MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ................................................................................ 3
3. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu ........................................................ 5
4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ..................................... 5
5. Đóng góp của đề tài........................................................................................... 6
6. Bố cục ................................................................................................................ 6
CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ VAI TRÒ CỦA
QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ - LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN ................................................................................................. 7
1.1. Cơ sở lý luận .................................................................................................. 7
1.1.1. Một số quan niệm ........................................................................................ 7
1.1.2. Mối quan hệ giữa quần chúng nhân dân và cá nhân trong lịch sử ............ 13
1.1.3. Cơ sở xuất phát của việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng
nhân dân trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông ........................................... 15
1.1.4. Vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng
nhân dân trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông ........................... 17
1.2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................. 20
1.2.1. Thực trạng của việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân
dân trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông .................................................... 20
1.2.2. Nguyên nhân thực trạng ............................................................................ 22
1.2.3. Định hướng................................................................................................ 23
CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ VAI
TRÒ CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
VIỆT NAM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .............................. 25
2.1. Vị trí, mục tiêu, nội dung của khóa trình lịch sử Việt Nam trong dạy học
lịch sử ở trường trung học phổ thông .................................................................. 25
2.1.1. Vị trí .......................................................................................................... 25



Sự vận động và phát triển của xã hội đã chứng minh rằng con người là
chủ thể chân chính sáng tạo ra lịch sử. Quá trình vận động và phát triển đó diễn
ra thông qua hoạt động của con người được gọi là quần chúng nhân dân, dưới sự
lãnh đạo của một cá nhân hay một tổ chức, nhằm thực hiện mục đích và lợi ích
của mình. Quần chúng nhân dân bao gồm tất cả nhân dân lao động với những
giai cấp, tầng lớp khác nhau đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát
triển của xã hội.
Dưới góc độ triết học, chủ nghĩa duy vật lịch sử đã khẳng định, quần
chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử, giữ vai trò quyết định đối với tiến
trình lịch sử. Từ khi xã hội loài người xuất hiện đến nay, lịch sử xã hội là do
nhân dân lao động xây dựng nên, họ chính là lực lượng sản xuất cơ bản của xã
hội, trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất, các giá trị văn hóa tinh thần và là động
lực cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển.
Thực tiễn của lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh vai trò, sức mạnh
to lớn của quần chúng nhân dân trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ
nước được đúc kết trong câu nói bất hủ của Nguyễn Trãi:“Chở thuyền cũng là
dân, lật thuyền cũng là dân, thuận lòng dân thì sống, nghịch lòng dân thì chết”
[1; 139].
Kế thừa quan điểm triết học của các nhà tiền bối đi trước, Đảng Cộng sản
Việt Nam cũng khẳng định rằng: Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân
dân, và quan điểm “lấy dân làm gốc” trở thành tư tưởng thường trực nói lên vai
trò quan trọng của quần chúng nhân dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc. Từ khi ra đời đến nay, Đảng ta luôn nhận thức được tầm quan trọng đó
và vận dụng trong quá trình xây dựng đất nước.
Ngày nay, Việt Nam đang trong thời kì quá độ đi lên Chủ nghĩa xã hội,
xây dựng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Vì thế, đòi hỏi khách quan đặt
ra là phải có đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng, Nhà nước và sự đóng góp
của nhân dân từ mọi phương diện nhằm tạo thành một nguồn sức mạnh tổng hợp
1


lớn của quần chúng nhân dân trong mỗi giai đoạn lịch sử; giáo dục niềm tự hào,
2


niềm tin tưởng vào sức mạnh của quần chúng nhân dân; bồi dưỡng, vun đắp
thêm tình yêu quê hương đất nước, ý thức trách nhiệm đối với Tổ quốc.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài “Một số biện
pháp giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân trong dạy
học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông” làm khóa luận tốt nghiệp
có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đối với bộ môn lịch sử, vấn đề giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng nhân dân trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông là
một vấn đề hoàn toàn mới mẻ, chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu
nào đề cập đến vấn đề này. Tuy nhiên trước đó, ở các bộ môn khoa học khác,
đặc biệt là bộ môn Triết học, vấn đề vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch
sử đã trở thành đề tài được nhiều nhà lý luận quan tâm nghiên cứu, đặc biệt là
các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin, được đề cập nhiều trong các sách
giáo trình, sách chuyên khảo dùng trong các trường đại học. Có thể kể đến một
số tác phẩm như:
C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (tập 6,12), nhà xuất bản Chính trị quốc
gia, Hà Nội 1995.
Giáo trình Triết học Mác - Lênin, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội 2003.
Giáo trình Kinh tế Chính trị Mác - Lênin, nhà xuất bản Chính trị quốc
gia, Hà Nội 2007.
Giáo trình Triết học Mác - Lênin, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội 2011.
Các công trình trên đã đề cập một cách tương đối có hệ thống những vấn
đề lý luận về vai trò to lớn của quần chúng nhân dân trong lịch sử. Đưa ra các

là lực lượng đông đảo nhất, mạnh mẽ nhất, đấu tranh kiên quyết nhất trong các
phong trào cách mạng.
Như vậy, vấn đề vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử đã thu hút
sự chú ý, quan tâm của nhiều nhà lý luận. Tuy nhiên, các công trình, bài viết trên
chỉ mang tính định hướng về thế giới quan và phương pháp luận liên quan đến
vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử. Cho đến nay chưa có một công
4


nghiên cứu chuyên sâu nào đưa ra được các hình thức và biện pháp để giáo dục
cho học sinh biết về vai trò của quần chúng nhân dân trong dạy học lịch sử nói
chung, lịch sử Việt Nam nói riêng. Mặc dù vậy, những kết quả nghiên cứu trên
đây là nguồn tài liệu tham khảo quý báu để tôi hoàn thành khóa luận này.
3. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về
vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, sự vận dụng của Chủ tịch Hồ Chí
Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về vai trò của quần chúng nhân dân vào sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, đặc biệt là trong sự nghiệp đổi mới của nước
ta hiện nay. Đề tài đi sâu làm rõ vai trò, ý nghĩa cũng như những nội dung cần giáo
dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân trong dạy học lịch sử, đồng
thời đề xuất một số biện pháp giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng
nhân dân thông qua dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số biện pháp giáo dục cho học
sinh về vai trò của quần chúng nhân dân trong dạy học lịch sử Việt Nam ở
trường trung học phổ thông.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Do điều kiện thời gian và năng lực có hạn, đề tài giới hạn ở việc nghiên
cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về vai trò của quần chúng nhân dân trong

Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho sinh viên các trường đại học
sư phạm, cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn cả nước.
6. Bố cục
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ
lục, đề tài được kết cấu thành hai chương:
Chương 1: Vấn đề giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân
dân trong dạy học lịch sử - Lý luận và thực tiễn.
Chương 2: Một số biện pháp giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng nhân dân trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông.

6


CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ VAI TRÒ CỦA
QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ - LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Một số quan niệm
* Quan niệm về quần chúng nhân dân
- Quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin:
Theo quan điểm duy vật lịch sử, con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử
nhưng không theo phương thức hành vi đơn lẻ, rời rạc, cô độc của mỗi con
người mà theo phương thức liên kết những con người lại với nhau để tạo thành
sức mạnh cộng đồng xã hội, có tổ chức, có lãnh đạo nhằm giải quyết các nhiệm
vụ lịch sử trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội - cộng đồng đó
chính là quần chúng nhân dân.
Với quan niệm đúng đắn, khoa học về con người và bản chất của con
người, Triết học Mác - Lênin đã lý giải một cách khoa học, thuyết phục về quần
chúng nhân dân. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, quần chúng nhân
dân bao gồm tất cả nhân dân lao động và các lực lượng tiến bộ trong xã hội mà

hầm mỏ…; tầng lớp thương nhân hay tầng lớp những người buôn bán (Thương);
những người làm việc trong quân đội nhân dân hay là quân nhân của nước Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa (Binh). Các tầng lớp, giai cấp này “đoàn kết thành một
khối” như “năm cánh ngôi sao vàng trên nền đỏ quốc kì Việt Nam” và là “nền
tảng của quốc dân Việt Nam” [15; 498].
Từ những quan niệm trên, chúng ta có thể khẳng định quần chúng nhân
dân là bộ phận có chung lợi ích căn bản, bao gồm những thành phần, những tầng
lớp, giai cấp khác nhau liên kết lại thành tập thể dưới sự lãnh đạo của một cá
nhân, tổ chức hay đảng phái nhằm giải quyết những vấn đề về kinh tế, chính trị,
xã hội của một thời đại nhất định. Họ là những người sản xuất ra của cải, vật
chất và tinh thần nuôi sống toàn bộ xã hội, họ là những người đấu tranh chống
lại sự áp bức bóc lột của giai cấp thống trị, đồng thời họ là lực lượng thúc đẩy sự
tiến bộ của xã hội thông qua những hoạt động của mình.
Căn cứ vào điều kiện lịch sử xã hội và những nhiệm vụ đặt ra của mỗi thời
đại mà quần chúng nhân dân bao hàm những thành phần, những tầng lớp và giai
cấp khác nhau, biến đổi theo sự phát triển của phương thức sản xuất vật chất.
8


Ví dụ: Trong xã hội chiếm hữu nô lệ với phương thức sản xuất chiếm hữu
nô lệ thì quần chúng nhân dân là giai cấp nô lệ. Trong xã hội phong kiến với
phương thức sản xuất phong kiến thì quần chúng nhân dân là giai cấp nông dân,
thợ thủ công, thương nhân, giai cấp tư sản, tiểu tư sản, … Trong xã hội tư bản
chủ nghĩa với phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thì quần chúng nhân dân
chính là giai cấp công nhân, nông dân, … Trong xã hội xã hội chủ nghĩa với
phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa, quần chúng nhân dân là giai cấp công
nhân, nông dân, đội ngũ trí thức,…
Ngày nay, quần chúng nhân dân bao gồm toàn bộ lực lượng tiến bộ của
nhân loại, trong đó lực lượng cơ bản là giai cấp công nhân và nhân dân lao động,
đoàn kết đấu tranh phấn đấu thực hiện cho các mục tiêu cơ bản của thời đại: hòa

Hơn nữa tư tưởng tự nó không làm biến đổi xã hội mà phải thông qua hành động
cách mạng, hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân, để biến lý tưởng, ước
mơ thành hiện thực trong đời sống xã hội.
Theo quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, vai trò quyết định lịch sử
của quần chúng nhân dân được biểu hiện ở 3 nội dung chính sau:
Thứ nhất: Quần chúng nhân dân là lực lượng sản xuất cơ bản của xã hội, trực
tiếp sản xuất ra của cải, vật chất, là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội.
Thứ hai: Quần chúng nhân dân là động lực cơ bản của mọi cuộc cách
mạng xã hội. Lịch sử đã chứng minh rằng, không có cuộc cách mạng nào không
có sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân. Họ là lực lượng cơ bản của
cách mạng, đóng vai trò quyết định thắng lợi của mọi cuộc cách mạng.
Thứ ba: Quần chúng nhân dân là người sáng tạo ra những giá trị văn hóa
tinh thần.
Tóm lại, theo Chủ nghĩa Mác - Lênin xét từ kinh tế đến chính trị, từ hoạt
động vật chất đến hoạt động tinh thần, quần chúng nhân dân luôn đóng vai trò
quyết định trong lịch sử.
- Quan niệm của Hồ Chí Minh:
Hồ Chí Minh đã kế thừa và vận dụng sáng tạo quan niệm của Chủ nghĩa
Mác - Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử. Người khẳng
định vai trò lao động, sản xuất ra của cải vật chất của quần chúng nhân dân là vô
cùng to lớn. Người nói “xã hội có cơm ăn, áo mặc, nhà ở là nhờ người lao
động. Trí thức mở mang cũng là nhờ người lao động. Vì vậy, lao động là sức
10


chính của sự tiến bộ loài người”. Vì thế, Người luôn nhắc nhở: “cơm chúng ta
ăn, áo chúng ta mặc, vật liệu chúng ta dùng đều do mồ hôi, nước mắt của nhân
dân mà ra. Vì vậy, chúng ta phải đền bù xứng đáng cho nhân dân” [14; 250].
Hồ Chí Minh còn khẳng định, dân là lực lượng chủ yếu, là gốc của các
cuộc cách mạng. Người nhiều lần chỉ ra rằng: “Cách mạng là sự nghiệp của

phải không ngừng sản xuất. Sản xuất vật chất là điều kiện cơ bản quyết định sự
tồn tại và phát triển của xã hội. Hoạt động sản xuất vật chất là hoạt động của
toàn bộ xã hội, chứ không phải của một cá nhân nào. Trong đó, lực lượng cơ
bản, đông đảo và quyết định nhất là quần chúng nhân dân.
Thứ hai, quần chúng nhân dân là lực lượng chủ yếu của các cuộc cách
mạng xã hội.
Trong xã hội có giai cấp, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ
sản xuất biểu hiện thành mâu thuẫn giữa các giai cấp đối kháng, giữa giai cấp
thống trị và giai cấp bị trị. Khi những mâu thuẫn đó lên tới đỉnh điểm, không thể
dung hòa được thì tất yếu dẫn đến đấu tranh giai cấp. Đấu tranh giai cấp phát
triển đến giai đoạn đỉnh cao của nó sẽ thực hiện cuộc cách mạng xã hội để xóa
bỏ quan hệ sản xuất cũ, thiết lập quan hệ sản xuất mới, đồng thời nó sẽ xóa bỏ
chế độ xã hội cũ, thiết lập chế độ xã hội mới tiến bộ hơn.
Quần chúng nhân dân bao giờ cũng là lực lượng cơ bản của cách mạng,
đóng vai trò quyết định đến thắng lợi của mọi cuộc cách mạng. Trong các cuộc
cách mạng vĩ đại làm thay đổi hình thái kinh tế - xã hội, quần chúng nhân dân
tham gia đông đảo, tự giác, tích cực thì cách mạng mới có thể giành thắng lợi.
Cách mạng là ngày hội của quần chúng nhân dân, là sự nghiệp của quần chúng
chứ không phải sự nghiệp riêng của mỗi cá nhân, anh hùng nào. Lịch sử xã hội
loài người đã chứng minh điều đó.
Ở Việt Nam, vào thời kì cách mạng gay go nhất trong giai đoạn 1930 1945, Đảng ta đã xây dựng được khối liên minh giữa các cao trào cách mạng
1930 - 1931, 1936 - 1939, 1939 - 1945. Thông qua các cao trào đó mà Đảng ta
đã tập hợp, giác ngộ và đưa quần chúng nhân dân vào các cuộc đấu tranh. Nhiều
tổ chức quần chúng, nhiều đoàn thể cách mạng được thành lập đã thu hút đông
đảo nhân dân tham gia, biến cách mạng trở thành ngày hội của quần chúng mà
đỉnh cao là cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945.

12



13


Theo V.I.Lênin: “Trong lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền
thống trị nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ
chính trị, những đại biểu tiền phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong
trào” [26; 473].
Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, vai trò của quần chúng nhân
dân và vai trò của cá nhân trong lịch sử không tách rời nhau, trái lại có mối quan
hệ khăng khít với nhau, trong đó quần chúng nhân dân giữ vai trò quyết định,
không có quần chúng nhân dân thì không thể có vĩ nhân - lãnh tụ. Lãnh tụ là
lãnh tụ của quần chúng, anh hùng là anh hùng của tập thể, là con đẻ của phong
trào cách mạng, có nhiệm vụ giải quyết những yêu cầu mà lịch sử đặt ra đưa
phong trào đi lên. Cá nhân ưu tú, lãnh tụ kiệt xuất là sản phẩm của phong trào
quần chúng nên sức mạnh trí tuệ của họ bắt nguồn từ quần chúng nhân dân. Như
vậy có thể khẳng định rằng, mối quan hệ giữa quần chúng nhân dân với vĩ nhân
- lãnh tụ là mối quan hệ biện chứng. Tính biện chứng của mối quan hệ này được
biểu hiện trên những mặt sau:
Thứ nhất, tính thống nhất giữa quần chúng nhân dân và vĩ nhân - lãnh tụ.
Không có phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân, không có các quá
trình kinh tế, chính trị, xã hội của đông đảo quần chúng nhân dân, thì cũng
không thể xuất hiện vĩ nhân - lãnh tụ. Những cá nhân ưu tú, những lãnh tụ kiệt
xuất là sản phẩm của thời đại, nên họ sẽ là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát
triển phong trào của quần chúng.
Thứ hai, quần chúng nhân dân và lãnh tụ thống nhất trong mục đích và lợi
ích của mình. Sự thống nhất về mục tiêu cách mạng, hành động cách mạng giữa
quần chúng nhân dân và lãnh tụ do chính quan hệ lợi ích quy định. Lợi ích biểu
hiện trên nhiều khía cạnh khác nhau như lợi ích kinh tế, lợi ích chính trị, lợi ích
văn hóa, … Quan hệ lợi ích là cầu nối, là nội lực để liên kết các cá nhân cũng
như quần chúng nhân dân và lãnh tụ với nhau thành một khối thống nhất về ý

hậu và bao tàn tích của chiến tranh để lại. Bên cạnh đó, nước ta còn chịu sự bao
vây, cấm vận của các thế lực thù địch hòng chống phá công cuộc xây dựng Chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam. Nhìn lại quá trình cách mạng, nhân dân ta đã phải
đánh đổi biết bao công sức, xương máu để giành lại độc lập tự do cho dân tộc.
Ngày nay, từ quá độ đi lên xây dựng Chủ nghĩa xã hội là một quá trình dài
có thể nói đầy gian nan thử thách với một nền kinh tế nhiều thành phần đang vận
15


hành theo cơ chế thị trường và với xu thế hội nhập kinh tế thế giới, có thể nói
đây vừa là thời cơ vừa là thách thức đối với nhân dân ta. Vì thế đòi hỏi khách
quan đặt ra là phải có đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng, nhà nước và sự
đóng góp của nhân dân từ mọi phương diện nhằm tạo thành một sức mạnh tổng
hợp để thực hiện thành công định hướng đề ra. Vì thế trong mỗi công cuộc cách
mạng thì vai trò của quần chúng nhân dân là vấn đề cực kì quan trọng.
Hiện nay, trong quá trình đổi mới, Đảng ta luôn xác định mục tiêu đi lên
xây dựng Chủ nghĩa xã hội là vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng, dân chủ, văn minh. Xác định rõ sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp của
quần chúng nhân dân.
Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, sự nghiệp dựng nước và giữ nước
không chỉ dành riêng cho một tộc người, một địa phương hay một giai cấp nào
đó mà là sự nghiệp chung của tất cả các tộc người trên lãnh thổ Việt Nam.
Trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay, Việt Nam đang đứng trước
những khó khăn, thử thách lớn: nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh khốc liệt với bên
ngoài; nguy cơ đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc; tình hình chính trị - xã hội có
nhiều bất ổn; công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc luôn bị các thế lực bên ngoài
lăm le chống phá, … thì ý thức đoàn kết các dân tộc, phát huy sức mạnh của
quần chúng nhân dân cần phải được đề cao hơn nữa.
Để thực hiện thành công công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, quan
trọng nhất là phải có yếu tố con người. Như Bác Hồ đã dạy: “Muốn xây dựng

Chính vì ưu thế đặc biệt của bộ môn như vậy nên việc lồng ghép nội dung
giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân trong các bài học lịch
sử là rất cần thiết. Việc làm này không chỉ giúp các em “biết” mà còn “hiểu” sâu
sắc về lịch sử, rằng lịch sử của dân tộc Việt Nam là thành quả quá trình hoạt
động sáng tạo của quần chúng nhân dân hay nói cách khác, quần chúng nhân
dân là những người làm nên lịch sử, là những người đảm bảo cho sự tồn tại và
phát triển của xã hội, quyết định sự hưng thịnh hay suy vong của mỗi quốc gia.
1.1.4. Vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng nhân dân trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông
* Vai trò:
Giáo dục thế hệ trẻ bao giờ cũng là mối quan tâm đặc biệt và được ưu tiên
hàng đầu ở mọi quốc gia, mọi thời đại để xã hội tồn tại và phát triển.
17


Nhà trường phổ thông đóng vai trò quan trọng cùng với xã hội hoàn thành
tốt nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong giai đoạn hiện nay. Cũng giống như các
môn khoa học khác, môn lịch sử với chức năng, nhiệm vụ của mình đã góp phần
tích cực vào công việc này.
Tác dụng giáo dục quan trọng nhất của bộ môn lịch sử ở nhà trường phổ
thông là giáo dục trí tuệ, tư tưởng chính trị, tình cảm, đạo đức, lý tưởng sống và
xác định thái độ với cuộc sống hiện tại.
Để thực hiện được những nhiệm vụ trên, bên cạnh những thay đổi mang
tính tích cực trong biên soạn sách giáo khoa, chương trình học, đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thì một
biện pháp không thể thiếu song song với đó là trong quá trình dạy và học lịch sử
ở trường phổ thông, giáo viên lồng ghép, giáo dục cho học sinh về vai trò của
quần chúng nhân dân đối với sự phát triển của lịch sử dân tộc.
Việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân trong dạy
học lịch sử đóng một vai trò rất quan trọng, nó không chỉ góp phần làm cho bài

được đề cao. Như Trần Quốc Tuấn đã từng khuyên vua: “Khoan thư sức dân để
làm kế sâu rễ bền gốc, là thượng sách để giữ nước” [23; 106], hay công thần
Nguyễn Trãi đã viết trong “Bình Ngô Đại Cáo”: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên
dân”, hay như Bác Hồ của chúng ta vẫn thường nói: “Dễ muôn lần không dân
cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, … [15; 212].
Vai trò của quần chúng nhân dân thấy rõ nhất là trong các cuộc cách
mạng, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm xuyên suốt chiều dài lịch sử Việt
Nam, từ thời dựng nước, giữ nước cho đến thời cận đại, với những chiến thắng
vẻ vang có sự tham gia đông đảo của quần chúng nhân dân.
Vì vậy cần phải có quan điểm đúng đắn về vai trò của quần chúng nhân
dân trong các giai đoạn lịch sử của dân tộc. Phải chăm lo sâu sát đến lợi ích,
nguyện vọng chính đáng của quần chúng nhân dân. Tích cực phát huy vai trò
của quần chúng bằng cách phát huy dân chủ, bổ sung, xây dựng, hoàn thiện và
thực hiện tốt quy chế dân chủ. Phải biết lắng nghe ý kiến của nhân dân, mọi
công việc phải biết dựa vào dân vì dân mà phục vụ. Phải kiên quyết đấu tranh
chống lại những quan điểm trái với quan điểm của Triết học Mác-Lênin về vai
trò của quần chúng nhân dân.

19


- Thái độ: Thông qua việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng nhân dân trong dạy học lịch sử sẽ giúp các em biết quý trọng những thành
quả lao động của quần chúng nhân dân, yêu lao động, hứng thú, say mê với
những sáng chế, phát minh, giữ gìn và phát triển những thành quả lao động của
cha ông. Đồng thời, hình thành cho học sinh thế giới quan đúng đắn về vai trò
của quần chúng nhân dân trong lịch sử.
Giáo dục cho học sinh tình cảm yêu mến, niềm tin vững chắc vào sự phát
triển của dân tộc trong xây dựng đất nước, vào thắng lợi tất yếu của sự nghiệp
xây dựng chủ nghĩa xã hội mà quần chúng nhân dân đã tự nguyện, quyết tâm,

buồn là trong chương trình, sách giáo khoa lịch sử ở trường phổ thông hiện nay,
vai trò của quần chúng nhân dân cũng đã được đề cập đến nhưng còn khá mờ
nhạt, chủ yếu là trong các bài nội khóa và việc khai thác nó để giáo dục cho học
sinh còn rất hạn chế.
Thực tế cũng cho thấy, ngày nay phần lớn giáo viên cũng đều đã nhận
thức được vai trò to lớn của quần chúng nhân dân, tuy nhiên việc giáo dục cho
học sinh về vai trò của quần chúng với những hình thức, biện pháp mới mẻ, hấp
dẫn thì được rất ít giáo viên quan tâm, chú ý.
Đa số giáo viên khi nói về vai trò của quần chúng nhân dân trong các sự
kiện lịch sử đều trình bày lướt qua, nêu một cách chung chung chứ chưa đi sâu
phân tích kĩ, làm rõ cho học sinh hiểu vai trò đó là gì? Do đó chưa mang tính
giáo dục cho học sinh về tầm quan trọng của quần chúng nhân dân. Học sinh chỉ
biết được rằng, trong các sự kiện lịch sử đó có sự tham gia của quần chúng nhân
dân mà không biết được rằng sức mạnh của quần chúng là vô cùng to lớn, chính
quần chúng nhân dân mới là nhân tố quan trọng quyết định đến sự thành bại của
cách mạng.
Hơn nữa, các biện pháp giáo dục mà giáo viên lựa chọn khi giáo dục cho
học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân còn chưa được phong phú, chủ yếu
vẫn là sử dụng phương pháp trình bày miệng có sử dụng một số tài liệu tham
khảo hoặc kể chuyện lịch sử và hầu hết được giáo viên cung cấp trong các bài
học nội khóa. Các hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là chương trình sân khấu hóa
lịch sử về vai trò của quần chúng nhân dân hầu như vắng bóng. Chính vì các
biện pháp giáo dục chưa phong phú, hấp dẫn nên đã không thu hút, lôi cuốn

21


được sự chú ý của học sinh. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến cho học sinh
chán ghét, không yêu thích môn lịch sử.
1.2.2. Nguyên nhân thực trạng

Hầu hết ở các trường phổ thông, giáo viên chỉ chú trọng vào các bài học
nội khóa chứ chưa quan tâm đến việc tổ chức những buổi ngoại khóa tìm hiểu về
lịch sử nói chung và những cuộc thi tìm hiểu về vai trò của quần chúng nhân dân
trong lịch sử nói riêng. Đa số giáo viên cho rằng việc này là không cần thiết, chỉ
cần truyền đạt đầy đủ những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa cho học sinh
là đủ chứ chưa chú trọng đến việc giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng trong mỗi bài học lịch sử nên không tạo được sự hứng thú, yêu thích môn
học cho học sinh.
1.2.3. Định hướng
Trên cơ sở khai thác nội dung các sự kiện lịch sử trong các bài học nội
khóa, giáo viên tiến hành lồng ghép giáo dục cho học sinh về vai trò của quần
chúng nhân dân trong mỗi bài học lịch sử, nhất là trong các bài nghiên cứu kiến
thức mới, bài ôn tập, sơ kết, tổng kết.
Khi tiến hành giáo dục cho học sinh về vai trò của quần chúng nhân dân,
giáo viên sử dụng nhiều biện pháp giáo dục khác nhau, có thể là sử dụng tài liệu
tham khảo như: văn kiện Đảng, tài liệu Hồ Chí Minh, tài liệu văn học; có thể sử
dụng thêm tranh ảnh lịch sử để minh họa hoặc kể các câu chuyện lịch sử về vai
trò của quần chúng nhân dân.
Ngoài các bài học nội khóa trong chương trình sách giáo khoa lịch sử phổ
thông, giáo viên có thể khai thác, tìm hiểu thêm một số biện pháp giáo dục
phong phú hơn, hấp dẫn hơn như: tổ chức các buổi ngoại khóa, dạ hội lịch sử, tổ
chức sân khấu hóa lịch sử, các cuộc thi tìm hiểu về vai trò của quần chúng nhân
dân hay tổ chức những buổi thăm quan các bảo tàng, di tích lịch sử có sự hướng
dẫn của giáo viên, … Như vậy sẽ tạo được sự thoải mái, hứng thú cho học sinh
trong quá trình lĩnh hội kiến thức. Biến những kiến thức mà các em học được
trong sách vở thành bài học cụ thể trong thực tiễn cuộc sống, giúp các em bộc lộ
và phát huy khả năng sáng tạo, tự học, tự tìm tòi nghiên cứu, bộc lộ những quan
điểm, ý kiến cá nhân về các sự kiện, hiện tượng lịch sử và có cái nhìn đúng đắn,
khách quan đối với lịch sử dân tộc. Để các em biết được rằng trong tất cả các sự
kiện, hiện tượng lịch sử chỉ có vai trò của các vĩ nhân thôi chưa đủ mà cần phải