiên, một câu nói , một
cử chỉ động tác của nhân vật.
2. Các loại chi tiết:

cuộn trong chiều sâu tâm trạng từ khi nghe tiếng sáo gọi bạn yêu lấp ló ngoài đầu
núi, lửng lơ bay ngoài đường. Đến khi diễn tả tâm trạng, hành động nhân vật Mị
ở đêm mùa đông giá lạnh sau đó, ngòi bút Tô Hoài như hồi hộp dõi theo nỗi lòng
người phụ nữ này để dẫn người đọc đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Chúng ta
vừa bất ngờ trước hành động táo bạo cắt dây trói cho A Phủ lại ngỡ ngàng trước
việc Mị vùng chạy theo (dù trước đó vài giây vẫn đang nghĩ chuyện ở lại mà chết
thay) với câu nói trong cơn gió thốc lạnh buốt “ ở đây thì chết mất!”.
c. Chi tiết hình ảnh :
Song song với chi tiết hành động thì chi tiết hình ảnh trong văn xuôi cũng
không kém phần phong phú. Ta bắt gặp rất nhiều chi tiết hình ảnh đắt giá như :
Hình ảnh cây xà nu tượng trưng cho cả buôn làng Xô Man trong tác phẩm Rừng
Xà Nu (Nguyễn Trung Thành), hay hình ảnh "Cái lò gạch"(Chí Phèo- Nam Cao),
hình ảnh lá cờ sao vàng cuối tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân. Các chi tiết đó như là
thần thái của tác phẩm.
d. Chi tiết ngôn ngữ nhân vật (có thể là độc thoại, đối thoại)
Như chi tiết độc thoại nội tâm của nhân vật Chí Phèo sau khi tỉnh rượu (Chí
Phèo- Nam Cao) đây là những chi tiết rất đắt để khai thác nhân vật.
3. Đặc điểm của chi tiết nghệ thuật :
Làm nên một tác phẩm là tập hợp của nhiều chi tiết, song không phải chi tiết
nào cũng có giá trị như nhau. Nghĩa là không phải chi tiết nào cũng trở thành chi
tiết nghệ thuật. "Chi tiết nghệ thuật là những chi tiết quan trọng , đặc sắc thể hiện
nổi bật tư tưởng, cấu tứ và chủ đề của tác phẩm" (Nguyễn Đăng Mạnh) . Nói một
cách khái quát : chi tiết nghệ thuật là những chi tiết đắt giá, sự đắt giá được biểu
hiện qua các điểm sau
3.1/Tính công phu chọn lọc :
Có người cho rằng, những bậc thầy truyện ngắn đều là những « xảo thủ » trong
việc tìm và tạo nên những chi tiết đặc sắc. Quả là như vậy, các nhà văn muốn triển
khai một ý, một vấn đề thì phải tìm những chi tiết để xây gây ấn tượng mạnh trong
lòng độc giả.
Chẳng hạn chi tiết ông Phán mọc sừng khóc " Hứt ! Hứt ! Hứt ! rồi dúi

nhân vật.
3.4/. Tính biểu cảm của chi tiết :
Có những chi tiết làm cho người đọc nhớ mãi. Những chi tiết đặc sắc thường
có tính độc lập tương đối, song các chi tiết là một mắt xích thường có mối quan hệ
với nhau. Ý nghĩa của tác phẩm được soi sáng từ bên trong các chi tiết. Những chi
tiết đắt giá là chi tiết vừa chân thực, vừa giàu ý nghĩa tượng trưng, ẩn dụ, gợi nhiều
cảm xúc, suy nghĩ cho người đọc.
Chẳng hạn như (chi tiết) hình ảnh cái lò gạch cũ bỏ hoang trong ý nghĩ của thị
Nở (Chí Phèo- Nam Cao), hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng phất phới trong cuối truyện
Vợ Nhặt của Kim Lân. Đúng là nhà văn chỉ gợi lên mà không cần nói hết, nhưng
cũng đủ để cho người đọc ngầm hiểu ý nghĩa tác phẩm.
3.5/ Phong cách nghệ thuật của nhà văn qua những chi tiết :
Từ chi tiết trong đời sống trở thành chi tiết nghệ thuật được chọn lọc qua cảm
quan thẩm mỹ của nhà văn. Nếu ta làm phép thống kê tập hợp các chi tiết đặc sắc
cho toàn bộ sáng tác của mỗi nhà văn, sẽ thấy mỗi nhà văn có những nét riêng. Vũ
Trọng Phụng có thế mạnh trong việc tìm ra chi tiết khôi hài đến "cười ra nước
mắt". Nam Cao có sở trường trong việc tìm chi tiết lột tả tính cách người trí thức
thì Kim Lân có thế mạnh trong việc khắc họa hình ảnh người nông dân.
4. Khai thác chi tiết
Từ việc xác định vị trí, vai trò chi tiết của nghệ thuật đến việc dạy văn cần chú
ý một số vấn đề sau :
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 6
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
4.1Chọn chi tiết :
Như trên đã phân tích, tác phẩm văn xuôi tự sự được kết lại bởi nhiều chi tiết,
các chi tiết liên kết với nhau làm nổi bật chủ đề. Khi chọn chi tiết cần chú ý những
chi tiết tiêu biểu nhất. Lấy tiêu chí " Đặc điểm của chi tiết nghệ thuật" để chọn lựa.
Tất nhiên có những chi tiết không bao hàm những đặc diểm trên. Ở một đặc điểm
nào đó có thể mờ nhạt. Song năm đặc điểm nêu trên như xuyên thấm hòa vào
nhau.

a. Tìm hiểu từ ngữ :
Có những từ khó đã có chú thích, giáo viên có thể đặt câu hỏi cho HS nhắc lại.
Khai thác nghĩa tường minh (nghĩa đen) : nghĩa này rõ ràng hiện ngay ở câu
chữ. Giáo viên hướng dẫn học sinh giải thích từ ngữ giúp học sinh hình dung và
hiểu được nghĩa đen của từ có thể rất nhiều từ không cần phải giải thích nghĩa đen.
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 7
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
Tìm hiểu nghĩa hàm ẩn (nghĩa bóng) : là nghĩa ẩn dụ, nghĩa tượng trưng. Đồng
thời ta cần khai thác thủ pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng.
Ví dụ : Khi khai thác tác hình tượng cây xà nu trong tác phẩm Rừng xà nu
của Nguyễn Trung Thành trước hết chúng ta hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa
tả thực khi khai thác hình tượng này. Cây xà nu là một cây họ thông, lá xanh ngắt,
nhựa thơm mọc rất nhiều ở Tây Nguyên.
Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa tả thực, giáo viên đi sâu vào khai
thác các chi tiết để làm nổi bật nghĩa tượng trưng. Nguyễn Trung Thành rất tài
tình khi sử dụng thủ pháp nhân hóa trên suốt trang văn để đặc tả cây xà nu. Dó là
các chi tiết “Cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào là không bị thương”, “Ở
chỗ vết thương, nhựa ứa ra, tràn trề, thơm ngào ngạt, long lanh nắng hè gay gắt,
rồi dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn” đã thể hiện sự
cùng chung gian khổ, cùng chung số phận của cây xà nu với con người Tây
Nguyên bất khuất. Những chi tiết “Trong rừng ít có loại cây sinh sôi nảy nở khoẻ
như vậy”, “Cũng có ít loài cây ham ánh sáng mặt trời đến thế” đã tượng trưng cho
niềm khát khao tự do, lòng tin vào lý tưởng cách mạng của người dân Tây Nguyên,
của đồng bào miền Nam trong cuộc kháng chống Đế quốc Mỹ xâm lược. Chi tiết
“Có những cây vượt lên được cao hơn đầu người, cành lá sum sê như những con
chim đã đủ lông mao, lông vũ. Đạn đại bác không giết nổi chúng, những vết
thương của chúng chóng lành như trên một thân thể cường tráng. Chúng vượt lên
rất nhanh thay thế những cây đã ngã” đã thể hiện sự tồn tại kì diệu của rừng xà nu
qua những hành động huỷ diệt của kẻ thù, cũng đồng thời là biểu trưng cho sức
sống bất diệt, sự bất khuất, kiên cường và sự vươn lên mạnh mẽ của con người Tây

ngoài và thẳm sâu mới là cái nhìn toàn diện về cuộc sống, cần có một cái nhìn đa
diện , nhiều chiều mới phát hiện ra bản chất về cuộc sống và con người. Đó chính
là bài học về cách nhìn, cách tiếp cận nghệ thuật chân chính. Chính vì ở ngoài xa
cho nên con thuyền mới cô đơn. Đó chính là sự đơn độc của con thuyền nghệ thuật
trên đại dương cuộc sống, là sự đơn độc của con người trong cuộc đời. Chính sự
thiếu gần gũi và chia sẻ là nguyên nhân của bế tắc và lầm lạc. Chiếc thuyền ngoài
xa còn là hình ảnh về khoảng cách, về cự li nhìn ngắm cuộc sống và con người của
người nghệ sĩ, đó là cái nhìn về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống của
nhân dân.
Có những chi tiết mang mạch ngầm ý nghĩa, người đọc phải dừng lại suy ngẫm
mới thấy được
Chẳng hạn như chi tiết “Ngày Tết, Mị cũng uống rượu”. Cô lén lấy hũ rượu,
uống ực từng bát. Cần lí giải hành động uống rượu của Mị lúc ấy thế nào? Đó
chính là một phản ứng từ sức sống tiềm tàng đang trỗi dậy. Là con người, ai chẳng
có quyền uống chút rượu ngày Tết. Người ta uống thì Mị cũng phải uống để chứng
tỏ mình còn là một con người. Thế là ý thức về quyền làm người, quyền bình đẳng
đã trở lại trong Mị. Mị uống đến thế để dồn nén xuống nỗi uất ức và cả khát vọng
sống đang trỗi lên trong mình. Mị uống đến thế cho bõ tức, bõ hờn, uống như sự
trả thù lũ người độc ác kia và Mị say, say trong cái hương của mùa xuân, trong
men nồng của rượu và say trong quá khứ tươi đep. Cô uống rượu như để cung cấp
nhựa sống cho cái mầm non khát khao tự do đang cựa quậy mạnh mẽ trong tâm
hồn không thể thui chột
Chi tiết trong văn chương là thế – vừa chân thực vừa chứa đựng nhiều ý nghĩa.
Lắm khi qua một chút bên ngoài ta phải đọc ra thế giới nội tâm của nhân vật.
e. Bản sắc của nhà văn qua chi tiết nghệ thuật:
Bản sắc của nhà văn biểu hiện qua nghệ thuật xây dựng chi tiết. Chẳng hạn các
chi tiết trong văn xuôi Nam Cao thường mang ý vị triết lý. Ngôn ngữ của nhân vật
Tràng và thị trong truyện Vợ Nhặt của Kim Lân mang khẩu ngữ của người nhà quê
vùng đồng bằng Bắc Bộ, hay ngôn ngữ trong tác phẩm Những đứa con trong gia
đình của Nguyễn Thi lại đậm sắc thái Nam Bộ. Chính khẩu ngữ ấy góp phần tạo ra

C. Nội dung lên lớp:
1. ỉn định , kiểm tra .
- Ổn định lớp: kiểm tra sĩ số
- Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra vở soạn của hai HS
2. Tiến trình tổ chức dạy học bài mới .

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

NỘI DUNG
Hoạt động1 : Tạo tâm thế cho học sinh
Giới thiệu bài mới: Nhắc đến Tơ Hồi chúng
ta khơng thể nào qn một tác phẩm đã làm
rung động biết bao trái tim độc giả Việt Nam
đó là tác phẩm "Dế mèn phiêu lưu kí". Tơ
Hồi đã từng tâm sự "Đất nước và con người
miền Tây Bắc đã để nhớ để thương cho tơi
nhiều q" Truyện ngắn Vợ Chồng A Phủ
chính là kết quả của mối tình sâu nặng ấy.
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 10
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xi tự sự”
Tìm hiểu phần Tiểu dẫn
- Vài nét về tác giả?
- Hoàn cảnh sáng tác?
Tác phẩm gồm hai phần
Phần I: Số phận Mị và A Phủ ở Hồng Ngài,
bị chà đạp, đày đoạ trong nhà thống lí Pá Tra
cho đến khi Mị cắt dây cởi trói cho APhủ cả
hai bỏ trốn .
- Phần II: Ở Phiềng Sa, họ thành vợ chồng,
gặp cách mạng- giác ngộ trở thành du kích.

a) Xuất xứ và hồn cảnh ra
đời
- Truyện ngắn Vợ chồng A
Phủ
(1952) là kết quả của chuyến
đi cùng bộ đội giải phóng Tây
Bắc, in trong tập truyện Tây
Bắc, được tặng giải Nhất giải
thưởng Hội Văn nghệ Việt Nam
1954 - 1955.
- Tác phẩm gồm hai phần,
đoạn trích thuộc phần đầu của
tác phẩm, kể về cuộc đời của
Mị và APhủ ở Hồng Ngài.
b) Tóm tắt.
II. Đọc hiểu văn bản :
1- Nhân vật Mị:
a. Cuộc sống thống khổ:
- Hình ảnh Mị xuất hiện:
Nhà Thống lí quyền thế giàu
sang >< Cơ gái quay sợi bên
tảng đá.
=> Cuộc đời khơng bình lặng,
số phận nhiều uẩn khúc và một
bi kịch của cõi nhân thế nơi
miền núi Tây Bắc.
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 11
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
? Trước khi về làm dâu nhà Thống lí Pá Tra
Mị là cô gái như thế nào?(dẫn chứng bằng

khi cô đang bóp chân cho hắn, chi tiết A Sử
đi chơi đêm về thấy Mỵ ngồi sưởi đã đánh Mị
ngã ngay suống bếp…
? Em đánh giá gì về thân phận của Mị qua
nhữg chi tiết vừa tìm được?
? Miêu tả việc Mị bị đày đoạ về thể xác tác
giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì, ý
* Trước khi về làm dâu:
+Mị là cô gái trẻ đẹp, yêu đời ,
chăm chỉ, hiếu thảo tài thổi
sáo, thổi lá nhiều người mê.
+ Mị ý thức được sự tự do,
nhân phẩm của mình.
*Khi về làm dâu nhà Thống
Lí Pá Tra:
+ Nguyên nhân: Vì món nợ
truyền kiếp bố mẹ vay gia đình
nhà thống lí Pá Tra nên Mị bị
bắt về làm dâu gạt nợ
 Mị là con nợ đồng thời cũng
là con dâu nên số phận đã trói
buộc cô đến lúc tàn đời.
<=>Tố cáo nạn cho vay nặng
lãi của bọn phong kiến.
- Những ngày làm dâu : bị bóc
lột cả về thể xác và tinh thần.
+ Về thể xác:
- Bóc lột sức lao động đến cùng
cực (làm quần quật, triền miên)
- Đánh đập hành hạ.

- Sống tăm tối, nhẫn nhục: “Mỗi ngày Mị
càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi
trong xó cửa”.
- Sống như một người bị tê liệt về tinh thần,
mất hết cảm giác: “Lúc nào cũng vậy, dù
quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi
cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi
mặt, mặt buồn rười rượi” “ở lâu trong cái
khổ Mị quen khổ rồi”.
→
Sống âm thầm cô độc, chỉ biết tìm kiếm
một chút an ủi qua ngọn lửa trong những đêm
đông buốt giá.
? Sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh
phúc của cô Mị thể hiện qua những chi tiết
nào?
- HS trả lời
- GV nhận xét và chốt ý.
Từ chi tiết Mị vào rừng tìm lá ngón tự tử
nhưng không đành lòng vì thương bố, đến chi
tiết Mị “nổi loạn”trong đêm tình mùa xuân và
+ Về tinh thần:
- Cúng trình ma
→
trói buộc
linh hồn, (hủ tục mê tín lạc hậu)
- Ngục tù giam hãm thân xác,
trôn vùi tuổi thanh xuân và tình
yêu của Mị.
- Vô thức cả thời gian lẫn

Mị dù nghe hay không nghe, tiếng sáo đã làm
thay đổi lớn, đã thức dậy ở Mị lòng ham sống
mãnh liệt, lòng khát khao hạnh phúc mà bấy
lâu nay những tưởng Mỵ đã bị tê liệt quên
lãng.
? Trong không khí nồng nàn của mùa xuân
Mị đã làm gì? Tìm và phân tích ý nghĩa của
chi tiết đó?(chú ý cách uống rượu của Mị)
Một sức sống tiềm tàng, một khát vọng tự
do từ bấy lâu nay bị chôn vùi trong đáy sâu
tâm hồn đã hồi sinh mạnh mẽ. Mị dang thể
hiện chính mình, một con người vốn đang
yêu đời thiết tha, Mị muốn được hưởng hạnh
phúc của mùa xuân như mọi người “Mị cũng
uống rượu. Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ừng
ực từng bát”
Mị say, say trong cái hương của mùa
xuân, trong men nồng của rượu và say trong
quá khứ tươi đep. Cô uống rượu như để cung
cấp nhựa sống cho cái mầm non khát khao tự
do đang cựa quậy mạnh mẽ trong tâm hồn
không thể thui chột
?Trở về với thực tại Mị ý thức được điều gì?
Tìm những chi tiết thể hiện điều đó?
“Mị còn trẻ…. Mị muốn đi chơi” nhưng “chả
có năm nào A Sử cho Mị đi chơi”
“Nước mắt ứa ra”, “nếu có nắm lá ngón
trong tay Mị sẽ ăn cho chết ngay”
+ Những chiếc váy hoa.
→

khác với cuộc sống cam chịu ở nhà thống lí.
HS chú ý các chi tiết sau: :“Nó xách đầu
nữa” (SGK.Tr8)
? Tâm trạng Mị khi bị A Sử trói đứng trong
đêm mùa xuân ?
? Mị sống trong sự giằng xé mãnh liệt giữa
niềm khao khát hạnh phúc cháy bỏng và
thực tại tàn bạo lạnh lùng như thế nào?Tìm
các chi tiết thể hiện điều đó ?
“tay chân không cựa được…không bằng con
ngựa” …(SGK tr8)
=>HS: trả lời, thảo luận câu hỏi
=>GV: kết lại những nét chính.
? Tìm những chi tiết thể hiện tâm trạng Mị
lúc thấy A Phủ trói đứng trong đêm?
Lúc đầu Mị “thản nhiên thổi lửa hơ tay”,
“A Phủ có là cái xác chết đứng đó Mị vẫn thế
thôi”
→
Dấu ấn của sự tê liệt tinh thần
? Tìm chi tiết thể hiện nguyên nhân khiến
cho Mị có hành động cắt dây trói cho A
Phủ?Chi tiết đó đã ảnh hưởng như thế nào
đến tâm trạng Mị?
“Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai
hõm má đã xám đen lại…”
Mị thức tỉnh dần. “Mị chợt nhớ lại đêm năm
trước A Sử trói Mị”, “Nhiều lần khóc, nước
mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết
lau đi được”

nước ”
→
Mị xúc động, nhớ
đến mình, thương mình, thương
người cùng cảnh ngộ.
- Mị nhận thấy:
+ Tội ác của nhà thống lí
“chúng thật độc ác”.
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 15
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
trói đến chết ->Thương người, thương mình.
-> Nhận thức được tội ác: “Trời ơi nó bắt
trói đứng người ta đến chết. Chúng nó thật
độc ác…”
Thương cảm cho A Phủ: “Cơ chừng chỉ
đêm mai là người kia chết, chết đau…”
Từ lạnh lùng thương cảm, dần dần Mị
nhận ra nỗi đau khổ” của mình và của người
khác.
Mị lo sợ hốt hoảng, tưởng tượng khi A Phủ
đã trốn được. Hành động :cắt dây mây cứu A
Phủ “Mị rón rén bước lại…
Hành động bất ngờ nhưng hợp lí: Mị dám
hi sinh vì cha mẹ, dám ăn lá ngón tự tử nên
cũng dám cứu người. -> hành động tất yếu
…
? Nhận xét về hành động cởi trói chi A
Phủ?
?Tô Hoài đã sắp đặt sự xuất hiện của A
Phủ bằng những chi tiết nào?

ngựa nô lệ cho nhà thống lí.
- Tình cảnh của APhủ:
+ Xuất thân: nghèo, mồ côi.
+ Cá tính: gan góc từ bé
->trở thành chàng trai Mông
khoẻ mạnh, dũng cảm, thông
minh, tự tin, thông thạo nhiều
công việc
+ Là niềm mơ ước của bao cô
gái .
->Aphủ không lấy nổi vợ vì
phép làng và tục lệ cưới xin
ngặt nghèo
- A Phủ đánh A Sử con trai
thống lí PáTra : Bị bắt, đánh dã
man tàn bạo-> phạt 100bạc
trắng=> là nạn nhân của hủ tục
lạc hậu và cường quyền phong
kiến miền núi.
->APhủ là đứa con của núi rừng
tự do không thoát khỏi số phận
nô lệ.
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 16
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xuôi tự sự”
?Nguyên nhân khiến cho A Phủ bị trói?
? A Phủ và Mị có những nét tương đồng
nào?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt ý.
Hoạt động 3 : Nêu tổng kết.

Phủ được miêu tả qua hành
động, Mị chủ yếu khắc họa tâm
tư )
-Trần thuật uyển chuyển linh
hoạt; cách giới thiệu nhân vật
đầy bất ngờ, tự nhiên mà ấn
tượng; kể chuyện ngắn gọn, dẫn
dắt tình tiết khéo léo.
- Biệt tài miêu tả thiên nhiên và
phong tục, tập quán của người
dân miền núi.
- Ngôn ngữ sinh động, chọn lọc
và sáng tạo, câu văn giàu tính
tạo hình và thấm đẫm chất thơ
3. Ý nghĩa văn bản:
-Tố cáo tội ác của bọn phong
kiến, thực dân;
-Thể hiện số phận đau khổ của
người dân lao động miền núi;
-Phản ánh con đường giải
phóng và ca ngợi vẻ đẹp, sức
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 17
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xi tự sự”
Hoạt động4 : Luyện tập
- HS làm bài luyện tập.
- GV :chữa bài.
(- Qua bi kịch và khát vọng giải thốt của
Mị và A Phủ hãy xác định các giá trị trong
cuộc sống mà mỗi người cần hướng tới?)Rèn
luyện kĩ năng sống cho HS: Động não, thảo

12A7
40 0 0% 10 25% 22 55% 7 17.5% 1 2.5%
Giáo viên: Trịnh Thị Thu Trang Trang. 18
Sáng kiến kinh nghiệm “Một vài ý kiến về việc khai thác chi tiết trong văn xi tự sự”
Số liệu thống kê sau khi thực hiện chun đề.
Lớp
Số
HS
Giỏi Khá TB Yếu Kém
SL % SL % SL % SL % SL %
12A7
40 3 7.5 15 37.5 18 45% 4 10
%
0 0
VI. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG:
Qua thực tế vận dụng tơi thấy đạt hiệu quả rõ rệt như mong muốn , học sinh đã
có hứng thú học mơn Ngữ văn hơn. Khi thực hiện phương pháp này cũng khơng
tốn nhiều kinh phí. Đây là một phương pháp giáo dục thích hợp với đặc trưng mơn
học cũng như u cầu phát triển giáo dục hiện nay của đất nước
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ mà bản thân tơi đã thực hiện và rút ra.
Chắc hẳn sẽ còn nhiều thiếu sót. Kính mong q thầy cơ đóng góp ý kiến để tơi có
những phương pháp giảng dạy tốt nhằm đạt hiệu quả cao hơn nữa trong giảng dạy .
* Đề xuất:
Đồ dùng giảng dạy cho bộ mơn Văn còn ít, đặc biệt là phần nghe, nhìn,
phần tiểu sử tác giả dùng cho giáo viên tham khảo còn hạn chế nhất là các tác giả
nước ngồi. Rất mong cấp trên bổ sung những đồ dùng dạy học để mơn Ngữ văn
đạt hiệu quả .
Đối với sách giáo khoa: Hằng năm trong q trình tái bản sách người biên
soạn nên bổ sung thêm một số câu hỏi cụ thể hơn nữa trong phần hướng dẫn học
bài để học sinh dễ dàng hơn trong việc soạn bài và chuẩn bị bài trước khi đến lớp.