BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐẢO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN THANH QUYẾT
GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN
BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TỈNH KHÁNH HÒA (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGHỆ AN - 2014
2
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐẢO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
TRẦN THANH QUYẾT
GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ CHỦ QUYỀN
BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TỈNH KHÁNH HÒA (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử
Mã số: 60.14.01.11
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS. TRỊNH ĐÌNH TÙNG
NGHỆ AN - 2014
4
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất đến:
- Thầy giáo PGS. TS. Trịnh Đình Tùng, cô TS. Nguyễn Thị Kim Hoa
những người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo và động viên
tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.
- Các thầy, cô: GS. TS Nguyễn Thị Côi (Đại học sư phạm Hà Nội)

1.1. Cơ sở lí luận 21
1.1.1. Một số khái niệm 21
1.1.2. Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT 25
1.1.3. Nội dung giáo dục chủ quyền biển, đảo Việt Nam trong dạy học Lịch sử
dân tộc ở trường phổ thông 27
1.1.4. Môn Lịch sử với việc giáo dục thế hệ trẻ về chủ quyền biển, đảo trong bối
cảnh quốc tế hiện nay 34
1.1.5. Đặc điểm tâm lí học sinh và việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền
biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh
Hòa 35
1.1.6. Vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo
trong dạy học Lịch sử ở trường THPT 37
1.2. Cơ sở thực tiễn 39
1.2.1. Thực trạng của việc giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong
dạy học Lịch sử ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 39
1.2.2. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết 44
CHƯƠNG 2
CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC CHO HỌC SINH
VỀ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
Ở TRƯỜNG THPT TỈNH KHÁNH HÒA 47
2.1. Vị trí, mục tiêu của chương trình Lịch sử Việt Nam (Khối THPT - Chương trình
chuẩn) 47
2.1.1. Vị trí 47
2.1.2. Mục tiêu 47
2.2. Những nội dung cần khai thác trong chương trình Lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ XVI
đến năm 2000) để giáo dục về chủ quyền biển, đảo cho HS THPT tỉnh Khánh Hòa. 49
2.3. Những yêu cầu cơ bản khi xác định biện pháp giáo dục cho HS về chủ quyền biển,
đảo trong dạy học LSVN ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 54
2.3.1. Phải xác định đúng kiến thức cơ bản cần giáo dục 54
2.3.2. Đảm bảo tính khoa học, chính xác về nội dung và tính tư tưởng 55

HS Học sinh
LSDT Lịch sử dân tộc
LSĐP Lịch sử địa phương
LSTG Lịch sử thế giới
LSVN Lịch sử Việt Nam
Nxb Nhà xuất bản
PTTH Phổ thông trung học
SGK Sách giáo khoa
THPT Trung học phổ thông
DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH
Trang
Bảng:
Bảng 2.1: Đối tượng thực nghiệm của đề tài 89
Bảng 2.2: Kết quả kiểm tra của HS lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 91
Bảng 2.3: Bảng điểm kiểm tra đã xử lí kết quả thực nghiệm
của HS lớp 12 và lớp 10 91
Bảng 2.4: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lớp 12 92
Hình 2.1: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra của HS
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lớp 12 92
Bảng 2.5: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lớp 10 92
Hình 2.2: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra của HS
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lớp 10 93
Bảng 2.6: Tổng hợp kết quả kiểm tra của HS
lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, lớp 10, lớp 12 93
Hình 2.3: Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra
của các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 94
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, bên cạnh sự phát triển như vũ bão của
khoa học và công nghệ đang tạo ra vận hội mới trong hội nhập và phát triển
của đất nước thì Việt Nam phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức to
lớn: Ô nhiễm môi trường, gia tăng dân số, nhất là chủ quyền quốc gia trên
biển bị xâm phạm. Trực tiếp là hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa bị các
thế lực thù địch nước ngoài can thiệp trắng trợn, tình hình Biển Đông đang trở
nên căng thẳng. Chính vì vậy, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo là trách
nhiệm của mỗi người dân, trước hết là thế hệ trẻ. Tuổi trẻ học đường là những
thế hệ công dân kế tục sự nghiệp của cha ông trong việc giữ gìn, khai thác,
bảo vệ biển, đảo Việt Nam.
Một trong những biện pháp chiến lược là phải giáo dục chủ quyền
biển, đảo ngay từ trong nhà trường. Nội dung các sự kiện, hiện tượng lịch sử
khách quan, khoa học, các minh chứng lịch sử, pháp lý về chủ quyền biển,
đảo là cơ sở hình thành niềm tin, lòng tự hào về quê hương đất nước cho HS.
Nhưng, vấn đề đặt ra hiện nay là dạy học những nội dung này như thế nào thì
có hiệu quả? Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu: “Phải có cách để
những kiến thức liên quan đến chủ quyền biển, đảo đất nước không chỉ nằm
trên những tấm bản đồ, tư liệu xơ cứng mà phải thấm sâu vào nhận thức,
chảy trong huyết quản và trở thành tâm tình của mọi người dân. Có như thế
mới tạo thành sức mạnh to lớn để bảo vệ chủ quyền biển, đảo nước nhà” [17].
Từ ý kiến này đặt ra cho GV môn Lịch sử, đặc biệt là những GV đang
công tác, giảng dạy ở những tỉnh thành có biển, đảo như Khánh Hòa, trong
giảng dạy phải gắn với nhiệm vụ chiến lược chung của đất nước. Người GV
8
vừa phải nâng cao trình độ kiến thức vừa nâng cao năng lực sư phạm nhằm
tạo ra những bài giảng về giáo dục chủ quyền biển, đảo ngày càng hiệu quả.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề “Giáo
dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở
trường trung học phổ thông tỉnh Khánh Hòa” (Chương trình chuẩn) làm
đề tài luận văn Thạc sĩ sư phạm Lịch sử chuyên ngành Lý luận và Phương

góc nhìn hệ thống về biển, đảo Việt Nam ngày nay.
- Tác giả Trần Công Trục (2011) trong cuốn “Dấu Ấn Việt Nam trên
Biển Đông” đã nhấn mạnh vị trí vai trò của Biển Đông trong lịch sử dân tộc,
đồng thời tác giả đã cung cấp thông tin chính xác về tình hình biển, đảo đến
với người dân; chuyển tải những quan điểm, quy định đúng đắn, khách quan
của nhà nước Việt Nam, phù hợp với Công ước Luật Biển của Liên Hợp
Quốc 1982 về các vấn đề tranh chấp trên Biển Đông cũng như việc thực hiện
nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.
- Tiếp tục khẳng định về chủ quyền biển, đảo Việt Nam, “Người Việt
với biển” của tác giả Nguyễn Văn Kim (2011) đã tập trung khai thác và lý
giải mối quan hệ giữa đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam với thế giới bên
ngoài qua con đường biển. Tác giả nhấn mạnh: Chủ quyền và an ninh biển là
chủ đề được quan tâm xuyên suốt theo dòng chảy của lịch sử đất nước… Việc
bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, phát triển kinh tế biển là nhiệm vụ mang
tính chiến lược lâu dài.
- Vụ giáo dục quốc phòng và chương trình phát triển Giáo dục phổ
thông đã ban hành cuốn “Tài liệu tập huấn giáo viên cốt cán giáo dục quốc
phòng - an ninh” (2012). Các tác giả đã khẳng định về chủ quyền biển, đảo
của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên cơ sở những văn bản của
Đảng và Nhà nước về biển, đảo; các chứng cứ lịch sử chứng minh chủ quyền
của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
10
- Tháng 7/2013, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã giới thiệu tác
phẩm “Những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo
Hoàng Sa, Trường Sa” của tác giả Hãn Nguyên Nguyễn Nhã. Cuốn sách này
gồm có 6 chương. Trong đó năm chương đầu, tác giả tập hợp và nghiên cứu
có hệ thống các tư liệu liên quan đến việc khẳng định chủ quyền của Việt
Nam tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, còn chương cuối đề cập tới vị
trí, tầm quan trọng chiến lược của hai quần đảo này đối với việc phát triển
kinh tế, an ninh quốc phòng của đất nước. Nguồn tư liệu mà tác giả khảo cứu

phương Tây cũng như chính Trung Hoa ghi nhận về chủ quyền của Việt Nam
đối với Biển Đông và Hoàng Sa, Trường Sa.
- Ở Khánh Hòa, Uỷ Ban Nhân Dân tỉnh đã cho xuất bản cuốn “Văn
hóa biển đảo Khánh Hòa”(2012). Sách đã tập hợp những bài viết đề cập tới
việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy tác dụng những di sản văn hóa liên quan đến
quá trình xác lập, thực thi chủ quyền và xây dựng quần đảo Trường Sa. Tài
liệu này góp phần vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, uống nước nhớ
nguồn, ghi nhớ công lao của các bậc tiền nhân đối với đất nước. Đồng thời
nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ
trong việc tiếp nối cha anh giữ vững chủ quyền biển, đảo Tổ quốc.
- Cuối năm 2013, Tài liệu giảng dạy và học tập Lịch sử Khánh Hòa ở
trường THCS, THPT ở Khánh Hòa do TS. Nguyễn Thị Kim Hoa chủ biên đã
được Sở GD&ĐT xuất bản, trong đó, nhiều bài học phản ánh tiềm năng thế
mạnh của biển, đảo Khánh Hòa. Tài liệu có bài ngoại khóa về lịch sử chủ
quyền biển, đảo - Trường Sa, Hoàng Sa tạo điều kiện thuận lợi cho GV phổ
thông trong tỉnh khi dạy học những nội dung về chủ quyền biển, đảo.
Những công trình nghiên cứu nêu trên chính là nguồn tài liệu tham
khảo quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện đề tài Luận văn này.
12
2.2. Các công trình nghiên cứu về Giáo dục học và giáo dục Lịch sử
Hiện nay, trên thế giới và cả trong nước đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu và biên soạn về Giáo dục học cũng như Phương pháp dạy học bộ
môn Lịch sử, qua thu thập và tìm hiểu có thể chia làm 2 loại:
2.2.1. Tài liệu dịch nước ngoài:
- Tiến sĩ N.G. Đai ri với công trình “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế
nào” ( 1973), Nxb Giáo dục, Hà Nội, đã nêu lên những vấn đề quan trọng của
việc dạy học bộ môn. Tác giả chỉ rõ tiến hành một giờ học được tổ chức một
cách khoa học và có hiệu quả. Muốn tiến hành giờ học Lịch sử đạt hiệu quả
cao thì cần phải chuẩn bị giáo án, vận dụng linh hoạt các khâu, các phương
pháp dạy học. Đồng thời tác giả nhấn mạnh: “Tính cụ thể, tính hình ảnh của

lên những vấn đề lí luận giáo dục Việt Nam hiện đại nhằm góp phần tích cực
vào việc đào tạo con người phục vụ cho CNH, HĐH đất nước, cùng loài
người tiến vào thế kỉ XXI với nền văn minh mới, đây là vấn đề được quan
tâm của các nhà giáo dục cũng như mọi thành viên trong xã hội. Đồng thời tác
giả còn đề cập tới việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, tích cực hóa
các hoạt động nhận thức của HS và một số yêu cầu, phương hướng hoàn thiện
giáo dục đạo đức, bồi dưỡng nhân tài trong nhà trường.
- Tài liệu về giáo dục Lịch sử:
Trước hết, vấn đề nghiên cứu được đề cập đến trong các cuốn giáo
trình như: “Phương pháp dạy học Lịch sử”, GS. Phan Ngọc Liên, Trần Văn
Trị (cb), tập 1, Nxb Giáo dục, năm 1976, tập 2 năm 1980; cuốn “Phương
pháp dạy học Lịch sử”, tập 1, 2 do Phan Ngọc Liên (cb), Trịnh Đình Tùng,
Nguyễn Thị Côi, Nxb Đại học sư phạm, (2002), tái bản có sửa chữa bổ sung
năm 2009, 2010. Trong các cuốn giáo trình trên, các tác giả đã đề cập một
cách toàn diện các vấn đề về Phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ
14
thông. Các cuốn giáo trình đã chỉ rõ ưu thế của bộ môn Lịch sử trong việc
giáo dục tư tưởng, tình cảm cho thế hệ trẻ, nội dung, nguyên tắc, biện pháp
giáo dục. Bên cạnh đó, các tác giả đã có những nhìn nhận và đánh giá đúng về
vai trò, vị trí của các hoạt động nội khóa, ngoại khóa trong dạy học Lịch sử.
Ngoài ra còn phải kể đến các công trình nghiên cứu khác của các tác
giả như: “Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường THCS” do tác
giả Trịnh Đình Tùng (cb), (2005); “Một số chuyên đề phương pháp dạy học
Lịch sử”, do GS. Phan Ngọc Liên và một số tác giả khác (cb), 2002, Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội; “Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học
Lịch sử ở trường phổ thông”, của GS. Nguyễn Thị Côi, 2008, Nxb Đại học sư
phạm, Hà Nội; “Đổi mới dạy học lịch sử lấy học sinh làm trung tâm”, Hội
giáo dục Lịch sử, 1996, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội. Đây là những bộ sách
quý, cung cấp phần đáng kể những kiến thức về Phương pháp dạy học bộ môn
Lịch sử, các hình thức tổ chức dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của

sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa (Chương trình chuẩn).
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Với đối tượng nghiên cứu được xác định như trên, đề tài không
nghiên cứu sâu về những chứng cứ lịch sử về chủ quyền biển, đảo của Việt
Nam mà chủ yếu nghiên cứu và đề ra các biện pháp giáo dục nhằm nâng cao
hiểu biết một cách sâu sắc về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSDT
và LSĐP (từ thế kỷ XVI đến năm 2000) cho HS THPT tỉnh Khánh Hòa.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Tô Văn Ơn, tỉnh
Khánh Hòa. Qua đó rút ra những kết luận sư phạm và tính khả thi của các
biện pháp để đề xuất cho việc dạy học bộ môn Lịch sử ở các trường THPT
tỉnh Khánh Hòa.
16
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu về đề tài “Giáo dục cho học sinh về chủ quyền biển, đảo
trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông tỉnh Khánh
Hòa” nhằm đạt các mục tiêu sau:
- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn thể hiện trên các mặt:
giáo dục, giáo dưỡng và phát triển.
- Khắc phục tình trạng chất lượng học tập bộ môn Lịch sử có phần giảm
sút như hiện nay.
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn, nâng cao hiệu quả
bài học Lịch sử, đặc biệt là bài học có nội dung về chủ quyền biển, đảo.
- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong việc tiếp thu
kiến thức lịch sử và vận dụng vào đời sống thực tế.
4.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận dạy học Lịch sử, lý luận về tâm lý học, giáo dục
học, tâm lý lứa tuổi HS có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, để xác định cơ sở
khoa học và tầm quan trọng của việc dạy học Lịch sử, đặc biệt là dạy học nội
dung về vấn đề chủ quyền biển, đảo cho HS THPT.

tại một số trường (THPT Tô Văn Ơn, THPT Huỳnh Thúc Kháng…) trên địa
bàn tỉnh Khánh Hòa thông qua dự giờ, hỏi ý kiến GV và HS thông qua phiếu
điều tra.
- Nghiên cứu các tài liệu về biển, đảo liên quan đến đề tài.
- Thực nghiệm sư phạm: soạn giáo án, tiến hành dạy thực nghiệm sư phạm
đối với 2 bài học Lịch sử cụ thể (lớp 10 và lớp 12) trong giờ học nội khóa ở
trường THPT.
18
- Xử lý phiếu điều tra và thực nghiệm sư phạm (lập bảng, biểu đồ, so
sánh các giá trị thu được giữa nhóm HS lớp thực nghiệm và nhóm HS lớp đối
chứng để đánh giá hiệu quả của những biện pháp dạy học mới).
6. Giả thuyết khoa học
Trong dạy học Lịch sử ở trường THPT, nếu vận dụng các biện pháp
giáo dục cho HS về vấn đề chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử Việt
Nam ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa (Chương trình chuẩn) theo những yêu
cầu mà luận văn đưa ra sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn nói
chung và giáo dục tư tưởng, đạo đức cho HS nói riêng.
7. Đóng góp của luận văn
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc dạy học về vấn đề chủ
quyền biển, đảo đối với việc nâng cao chất lượng bộ môn.
- Phản ánh được thực trạng giáo dục những nội dung về chủ quyền
biển, đảo Tổ quốc ở các trường THPT tỉnh Khánh Hòa.
- Xác định những nội dung cần được giảng dạy về vấn đề chủ quyền
biển, đảo qua một số bài học nội khóa phần LSVN, LSĐP và ngoại khóa
ở trường THPT tỉnh Khánh Hoà để làm cơ sở cho việc xác định các biện
pháp dạy học.
- Đề xuất các nguyên tắc, biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu
quả dạy học cho HS về vấn đề chủ quyền biển, đảo ở trường THPT tỉnh
Khánh Hoà.
8. Ý nghĩa của luận văn

được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra [58, tr. 349].
- Khái niệm về “Chủ quyền”.Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông,“Chủ
quyền” là quyền làm chủ của một nước trong các quan hệ đối nội và đối ngoại
[58, tr. 161].
- Khái niệm về “Chủ quyền biển, đảo” nằm trong khái niệm “Chủ
quyền lãnh thổ quốc gia”. Theo Từ điển thuật ngữ Lịch sử phổ thông: “Chủ
quyền quốc gia” là “Quyền cao nhất của một dân tộc, một quốc gia độc lập,
tự mình làm chủ đất đai, tài sản, tự mình quyết định vận mệnh của mình.
Những nội dung này được khẳng định trong pháp luật mỗi nước, trong văn
bản pháp lý quốc tế, là nguyên tắc cơ bản cần tuân theo” [40, tr. 104]. Vì
vậy, “Chủ quyền lãnh thổ quốc gia” là “Quyền tối cao tuyệt đối, hoàn toàn
và riêng biệt của quốc gia đối với lãnh thổ và trên lãnh thổ của mình. Quyền
tối cao của quốc gia đối với lãnh thổ là quyền quyết định mọi vấn đề của
quốc gia đối với lãnh thổ, đó là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Quốc
gia có quyền đặt ra quy chế pháp lí đối với lãnh thổ. Với tư cách là chủ sở
hữu, Nhà nước có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với lãnh thổ
thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước như các hoạt động lập pháp,
hành pháp và tư pháp” [9, tr. 30].
21