bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học vinh
***
Mai thị hà
thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy
tính tích cực của học sinh trong dạy học
lịch sử việt nam từ 1919 đến 1945
(lớp 12 - trờng thpt - Chơng trình chuẩn)
Luận văn thạc sỹ giáo dục học
Nghệ An - 2014
1
bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học vinh
***
Mai thị hà
thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy
tính tích cực của học sinh trong dạy học
lịch sử việt nam từ 1919 đến 1945
(lớp 12 - trờng thpt - Chơng trình chuẩn)
chuyên ngành: Lý luận và phơng pháp dạy học môn lịch sử
mã số: 60140111
Luận văn thạc sỹ giáo dục học
Ngời hớng dẫn khoa học
pgs.ts. Trần viết thụ
Nghệ An - 2014
Lời cảm ơn
Tôi xin chân thành cảm ơn đến thầy cô khoa Lịch sử, khoa sau đại học, Tr-
ờng Đại học Vinh, Trờng Đại học S phạm Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong
suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo ở Trờng THPT thị xã Cửa Lò, bạn
bè, đồng nghiệp và gia đình những ngời đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong

1.1. Lý luận về bài tập trong dạy học Lịch sử ở Trờng phổ thông 11
1.1.1. Khái niệm bài tập Lịch sử 12
1.1.2. Phân biệt câu hỏi, bài tập, bài tập nhận thức 13
1.1.3. Các loại bài tập trong dạy học Lịch sử 17
1.1.3.1 Cơ sở để phân loại bài tập 17
1.1.3.2 Các cách phân loại bài tập 18
1.2. Vai trò, ý nghĩa của bài tập trong dạy học Lịch sử ở Trờng THPT 23
1.2.1. Vai trò của bài tập đối với việc hình thành tri thức cho học sinh 23
1.2.2. Bài tập Lịch sử góp phần giáo dục t tởng, tình cảm, nhân cách
cho học sinh 26
1.2.3. Bài tập Lịch sử góp phần phát triển t duy học sinh 27
1.2.4. Bài tập lịch sử góp phần rèn luyện kỹ năng 29
1.3. Thực trạng sử dụng bài tập ở Trờng THPT 31
1.3.1. Đối với giáo viên 31
4
1.3.2 Đối với học sinh 32
Chơng 2. Hệ thống các bài tập trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến
1945 (Lớp 12 - Trờng THPT - Chơng trình chuẩn) 35
2.1. Những yêu cầu khi thiết kế bài tập lịch sử 35
2.2. Hệ thống các bài tập trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (Lớp
12 - Trờng THPT - Chơng trình chuẩn) 40
2.2.1. Nhóm các bài tập nhận biết lịch sử 40
2.2.2. Nhóm các bài tập nhận thức lịch sử 69
Chơng 3. Các biện pháp sử dụng bài tập theo hớng phát huy tính tích cực học
tập của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (Lớp 12 -
Trờng THPT - Chơng trình chuẩn) 73
3.1. Những yêu cầu khi sử dụng bài tập 73
3.2. Các biện pháp sử dụng bài tập trong dạy học lịch sử ở trờng THPT 77
3.2.1. Biện pháp sử dụng bài tập lịch sử trong bài học nội khóa 78
3.2.1.1 Sử dụng bài tập trong hình thành kiến thức mới 78

Phụ lục 1 2
Phụ lục 2 4
Phụ lục 3 6
Phụ lục 4 15
Phụ lục 5 23
Phụ lục 6 27
bảng danh mục những chữ viết tắt
CH Câu hỏi
BT Bài tập
GV Giáo viên
HS Học sinh
SGK Sách giáo khoa
THPT Trung học phổ thông
VD Ví dụ
6

Mở ĐầU
1. Lý do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế tri thức thì
giáo dục có một vị trí hết sức quan trọng. Báo cáo chính trị của Đại hội đại biểu
lần thứ IX đã định hớng về sự phát triển giáo dục đào tạo trong thời kỳ tới là:
Tiếp tục nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phơng pháp
dạy và học, hệ thống trờng lớp và hệ thống quản lý giáo dục, thực hiện chuẩn hoá,
hiện đại hoá, xã hội hoá. Phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ, sáng tạo của học
sinh, sinh viên để nâng cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề,
đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân. Thực hiện giáo dục cho mọi ngời và
cả nớc trở thành một xã hội học tập. [24,tr43]
Thế kỷ XXI sẽ cung cấp các phơng tiện để tiếp cận, tích luỹ và truyền thông
tin, do đó sẽ đặt ra cho giáo dục hai nhiệm vụ: Một mặt phải trang bị càng nhiều
và có hiệu quả cao cho ngời học các tri thức và kỹ năng sống, có thể phát triển phù

- Đối với giáo viên: Hình thức phổ biến nhất là sử dụng các câu hỏi có sẵn
trong sách giáo khoa, hoặc chỉ đa ra câu hỏi chứ cha đa ra cách thức sử dụng và
làm bài tập.
- Đối với học sinh: Chỉ biết học thuộc kiến thức ở sách giáo khoa hoặc vở
ghi mà cha thực sự hiểu bản chất của sự kiện hay hiện tợng lịch sử cũng nh cha
biết vận dụng kiến thức đó để làm bài tập lịch sử.
Nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến tình trạng này, chủ
yếu là do giáo viên và học sinh vẫn cha nhận thức, quan niệm chính xác, đầy đủ
rằng: Môn Lịch sử cũng có bài tập và việc biên soạn cũng nh sử dụng bài tập phải
theo một quy trình nhất định.
Bài tập lịch sử không phải là vấn đề mới, đã có khá nhiều công trình trong
và ngoài nớc đề cập và nghiên cứu đến vấn đề này. Tuy nhiên, những công trình đó
chỉ mang tính chất khái quát nhất và sự tiếp cận của giáo viên và học sinh đối với
vấn đề này còn rất khiêm tốn . Giáo viên nói chung đã bớc đầu nhận thức đợc vai
trò và ý nghĩa của việc sử dụng bài tập trong dạy học song vẫn cha sâu sắc, nên
vẫn cha sử dụng thờng xuyên và cha đem lại hiệu quả.
Qua quá trình điều tra s phạm, chúng tôi thấy: Lịch sử Việt Nam giai đoạn
từ năm 1919 đến năm 1945 là một giai đoạn lịch sử với nhiều sự kiện lớn, có vị trí
quan trọng đối với tiến trình lịch sử Việt Nam nhng việc giảng dạy khoá trình này
8
ở một số trờng THPT vẫn cha thực sự có hiệu quả. Để nâng cao chất lợng giảng
dạy khoá trình này, theo chúng tôi cần phải có rất nhiều biện pháp trong đó sử
dụng bài tập trong giảng dạy cũng là một phơng án có tính chất khả thi.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn và giải quyết đề tài
Thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (Lớp 12 - Trờng THPT - Chơng
trình chuẩn làm luận văn thạc sỹ của mình. Chúng tôi hy vọng đề xuất một số
biện pháp để xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học Lịch sử nói chung và dạy
học khoá trình này nói riêng, góp phần đổi mới phơng pháp dạy học và có thể áp
dụng vào thực tế để nâng cao chất lợng dạy học bộ môn.

việc học tập, bởi vì cho dù trình bày súc tích đến đâu đi chăng nữa, ngời giáo
viên cũng không thể làm sáng tỏ ngay tức khắc đợc mọi chi tiết muôn vẻ trong tài
liệu học tập. Chính vì lẽ đó mà giáo viên phải thờng xuyên củng cố một cách dần
dần, từ từ nhng vững chắc cho học sinh nắm vững kiến thức thông qua nhiều hình
thức khác nhau, trong đó bài tập đóng một vai trò vồ cùng quan trọng trong bài
học.
I.Ia lécne trong cuốn Bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử cũng đã đi
sâu trình bày về một lại bài tập đó là bài tập nhận thức và thông qua loại bài tập
này nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
N.G Đairi trong cuốn Chuẩn bị giờ học lịch sử nh thế nào? (NXB Giáo
dục, 1978) đã đa ra những biện pháp để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử theo h-
ớng pháp huy óc suy nghĩ độc lập và tính tích cực hoạt động nhận thức của học
sinh. Đồng thời tác giả cũng khẳng định rằng: sử dụng bài tập, đặc biệt là bài tập
logic, bài tập t duy trong dạy học lịch sử là biện pháp hữu ích nhất.
Ngoài những công trình khoa học có liên quan đến đề tài nh đã nêu trên thì
tôi còn đợc tiếp xúc với nhiều công trình nghiên cứu khác về Lý luận dạy học của
các nhà Giáo dục học nổi tiếng nh: Lý luận dạy học ở tr ờng phổ thông của
M.A.Đanhilốp và M.N.Xcatkin (chủ biên), N hững cơ sở lý luận dạy học, Tập 1,
2 do B.P Êxipop (chủ biên). Các tác giả của những công trình này cũng đã khẳng
định sự cần thiết phải nâng cao chất lợng dạy học của tất cả các môn học thông
qua bài tập và nêu những yêu cầu, và phơng pháp sử dụng bài tập có hiểu quả.
2.2. Tài liệu trong nớc
Từ những năm 60 của thế kỷ XX, các nhà khoa học, tâm lý học, giáo dục
học, sử học và các nhà nghiên cứu về phơng pháp dạy học lịch sử cũng đã có
nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Chẳng hạn, Thái Duy Tuyên trong
cuốn Ph ơng pháp và đổi mới phơng pháp , Đặng Thành Hng với cuốn D ạy học
hiện đại, Nguyễn Đình Chỉnh với cuốn V ấn đề đặt câu hỏi của giáo viên đứng
lớp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh đã để cập tới những vấn
đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua việc sử dụng câu hỏi và
các kỹ thuật sử dụng câu hỏi trong giờ học.

Tuy nhiên, các công trình nghiên trên chủ yếu trình bày quan điểm của
mình về sự cần thiết cũng nh vai trò của bài tập nhận thức và khẳng định tầm quan
trọng của bài tập trong dạy học cũng nh học tập môn Lịch sử. Cha có công trình
nào đi sâu và cụ thể vào những biện pháp thiết kế sử dụng bài tập nhằm phát huy
tính tích cực học tập của học sinh ở trờng THPT. Kết quả nghiên cứu của các nhà
11
khoa học đi trớc đã đợc chúng tôi tham khảo, kế thừa trong việc giải quyết các
nhiệm vụ của đề tài này.
3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tợng nghiên cứu
Đối tợng nghiên cứu của đề tài này là quá trình thiết kế và sử dụng bài tập
nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai
đoạn từ 1919 đến 1945 (lớp 12 - trờng THPT - Chơng trình chuẩn).
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài giới hạn việc tìm hiểu những vấn đề liên quan đến việc hình thành kỹ
năng thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (lớp 12 - trờng THPT - Chơng trình
chuẩn).
Để xác nhận chứng minh tính khả thi của những biện pháp đa ra, chúng tôi
tiếp tục tiến hành điều tra, thực nghiệm sự phạm qua một số bài học cụ thể tại lớp
12 trờng THPT Cửa Lò, kết hợp với tìm hiểu, quan sát, tham khảo ý kiến, thu thập
thông tin ở các trờng THPT lân cận khác.
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học nói chung và thực tiễn trong việc dạy
học lịch sử ở trờng THPT, luận văn tập trung vào khẳng định quan niệm đúng đắn,
khoa học về sự cần thiết trong việc thiết kế và sử dụng bài tập trong dạy học lịch
sử nhằm phát huy tính tích cực của học sinh góp phần nâng cao chất lợng và khắc
phục hạn chế trong việc dạy - học bộ môn Lịch sử ở các trờng THPT.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

thiết kế và sử dụng các dạng bài tập. Tiến hành thực nghiệm ở một số trờng THPT,
đối chiếu với lý luận để rút ra kết luận khoa học và xác định tính khả thi của đề
tài.
- Phơng pháp toán học thống kê: Tập hợp, xử lý các số liệu thu đợc qua điều
tra, thực nghiệm bằng cách lập bảng tính các tham số đặc trng. Trên cơ sở đó, so
sánh các giá trị thu đợc giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng để đánh giá hiệu
quả các hình thức, biện pháp dạy học, có thiết kế và sử dụng bài tập nhằm phát
huy tính tích cực của học sinh ở trờng THPT.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế và sử dụng bài tập lịch sử một cách hợp lý theo đúng nguyên
tắc, quy trình, hình thức, biện pháp đã đề xuất sẽ phát huy tính tích cực của học
sinh, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trờng THPT.
7. Đóng góp của luận văn
Thực hiện đề tài này, chúng tôi hy vọng có những đóng góp sau đây:
- Khẳng định vai trò, ý nghĩa của bài tập trong việc nâng cao hiệu quả dạy
học lịch sử nói chung, phát huy tính tích cực học tập của học sinh nói riêng.
13
- Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của việc rèn luyện kỹ năng qua dạy
học bộ môn.
- Đề xuất một số biện pháp s phạm hình thành kỹ năng giải bài tập cho học
sinh trong dạy học phần lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung
chính của luận văn đợc trình bày trong 3 chơng.
Chơng 1: Bài tập trong dạy học lịch sử ở trờng THPT: Lý luận và thực tiễn
Chơng 2: Hệ thống các bài tập trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945
(lớp 12 - trờng THPT - Chơng trình chuẩn).
Chơng 3: Các biện pháp sử dụng bài tập theo hớng phát huy tính tích cực học tập
của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 (lớp 12 - trờng
THPT - Chơng trình chuẩn)

Do thấy đợc vai trò quan trọng của bài tập trong dạy học nói chung và dạy
học lịch sử nói riêng nên có rất nhiều công trình của các nhà khoa học trong và
ngoài nớc đề cập và nghiên cứu đến vấn đề này. Tất nhiên trong các công trình ấy,
bên cạnh những điểm thống nhất còn có các quan điểm khác nhau về bài tập, bài
tập nhận thức. Định nghĩa chung nhất, thuật ngữ bài tập trong tiếng Anh là
Exercise; tiếng Pháp là Exercie: dùng để chỉ hoạt động nhằm rèn luyện thể chất và
tinh thần (trí tuệ) nh bài tập thể dục, bài tập xớng âm.
Mun hiu c khỏi nim bi tp lch s thỡ trc tiờn chỳng ta phi
lm rừ khỏi nim bi tp l gỡ. Theo T in Ting Vit thut ng
bi tp cú ngha l bi ra cho hc sinh lm vn dng nhng iu ó
hc. Vớ d: Bi tp i s; ra bi tp; lm bi tp lp
Theo Giỏo s Nguyn Ngc Quang, khi xem xột khỏi nim bi tp ta
khụng th tỏch ri nú vi ngi lm bi tp. Bi tp ch cú th l bi tp khi nú
tr thnh i tng hot ng ca mt ch th, ngha l cú mt ngi no ú, cú
nhu cu chn nú lm i tng hot ng, mong mun gii bi tp tc l cú mt
ngi gii. Tỏc gi Trn Quc Tun trong lun ỏn tin s Bi tp trong dy
hc lch s trng ph thụng đã xây dựng sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập nh sau:
15
Hệ bài tập
Bài tập
Những điều kiện
Những yêu cầu
Ng ời giải
Phép giải
Ph ơng tiện giải
Trên cơ sở đó trong luận án của mình, TS Trần Quốc Tuấn đã đa ra quan
niệm về bài tập nh sau: Bi tp l mt h thng thụng tin xỏc nh bao gm
nhng iu kin v nhng yờu cu c a ra trong quỏ trỡnh dy hc, ũi hi
ngi hc mt li gii ỏp, m li gii ỏp ny v ton b hoc tng phn khụng
trng thỏi cú sn ca ngi gii ti thi im m bi tp c a ra

Đầu tiên là phân biệt giữa hai khái niệm: câu hỏi và bài tập.
Câu hỏi là thuật ngữ dùng để chỉ việc nêu vấn đề trong nói hoặc viết, đòi
hỏi cần có cách giải quyết. Câu hỏi đợc sử dụng một cách phổ biến trong cuộc
sống cũng nh trong dạy học, vì hỏi đáp là ánh sáng của việc học, trẻ em lớn lên
không thể thiếu hình thức dạy học này. Tuy nhiên, câu hỏi trong cuộc sống
không hoàn toàn giống với câu hỏi trong dạy học. Trong cuộc sống, khi muốn hỏi
ai điều gì đó thì ngời hỏi cha biết hoặc biết cha rõ ràng. Nhng câu hỏi giáo viên đa
ra trong dạy học là vấn đề mà giáo viên đã biết và học sinh đã học.Và trên cơ sở
những đơn vị kiến thức đó mà trả lời một cách thông minh, sáng tạo. Do đó, câu
hỏi trong dạy học bao giờ cũng mang yếu tố mở, mang yếu tố nhận biết, khám
phá hoặc khám phá lại dới dạng một thông tin khác bằng cách cho học sinh tìm ra
các mối quan hệ, mối liên hệ, các quy tắc, con đờng để tạo ra một câu trả lời hay
một cách giải quyết mới[7.tr5].
Nh vậy câu hỏi và bài tập vừa có những điểm giống nhau vừa có những
điểm khác nhau:
Về mặt chức năng dạy học: Câu hỏi và bài tập đều là phơng tiện tổ chức
hoạt động nhận thức và kiểm tra đánh giá kết quả nhận thức, rèn luyện kỹ năng,
kỹ xảo cho học sinh. Bản thân chúng đều chứa đựng yêu cầu, thu hút sự chú ý,
động viên kiến thức đã có, kích thích hoạt động trí tuệ, gây hứng thú, định hớng
cho học sinh những nội dung chính cần nắm khi nghiên cứu bài học lịch sử.
Về mặt cấu trúc: Câu hỏi và bài tập có sự khác nhau: Câu hỏi chỉ nêu yêu
cầu hoặc nhiệm vụ học sinh cần phải trả lời còn bài tập vừa có dữ liệu (điều kiện)
vừa có yêu cầu (câu hỏi).
Từ cấu trúc đó, cách giải quyết bài tập và câu hỏi cũng có sự khác nhau:
17
Để trả lời câu hỏi, học sinh chỉ cần nhớ kiến thức đã biết hoặc giáo viên nêu
câu hỏi mà câu trả lời đòi hỏi học sinh phải chứng minh nhng sự chứng minh này
đã đợc thông báo rồi. Bài tập chỉ đợc giải quyết bằng toàn bộ những thao tác
phán đoán về trí tuệ và thực tiễn có tính chất trung gian giữa câu hỏi và câu trả lời
của bài tập [63.tr86]. Bài tập nào cũng yêu cầu học sinh phải có kiến thức hoặc

mục đích đề ra, thì đó gọi là bài tập. Nếu những câu hỏi khi trả lời không chỉ yêu
cầu tái hiện, nhớ lại kiến thức một cách đơn thuần mà nhằm hình thành kiến thức
mới với chất lợng mới bằng các thao tác t duy phức tạp thì trở thành bài tập nhận
thức. Tất nhiên, sự phân biệt giữa câu hỏi, bài tập, bài tập nhận thức chỉ mang tính
chất tơng đối. Trong quá trình dạy học tuỳ theo từng trờng hợp cụ thể, yêu cầu cụ
thể, đối tợng cụ thể và nghệ thuật của giáo viên mà có sự chuyển hoá giữa các
khái niệm.
Tuy vy, mun hon thnh tt cỏc bi tp nhn thc, bi tp nờu vn , cn
to ra mt trng thỏi tõm lý c ỏo ca chng ngi nhn thc, xut hin mõu
thun ni tõm, cú nhu cu gii quyt mõu thun ú khụng phi bng tỏi hin, bt
chc m bng s tỡm tũi, sỏng to, tớch cc y hng phn. Khi hon thnh
nhim v ca BT nhn thc l lỳc m cỏc hc viờn ó t c mt phn v kin
thc phng phỏp suy lun, phng phỏp nghiờn cu v c nin vui sng ca s
tỡm tũi
S phõn loi núi trờn gia cõu hi, bi tp, bi tp lch s v bi tp
nhn thc cng ch mang tớnh cht tng i. S chuyn húa gia cỏc khỏi nim
ny ch yu l do hai iu kin ú l: S khỏc nhau v trỡnh , nng lc gia cỏc
lp hc, cp hc v tựy thuc vo hon cnh, thi im a ra cỏc cõu hi, bi
tp, bi tp nhn thc. Cựng mt cõu hi, nhng nu a ra ngay u gi hc
nhm nh hng cho hc sinh nhng ni dung chớnh cn nm cho bi hc mi,
ng thi cng thu hỳt s chỳ ý, huy ng nhng kin thc ó hc ca cỏc em, v
kớch thớch hot ng trớ tu hng thỳ cho hc viờn vi vn nghiờn s cu thỡ
c coi l bi tp nhn thc. Ngc li, nu t cõu hi ú sau khi hon thnh
mt tit hc, mt bi ging thỡ nú khụng cũn l nhim v ca mt bi tp nhn
thc na m ch l cõu hi cng c, rốn luyn.
1.1.3. Các loại bài tập trong dạy học lịch sử
1.1.3.1.C s phõn loi bi tp
Bi tp lch s c xõy dng trờn c s mt s kin quan trng, mt s bi
hc, mt chng hay c mt quỏ trỡnh hc tp. Nú khi dy t duy, trớ tu ca hc
19

mi, bi tp cng c, h thng kin thc c, bi tp kim tra, ỏnh giỏ kt qu hc
tp ca hc sinh, bi tp thc hnh.
- Da vo mc nhn thc ca hc sinh cú: bi tp tỏi hin, bi tp nhn
thc, bi tp yờu cu phõn tớch, tng hp
- Da vo ni dung dy hc lch s cú: bi tp xỏc nh khụng gian, thi gian
xy ra s kin lch s, bi tp xỏc nh bn cht ca s kin lch s, bi tp nờu
lờn mi quan h gia cỏc s kin, hin tng lch s, bi tp tỡm hiu nguyờn
nhõn, kt qu, bi hc lch s
1.1.3.2. Cỏc cỏch phõn loi bi tp
Trên cơ sở nhận thức về bản chất bài tập lịch sử, chúng tôi tiến hành phân
loại. Việc phân loại bài tập nói chung và bài tập lịch sử nói riêng có vai trò rất
quan trọng vì nó giúp chúng ta hiểu đợc vị trí, tác dụng cụ thể của từng loại bài tập
để từ đó có cách sử dụng hiệu quả nhất. Cũng bởi vì thế, trong các tài liệu giáo
dục và dạy học, khi nghiên cứu về bài tập thì việc phân loại bài tập lịch sử cũng rất
đợc chú ý. Tuy nhiên do dựa trên nhng tiêu chí khác nhau nh: dựa trên chính bản
thân bài tập, bản thân ngời giải hay có thể dựa trên chức năng lĩnh hội và vận dụng
tri thức kỹ năng, kỹ xảo của học sinh, nên có nhiều cách phân loại khác nhau.
Các nhà giáo dục lịch sử trên cơ sở lí luận chung đó cũng đã có những cách
phân loại khác nhau.
GS.TS. Phan Ngọc Liên đã đa ra 4 loại bài tập lịch sử:
+ Bài tập nhận thức lịch sử.
+ Bài tập rèn luyện.
+ Bài tập thực hành
+ Bài tập trắc nghiệm
GS.TS. Nguyễn Thị Côi cũng chia bài tập lịch sử thành bốn loại:
+ Bài tập nhận thức
+ Bài tập thực hành
+ Bài tập trắc nghiệm
+ Bài tập vận dụng
PGS.TS Trịnh Đình Tùng chia bài tập lịch sử thành ba loại:

kiện học tập lịch sử ở THPT. Nhóm bài tập nhận thức bao gồm:
Một là: Bài tập xác định đặc trng, bản chất của sự kiện, hiện tợng lịch sử
gồm:
- Bài tập hình thành khả năng xác định bản chất của sự kiện, hiện tợng lịch
sử (tiến bộ, phản động, bản chất giai cấp).
- Bài tập nêu mối quan hệ nhân quả giữa các sự kiện lịch sử nhằm góp phần
phát triển ở học sinh khả năng phân tích, tổng hợp để tìm ra nguyên nhân, ý nghĩa
22
của sự kiện, hiện tợng lịch sử, phát hiện ra mối quan hệ tơng tác lịch sử để nhìn rõ
bản chất lịch sử của chúng.
- Bài tập xác định bản chất của sự kiện, hiện tợng mới trên cơ sở sự kiện,
hiện tợng khác nhằm khêu gợi hứng thú tìm kiếm kiến thức trên cơ sở kiến thức cũ
cho học sinh.
- Bài tập nêu lên tính kế thừa giữa các sự kiện, giai đoạn, thời kì lịch sử để
giúp học sinh hiểu rõ quá trình phát triển liên tục, thống nhất và tính đa dạng,
phong phú của lịch sử.
- Bài tập tìm hiểu khuynh hớng phát triển của một sự kiện, một thời đại hay
một xã hội nói chung giúp học sinh nắm bắt đợc phơng pháp t duy biện chứng để
đoán định sự phát triển tơng lai trên cơ sở hiểu rõ quá khứ và hiện tại.
- Bài tập xác định mức độ tiến bộ của sự kiện lịch sử
- Bài tập so sánh để rút ra cái chung, cái riêng, giống và khác nhau, tiêu
biểu và đặc thù của sự kiện hay thời kì lịch sử.
- Bài tập tìm hiểu ý nghĩa của sự kiện, rút ra bài học kinh nghiệm của quá
khứ lịch sử đối với ngày nay
- Bài tập xác định mục đích của một sự kiện ở một giai đoạn, thời kì lịch sử.
Hai là: Bài tập yêu cầu học sinh phân tích, lí giải, nhận xét nhằm hình thành
hoạt động đánh giá cho học sinh gồm:
- Đánh giá về sự kiện lịch sử bao gồm việc phân tích, nhận xét nội dung, ý
nghĩa, bài học kinh nghịêm của các sự kiện.
- Đánh giá về hoạt động sản xuất, vận dụng khoa học, kỹ thuật.

Thứ hai, bài tập đặt ra để lí giải một vấn đề đã đợc xác định hoặc bình luận
chứng minh câu nói nổi tiếng của nhân vật lịch sử bằng những quan điểm, bằng sự
kiện.
Thứ ba, bài tập yêu cầu trình bày, so sánh các sự kiện lịch sử cùng loại, xảy
ra ở các thời đại khác nhau để rút ra kết luận
Tất cả các loại b i tập nêu trên đều dựa vào nội dung ch ơng trình sách giáo
khoa hiện hành, phù hợp với yêu cầu học tập, trình độ học sinh. Tùy theo nội dung
của bài học, chơng trình, yêu cầu, trình độ và điều kiện học tập cụ thể mà tiến
hành nội dung bài tập sao cho phù hợp. Việc đa b i tập lịch sử vào trong dạy học
lịch sử ở các trờng THPT là yêu cầu cấp thiết bởi b i tập đ ã mở ra những khả năng
rộng lớn nhất trong lĩnh vực phát triển t duy của học sinh và vạch ra bản chất của
hiện tợng. Và mỗi b i tập có những tính chất đặc biệt của tác động logic và tác
động tâm lí đối với học sinh, có ảnh hởng đặc biệt đối việc lĩnh hội kiến thức và sự
phát triển năng lực của các em. Dĩ nhiên, nó đòi hỏi phải đổi mới về nhận thức,rèn
luyện kỹ năng, thao tác s phạm, đấu tranh xóa bỏ thói quen cũ trong giảng dạy
cũng nh trong kiểm tra đánh giá, góp phần phát huy tính tích cực của học sinh và
nâng cao hơn nữa chất lợng giảng dạy bộ môn Lịch sử ở các trờng THPT.
24
Nh vậy, qua việc phân loại bài tập lịch sử ta thấy: Bài tập lịch sử không phải
và không thể hiểu đồng nhất với câu hỏi trong sách giáo khoa mà rất đa dạng,
phong phú với những mức độ khác nhau và đợc sử dụng vào các khâu khác nhau
trong quá trình dạy học để phù hợp với mục đích, yêu cầu, đối tợng khác nhau. Tất
nhiên, sự phân loại này chỉ mang tính chất tơng đối vì các bài tập này vừa có sự bổ
sung vừa có thể chuyển hoá, thay thế cho nhau nhằm hình thành kiến thức, phát
triển t duy, kiểm tra đánh giá đợc linh hoạt, hiệu quả góp phần nâng cao chất lợng
dạy và học ở trờng phổ thông.
1.2. Vai trò, ý nghĩa của bài tập trong dạy học Lịch sử ở trờng THPT
1.2.1. Vai trò của bài tập đối với việc hình thành tri thức cho học sinh
Tri thức lịch sử là kết quả của quá trình nhận thức về hiện thực lịch sử dựa
trên cơ sở nghiên cứu các sự kiện riêng rẽ, ở các lĩnh vực khác nhau nhằm tìm ra