Lời cảm ơn!

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, cán bộ khoa
Ngữ Văn Trờng Đại học s phạm Hà Nội 2, Viện Văn học Việt
Nam đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Đặc biệt, xin cảm ơn Phó giáo s - Tiến sỹ Phan Trọng Thởng -
ngời đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Xin gửi tới quý thầy cô trong hội đồng giám khảo lời biết ơn sâu
sắc.
Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Sở GD - ĐT Vĩnh Phúc,
Phòng giáo dục thị xã Phúc Yên, Trờng trung học cơ sở Tiền Châu
nơi tôi công tác đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi đợc học tập và
nghiên cứu.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời biết ơn tới những ngời thân yêu trong
gia đình và bạn bè đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học.

Tác giả
Mục lục

Mở đầu 1
1. Lý do chọn đề tài
1

3.1.Ngôn ngữ mang nhãn quan hiện thực đời thờng 83
3.2.Sử dụng đan xen các lớp từ vựng thuộc nhiều phong cách 90
3.3.Ngôn ngữ tăng cờng tính tốc độ, thông tin, câu văn ngắn ngủi, dồn

dập 95
3.4. Yếu tố thơ 99
Kết luận 107

Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Trong suốt thập niên 60 của thế kỉ XX thuật ngữ hậu hiện đại
(postmordernity) đợc giới văn nghệ sĩ châu Âu rất quan tâm nh:
Rauschenberg, Cage, Burroughgs, BathelmeHọ dùng khái niệm này để chỉ
khuynh hớng nghệ thuật muốn vợt qua những phạm vi, giới hạn của chủ
nghĩa hiện đại. Khuynh hớng nghệ thuật này từng bớc tạo ảnh hởng rộng

ông lại đợc giới điện ảnh chú ý. Truyện ngắn Tớng về hu đã đợc chuyển
thể thành phim, và gần đây nhất, truyện ngắn Sang sông cũng đang đợc các
nghệ sĩ dàn dựng trên sân khấu. Điều đó đã minh chứng rằng truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp có một ma lực ghê gớm.
Chính những sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp đã tạo ra một bớc đột
phá làm ta thay đổi hẳn nhịp rung cảm của ta. Quan niệm thẩm mĩ trong văn
chơng từ khi có truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp nay đã khác. Sự thật -
cái Chân không còn đợc xem xét dới góc độ nh ảnh thật từ cuộc sống mà
nó đợc khúc xạ qua lăng kính chủ quan của ngời nghệ sĩ dới nhiều dáng
vẻ. Nó khiến ta hoài nghi vào tất cả những gì có sẵn, ổn định. Nó khuyến
khích chúng ta chấp nhận những cái khác biệt. Nó thừa nhận cái bất toàn của
thế giới, không có gì là hoàn hảo tuyệt đối. Nó cho rằng cuộc sống này là bất
an, bất trắc. Nó vận động, đổ vỡ, hỗn độn, gây hoang mang, bất tín nơi ngời
đọcTóm lại, tất cả những gì mà trớc kia ngời ta coi là khuôn thớc mẫu
mực, là thành trì vững chãi thì nay đã bị phá tan hoang. Ngời đọc không thể
đọc theo cách đọc cũ, cảm nhận theo lối cũ. Bởi lẽ quan niệm của ngời cầm
bút nay đã khác. Ngay cả ngôn ngữ cũng tỏ ra bất ổn. Có lẽ chính vì những lý
do này mà dẫn đến những thái độ, những tình cảm trái ngợc nhau nơi ngời
đọc về các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp. Thế nên, trên văn đàn Việt Nam
cha bao giờ mà số lợng các bài nghiên cứu, phê bình lại nhiều hơn cả số
lợng các sáng tác( Nguyễn Huy Thiệp sáng tác khoảng trên 50 truyện ngắn
nhng theo nguồn thống kê của Phạm Xuân Nguyên thì có khoảng trên 70 bài
nghiên cứu, phê bình về tác phẩm của ông). D luận quan tâm đến sáng tác
của ông rất nhiều. Mỗi ngời có một cách đọc, cách hiểu khác nhau. Ai đúng?
Ai sai? Điều này đến giờ còn cha ngã ngũ. Thế là từ phơng diện tác phẩm
văn học, sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp đã giúp lý luận phê bình văn học
nớc nhà tiến lên một bớc mới, tiếp cận một lý thuyết văn học quan trọng
của nhân loại cuối thế kỉ XX: lý thuyết đọc [34, tr.6].
Việc chọn đề tài Nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp vì thế
theo chúng tôi rất có ý nghĩa, đặc biệt là trên phơng diện minh định giá trị

mở đờng cho chúng tôi bớc vào thế giới bí ẩn của các truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp:
Trên phơng diện ngôn ngữ nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp,
rất nhiều ý kiến đánh giá cao đóng góp mới mẻ của ông cho kỹ thuật tự sự
nớc nhà:
- Khi bàn về tính nghệ thuật trong Tớng về hu, Trần Đạo giãi bày:
Đọc Tớng về hu, lần thứ ba vẫn thấy khó chịu (). Rồi cứ băn khoăn,
không sao ngủ đợc. Đủ thấy giá trị của truyện ngắn này là ở lối hành văn [
34, tr.42]. Ông chỉ ra thành công của tác phẩm này là việc tác giả dùng nhiều
thủ pháp nghệ thuật đặc biệt: Trong truyện có nhiều lời phát biểu nhng hầu
nh không có đối thoại. Chỉ có những lời tuyên bố song song đơn độc (). Kỹ
thuật trình bày cũng đợc vận dụng để bóp nghẹt đối thoại, không tách rời
những lời đối thoại, không xuống hàng, kéo gạch để làm nổi bật sự hiện diện
của các đối tợng với lời kể [ 34, tr.45]. Đó là điểm đặc sắc của ngôn ngữ
đối thoại không chỉ trong Tớng về hu mà còn xuất hiện trong rất nhiều
truyện ngắn khác của Nguyễn Huy Thiệp.
- Còn Nguyễn Thị Hơng trong bài viết của mình đã liệt kê: Truyện
Tớng về hu chỉ khoảng 600 câu nhng bị xé lẻ đến 15 chơng khúc và
trong mỗi chơng khúc lại còn tiếp tục bị xé vụn (). Số lợng lời thoại trong
Tớng về hu chiếm 1/3 truyện () Nguyễn Huy Thiệp đi ngợc truyền
thống, để câu kể và câu thoại lẫn nhau [ 34, tr.52- 53].
- Tác giả Diệp Minh Tuyền lại ấn tợng với truyện Nguyễn Huy Thiệp
ở cách nhà văn sử dụng ngôn ngữ: Ngôn ngữ Nguyễn Huy Thiệp là thứ ngôn
ngữ Việt Nam chính xác, trong sáng, tinh tế, giàu hình tợng, đầy cá tính. Nó
có nhiều lớp từ khác nhau: một lớp từ dân dã, đồng quê mà không quê mùa,
một lớp từ đầy tính thị dân của Hà Nội đơng đại, một lớp từ khác nữa lại
phảng phất không khí cổ xa. ở Nguyễn Huy Thiệp tính cách nào thì ngôn
ngữ ấy [ 34, tr.401- 402].
- Sự cách tân đầy tinh tế và biến hóa lạ thờng trong ngôn ngữ văn xuôi
Nguyễn Huy Thiệp đã để lại ấn tợng mạnh mẽ tronng lòng một độc giả nớc

thơng sử dụng là ảo và thực, và một loại trung gian: nửa ảo, nửa thực: Trong
truyện Nguyễn Huy Thiệp cái thực luôn đi kèm cái ảo, tạo ra sự đối lập: thực
đến rợn ngời và ảo đến bàng hoàng kinh dị (Tâm hồn mẹ, Chảy đi sông ơi,
Con gái thủy thần, Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết). Cấu trúc nghệ thuật
trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp dựa trên hai mảng thực và ảo, theo tỷ lệ
phân phối không đồng đều, xen kẽ nhau, chuyển hóa đột ngột, bất ngờ, nhiều ý
nghĩa [34, tr.95 - 96].
- Bàn về cái ma lực trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, nhà nghiên
cứu văn học Đông La có một phát hiện khá thú vị. Trong bài viết của mình,
ông đã chỉ ra trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp Kết cấu giống nh kết
cấu của tiểu thuyết, nó lỏng lẻo nh chính cái lỏng lẻo của cuộc sống. Chúng
phản ảnh đợc cái không khí của thời đại này: sôi động, nhiều thông tin, đồng
hiện đan xen nhau [34, tr.138].
Hai nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Mai và Trơng Hồng Quang xem xét
kết cấu của Vàng lửa và tìm ra ba mệnh đề trong mạch kể của ngời kể
chuyện từ đó tìm ra ba cách kết thúc cho truyện. Còn có rất nhiều ý kiến khác
quan tâm về kết cấu, kết thúccủa bộ ba truyện ngắn lịch sử Kiếm sắc, Vàng
lửa, Phẩm tiết
Khi nghiên cứu Cấu tứ tự sự của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp,
Thạc sỹ Nguyễn Văn Tùng tổng kết thấy có ba kiểu cấu tứ quen thuộc trong
truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, đó là:
1.Tội ác và trừng phạt.
2. Những con ngời từng săn đuổi bao điều phù du.
3. Con ngời với tâm trạng Sao tôi cứ nh lạc loài.
Và khi kết thúc chuyên luận, tác giả đa ra lời bàn để ngời đọc cùng
suy ngẫm: Việc tìm hiểu cấu tứ tự sự của truyện ngắn nói riêng và thể loại tự
sự nói chung có thể mở ra cho ngời đọc một hớng tiếp cận t tởng nghệ
thuật của nhà văn, tạo một cơ sở chắc chắn giúp ngời nghiên cứu định giá
khá chính xác về giá trị của tác phẩm, đóng góp của nhà văn đối với nền văn
học. Chúng tôi thiết nghĩ đây đây cũng là một gợi ý khá thú vị để bạn đọc

Mục đích của luận văn với đề tài trên, bản thân chúng tôi không có
tham vọng bàn đến những vấn đề quá rộng lớn, mà chỉ dừng ở mức độ nhất
định, phạm vi nhất định trong khuôn khổ luận văn tốt nghiệp thạc sĩ:
- Xác định những nét đặc trng và đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện
ngắn của Nguyễn Huy Thiệp.
- Tìm hiểu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp từ góc nhìn
của lí thuyết tự sự học: cốt truyện, kết cấu, ngôn ngữ.
- Xác định xem trình độ tổ chức văn bản nghệ thuật và cách thức lựa
chọn, thể hiện ngôn ngữ của tác giả có gì đặc biệt, mới mẻ.
- Xác định xem các sáng tác truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đã
cống hiến những gì về phơng diện nghệ thuật sáng tác và sự tiếp nhận văn
bản nghệ thuật.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Tập trung khai thác, nghiên cứu xem những sáng tác truyện ngắn của
Nguyễn Huy Thiệp có những nét đặc trng, đặc sắc nào về nghệ thuật tổ chức
cốt truyện, tổ chức kết cấu và phơng thức sử dụng ngôn ngữ đặc sắc làm nên
phong cách Nguyễn Huy Thiệp. Trên cơ sở đó để thấy đợc những đóng góp
lớn lao, mới mẻ của Nguyễn Huy Thiệp cho nền văn học nớc nhà.
4. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tợng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp trên
các khía cạnh cơ bản nhất sau: cốt truyện, kết cấu, ngôn ngữ
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu các truyện ngắn của Nguyễn
Huy Thiệp in trong Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp (Nhà xuất
bản Hội nhà văn - 2005).
5. Phơng pháp nghiên cứu
Thực hiện luận văn này chúng tôi sẽ vận dụng một số phơng pháp
nghiên cứu cơ bản sau:
5.1. Phơng pháp phân tích tổng hợp.

Cốt truyện là một thành phần rất quan trọng đối với thể loại tự sự và
kịch. Nó là yếu tố đặc trng của hai thể loại văn học này. Có nhà nghiên cứu
đã cho rằng cốt truyện là cửa ải gian khó của nhà văn, nó là nguyên nhân
chung dẫn đến sự bế tắc của họ trong quá trình triển khai tác phẩm. Nếu nh
nhân vật, chủ đề, bối cảnh, đối thoại tuôn trào từ trong đầu nhà văn một cách
nhẹ nhàng thì cốt truyện lại là nơi khiến dòng chữ bị tắc ngẽn. Vì thế, các nhà
văn khi cầm bút luôn có ý thức sáng tạo, làm mới cốt truyện để có thể bộc lộ
một cách hiệu quả nhất quan niệm của mình về cuộc sống, về con ngời để lôi
cuốn ngời đọc. Chính điều này đã chi phối quan niệm của nhà văn về cốt
truyện. Và nh thế, cốt truyện có cả một quá trình lịch sử lâu dài mà tiến trình
của nó ta có thể tạm coi từ thời cổ đại cho đến ngày nay.
1.1.1. Quan niệm truyền thống
Ngời ta thờng nhắc tới quan niệm khởi nguyên từ thời cổ đại mà
Arixtôt đề xớng về cốt truyện. Trong công trình Nghệ thuật thi ca nổi
tiếng của mình ông cho rằng: Cốt truyện là một hệ thống các sự kiện, xung
đột hoặc sự phát triển các sự kiện ấy theo trình tự tự nhiện của thời gian [1,
tr. 32]. Ông còn cho rằng cốt truyện là cơ sở, là linh hồn của bi kịch, sau đó
mới đến các tính cách. Bi kịch bắt chớc hành động, và vì vậy nó phải bắt
chớc những con ngời đang hành động () Nhà thơ phải là ngời sáng tạo
cốt truyện hơn là ngời sáng tạo cách luật, sở dĩ anh ta là nhà thơ vì anh ta
biết bắt chớc lại là hành động [1, tr.59]. Ông chia cốt truyện ra làm ba
phần: đầu, giữa, kết. Phần đầu giới thiệu hành động chính theo cách nào đó để
ngời đọc háo hức chờ đợi diễn biến tiếp theo. Phần giữa kết thúc sự kiện
trớc đó và gợi dẫn sự kiện tiếp theo. Phần kết tiếp nối những gì đã xảy ra,
không gợi dẫn điều sắp đến và tạo ra cái kết nhằm thỏa mãn nhu cầu khám
phá nghệ thuật của ngời đọc. Quan niệm của Arixtôt về cốt truyện tuy còn sơ
lợc nhng đó lại là những tiền đề đặt nền móng cho các nhà nghiện cứu sau
này xây dựng lý thuyết cốt truyện.
Thực vậy, các nhà văn Nga nh: E.Dobin, Vikoginov, M.Gorki,
A.N.Veselovskyđã có những công trình nghiên cứu về vấn đề này. Tôi xin

linh hoạt. Trong tâm thức của họ, sáng tác truyện chính là sáng tác cốt truyện,
ngời đọc cũng là ngời thởng thức cốt truyện. Nhà văn cha thể sáng tác
đợc nếu nh cha chuẩn bị kĩ lỡng cho mình một cốt truyện hoàn hảo. Theo
họ, quá trình xây dựng một cốt truyện là một quá trình lao động phức tạp và
gian khổ. Timofeev có nhận xét về quá trình xây dựng cốt truyện của Tônxtôi
nh sau:
Tất cả các cốt truyện của Tônxtôi đều đợc thai nghén nhiều năm và
mỗi cốt truyện đều có lai lịch phức tạp và một số phận riêng của nó. Tônxtôi
lo lắng về các cốt truyện, giận dỗi với chúng nh với ngời sống vậy, đôi khi
ông chán , mệt mỏi về chúng vì sự vật lộn với tài liệu và ngôn từ để không
ngừng hòan thiện từng cốt truyện, từng tác phẩm. Tronng đầu óc thiên tài của
ông, trong các phòng thí nghiệm tuyệt vời ấy, bao giờ cũng có những cốt
truyện luôn luôn sống và vật chọi với nhau, làm cho ông phải lần lợt chú ý
đến chúng lúc nhiều hơn, lúc ít hơn.
ở ta, hơn một lần nhà văn Tô Hoài đã đa ra ý kiến bàn về cốt truyện.
Theo ông, một sáng tác mà ta có thể thêm vào hoặc bớt ra bao nhiêu cũng
đợc là một sáng tác hỏng. Vì không thể kiểm tra chặt chẽ đợc khi vị trí của
nhân vật đã phải rút xuống hàng dới của cốt truyện, chỉ có nhân vật mới
kiểm tra đợc cốt truyện, nhân vật mới có quyền phân phối ý chính, ý phụ.
Nh vậy, theo quan niệm chung của thời hiện đại, nhà văn của ta cũng
nh các nhà văn trên thế giới luôn quan tâm đến cốt truyện. Theo họ, trong
quá trình xây dựng cốt truyện nhà văn phải luôn nỗ lực không ngừng để xây
dựng đợc những cốt truyện chân thực và hấp dẫn, đồng thời thể hiện đợc
chiều sâu tâm lý của nhân vật. Ngay cả những bậc thầy truyện ngắn hiện đại
trên thế giới nh Anton Chekhov, G. Môpatxăng, O.Henrycũng không thoát
khỏi sự trói buộc của những quan niệm truyền thống ấy. Mặc dầu ta thấy họ
đã cố gắng rất nhiều để lu lại cho đời những viên ngọc sáng đầy tính nghệ
thuật. Nh O. Henry chẳng hạn. Trong các truyện ngắn của mình, ta thấy ông
có một thủ thuật, hay nói đúng hơn là sáng tạo nghệ thuật, đó là kiểu kết thúc
truyện đảo ngợc tình thế hai lần khiến ngời đọc phải bàng hoàng, sửng sốt

đại. Trong một bài viết của mình, Đông La đã chỉ ra rằng: Nhà văn hậu hiện
đại gắng hết sức đập nát bốn yếu tố của tiểu thuyết là cốt truyện, nhân vật,
cảnh trí và đề tài, cốt truyện bị nghiền nhỏ thành những biến cố và hoàn cảnh,
nhân vật bị phân tán thành một bó những khát vọng, cảnh trí chỉ mô tả sơ sài.
Họ không thích sự liền mạch và kết thúc có hậu trong cốt truyện truyền thống,
mà a chuộng một phơng thức đa kết, bằng cách ban cho cốt truyện rất
nhiều hệ quả có thể có đợc [28]. Qua đây ta thấy dờng nh cốt truyện đã bị
hạ bệ, bị đẩy xuống hàng thứ yếu, thậm chí có quan niệm còn cho rằng nó
chẳng có vai trò gì trong tác phẩm tự sự (?). Không cần phải hoài nghi, ta hãy
chú ý tới một số sáng tác của các nhà văn Việt Nam thời kỳ đổi mới sẽ thấy rõ
hơn vấn đề này. Ta có thể nhắc tới các tiểu thuyết: Thiên thần sám hối,
Lão Khổ của Tạ Duy Anh, Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Thoạt kỳ
thủy của Nguyễn Bình Phơng, các truyện ngắn của Y Ban, Nguyễn Ngọc
T, Đỗ Hoàng Diệuvà đặc biệt là trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.
Trong đó loại truyện không có cốt truyện chiếm u thế quan trọng làm nên
phong cách nghệ thuật riêng cho mỗi nhà văn. Điều đó khiến chúng ta phải
thừa nhận rằng, trong lĩnh vực tự sự, đặc biệt là truyện ngắn hậu hiện đại, cốt
truyện đã bị biến dạng, phân rã rất nhiều.
Lê Huy Bắc trong bài viết Các kiểu truyện ngắn hậu hiện đại đã
tổng kết: Chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn học ra đời từ những năm 1950, là
khuynh hớng tiếp nối chủ nghĩa hiện đại, gắn với sự bùng nổ của cuộc cách
mạng khoa học công nghệ thông tin, đợc thể hiện ở cả ba phơng diện thơ,
kịch, văn xuôi với các đặc điểm chính: huyền ảo, lắp ghép, mảnh vỡ, cực hạn,
độ căng; hạn chế tối đa vai trò của ngời kể chuyện, không quan tâm đến cốt
truyện, kịch, văn xuôi mang nhiều đặc điểm của thơ[44, tr.520].
Nh thế từ truyền thống đến hiện đại và hậu hiện đại đã có một khoảng
cách vô cùng lớn, đờng biên, ranh giới trong quan niệm cốt truyện đơng
nhiên đã đợc xác lập rõ ràng, dứt khoát. Nếu nh nhà văn sáng tác truyện
theo tinh thần truyền thống thì cốt truyện đối với họ là yếu tố cần quan tâm
đầu tiên, là yếu tố tiên quyết, quyết định sự sáng tạo nghệ thuật của họ, thì trái

1.2.1. Cốt truyện truyền thống
Những truyện đợc xây dựng theo mô hình này chiếm một vị trí khá
quan trọng trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp ( Chiếm khoảng 1/3
tổng số truyện ngắn của ông). Tuy là ngời muốn bứt phá ra khỏi trật tự của
cái cũ thông thờng, muốn khuynnh đảo những giá trị truyền thống nhng
trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, ngời ta lại nhận thấy những tác phẩm
đợc xây dựng theo mô hình này lại là những tác phẩm u tú, có giá trị nghệ
thuật đặc sắc và chứa đựng tinh thần nhân sinh cao cả nh các truyện: Những
ngọn gió Hua Tát, Muối của rừng, Cún, Huyền thoại phố phờng, Phẩm
tiết, Kiếm sắc, Thổ cẩm, Truyện tình kể trong đêm ma, Giọt máuở
loạt truyện này, ta thấy cốt truyện chính là phơng tiện cơ bản để nhà văn
khắc họa nhân vật và tái hiện các xung đột xã hội. Bởi lẽ, cũng giống nh bất
kì nhà văn nào, khi cầm bút Nguyễn Huy Thiệp luôn có ý thức làm mới cốt
truyện để có thể bộc lộ một cách hiệu quả nhất quan niệm của mình về cuộc
sống, về con ngời và để lôi cuốn ngời đọc. Trong một lần trò chuyện với
độc giả, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã dốc bầu tâm sự: Viết văn phải có
mẹo. Tôi rất có ý thức viết bằng nhiều kiểu khác nhau. Cũng có truyện chỉ là
một lát cắt của cuộc sống nh Sang sông chẳng hạn - từ bờ bên này sang
bờ bên kia là hết truyện, nhng cũng có truyện kéo dài theo chiều dọc của nó,
ví dụ Tớng về hu, kể từ khi ông Thuấn về hu đến khi ông chết, hoặc
cũng có truyện kéo dài cả thế kỷ nh Giọt máu hoặc có những chuyện vu vơ
nhng thực ra nó rất có ý nghĩa về số phận con ngời, về đạo nói chung nh
truyện Chuyện ông Móng, Chú Hoạt tôi, hoặc có những truyện mang
tính liên hoàn nh Những ngọn gió Hua Tát {36}. Có lẽ xuất phát từ quan
niệm này mà khi sáng tác các yếu tố trong cốt truyện của truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp hết sức năng động. Năng động trong việc sử dụng các thành phần
của cốt truyện cũng nh kết cấu của cốt truyện.
Khảo sát mời câu chuyện nhỏ trong Những ngọn gió Hua Tát, ta
thấy, mặc dù sử dụng mô hình và chất liệu dân gian nhng yếu tố năng động,
phá phách trong con ngời nghệ sĩ tài hoa này vẫn đợc bộc lộ hết sức rõ nét.

Có hậu
8
Sạ
Không có hậu
9
Nạn dịch
Không có hậu
10
Nàng Sinh
Có hậu

Nhìn vào bảng thống kê ta thấy rất rõ kết cấu tổng thể của câu chuyện
lớn này đợc mở đầu bằng một truyện có kết cục có hậu và kết thúc bằng một
truyện có kết cục không có hậu. Nếu phân tích kỹ lỡng hơn ta lại thấy có sự
đan xen giữ các truyện có kết thúc không có hậu và các truyện có kết thúc có
hậu theo tỷ lệ: 3:1:2:1:2:1. Các câu chuyện có kết thúc có hậu thì gần gũi với
các truyện cổ tích. Điều này đã đợc T.N.Philimonova phát hiện ra và phân
tích khá lý thú: Nếu xuất phát từ lý thuyết của Propp thì trong các truyền
thuyết cổ tích này về mặt kết cấu, sau tình huống tai họa/ thiếu hụt ban đầu
không qua lớp cấu trúc đầu tiên - một thử thách sơ bộ - mà lập tức bắt đầu
ngay thử thách chính trong đó ngời giúp đỡ thần kỳ hoặc một vật kỳ diệu (tù
và, hòn đá thần) giúp cho các nhân vật. Chỉ trong ba truyện này có sự hiện
diện của yếu tố cổ tích hoang đờng. Trong những truyện còn lại có thể xảy ra
những chuyện kỳ lạ, bất thờng nhng hoàn toàn thực tế [34,tr.71]. Đây cũng
là một điểm cách tân trong nghệ thuật xây dựng cốt truyện của Nguyễn Huy
Thiệp.
Một điều dễ nhận thấy là cốt truyện trong các truyện ngắn này chủ yếu
đợc xây dựng trên cơ sở các hành động. Hành động của các nhân vật trong
các cốt truyện này đợc nhà văn miêu tả không cầu kỳ, chi tiết nhng môi
trờng và hoàn cảnh để nhân vật và hành động lại đợc xây dựng rất phù hợp

điển hình, và cũng giống nh trong truyện cổ tích, trong các truyện ấy, vai trò
của các yếu tố h cấu hoang đờng tham gia trực tiếp vào việc quyết định số
phận nhân vật chính.
Dụng công của Nguyễn Huy Thiệp trong mời truyện ngắn này là ông
muốn truyền một thông điệp đến độc giả: Những kết thúc có hậu chỉ có trong
các câu chuyện cổ tích, còn cuộc đời thực thì không có chỗ cho sự hiện diện
của điều đó. Bởi lẽ, cuộc đời đầy rẫy những chông gai. Sự thực cuộc đời này
đáng buồn lắm. Ngời ta không phải cứ ở hiền thì gặp lành, ở ác thì
gặp ác. Nghĩa là quy luật nhân quả không còn đúng trong mọi trờng hợp
nữa. Chàng Khó tốt bụng định săn hổ lấy trái tim cứu Pùa nhng lại bị kẻ khác
cớp công và giết, ông già Pành sống sâu nặng ân tình thế nhng lại bị ngời
đời mỉa mai và lãng quên, Nàng Bua cởi mở với tất cả mọi ngời, khi đào
đợc hũ vàng đã chia phần cho rất nhiều ngời thế nhng kết cục nàng lại chết
vvNguyễn Huy Thiệp đã gieo rắc vào tâm thức bạn đọc những hoài nghi về
các giá trị hiện tồn, kích thích nhu cầu tự vấn ở họ để từ đó họ sống thực hơn,
có ý nghĩa hơn. Đó chính là tinh thần nhân văn cao cả mà truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp mang lại. Nguyễn Huy Thiệp muốn khuyên con ngời ta không
nên sống quá ảo tởng mà phải nhìn thẳng vào thực tế. Cũng nh Vũ Trọng
Phụng từng phát biểu quan niệm nghệ thuật của mình: Các ông cứ muốn tiểu
thuyết phải là tiểu thuyết. Còn tôi, tôi muốn tiểu thuyết phải là sự thực ở đời.
Có lẽ bạn đọc sẽ thấy thú vị hơn khi chiêm nghiệm câu danh ngôn này: Cuộc
đời là một phân số, tử số là cuộc đời thực, mẫu số là phần mơ mộng. Nếu tử
số càng lớn, mẫu số càng nhỏ thì giá trị của phân số đó càng lớn. Ngợc lại
nếu tử số càng nhỏ, mẫu số càng lớn thì ohan số đó càng nhỏ.
Điểm qua một số truyện ngắn khác của Nguyễn Huy Thiệp nh: Huyền
thoại phố phờng, Phẩm tiết, Kiếm sắc, Thổ cẩm, Muối của rừngTa
thấy ở nhà văn này, việc xây dựng cốt truyện truyền thống gồm năm thành
phần đợc tuân thủ tơng đối chặt chẽ. Để tiện theo dõi, chúng tôi xin nhắc
qua một số kiến thức cơ bản về lý thuyết các thành phần của cốt truyện:
- Phần mở đầu: giới thiệu về lai lịch, hoàn cảnh sống của các nhân vật.