ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài:
Môi trường Việt Nam và trên thế giới đang bị ô nhiễm và bị suy thoái nghiêm
trọng đã gây ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của một bộ phận lớn cư dân trên
trái đất. Bảo vệ môi trường đang là vấn đề cấp bách, nóng bỏng không chỉ ở Việt
Nam mà cả trên toàn thế giới. Sự thiếu hiểu biết về môi trường và GDBVMT là
một trong những nguyên nhân chính gây nên ô nhiễm và suy thoái môi trường. Do
đó việc đưa giáo dục môi trường vào các cấp học tiểu học và phổ thông có ý nghĩa
đặc biệt quan trọng, vì nó liên quan đến xây dựng nhận thức cho học sinh ngay từ
lúc tuổi thơ, ngay trong quá trình hình thành nhân cách của học sinh, bậc Tiểu học
là bậc học nền móng, bậc phổ cập của hệ thống giáo dục quốc dân, học sinh tiểu
học đang ở độ tuổi định hướng và phát triển về nhân cách. Hơn lúc nào hết, việc
giáo dục cho học sinh có những hiểu biết về môi trường và hình thành ở các em ý
thức, kĩ năng về bảo vệ môi trường trong lúc này là vô cùng cần thiết. Vừa qua, Bộ
Giáo dục cũng đã tổ chức lại các chuyên đề về thực hiện dạy lồng ghép, tích hợp
giáo dục môi trường qua các môn học. Đó cũng là một trong những nội dung
không thể thiếu trong kế hoạch xây dựng “Trường học thân thiện - Học sinh tích
cực” đang được triển khai. Cùng với đó là thông tư 22 theo định hướng tiếp cận
năng lực nên là một giáo viên Tiểu học bản thân tôi nhận thấy mình có trách nhiệm
lớn trong việc hình thành, phát triển ở các em thói quen, hành vi ứng xử văn minh,
lịch sự và thân thiện với môi trường, bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, những xúc
cảm, xây dựng cái thiện và hình thành thói quen, kĩ năng sống bảo vệ môi trường
cho các em. Chính vì lẽ đó tôi đã chọn đề tài “ Một số biện pháp giáo dục ý thức
bảo vệ môi trường theo định hướng tiếp cận năng lực cho học sinh lớp 3”.
2. Mục đích của đề tài:
Đánh giá thực chất, chất lượng việc giáo dục bảo vệ môi trường theo định hướng
tiếp cận năng lực cho học sinh lớp 3 trường Tiểu học Thu Hương có ý thức bảo vệ
1


môi trường



3.3 Giáo dục bảo vệ môi trường là gì?
- Giáo dục môi trường là một quá trình (thông qua các hoạt động giáo dục
chính quy và không chính quy) hình thành và phát triển ở người học sự hiểu
biết, kĩ năng, giá trị và quan tâm tới những vấn đề về môi trường, tạo điều kiện cho
họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái.
- Sau khi được giáo dục BVMT học sinh phải có sự hiểu biết về môi trường
cùng các vấn đề của nó (nhận thức) , những khái niệm cơ bản về môi trường và
BVMT (kiến thức). Học sinh cần hình thành tình cảm, mối quan tâm trong việc cải
thiện và bảo vệ môi trường (thái độ, hành vi), những kĩ năng giải quyết cũng như
cách thuyết phục các thành viên khác cùng tham gia (kĩ năng). Đồng thời có tinh
thần trách nhiệm trước những vấn đề về môi trường và có những hành động thích
hợp giải quyết vấn đề (tham gia tích cực).
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1. Đặc điểm chung:
Có thể nói, chất lượng môi trường Việt Nam hiện tại đang ở tình trạng báo
động. Tài nguyên rừng cạn kiệt, tài nguyên đất suy thoái, tài nguyên biển suy kiệt,
môi trường đất, nước, không khí ô nhiễm nặng, dân số tăng nhanh và phân bố
không đều đã gây sức ép quá lớn đôi với môi trường.
- Ô nhiễm môi trường không khí: một số thành phố ô nhiễm bụi tới mức
trầm trọng; chất thải giao thông, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, các hoạt động
dịch vụ, sinh hoạt của con người…
- Ô nhiễm môi trường nước. (Nguyên nhân: Nhu cầu nước dùng cho công
nghiệp, nông nghiệp, và sinh hoạt tăng nhanh, nguồn nước bị ô nhiễm, nạn chặt
phá rừng, . . .)
- Quản lí chất thải rắn: Hiệu quả thu gom thấp, hiệu quả xử lí chưa đạt yêu
cầu, chưa có phương tiện đầy đủ và thích hợp để xử lí chất thải nguy hại.

3



trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục bảo vệ môi trường cho
các em là rất lớn, rất cần thiết và cấp bách.
III. Các biện pháp thực hiện::
1.

Biện pháp 1: Khảo sát nhận thức học sinh về bảo vệ môi trường sống.
Mục đích: Để nắm bắt một cách cụ thể tình hình nhận thức của học sinh

về bảo vệ môi trường, làm cơ sở cho việc lập kế hoạch giáo dục một cách sát hợp
cho từng nhóm đối tượng.
Trong 4 tuần đầu tiên của năm học 2017-2018, tôi tiến hành theo dõi, khảo
sát, điều tra đối với 19 học sinh của lớp 3 tôi chủ nhiệm, kết quả như sau:
Khảo sát nhận thức học sinh về bảo vệ môi trường sống:
Để tìm hiểu nhận thức, nắm bắt khả năng thích ứng và nhu cầu của học sinh
nhằm thực hiện giáo dục môi trường cho học sinh đạt hiệu quả cao, chúng tôi cũng
đã khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến từng học sinh và kết quả như sau:
Chuẩn A: Tốt

Chuẩn B: Khá

Chuẩn C: TB

Chuẩn D: Yếu

TS

có ý thức


SL

TL

10

52,6%

5

26,3%

3

15,8%

1

5,3%

*Kết quả: Chuẩn A, B, C chiếm > 50%
Chuẩn D

chiếm < 50%

Khảo sát về hành vi bảo vệ môi trường:
Tổng
số HS
19


cấp kiến thức một cách hiệu quả nhất cho học sinh.
2.

Biện pháp 2: Nghiên cứu và thực hiện nội dung chương trình lồng ghép
giáo dục môi trường cho học sinh lớp 3 qua các môn học.
Mục đích: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho học sinh thông

qua các môn học cụ thể
Trong những năm gần đây, ở bậc tiểu học nói chung và tại trường Tiểu học
Thu Hương nói riêng, nội dung giáo dục môi trường đã được đưa vào dạy lồng
ghép trong các môn học như: Tự nhiên - Xã hội, Đạo đức, Tiếng Việt. Bản thân tôi
đã tham gia đầy đủ các chuyên đề do Phòng giáo dục cũng như trường tố chức, tôi
đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu, soạn bài lựa chọn nội dung kiến thức,
phương pháp giảng dạy thật phù hợp với yêu cầu lồng ghép cho từng môn học, bài
học cụ thể, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trên phương châm
“chính xác, phù hợp, không gượng ép, có hiệu quả cao”.
*Tích hợp, lồng ghép GDBVMT trong môn Tiếng Việt lớp 3:
Khi dạy môn Tiếng Việt, thông qua các ngữ liệu dùng để dạy kiến thức và kĩ
năng, thể hiện ở các phân môn Tập đọc, Chính tả, Tập làm văn, tôi cung cấp cho
HS những hiểu biết về đặc điểm sinh thái môi trường, sự giàu có về tài nguyên
thiên nhiên. Từ đó tôi giáo dục cho các em lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi
trường, có hành vi đúng đắn với môi trường xung quanh.
Tuầ
n
30

Nội dung tích hợp về GDBVMT

Phương thức TH


Tập làm văn
Thảo luận về môi
trường
Tập đọc – kể chuyện
Người đi săn và con
vượn

32

Tập làm văn
Nói, viết về môi

trồng cây và phải có trách nhiệm, tiếp nội dung bài.
tuyên truyền mọi người trồng cây
bảo vệ môi trường.
Bày tỏ được ý kiến riêng của - Khai thác trực
mình về những việc cần và không tiếp nội dung bài.
nên làm để bảo vệ môi trường.
Học sinh biết không nên giết hại - Khai thác trực
thú rừng mà hãy bảo vệ chúng, tiếp nội dung bài.
bảo vệ hệ sinh thái của môi
trường.
Học sinh biết nói, viết về một - Khai thác trực
việc tốt bản thân đã làm để bảo vệ tiếp nội dung bài.

trường
môi trường.
*Tích hợp, lồng ghép GDBVMT trong môn Tự nhiên và xã hội lớp 3:
Nội dung GD BVMT của môn Tự nhiên và xã hội được thể hiện chủ yếu qua
các vấn đề:

vệ môi trường.
Biết được tác hại, cách xử lý và
một số việc nên làm để tránh ô

36

nhiễm về rác thải đối với môi

Liên hệ/bộ phận

trường xung quanh
Biết tác hại của việc người và gia
37

Vệ sinh môi trường

súc phóng uế bừa bãi. Biết một số
loại nhà tiêu và việc giữ vệ sinh

Liên hệ/bộ phận

nhà tiêu.
Biết tác hại của nước thải, vai trò
38

và cách bảo vệ nguồn nước tránh ô

56

nhiễm môi trường

Ví dụ:
Các chủ điểm trong hoạt động ngoài giờ lên lớp:
Chủ điểm
Nội dung
Kính yêu thầy - Hoạt động văn hóa văn nghệ chào mừng ngày NGVN.
giáo cô giáo

+ Làm báo tường, chuẩn bị các tiết mục văn nghệ (ca

(Tháng 11)

hát, kể chuyện, làm thơ, tiểu phẩm,..)
+ Hội diễn văn nghệ chào mừng
- Lễ kỷ niệm ngày NGVN
Thăm hỏi thầy cô giáo.
- Giáo dục Quyền và bổn phận trẻ em.
- Giáo dục môi trường
+ Thông qua các hoạt động Đội TNTP.
+Thông qua các hoạt động “Hội chợ trao đổi, chia sẻ
đồ dùng, đồ chơi, sách truyện cho học sinh phổ

thông”.
Uống nước nhớ - Tìm hiểu về đất nước, con người VN.
nguồn

+ Tìm hiểu những người con anh hùng của đất nước, của
9


(Tháng 12)



- Tổ chức hội thi hiểu biết về môi trường và bảo vệ môi trường.
- Tổ chức thi tim hiểu, khám phá về môi trường xung quanh theo các chủ đề:
Môi trường em đang sống; Nước, không khí và ánh sáng cho chúng em; Hãy cứu
lấy môi trường; Môi trường xanh, sạch đẹp và nhiệm vụ của học sinh chúng ta;
Tìm hiểu về ô nhiễm môi trường nơi em ở,..
* Thảo luận theo chủ đề về môi trường:
Ví dụ: “Hãy hành động vi môi trường sạch đẹp”
“Hãy bảo vệ màu xanh quê hương”
- Thi vẽ về đề tài môi trường.

Ảnh minh họa: Tranh vẽ bảo vệ môi trường của các bạn học sinh lớp 3A

11


- Thi sáng tác thơ ca, báo chí, tiểu phẩm về đề tài môi trường.
- Tổ chức câu lạc bộ về môi trường.
Ví dụ: Câu lạc bộ “Các bạn yêu thiên nhiên”; “Những nhà nghiên cứu
môi trường nhỏ tuổi”; “Khám phá môi trường”
- Tham quan, du lịch về môi trường, di sản văn hóa, di sản thiên nhiên, di
tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, công trinh công cộng.

Ảnh minh họa: học sinh đi tham quan Viện bảo tàng Quân đội Lạng Giang
nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12
- Thi tuyên truyền viên giỏi về giáo dục và bảo vệ môi trường.
Từ việc tham gia trực tiếp những hoạt động trên, không những nhận thức về
môi trường của các em dần được nâng lên mà các em còn được rèn luyện hành vi,
thói quen, có thái độ đúng trong bảo vệ môi trường. Đồng thời các hoạt động đó

IV. Kết quả chung đạt được:
- Qua việc triển khai đồng bộ công tác giáo dục môi trường trong cả chương
trình chính khoá và chương trình ngoại khoá. Tích hợp, lồng ghép giáo dục môi
trường vào tất cả các môn học cốt lõi ở chương trình lớp 5, cùng với tổ chức các
hoạt động ngoài giờ lên lớp, tôi đã nhận thấy sự chuyển biến rất rõ về ý thức của
học sinh biểu hiện qua các hành vi như:
+ Học sinh biết vệ sinh cá nhân sạch sẽ, rửa tay đúng nơi quy định.

14


+ Ở nhà, các em đã biết dọn dẹp nhà cửa,rửa bát gọn gàng, ngăn nắp.

+ Biết giữ vệ sinh trường, lớp tốt và sử dụng khẩu trang khi quét trường, lớp.

15


+ Tích cực trong việc tham gia bảo vệ và chăm sóc cây xanh tại trường.

+ Có ý thức giữ gìn nhà vệ sinh chung, đi tiêu, đi tiểu đúng nơi quy định.
+ Không ăn quà vặt được bày bán không hợp vệ sinh, không ăn quả xanh,
không uống nước lã.
+ Lau sạch bàn ăn, xếp ghế của lớp ngay cạnh bàn ăn của lớp sau bữa sáng
bữa trưa và bữa chiều.

Ảnh minh họa: HS dọn vị trí của mình sau khi ăn xong.
16



toàn diện, chuẩn bị tốt cho việc thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
và hội nhập quốc tế.
Từ những vốn kinh nghiệm tích lũy tôi đã áp dụng dạy cho học sinh ở trường
Tiểu học, gópphần giáo dục trẻ thực hiện những việc tốt và hình thành những thói
quen tuy nhỏ, nhưng từ những việc nhỏ hàng ngày sẽ làm nền tảng hình thành nhân
cách cho trẻ sau này “ những chủ nhân tương lai của đất nước”.Với phương pháp
này tôi đã áp dụng thành công tại lớp 3A, có thể áp dụng được với tất cả các lớp
trong trường và trường bạn. Song trong quá trình nghiên cứu đề tài bản thân nhận
thấy một số hạn chế đó là: Vẫn còn một số phụ huynh chưa nắm được tầm quan
trọng của việc bảo vệ môi trường hoặc vì chiều con nên khi sinh hoạt tại gia đình,
hay những nơi công cộng không bắt trẻ vứt rác vào thùng rác, đúng nơi quy định
mà cho trẻ vứt rác bừa bãi. Để khắc phục hạn chế trên, vào đầu năm học tới bản
thân phải có kế hoạch tiếp xúc với phụ huynh tuyên truyền cho phụ huynh hiểu
18


được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường ngay từ bé. Từ đó thống nhất
phương pháp rèn nề nếp thói quen cho trẻ đạt hiệu quả cao nhất.
Trên đây là một số biện pháp tôi đã lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường
vào các hoạt động ngoài giờ cho học sinh, tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến
của các cấp lãnh đạo, của Ban giám hiệu và các bạn đồng nghiệp để tôi có thêm
kinh nghiệm trong việc trong việc giúp trẻ có những hành vi, thói quen tốt trong
việc có ý thức bảo vệ môi trường.
2. Đề nghị:
* Đối với Ủy ban nhân dân phường Hoàng Văn Thụ:
- Vận động, tuyên truyền các ban, ngành, đoàn thể và nhân dân có ý thức
bảo vệ môi trường, nhất là xử lý các chất thải vô cơ khó tiêu. Đặc biệt đối với các
cơ sở sản xuất, chế biến như: xưởng cưa xẻ gỗ, xưởng cơ khí, xưởng nhựa tái chế,
lò giết mổ gia cầm …và các hộ dân chung quanh khu vực trường.
- Tạo điều kiện thuận lợi để công chúng có thể dễ dàng tiếp cận các thông

2

3

những nơi không khí thiếu trong lành
được không?
Có cần phải tiết kiệm và giữ gìn nguồn
nước đang sử dụng hằng ngày không?
Trồng và bảo vệ cây xanh có phải là
việc làm góp phần bảo vệ môi trường
trong sạch hay không?
Chất thải từ các nhà máy có gây tác hại

4

cho môi trường sống của con người hay

5

không?
Những hành vi như đào bới khoáng
20

Không

Lưỡng
lự


sản, chặt phá rừng, săn bắt muôn thú



Phiếu khảo sát về hành vi bảo vệ môi trường:
Họ và tên: ..............................................................................................................
Muốn can
Hành động

Can ngăn Đồng tình

ngăn nhưng
ngại

Không có
phản ứng gì

Vứt rác ra đường
Phóng uế bừa bãi
Vẽ bậy lên tường nơi
công cộng.
Trồng cây
Diệt chuột, ruồi,
muỗi.
10. Tài liệu tham khảo:
1. Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD&ĐT "Về tăng cường công tác giáo dục bảo vệ
môi trường".
2. Nghị quyết số 41/NQ-TƯ Ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về tăng
cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước;

22