Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“MỘT VÀI KINH NGHIỆM ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
MỘT TIẾT DẠY - HỌC MÔN ĐỊA LÝ 8
THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỔI MỚI”.
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ.

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Năm học 2010 – 2011 là năm học thứ 9 thực hiện chương trình và SGK
mới, Đồng thời cũng là năm học “tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chất
lượng giáo dục” Để thực hiện tốt chương trình và SGK mới đồng thời thực
hiện tốt cuộc vận động của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT đưa ra. Mặc dù là năm
thứ 9 thực hiện đổi mới PPDH nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong
học tập của học sinh. Nhiều cuộc hội thảo đã được tổ chức xoay quanh vấn đề
đổi mới phương pháp dạy học như thế nào mang lại hiệu quả cao nhất. Đó là
một vấn đề đang được quan tâm hàng đầu trong quá trình dạy học hiện nay.
Hướng đổi mới của phương pháp hiện nay là tích cực hoá hoạt động học
tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học nhằm hình thành cho
học sinh tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và
giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn,
tác động đến tình cảm đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh.
Theo chương trình biên soạn của SGK mới hiện nay đã thể hiện rõ cách
học mới của học sinh. Từ những hình ảnh trực quan sinh động đến tư duy trừu
tượng đến thực tiễn, hình thành nên khái niệm, quy luật, mối quan hệ nhân
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
quả từ đó tìm ra được kiến thức bài học. Điều đó đòi hỏi ở giáo viên một
vận dụng các phương pháp dạy học mới.
Đối với nội dung SGK mới Địa lý nói chung và Địa lý 8 nói riêng, nội

tập. Cần kế thừa và phát huy những mặt tích cực các phương pháp dạy học
truyền thống đồng thời phải học hỏi, vận dụng một số PPDH mới phù hợp với
hoàn cảnh, điều kiện dạy học ở nứớc ta hiện nay.Để đạt được mục đích đó thì
người giáo viên và học sinh cần phải thực hiện tốt các vấn đề sau:
1. Đối với giáo viên
Trong soạn, giảng phải có sự vận dụng linh hoạt các PPDH, phải biết kết
hợp nhuần nhuyễn các PPDH mới sao cho phù hợp, logic, thể hiện được vai
trò của người giáo viên không phải đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà phải
trở thành người thiết kế, phải hình dung được thiết kế bài dạy của mình một
cách tường tận, chi tiết.
Tuỳ vào từng nội dung tiết học để giáo viên có một cách thiết kế giáo án
riêng. Phải biết cách tổ chức lớp học như hoạt động cá nhân, hoạt động chung
cả lớp, hoạt dộng theo nhóm nhỏ Là người dẫn dắt học sinh giải quyết
những tình huống có vấn đề, biết khơi dậy và kích thích trí tò mò, lòng ham
muốn các kiến thức địa lí. Bên cạnh đó, trong quá trình dạy học cũng phải sử
dụng nhiều phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài dạy, đồng thời
hướng dẫn học sinh cách khai thác kiến thức từ các phương tiênh học tập địa lí
khác nhau như bản đồ, biểu đò, tranh ảnh, băng hình , khuyến khích, động
viên thành tích học tập của học sinh.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
.2. Đối với học sinh:
Cần phải có sự đổi mới trong cách học, phải giác ngộ mục đích học tập,
chủ động, sáng tạo, có ý thức trách nhiệm về hoạt động học tập của mình, phải
biết tự học và học mọi nơi, mọi lúc khi cảm thấy cần thiết.
Cần biết rõ mục đích, yêu cầu của giờ học, không chỉ về kiến thức mà
còn cả về kĩ năng địa lí và những thao tác tư duy cần vận dụng như tư duy
biện chứng, tư duy logic, nắm bắt được các sự vật hiện tượng, mối quan hệ
nhân quả Phải làm quen dần với cách độc lập suy nghĩ để chiếm lĩnh kiến

nội dung dài, nặng nề cũng để học sinh làm việc nhiều nên nội dung bài không
thực hiện hết trong một tiết.
.2. Về học sinh:
Đây là năm học thứ 9 thực hiện chương trình và SGK Địa lí 8 mới. Nhìn
chung đại đa số học sinh đã tiếp cận được với nội dung, kiến thức, chương
trình và phương pháp học tập mới, song quá trình tiếp thu của học sinh chưa
đồng đều, chưa linh hoạt trong quá trình hoạt động của mình, việc tiếp cận với
các phương pháp dạy học mới và thiết bị dạy học mới đối với một số học sinh
còn khó khăn do đó kết quả tiếp thu của học sinh chưa đạt hiệu quả cao nhất.
Bên cạnh đó một số ít học sinh chưa chịu khó rèn luyện kĩ năng, học tập
một cách thụ động, chưa chủ động tìm tòi, suy nghĩ và giải quyết vấn đề dặt ra
trong bài học. Hơn nữa có một số ít học sinh còn có tâm lí phân biệt các môn
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
học "chính", "phụ" do đó xem nhẹ, không chú trọng đến các môn học phụ dẫn
đến kết quả học tập của học sinh chưa cao.
3. Về cơ sở vật chất và phương tiện dạy học.
Một số trường phương tiện dạy học chưa đầy đủ, cơ sở vật chất chưa
đảm bảo, phòng học bộ môn Địa lý còn thiếu. Các bản đồ, tranh , ảnh, băng
hình chưa đầy đủ. Việc học sinh quá đông trong một lớp học dẫn đến khó
khăn trong việc phân chia nhóm cũng ảnh hưởng rất lớn đến quá trình dạy học
4. Khảo sát thực tế để nắm kĩ khả năng tiếp thu kiến thức của học
sinh.
Vào học kì I của năm học 2010-2011 tôi đã tiến hành khảo sát quá trình
tiếp thu bài của học sinh lớp 8 trường THCS Lý Tự Trọng - Huyện krông
Buk, qua việc kiểm tra kiến thức học sinh qua bài 3. Sông ngòi và cảnh quan
châu Á.
? Dựa vào H3.1 sgk. Em hãy cho biết sự thay đổi các cảnh quan tự
nhiên tứ tây sang đông theo vĩ tuyến 40

thông qua các hoạt động học tập tích cực phải đạt được những mục tiêu áy.
Giáo viên là người chỉ đạo, tổ chức, hướng dãn, trợ giúp học sinh đạt tới đích
dự kiến của bài học.
- Căn cứ vào mục tiêu, nội dung của bài, trình độ của học sinh và các
phương tiện dạy học hiện có, giáo viên cần dự kiến các hoạt động giúp học
sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung bài học. Trước hết giáo viên cần xem xét nội
dung nào có thể cho học sinh tự lực tìm tòi, khai thác để đi đến kiến thức mới.
Để có thể phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong khâu soạn bài cần
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
coi trọng việc chuẩn bị các câu hỏi, cần tránh khuynh hướng hình thức, đặt
các câu hỏi dễ, vụn vặt hoặc các câu hỏi quá khó.
- Giáo viên dự kiến các hoạt động của học sinh (sử dụng bản đồ, lược
đồ, mô hình ) để giải quyết các vấn đề, trả lồi các câu hỏi, hình thành các bài
tập do giáo viên nêu ra. Dự kiến những gợi ý để học sinh có thẻ tiếp cận và
phát hiện kiến thức mới.
- Dự kiến hình thức tổ chức học tập của học sinh (cá nhân hay theo
nhóm, lớp ) và thời gian làm việc của học sinh. Tuỳ theo nội dung các vấn
đề, các bài tập, các câu hỏi đặt ra dễ hay khó, đơn giản hay phức tạp mà giáo
viên yêu cầu học sinh làm việc cá nhân hay theo nhóm và thời gian dành cho
mỗi hoạt động nhiều hay ít.
Ví dụ: Bài 1 Địa lí 8 "Vị trí địa lí, địa hình và khoáng sản "
Bài này gồm hai phần: 1. Vị trí địa lí và kích thước của châu lục.
2. Đặc điểm địa hình và khoáng sản.
Cả hai phần này đều có thể hướng dẫn học sinh tự lực khai thác và
chiếm lĩnh kiến thức mới
Phần 1: Vị trí địa lí và kích thước châu lục:
- Vấn đề đặt ra cho học sinh: xác định vị trí địa lí và kích thước của châu
Á trên bản đồ.

các đối tượng địa lí. Dựa vào bản đồ kết hợp với các kiến thức địa lí, vận dụng
các thao tác tư duy để phát hiện mối quan hệ địa lí không thể hiện trực tiếp
trên bản đồ:
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
Ví dụ: Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ "Tự nhiên
châu Á" trong SGK Địa lí 8
- Tên bản đồ: Tự nhiên châu Á
- Cách thể hiện: các miền địa hình được thể hiện bằng thang màu. Màu
nâu đậm địa hình núi cao, màu vàng địa hình núi thấp, màu xanh lá địa hình
đồng bằng
- Dựa vào màu sắc thể hiện trên bản đồ xác định vị trí các núi cao, các
cao nguyên, các đồng bằng
- Dựa vào bản đồ kết hợp với các kiến thức đã học để xác lập mối quan
hệ giữa các
yếu tố vĩ độ, vị trí địa lí, địa hình, khí hậu, sông ngòi, động thực vật từ đó
tìm ra dược mối quan hệ nhân quả.
* Đối với biểu đồ: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích biểu đồ
theo các bước: đọc tiêu đề của biểu đồ xem biêu đồ thể hiện hiện tượng gì?
Xem các đại lượng thể
hiện trên biểu đồ là gì? Dựa vào các số liệu thông kê đã được trực quan
hoá trên biểu đồ đối chiếu, so sánh chúng với nhau và rút ra nhận xét về các
đối tượng và hiện tượng địa lí được thể hiện.
* Đối với tranh ảnh: Nêu tên bức ảnh, xác định xem bức ảnh đó thể hiện
đối tượng địa lí nào, ở đâu.
* Đối với bảng số liệu thống kê: Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức
các bảng số liệu thống kê không bỏ sót số liệu nào. Phân tích các số liệu tổng
quát trước khi đi vào số liệu cụ thể, tìm các trị số lớn nhất, nhỏ nhất, trung
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên

theo từng hoạt động, từng phần của tiết học. Các nhóm được giao cùng một
nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ khác nhau.
- Các bước tiến hành tổ chức học tập theo nhóm có thể làm việc chung
cả lớp, làm việc theo nhóm. Giáo viên nêu vấn đề để xác định nhiệm vụ, trong
nhóm cử nhóm trưởng, thư ký, các thành viên trao đổi thảo luận, ghi kết quả,
đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét bổ sung.
- Giáo viên tổng kết, chuẩn xác kiến thức.
IV. NHÓM CÁC PHƯƠNG PHÁP.
* Một số PPDH cần được quan tâm nhiều hơn trong dạy học Địa lý 8.
1. Phương pháp sử dụng bản đồ:
Để có thể giúp học sinh sử dụng có hiệu quả các loại bản đồ, GV cần
chú ý một số điểm sau:
- Cần chú trọng hơn vào việc tiếp tục phát triển học sinh các kỷ năng đọc
và phân
tích bản đồ: Học sinh biết kết hợp vốn hiểu biết về bản đồ và các kiến thức địa
lý đã có để tìm ra những kiến thức chứa đựng trong mỗi bản đồ theo yêu cầu
bài học. Việc hình thành các kỹ năng này có mức độ từ thấp đên cao như từ
việc đọc để biết tên bản đồ, dựa vào bảng chú giải có các ký hiệu để tìm vị trí
các đối tượng địa lý trên bản đồ đến việc
dựa vào bản đồ để tìm ra một số đặc điểm của đối tượng, phải biết xác lập mối
quan hệ để rút ra những điều mà trên .bản đồ không thể hiện trực tiếp.
Ví dụ: Khi dựa vào bản đồ để tìm đặc điểm đòng bằng ven biển miền
Trung (ở ý b mục 2 bài 9sgk Địa lý 8 ) đầu tiên học sinh phải dựa vào màu
sắc, chữ viết trên bản đồ tự nhiên để tìm vị trí các đồng bằng ven biển miền
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
Trung trên bản đồ, tiếp theo học sinh phải dựa vào bản đồ để so sánh độ lớn
của các đồng bằng miền Trung với các đồng bằng khác trong nước, từ đó học
sinh rút ra được đặc điểm đồng bằng miền Trung.

dưới 300mm/năm )
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận: Nêu lên lý luận để bảo vệ giả
thuyêt của mình
+ GV cho học sinh quan sát và phân tích lược đồ tự nhiên khu vực TNA
kết hợp với kiến thức đã học tìm ra nguyên nhân dẫn đến khu vực TNA có khí
hậu nóng và khô
hạn.
4. Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.
Tuỳ theo số lượng học sinh, GV chia thành các nhóm, mỗi nhóm từ 4-6 học
sinh. Các bước của một hoạt động theo nhóm có thể là như sau.
* Làm việc chung cả lớp:
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
- Phân công nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm
* Làm việc theo nhóm.
- Trong nhóm cử nhóm trưởng, thư ký. từng cá nhân làm việc độc lập.
- Trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm
- Đại diện nhóm trình bày kết quả
* Thảo luận tổng kết trước toàn lớp:
- Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
- Thảo luận chung
- GV tổng kết đánh giá kết quả học tập của học sinh
5. Đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh.
a. Đánh giá kết quả học tập của học sinh phải đảm bảo các yêu cầu
của dạy học bộ môn, gồm cả các kiến thức, kỷ năng, thái độ.
- Kiến thức: Đánh giá việc nắm kiến thức của học sinh theo 3 mức độ:
+ Mức độ nhận biét (ghi nhớ, tái hiện )

- Rèn kỷ năng vận dụng những kiến thức và kỷ năng vốn có để giải quyết
một vấn đề Địa lý cụ thể, thông qua các bài tập, câu hỏi cỷa giáo viên đặt
ra trong một tiết dạy.
- Đặc biệt yếu tố quan trọng để học tốt một tiết học địa lý là học sinh phải
có sự chuẩn bị bài mới chu đáo theo hướng dẫn của giáo viên và hệ thống
câu hỏi trong bài ở SGK. Sưu tầm trnh, ảnh, các tài liệu có liên quan đến
nội dung bài học.
- Tìm ra phương pháp học tối ưu nhất để nhanh chống chiếm lĩnh, lĩnh
hội được kiến thức mới.
Dưới đây là một bài soạn minh hoạ về một đơn vị kiến thức, để dạy tốt
một tiết học Địa lý theo phương pháp đổi mới.
. Bài 3: SÔNG NGÒI VÀ CẢNH QUAN CHÂU Á.
I/ Mục tiêu bài học.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
1: Kiến thức:
- Mạng lưới sông ngòi Châu Á khá phát triển, có nhiều hệ thống sông lớn.
- Đặc điểm của một hệ thống sông lớn và giải thích nguyên nhân.
- Sự phân hoá đa dạng của các cảnh quan, nguyên nhân của sự phân hoá đó.
- Thuận lợi và khó khăn của tự nhiên Châu Á.
2. Kỹ năng:
- Biết sử dụng bản đồ để tìm đặc điểm sông ngói và cảnh quan Châu Á
- Xác đinh trên bản đồ vị trí các cảnh quan tự nhiên, các hệ thống sông lớn.
- Xác lập mối quan hệ giữa khí hậu, địa hình với sông ngòi và cảnh quan tự
nhiên.
3. Thái độ: Ý thức được sự cần thiết phải bảo vệ tự nhiên.
II/ Các phương tiện dạy học.
- Bản đồ tự nhiên Châu Á
- Bản đồ cánh quan tự nhiên Châu Á

* Nhóm1,2,3:
- Quan sát bản đồ tự
nhiên Châu á và
H1.21sgk, hãy .
+ Nhận xét chung về
mạng lưới sông ngòi
Châu á?
+ Tên các sông lớn ở khu
vực Bắc á, Đông á, Tây
nam á?
+ Nơi bắt nguồn từ khu
vực nào? Đổ vào biển và
đại dương nào?
* Nhóm4,5,6:
Dựa vào bản đồ tự nhiên
Châu á và kiến thức đã
học, hãy cho biết:
+ Đặc điểm mạng lưới
sông ngòi ở 3 khu vực
Bắc á, Đông á, TNA?
+ Sự phân bố và chế độ
nước sông ngòi ở 3 khu
vực trên? Giải thích
nguyên nhân?
- Q/sát bản đồ
và H1.2sgk
- Thảo luận trao
đổi ý kiến, tổng
hợp kết quả vào
phiếu HĐ nhóm

- Tây Nam á và
Trung á.
+ Rất ít sông
+ Nguồn cung cấp
nước cho sông là
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
a/ Hoàn thành nội dungvào bảng dưới đây:
Khu vực Tên sông lớn Nguồn cung cấp
nước
Mùa lũ
Bắc á
Đông Á
§NA vµ Nam ¸
TNA và Trung
á

b/ Nối các ý ở cột A Với cột B sao cho đúng.
A (Khí hậu ) B (Cảnh quan )
1. Cực và cận cực a. Rừng cận nhiệt đới ẩm
2. Ôn đới lục địa b. Rừng nhiệt đới ẩm
3. ôn đới gió mùa c. Rừng cây bụi lá cứng ĐTH
4. Cận nhiệt lục địa, nhiệt đới d. Đài nguyên
5. Cận nhiệt gió mùa e. Rừng lá kim Tai ga
6. Nhiệt đới gió mùa f. Rừng hỗn hợp và rừng lá rộng
7. Cận nhiệt Địa Trung Hải g. Hoang mạc và bán hoang mạc

* Dặn dò:
- Học bài , trả lời các câu hỏi sgk
- Chuẩn bị nội dung bài thực hành

Giỏi % Khá % TB % Yếu %
40 8 20% 16 40% 13 32,5% 3 7,5%

Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
PHẦN III: KẾT LUẬN

I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Qua quá trình tìm tòi, nghiên cứu dạy học theo phương pháp đổi mới ở
môn Địa lý 8 nói chung và trong một tiết dạy Địa lý 8 nói riêng tôi rút ra được
bài học kinh nghiệm như sau.
1/ Đối với giáo viên:
+ Phải có tâm huyyét với nghề, luôn luôn nghiên cứu SGK, SGV, tài
liệu tham khảo và các đồ dùng trực quan có liên quan đế nội dung bài học.
+ Luôn luôn học hỏi đồng nghiệp, trau dồi kiến thức, nâng cao nghiệp
vụ chuyên môn.
+ Đầu tư nhiều hơn vào việc soạn bài theo tinh thần dạy học thông qua
tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh. Giáo viên phải thể hiện rõ ràng
mục tiêu ,nội dung bài học, hệ thống câu hỏi lôgic, phân chia thời gian hợp lý.
+ Đẩy mạnh việc đổi mới hoạt động dạy học trên lớp, giáo viên là
người chỉ đạo, hướng dẫn, học sinh là người chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh
kiến thức.
+ Chú trọng việc cũng cố và phát triển ở học sinh các kỷ năng: Kỹ năng
sử dụng bản đồ, biểu đồ, lược đồ, kỹ năng phân tích bảng số liệu thống kê, kỹ
năng xác lập mối quan hệ nhân quả
+ Vận dụng linh hoạt các PPDH tích cực vào trong một tiết dạy. Hình
thành và phát triển các kỹ năng làm việc với các thiết bị học tập Địa lý ở học
sinh
+ Tạo được niềm tin, sự hứng thú, ham mê học tập Địa lý ở học sinh.

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện giảng dạy tại trường THCS Lý
Tự Trọng. Bản thân tôi nhận thấy:
Thứ nhất việc thực hiện đổi mới PPDH tích cực không phải là một sớm
một chiều mà đòi hỏi người GV thực hiện liên tục, thông suốt trong cả quá
trình giảng dạy.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
Thứ hai Đổi mới PPDH theo hướng tích cực không chỉ là việc cung cấp
các phương tiện dạy học, điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy mà
quan trọng và cần thiết là trang bị cho giáo viên và học sinh kỹ năng dạy – học
tối ưu nhất và đạt hiệu quả cao nhất.
Để dạy tốt một tiết học Địa lý 8 theo phương pháp đổi mới - rèn luyện
kỹ năng địa lý không chỉ ở mỗi lớp 8 mà cần phải bắt đầu từ lớp đầu cấp và
được tiến hành liên tục, thông suốt giữa các lớp, phải gây được một phong
trào dạy- học lôi cuốn tất cả học sinh và giáo viên tham gia.
Kinh nghiệm để dạy tốt một tiết học Địa lý 8 theo phương pháp đổi mới
trên đây chưa phải là tất cả nhưng cũng là một kinh nghiệm hết sức quan trọng
đối với người giáo viên. Qua quá trình rèn luyện và tích luỹ được những kinh
nghiệm đó cũng là quá trình chiếm lĩnh kiến thức mới, đồng thời phát triển
các thao tác tư duy, năng lực kiến thức, tính tích cực, chủ động sáng tạo trong
quá trình dạy học.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi được rút ra từ thực tế
giảng dạy ở trường THCS trong những năm gần đây. Là một GV trẻ mặc dù
đã rất nhiều cố gắng song không tránh khỏi sự thiếu sót. Rất mong sự góp ý
chân thành của các đồng nghiệp để sáng kiến nghiệm của tôi được hoàn thiện
hơn nhằm đưa lại hiệu quả cao hơn trong quá trình giảng dạy ở những năm
học tiếp theo. Xin chân thành cảm ơn!
Krông buk, ngày: 30/11/2010.
Người viết