Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“MỘT VÀI KINH NGHIỆM ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
MỘT TIẾT DẠY - HỌC MÔN ĐỊA LÝ 8
THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỔI MỚI”.
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ.

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Năm học 2010 – 2011 là năm học thứ 9 thực hiện chương trình và SGK mới, Đồng
thời cũng là năm học “tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục” Để thực
hiện tốt chương trình và SGK mới đồng thời thực hiện tốt cuộc vận động của Bộ trưởng
Bộ GD và ĐT đưa ra. Mặc dù là năm thứ 9 thực hiện đổi mới PPDH nhằm phát huy tính
tích cực, chủ động trong học tập của học sinh. Nhiều cuộc hội thảo đã được tổ chức xoay
quanh vấn đề đổi mới phương pháp dạy học như thế nào mang lại hiệu quả cao nhất. Đó
là một vấn đề đang được quan tâm hàng đầu trong quá trình dạy học hiện nay.
Hướng đổi mới của phương pháp hiện nay là tích cực hoá hoạt động học tập của
học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học nhằm hình thành cho học sinh tư duy
tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin,
hứng thú học tập cho học sinh.
Theo chương trình biên soạn của SGK mới hiện nay đã thể hiện rõ cách học mới
của học sinh. Từ những hình ảnh trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng đến thực
tiễn, hình thành nên khái niệm, quy luật, mối quan hệ nhân quả từ đó tìm ra được kiến
thức bài học. Điều đó đòi hỏi ở giáo viên một vận dụng các phương pháp dạy học mới.
Đối với nội dung SGK mới Địa lý nói chung và Địa lý 8 nói riêng, nội dung được
chú trọng thể hiện đồng bộ trên cả kênh hình và kênh chữ. Những tranh ảnh, những hình
vẽ trong SGK không hoàn toàn chỉ là minh hoạ cho bài giảng mà chúng gắn bó hữu cơ
với bài học, là một phần không thể thiếu được của nội dung bài học. Bên cạnh đó còn có
các bài đọc thêm, bài thực hành, các câu hỏi ở cuối bài
II. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.

Tuỳ vào từng nội dung tiết học để giáo viên có một cách thiết kế giáo án riêng.
Phải biết cách tổ chức lớp học như hoạt động cá nhân, hoạt động chung cả lớp, hoạt dộng
theo nhóm nhỏ Là người dẫn dắt học sinh giải quyết những tình huống có vấn đề, biết
khơi dậy và kích thích trí tò mò, lòng ham muốn các kiến thức địa lí. Bên cạnh đó, trong
quá trình dạy học cũng phải sử dụng nhiều phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài
dạy, đồng thời hướng dẫn học sinh cách khai thác kiến thức từ các phương tiênh học tập
địa lí khác nhau như bản đồ, biểu đò, tranh ảnh, băng hình , khuyến khích, động viên
thành tích học tập của học sinh.
.2. Đối với học sinh:
Cần phải có sự đổi mới trong cách học, phải giác ngộ mục đích học tập, chủ động,
sáng tạo, có ý thức trách nhiệm về hoạt động học tập của mình, phải biết tự học và học
mọi nơi, mọi lúc khi cảm thấy cần thiết.
Cần biết rõ mục đích, yêu cầu của giờ học, không chỉ về kiến thức mà còn cả về kĩ
năng địa lí và những thao tác tư duy cần vận dụng như tư duy biện chứng, tư duy logic,
nắm bắt được các sự vật hiện tượng, mối quan hệ nhân quả Phải làm quen dần với cách
độc lập suy nghĩ để chiếm lĩnh kiến thức bài học.
Dành thời gian thích đáng để tự làm việc, nghiên cứu với SGK (kênh hình, kênh
chữ), với tập bản đồ, qua các thông tin đại chúng như tranh ảnh, đài báo và các nguồn
cung cấp kiến thức khác theo sự hướng dẫn của giáo viên, qua đó học sinh rèn luyện về kĩ
năng và phương pháp học tập bộ môn Địa lí nhiều hơn.
Học sinh biết cách làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn để hoàn thành nhiệm vụ
giáo viên giao cho, qua đó có cơ hội được thể hiện mình, được trình bày lại kết quả qua
các phương tiện học tập.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
II. Cơ sở thực tiễn
Có thể nói, trong những năm gần đây, việc thực hiện chương trtình và SGK mới
cũng đồng nghĩa với việc cải tiến, đổi mới PPDH đã dấy lên phong trào thi đua diễn ra
sôi nổi ở các trường THCS. Có thể nói đại đa số giáo viên có tâm huyết với nghề nghiệp,

ảnh hưởng rất lớn đến quá trình dạy học
4. Khảo sát thực tế để nắm kĩ khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh.
Vào học kì I của năm học 2010-2011 tôi đã tiến hành khảo sát quá trình tiếp thu
bài của học sinh lớp 8 trường THCS Lý Tự Trọng - Huyện krông Buk, qua việc kiểm tra
kiến thức học sinh qua bài 3. Sông ngòi và cảnh quan châu Á.
? Dựa vào H3.1 sgk. Em hãy cho biết sự thay đổi các cảnh quan tự nhiên tứ tây
sang đông theo vĩ tuyến 40
o
B và giải thích vì sao có sự thay đổi như vậy?
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm

Kết quả khảo sát như sau:
Số lượng
HS
Giỏi % Khá % TB % Yếu %
40
04 10% 14 35% 10 25% 12 30%
Từ việc nắm được thực trạng dạy học môn Địa lí của học sinh và giáo viên, tôi đã
rút ra được một số kinh nghiệm như sau:
III. Một số kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả dạy - học một tiết Địa lý 8.
* Đối với giáo viên:
Để dạy tốt một tiết học Địa lí 8 theo phương pháp đổi mới cần được quán triệt ở tất
cả các khâu, từ khâu chuẩn bị bài của giáo viên, tiến hành dạy học ở trên lớp đến việc
đánh giá kết quả học tập của học sinh.
a. Đầu tư nhiều hơn vào việc soạn bài theo tinh thần dạy học thông qua tổ chức
các hoạt động học tập cho học sinh.
- Xây dựng được kế hoạch hoạt động của giáo viên và học sinh một cách hợp lí, kế
hoạch này được thể hiện ở giáo án của giáo viên. Việc soạn giáo án phải theo một quy

- Dự kiến hoạt động của học sinh: Xác định vị trí địa lí và kích thước của châu Á,
các điểm cực Bắc, Nam, Đông, Tây trên lước đồ SGK và trên bản đồ treo tường.
- Dự kiến hình thức hoạt động: Học sinh làm việc cá nhân, thời gian 3 phút
Phần 2: Đặc điểm địa hình và khoáng sản:
- Câu hỏi đặt ra cho học sinh: Đặc điểm địa hình và khoáng sản châu Á?
- Dự kiến hoạt động của học sinh: Tìm hiểu đặc điểm địa hình và khoáng sản qua
hình 1.2 SGK.
- Dự kiến hình thức hoạt động: Học sinh làm việc theo nhóm, thời gian 5 phút.
Tóm lại: Bài soạn của giáo viên được thể hiện ở giáo án gồm ba phần: (Mục tiêu
bài học, phương tiện dạy học, hoạt động của giáo viên và học sinh trên lớp).
b. Đẩy mạnh việc đổi mới hoạt động dạy và học trên lớp:
b.1. Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh
* Tổ chức và hướng dẫn học sinh hoạt động với các phương tiện dạy học địa lí như
bản đồ, mô hình, tranh ảnh địa lí, băng hình , giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác
kiến thức từ các phương tiện dạy học qua đó học sinh vừa rèn luyện các kĩ năng, vừa có
kiến thức mới:
Cụ thể:
- Đối với bản đồ, lược đồ: đó là nguồn kiến thức quan trọng và đựoc coi như cuốn
sách Địa lí thứ hai của học sinh. Tổ chức cho học sinh làm việc với bản đồ, biểu đồ, giáo
viên cần lưu ý hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản dồ, biểu đồ: như đọc tên
trên bản đồ để biết đối tượng địa lí thể hiện trên bản đồ là gì. Đọc bảng chú giải để biết
người ta thể hiện đối tượng đó trên bản đồ như thế nào. Dựa vào các kí hiệu, màu sắc trên
bản đồ để xác định vị trí các đối tượng địa lí. Dựa vào bản đồ kết hợp với các kiến thức
địa lí, vận dụng các thao tác tư duy để phát hiện mối quan hệ địa lí không thể hiện trực
tiếp trên bản đồ:
Ví dụ: Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ "Tự nhiên châu Á" trong
SGK Địa lí 8
- Tên bản đồ: Tự nhiên châu Á
- Cách thể hiện: các miền địa hình được thể hiện bằng thang màu. Màu nâu đậm
địa hình núi cao, màu vàng địa hình núi thấp, màu xanh lá địa hình đồng bằng

* Hình thức học tập cá nhân có thể được tiến hành như sau.
Giáo viên nên vấn đề, xác định nghiệm vụ nhận thức chung cho cả lớp và hướng
dẫn học sinh làm việc.
+ Làm việc cá nhân ( ghi kết quả ra giấy hoặc trả lời vào phiếu học tập)
+ Giáo viên chỉ định một vài học sinh báo cáo kết quả, các học sinh khác theo dõi,
góp ý bổ sung.
+ Giáo viên tóm tắt , cũng cố và chuẩn xác kiến thức.
* Hình thức học tập theo nhóm. Tuỳ theo số lượng học sinh trong mỗi lớp mà giáo
viên chia thành bao nhiêu nhóm,thông thường mỗi nhóm từ 4-6 học sinh. Các nhóm có
thể được duy trì ổn định trong cả tiết học hoặc thay đổi theo từng hoạt động, từng phần
của tiết học. Các nhóm được giao cùng một nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ khác nhau.
- Các bước tiến hành tổ chức học tập theo nhóm có thể làm việc chung cả lớp, làm
việc theo nhóm. Giáo viên nêu vấn đề để xác định nhiệm vụ, trong nhóm cử nhóm
trưởng, thư ký, các thành viên trao đổi thảo luận, ghi kết quả, đại diện nhóm trình bày,
các nhóm khác nhận xét bổ sung.
- Giáo viên tổng kết, chuẩn xác kiến thức.
IV. NHÓM CÁC PHƯƠNG PHÁP.
* Một số PPDH cần được quan tâm nhiều hơn trong dạy học Địa lý 8.
1. Phương pháp sử dụng bản đồ:
Để có thể giúp học sinh sử dụng có hiệu quả các loại bản đồ, GV cần chú ý một số
điểm sau:
- Cần chú trọng hơn vào việc tiếp tục phát triển học sinh các kỷ năng đọc và phân
tích bản đồ: Học sinh biết kết hợp vốn hiểu biết về bản đồ và các kiến thức địa lý đã có
để tìm ra những kiến thức chứa đựng trong mỗi bản đồ theo yêu cầu bài học. Việc hình
thành các kỹ năng này có mức độ từ thấp đên cao như từ việc đọc để biết tên bản đồ, dựa
vào bảng chú giải có các ký hiệu để tìm vị trí các đối tượng địa lý trên bản đồ đến việc
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
dựa vào bản đồ để tìm ra một số đặc điểm của đối tượng, phải biết xác lập mối quan hệ để

`gió Mậu dịch khô nóng thổi quang năm từ lục địa ra, lượng mưa rất nhỏ dưới
300mm/năm )
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận: Nêu lên lý luận để bảo vệ giả thuyêt của
mình
+ GV cho học sinh quan sát và phân tích lược đồ tự nhiên khu vực TNA kết hợp
với kiến thức đã học tìm ra nguyên nhân dẫn đến khu vực TNA có khí hậu nóng và khô
hạn.
4. Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.
Tuỳ theo số lượng học sinh, GV chia thành các nhóm, mỗi nhóm từ 4-6 học sinh. Các
bước của một hoạt động theo nhóm có thể là như sau.
* Làm việc chung cả lớp:
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
- Phân công nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm
* Làm việc theo nhóm.
- Trong nhóm cử nhóm trưởng, thư ký. từng cá nhân làm việc độc lập.
- Trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm
- Đại diện nhóm trình bày kết quả
* Thảo luận tổng kết trước toàn lớp:
- Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
- Thảo luận chung
- GV tổng kết đánh giá kết quả học tập của học sinh
5. Đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh.
a. Đánh giá kết quả học tập của học sinh phải đảm bảo các yêu cầu của dạy
học bộ môn, gồm cả các kiến thức, kỷ năng, thái độ.
- Kiến thức: Đánh giá việc nắm kiến thức của học sinh theo 3 mức độ:
+ Mức độ nhận biét (ghi nhớ, tái hiện )

- Tìm ra phương pháp học tối ưu nhất để nhanh chống chiếm lĩnh, lĩnh hội được
kiến thức mới.
Dưới đây là một bài soạn minh hoạ về một đơn vị kiến thức, để dạy tốt một tiết học
Địa lý theo phương pháp đổi mới.
. Bài 3: SÔNG NGÒI VÀ CẢNH QUAN CHÂU Á.
I/ Mục tiêu bài học.
1: Kiến thức:
- Mạng lưới sông ngòi Châu Á khá phát triển, có nhiều hệ thống sông lớn.
- Đặc điểm của một hệ thống sông lớn và giải thích nguyên nhân.
- Sự phân hoá đa dạng của các cảnh quan, nguyên nhân của sự phân hoá đó.
- Thuận lợi và khó khăn của tự nhiên Châu Á.
2. Kỹ năng:
- Biết sử dụng bản đồ để tìm đặc điểm sông ngói và cảnh quan Châu Á
- Xác đinh trên bản đồ vị trí các cảnh quan tự nhiên, các hệ thống sông lớn.
- Xác lập mối quan hệ giữa khí hậu, địa hình với sông ngòi và cảnh quan tự nhiên.
3. Thái độ: Ý thức được sự cần thiết phải bảo vệ tự nhiên.
II/ Các phương tiện dạy học.
- Bản đồ tự nhiên Châu Á
- Bản đồ cánh quan tự nhiên Châu Á
- Tranh, ảnh về các cảnh quan tự nhiên Châu Á (sưu tầm ).
III/ Tiến trình trên lớp:
1: ổn định lớp:
2: Bài cũ: ( 5
/
)
* Khí hậu Châu Á phổ biến là các kiểu khí hậu nào? Sự phân bố và đặc điểm của các
kiểu khí hậu đó?
3: Bài mới.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15

nhân?
+ Gọi h/s lên xác định các
sông lớn của 3 khu vực trên
bản đồ?
=>GVnhận xét, kết luận,
chuẩn xác kíên thức trên bản
đồ.
Gv mở rộng thêm kiến thức
về hồ Châu á
+ Yêu cầu h/s xác định các
hồ lớn nước mặn, nước ngọt
của Châu á trên bản đồ?
+ Liên hệ đến giá trị kinh tế
của sông và hồ ở Vnam?
=>GV nhận xét, chốt kiến
thức
* Hoạt động 2: (13
/
) Tìm
hiểu các đới cảnh quan tự
nhiên.
Hoạt động cá nhân/ cặp .
- Dựa vào H3.1 sgk cho biết.
+ Tên các đới cảnh quan
Châu á theo thứ tự từ Bắc
- Q/sát bản đồ và
H1.2sgk
- Thảo luận trao
đổi ý kiến, tổng
hợp kết quả vào

tạp
- Bắc á:
+ Mạng lưới sông ngòi
dày
+ Mùa đông sông đóng
băng, mùa xuân có lũ do
băng tuyết tan.
- Tây Nam á và Trung á.
+ Rất ít sông
+ Nguồn cung cấp nước
cho sông là băng tan,
lượng nước giảm dần về
hạ lưu
- Đông á, ĐNA, Nam á.
+ Có nhiều sông, sông
nhiều nước, lên xuống
theo mùa
- Sông ngòi và hồ Châu
á có giá trị rất lớn trong
đời sống văn hoá, du
lịch
2: Các đới cảnh quan
tự nhiên
- Cảnh quan tự nhiên
Châu á phân hoá rất đa
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm 4: Đánh giá & dặn dò.(6

Qua quá trình áp dụng kinh nghiệm dạy học theo phương pháp mới vào một tiết
học Địa lý 8 năm học 2010-2011, tôi nhận thấy như sau.
- Về tâm lý: Đã từng bước tạo được sự hứng thú, khơi dậy lòng say mê học tập
môn Địa lý ở học sinh. Chính vì vậy mà các em không còn xem nhẹ môn học này.
- Về kiến thức: Học sinh hoạt động tích cực chủ động hơn, đa phần học sinh đã
chiếm lĩnh được kiến thức một cách nhanh chống và chắc chắn
- Về kỷ năng : Kỹ năng trực quan, tư duy, phân tích, tổng hợp của học sinh được
nâng cao hơn và hoàn thiện hơn. Qua đó hình thành và nâng cao kỹ năng xác lập mối
quan hệ qui luật, biện chứng, mối quan hệ nhân quả ở học sinh. Đồng thời học sinh vận
dụng được các liến thức địa lý vào cuộc sống thực tiễn một cách dễ dàng và hiệu quả.
Chính vì vậy mà sau khi tiến hành vận dụng một số kinh nghiệm dạy học theo PP
mới trong năm học 2009-2010 Tôi tiến hành khảo sát chất lượng của học sinh ( thời gian
15
/
) cũng qua bài “Sông ngòi và cảnh quan Châu á” . Kết quả là số học sinh khá giỏi
tăng lên và số học sinh yếu- kém giảm hẳn đi so với năm trước
* Kết quả cụ thể:
Số lượng HS Giỏi % Khá % TB % Yếu %
40 8 20% 16 40% 13 32,5% 3 7,5%

PHẦN III: KẾT LUẬN

I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Qua quá trình tìm tòi, nghiên cứu dạy học theo phương pháp đổi mới ở môn Địa lý
8 nói chung và trong một tiết dạy Địa lý 8 nói riêng tôi rút ra được bài học kinh nghiệm
như sau.
1/ Đối với giáo viên:
+ Phải có tâm huyyét với nghề, luôn luôn nghiên cứu SGK, SGV, tài liệu tham
khảo và các đồ dùng trực quan có liên quan đế nội dung bài học.
+ Luôn luôn học hỏi đồng nghiệp, trau dồi kiến thức, nâng cao nghiệp vụ chuyên

+ Biết cách học tập, làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn để tìm ra kiến thức mới.
+ Luôn tìm tòi, phát hiện những sự vật, hiện tượng xảy ra trong cuộc sống có liên
quan đến kiến thức địa lý.
II. NHỮNG ĐỀ XUẤT - KIẾN NGHỊ.
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện giảng dạy tại trường THCS Lý Tự Trọng.
Bản thân tôi nhận thấy:
Thứ nhất việc thực hiện đổi mới PPDH tích cực không phải là một sớm một chiều
mà đòi hỏi người GV thực hiện liên tục, thông suốt trong cả quá trình giảng dạy.
Thứ hai Đổi mới PPDH theo hướng tích cực không chỉ là việc cung cấp các
phương tiện dạy học, điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy mà quan trọng và cần
thiết là trang bị cho giáo viên và học sinh kỹ năng dạy – học tối ưu nhất và đạt hiệu quả
cao nhất.
Để dạy tốt một tiết học Địa lý 8 theo phương pháp đổi mới - rèn luyện kỹ năng địa
lý không chỉ ở mỗi lớp 8 mà cần phải bắt đầu từ lớp đầu cấp và được tiến hành liên tục,
thông suốt giữa các lớp, phải gây được một phong trào dạy- học lôi cuốn tất cả học sinh
và giáo viên tham gia.
Kinh nghiệm để dạy tốt một tiết học Địa lý 8 theo phương pháp đổi mới trên đây
chưa phải là tất cả nhưng cũng là một kinh nghiệm hết sức quan trọng đối với người giáo
viên. Qua quá trình rèn luyện và tích luỹ được những kinh nghiệm đó cũng là quá trình
chiếm lĩnh kiến thức mới, đồng thời phát triển các thao tác tư duy, năng lực kiến thức,
tính tích cực, chủ động sáng tạo trong quá trình dạy học.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi được rút ra từ thực tế giảng dạy ở
trường THCS trong những năm gần đây. Là một GV trẻ mặc dù đã rất nhiều cố gắng
song không tránh khỏi sự thiếu sót. Rất mong sự góp ý chân thành của các đồng nghiệp
để sáng kiến nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn nhằm đưa lại hiệu quả cao hơn trong
quá trình giảng dạy ở những năm học tiếp theo. Xin chân thành cảm ơn!
Krông buk, ngày: 30/11/2010.

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
MỤC LỤC
Người thực hiện: Nguyễn Hồng Tuyên
15
Trường THCS Lý Tự Trọng Sáng kiến kinh nghiệm
Nội dung Trang
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
- Lý do chọn đề tài.
- Mục tiêu đề tài nghiên cứu.
1
PHẦN II: NỘI DUNG
- Cơ sở lý luận.
2
- Cơ sở thực tiễn. 3