ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
MAI THỊ HƯƠNG Tên đề tài:
“ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TRUYỀN
THÔNG NÂNG CAO NHẬN THỨC CỘNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG
SINH HỌC TẠI VƯỜN QUỐC GIA XUÂN THỦY - NAM ĐỊNH’’ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo : Chính quy
Chuyên ngành : Khoa học môi trường
Khoa : Môi trường
Khoá học : 2010 - 2014
Giáo viên hướng dẫn: Th.S Đặng Thị Hồng Phương
Khoa Môi trường - Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Ý nghĩa
ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
BTNMT : Bộ Tài nguyên và Môi trường
BTTN : Bảo tồn thiên nhiên
BVMT : Bảo vệ môi trường
CBD : Hiệp định quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học
ĐDSH : Đa dạng sinh học
ĐNN : Đất ngập nước
HST : Hệ sinh thái
IUCN : Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới
LHQ : Liên hợp quốc
NĐ- CP : Nghị định - Chính phủ
QĐ- TTg : Quyết định - Thủ tướng
TNCS : Thanh niên Cộng sản
TW : Trung Ương
UBND : Uỷ ban nhân dân
UNESCO : Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc
UNEP : Chương trình môi trường của Liên hợp quốc
VQG : Vườn quốc gia
WAP : Chương trình Liên minh Đất ngập nước quốc tế
WWF : Qũy Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế
DANH MỤC CÁC BẢNG Trang
Bảng 4.1. Diện tích và phân bố các loại đất nông nghiệp 34
Bảng 4.2. Diện tích, phân bố các đầm nuôi Tôm và vây nuôi Vạng 37
Bảng 4.3. Diện tích, tỉ lệ và phân bố các loại đất chưa sử dụng 39
1.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài 2
1.2.1. Mục đích của đề tài 2
1.2.2. Yêu cầu của đề tài 3
1.3. Ý nghĩa của đề tài 3
1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 3
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn 3
Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
2.1. Vài nét về ĐDSH và vai trò của ĐDSH 4
2.2. Tổng quan về nghiên cứu và bảo tồn ĐDSH trên thế giới và ở Việt Nam 7
2.2.1. Tổng quan về nghiên cứu và bảo tồn ĐDSH trên thế giới 7
2.2.2. Tổng quan về nghiên cứu và bảo tồn ĐDSH ở Việt Nam 12
2.2.3. Tổng quan về nghiên cứu và bảo tồn ĐDSH ở tỉnh Nam Định 18
2.3. Hiện trạng công tác truyền thông bảo vệ môi trường 21
Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU 24
3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 24
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu 24
3.1.2. Phạm vi nghiên cứu 24
3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 24
3.3. Nội dung nghiên cứu 24
3.3.1. Giới thiệu về VQG Xuân Thủy 24
3.3.1.1. Khu vực VQG Xuân Thủy 24
3.3.1.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng đệm VQG Xuân Thủy-
Nam Định 24
3.3.2. Đánh giá hiện trạng ĐDSH VQG 24
3.3.3. Đánh giá hiện trạng công tác truyền thông nâng cao nhận thức cộng
đồng về ĐDSH VQG 24
3.3.4. Đánh giá tình hình nhận thức của người dân vùng đệm về ĐDSH 24
3.3.5. Nhu cầu truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về ĐDSH 24
3.3.6. Đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng về ĐDSH 24
Phần 1
MỞ ĐẦU
1.1. Mở đầu
Việt Nam được công nhận là một trong những quốc gia có tính đa
dạng sinh học cao nhất trên thế giới, với những hệ sinh thái rừng, đất ngập
nước, sông suối, biển, rạn san hô,… tạo nên môi trường sống cho khoảng
10% tổng số loài chim và thú hoang dã trên thế giới. Hệ sinh thái của Việt
Nam rất phong phú, đa dạng, bao gồm 11.458 loài động vật, 21.017 loài thực
vật và khoảng 3.000 loài vi sinh vật, trong đó có rất nhiều loài được sử dụng
để cung cấp vật liệu di truyền và có giá trị đặc biệt là các cây thuốc, các loài
hoa, cây cảnh nhiệt đới,… Tuy nhiên, ĐDSH ở nước ta đang bị đe dọa và
ngày càng suy thoái nhanh. Diện tích các khu vực hệ sinh thái tự nhiên bị thu
hẹp dần. Số loài và số lượng cá thể của các loài hoang dã bị suy giảm mạnh
hoặc bị bị đe dọa tuyệt chủng ở mức cao. Các nguồn gen quý hiếm cũng
đang trên đà suy thoái nhanh và thất thoát nhiều. Suy thoái ĐDSH dẫn đến
mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của con
người, đe dọa sự phát triển bền vững của đất nước. Để bảo tồn ĐDSH và duy
trì hệ sinh thái này, trong những năm qua, Việt Nam đã tăng cường đầu tư
cho các chương trình, dự án bảo tồn sinh học [4].
Vườn quốc gia Xuân Thủy là một khu rừng ngập mặn thuộc khu dự trữ
sinh quyển châu thổ sông Hồng, là khu vực có hệ sinh thái đất ngập nước cửa
sông ven biển điển hình ở Việt Nam. Đây là rừng ngập mặn đầu tiên ở Việt
Nam được quốc tế công nhận theo công ước Ramsar là rừng ngập mặn thứ 50
của thế giới. Vườn quốc gia Xuân Thủy được nâng cấp từ Khu bảo tồn đất
ngập nước Xuân Thủy theo quyết định số 01/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng
Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ngày 2 tháng
1 năm 2003 [6].
Vườn Quốc gia Xuân Thủy là một bãi bồi rộng lớn nằm ở phía đông
nam huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, ngay tại cửa Ba Lạt của sông Hồng.
trạng công tác truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về ĐDSH của
địa phương, từ đó đánh giá, đề xuất giải pháp thích hợp để nâng cao nhận
thức cộng đồng về ĐDSH của địa phương.
1.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
1.2.1. Mục đích của đề tài
- Hiện trạng công tác quản lý của khu bảo tồn vườn quốc gia Xuân Thủy.
- Xác định một số yếu tố gây suy giảm đa dạng sinh học.
- Đánh giá nhận thức của của cộng đồng: người dân tại các xã vùng
đệm, khách du lịch, cán bộ tại khu bảo tồn vườn quốc gia.
- Đề xuất các giải pháp truyền thông nâng cao nhận thức của cộng
đồng, tạo cân bằng phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống nhân dân
3
nhưng vẫn bảo vệ môi trường sinh thái và đa dạng sinh học.
1.2.2. Yêu cầu của đề tài
- Phản ánh đúng thực trạng nhận thức của người dân tại vùng đệm
vườn quốc gia Xuân Thủy
- Đảm bảo tài liệu, số liệu đầy đủ, chính xác, khách quan.
- Đảm bảo những kiến nghị, đề xuất phải mang tính khả thi, phù
hợp với điều kiện địa phương và cơ quan quản lý khu bảo tồn vườn quốc
gia Xuân Thủy.
1.3. Ý nghĩa của đề tài
1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
- Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ
cho nghiên cứu sau này.
- Vận dụng và phát huy kiến thức đã học tập và nghiên cứu.
- Là cơ sở, tài liệu cho các nghiên cứu khoa học về sau.
- Nâng cao khả năng học tập, nghiên cứu và tìm tài liệu tham khảo.
truyền của các cá thể bên trong loài hoặc giữa các loài; những biến dị di
truyền bên trong hoặc giữa các quần thể.
- Đa dạng loài là sự phong phú về các loài được tìm thấy trong các hệ
sinh thái tại một vùng lãnh thổ xác định thông qua việc điều tra, kiểm kê.
- Đa dạng hệ sinh thái là sự phong phú về các kiểu hệ sinh thái khác
nhau ở cạn cũng như ở nước tại một vùng nào đó. Hệ sinh thái là hệ thống
bao gồm sinh vật và môi trường tác động lẫn nhau mà ở đó thực hiện vòng
tuần hoàn vật chất, năng lượng và trao đổi thông tin.
* Đa dạng các hệ sinh thái
- Hệ sinh thái trên cạn:
+ Trong các hệ sinh thái trên cạn thì rừng có sự đa dạng về thành
phần loài cao nhất, đồng thời đây cũng là nơi cư trú của nhiều loài động, thực
vật hoang dã và vi sinh vật có giá trị kinh tế và khoa học. Các kiểu hệ sinh
thái khác có thành phần loài nghèo hơn. Kiểu hệ sinh thái nông nghiệp và
khu đô thị là những kiểu hệ sinh thái nhân tạo, thành phần loài vi sinh vật
nghèo nàn [17].
+ Xét theo tính chất cơ bản là thảm thực vật bao phủ đặc trưng cho
rừng mưa nhiệt đới ở Việt Nam, có thể thấy các kiểu rừng tiêu biểu: rừng kín
vùng thấp, rừng thưa, trảng truông, rừng kín vùng cao, quần hệ lạnh vùng
5
cao. Trong đó, các kiểu và kiểu phụ thảm thực vật sau đây có tính ĐDSH cao
hơn và đáng chú ý hơn cả: kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, kiểu
rừng thưa cây lá rộng hơi khô nhiệt đới, kiểu rừng kín cây lá rộng, kiểu phụ
rừng trên núi đá vôi [17].
- Hệ sinh thái đất ngập nước:
+ Theo Công ước Ramsar: Đất ngập nước là những vùng đầm lầy,
than bùn hoặc vùng nước bất kể là tự nhiên hay nhân tạo, thường xuyên hay
tạm thời, có nước cháy hay nước tù, là nước ngọt, nước lợ hay nước biển kể
dạng. Việt Nam có đường bờ biển dài 3.260km và vùng đặc quyền kinh tế rộng
trên 1 triệu km
2
với nguồn tài nguyên sinh vật biển khá phong phú. Trong vùng
biển nước ta đã phát hiện được chừng 11.000 loài sinh vật cư trú trong hơn 20
kiểu hệ sinh thái điển hình, thuộc 6 vùng ĐDSH biển khác nhau.
* Đa dạng loài
- Về thực vật đến nay đã thống kê được khoảng 90.000 loài có mặt ở
vùng nhiệt đới. Vừng nhiệt đới Nam Mỹ là nơi giàu nhất chiếm 1/3 tổng số
loài: Braxin có 50.000 loài cây có hoa; Colombia có 35.000 loài; Venezuela
có 15.000- 25.000 loài. Vùng Châu Phi kém đa dạng hơn Nam Mỹ: Tanzania
10.000 loài, Camơrun 8.000 loài. Trong khi đó, toàn bộ vùng Bắc Mỹ, Âu, Á
chỉ có 50.000 loài. Vùng Đông Nam Á có tính ĐDSH khá cao 25.000 loài
chiếm 10% số loài thực vật có hoa trên thế giới, trong đó có 40% là loài đặc
hữu, Inđônesia có 20.000 loài, Malaysia và Thái Lan có 12.000 loài, Đông
Dương có 15.000 loài [17].
- Thành phần loài động thực vật ở Việt Nam được thống kê thì nhóm
sinh vật vi tảo ở vùng nước ngọt được xác định là 1.438 loài (chiếm 9,6%) so
với thế giới (15000 loài); thực vật bậc cao có khoảng 11.400 loài (chiếm 5%)
so với thế giới (220.000 loài); bò sát 296 loài (chiếm 4,7%) so với thế giới
(6.300 loài). Việt Nam là một trong 25 nước có mức độ ĐDSH cao trên thế
giới với dự tính có thể có tới 20.000- 30.000 loài thực vật. Việt Nam được
xếp vào thứ 16 về mức độ ĐDSH (chiếm 6,5% số loài trên thế giới) [17].
* Đa dạng nguồn gen trong nông nghiệp
- Nguồn gen giống cây trồng và vật nuôi:
+ Các giống cây trồng bản địa
+ Các giống cây trồng mới
+ Các giống cây trồng được nông dân ở các tỉnh biên giới trao đổi với
nhau qua biên giới hoặc mua bán qua đường tiểu ngạch.
phú của sự sống trên trái đất. Thuật ngữ này hiện nay đang được sử dụng một
cách rộng rãi nhất trên phạm vi toàn cầu trong các lĩnh vực khoa học và văn
hóa đời sống. IUCN đã thúc đẩy ý tưởng về một công ước toàn cầu về ĐDSH
vào năm 1981, và vào năm 1987, UNEP đã kêu gọi một sự hợp tác quốc tế
8
nhằm bảo tồn và phát triển bền vững ĐDSH. Các cuộc họp trù bị đã thành
lập Ủy ban hợp tác liên chính phủ để chuẩn bị cho Công ước ĐDSH và vào
tháng 5 năm 1992, bản thảo cuối cùng của công ước RIO đã được chuẩn bị
xong. Chiến lược ĐDSH toàn cầu đã được Viện Tài nguyên Thế giới, IUCN
và UNEP công bố năm 1992. CBD đã được 179 nước trên thế giới thông
qua, trong đó có Việt Nam. Tài nguyên đa dạng sinh học đang thu hút sự
quan tâm của toàn nhân loại bởi giá trị và tầm quan trọng của nó.Thế giới
sinh học trải qua hàng triệu năm phát triển để được như ngày nay với khoảng
10 - 100 triệu loài sinh sống, trong đó khoảng 1,7 triệu loài đã được định tên
(Hawksworth và Ritchie 1998), đang bị tàn phá nghiêm trọng. Khoảng 20%
số loài đã bị biến mất trong vòng 30 năm qua và 50% hoặc hơn nữa sẽ ra đi
vào cuối thế kỷ 21 (Myers, 1993; Sharma, 2004). Nguyên nhân suy thoái gây
nên bởi con người do sự tàn phá các khu vực sinh sống tự nhiên, canh tác,
khai thác bừa bãi, ô nhiễm, du nhập ồ ạt cây trồng và vật nuôi,…[7].
Các loài thực vật và động vật tạo nên sự kỳ diệu trong thế giới hoang
dã đều có vai trò cụ thể, đóng góp thiết yếu cho cuộc sống con người như
cung cấp lương thực, thuốc men, oxy, nước và cân bằng hệ sinh thái. Khí
hậu thay đổi dẫn tới môi trường sống thay đổi và các loài động, thực vật
cũng phải thay đổi chu kỳ sinh trưởng và các đặc điểm cơ thể hoặc thay đổi
đường di cư để thích nghi với môi trường mới, làm mất đi sự đa dạng sinh
học. Theo một nghiên cứu mới đây về đa dạng sinh học quốc tế, các nhà
khoa học cảnh báo, hơn một phần ba loài động vật trên thế giới có nguy cơ
tuyệt chủng. Ngoài 47.677 loài nằm trong danh sách Đỏ, một đánh giá có
châu Phi cảnh báo rằng, hệ sinh thái của châu lục này dễ tổn thương nhất thế
giới trước những biến động của thời tiết. Nạn đói, khan hiếm nước, tình trạng
sa mạc hóa, năng suất nông nghiệp giảm khiến chất lượng cuộc sống con
người ở châu Phi xuống thấp. Châu Phi chiếm khoảng một phần năm diện tích
đất toàn cầu và có khoảng một phần năm các loài cây, động vật có vú và chim
trên thế giới, chiếm một phần sáu loài lưỡng cư và bò sát. Khoảng một phần
năm số loài chim ở miền nam châu Phi đã di cư theo mùa ở châu Phi và một
phần mười di cư giữa châu Phi và các châu lục khác trên thế giới.
Theo các nhà phân tích, thế giới sẽ không đạt được mục tiêu giảm sự
mất đa dạng sinh học vào năm 2010. Vì vậy đã đến lúc chính phủ các nước
phải hành động để cứu các loài động, thực vật và phải đưa vấn đề này trở
thành trọng tâm của các chương trình nghị sự năm tới khi không còn nhiều
thời gian. Các tổ chức quốc tế và nhiều nước kêu gọi đưa vấn đề hậu quả
nhân đạo vào nội dung các cuộc thương lượng chống biến đổi khí hậu. Mới
10
đây, một nhóm khoảng 70 nhà khoa học trên thế giới đã đề xuất thành lập
một "vườn bách thú gen", coi đây là kho dữ liệu về gen của 10.000 loài động
vật có vú, chim, bò sát, động vật lưỡng cư và cá trên toàn thế giới. Ra đời từ
tháng 4-2009 với sự tham gia của các nhà khoa học làm việc tại các vườn
thú, bảo tàng động vật, trung tâm nghiên cứu và các trường đại học lớn trên
thế giới, mục tiêu của dự án trị giá 50 triệu USD này là tập hợp và giải mã
toàn bộ gen của khoảng 10.000 loài động vật có xương sống trên Trái đất.
Theo GS Đ.Hau-xlơ, Đại học Califonia (Mỹ), những kiến thức và sự hiểu
biết về quá trình tiến hóa của các loài động vật có xương sống là một trong
những khám phá vĩ đại nhất của khoa học. Với việc thành lập "vườn bách thú
gen", giới khoa học sẽ có một cái nhìn xác thực hơn về quá trình tiến hóa
cũng như biến đổi về gen của các loài động vật qua thời gian để chúng thích
hợp với môi trường và điều kiện sống. Kho dữ liệu này cũng sẽ góp phần vào
công tác bảo tồn như so sánh sự đa dạng hóa về gen, giúp các nhà khoa học
thực vật có mạch, vùng nhiệt đới và nửa khô hạn châu Phi có 30.000 loài,
vùng Madagascar có 8200 loài, vùng nhiệt đới Châu Á bao gồm cả New
Guinea và vùng nhiệt đới Austrailia có khoảng 45.000 loài . Xét chung, vùng
nhiệt đới chiếm 2/3 con số ước tính 250.000 loài thực vật có mạch của thế
giới . Theo số liệu của Alwyn Gentry, Norman Myers ước tính rằng 2/3 số
loài thực vật nhiệt đới được tìm thấy ở các rừng nhiệt đới ẩm (các rừng rậm
rụng lá và thường xanh). Như vậy, khoảng 45% các loài thực vật mạch gỗ
của thế giới được tìm thấy trong các rừng rậm nhiệt đới. Tỷ lệ số loài động
vật có xương sống ở cạn tìm thấy trong các rừng nhiệt đới có thể so sánh với
con số này của thực vật. Số loài chim của rừng nhiệt đới ước tính là 2600,
trong đó 1300 loài tìm thấy ở vùng tân nhiệt đới, 400 loài ở vùng nhiệt đới
châu Phi, 900 loài ở vùng nhiệt đới Châu Á. Con số này xấp xỉ 30% tổng số
loài toàn cầu . Tỷ lệ này thấp hơn so với thực vật, nhưng không bao gồm các
loài chim tìm thấy ở rừng nhiệt đới mà không hoàn toàn phụ thuộc vào nơi
cư trú này . Bruce Beehler cho rằng 78% các loài chim không phải ở biển của
New Guinea là tồn tại ở các rừng mưa, mặc dù nhiều loài có thể cũng sống ở
cả những nơi cư trú khác nữa [9].
Trong thời gian từ năm 2000- 2010, mỗi năm diện tích rừng bị chuyển
đổi thành diện tích đất nông nghiệp và các mục đích sử dụng khác, hoặc bị
mất do các nguyên nhân tự nhiên đã giảm từ 16 triệu ha trong những năm 90
của thế kỷ trước xuống còn 13 triệu ha. Diện tích rừng nguyên thuỷ toàn cầu
với các hệ sinh thái đa dạng và phong phú nhất về các loài sinh vật, với
khoảng 1,4 tỷ ha, chiếm 36% tổng diện tích rừng toàn cầu, cũng giảm trung
12
bình hàng năm hơn 40 triệu ha, với tốc độ 0,4% mỗi năm. Khu vực Nam Mỹ
bị mất rừng nguyên thuỷ lớn nhất, sau đó là châu Phi và châu Á. Nghiên cứu
trên chỉ rõ các mối đe doạ khác đối với đa dạng sinh học rừng là do việc quản
lý rừng không bền vững, biến đổi khí hậu, cháy rừng, thảm hoạ tự nhiên, dịch
bệnh và do sự phá hoại của các loài côn trùng và các sinh vật xâm thực. LHQ
nước ngọt nội địa Việt Nam rất đa dạng về hệ thực vật cũng như hệ động vật,
bao gồm các nhóm vi tảo, rong, các loài cây cỏ ngập nước và bán ngập nước,
động vật không xương sống và cá. Vi tảo đã xác định được có 1.438 loài tảo
thuộc 259 chi và 9 ngành; Cho đến nay đã thống kê và xác định được 794
loài động vật không xương sống. Trong đó, đáng lưu ý là trong thành phần
loài giáp xác nhỏ, có 54 loài và 8 giống lần đầu tiên được mô tả ở Việt Nam.
Riêng hai nhóm tôm, cua (giáp xác lớn) có 59 loài thì có tới 7 giống và 33
loài (55,9% tổng số loài) lần đầu tiên được mô tả. Trong tổng số 147 loài trai
ốc, có 43 loài (29,2% tổng số loài), 3 giống lần đầu tiên được mô tả, tất cả
đều là những loài đặc hữu của Việt Nam hay vùng Đông Dương. Điều đó cho
thấy sự đa dạng và mức độ đặc hữu của khu hệ tôm, cua, trai, ốc nước ngọt
nội địa Việt Nam là rất lớn. Thành phần loài cá các thủy vực nước ngọt nội
địa Việt Nam bao gồm trên 700 loài và phân loài, thuộc 228 giống, 57 họ và
18 bộ. Riêng họ cá chép có 276 loài và phân loài thuộc 100 giống và 4 họ, 1
phân họ được coi là đặc hữu ở Việt Nam. Phần lớn các loài đặc hữu đều có
phân bố
ở các
thủy vực sông, suối, vùng núi [11].
Đa dạng loài trong các hệ sinh thái biển và ven bờ: Đặc tính của khu
hệ sinh vật biển Việt Nam thể hiện rõ ở đặc tính nhiệt đới, đặc tính hỗn hợp,
đặc tính ít đặc hữu và đặc tính khác biệt Bắc- Nam. Trong vùng biển nước ta
đã phát hiện được chừng 11.000 loài sinh vật cư trú trong hơn 20 kiểu hệ
sinh thái điển hình và thuộc 6 vùng đa dạng sinh học biển khác nhau, trong
đó có hai vùng biển: Móng Cái - Đồ Sơn, Hải Vân - Vũng Tàu có mức độ đa
dạng sinh học cao hơn các vùng còn lại. Đặc biệt, tại vùng thềm lục địa có 9
vùng nước trồi có năng suất sinh học rất cao, kèm theo là các bãi cá lớn.
Tổng số loài sinh vật biển đã biết ở Việt Nam có khoảng 11.000 loài, trong
đó cá (khoảng 130 loài kinh tế) có 2.458 loài; rong biển có 653 loài; động vật
phù du có 657 loài; thực vật phù du có 537 loài; thực vật ngập mặn có 94
loài; tôm biển có 225 loài Các nghiên cứu về biến động nguồn lợi đã cho
đang chiếm vị trí chủ đạo đối với nhiều loại cây trồng. Trong số nhóm giống
cây trồng này có những giống đã được nông dân sử dụng và lưu truyền hàng
nghìn năm nay [11].
- Các giống cây trồng mới: Là những giống cây có khả năng cho năng
suất cao và có một số đặc tính tốt khác như: phẩm chất nông sản tốt, khả
năng chống chịu sâu bệnh cao được các nhà khoa học chọn lọc, lai tạo
thành. Những năm gần đây các giống cây trồng được các nhà khoa học chọn
lọc và lai tạo mới cũng như các loại giống cây trồng được nhập nội, trước khi
đưa ra sản xuất rộng rãi, được hội đồng khoa học Bộ Nông nghiệp và Phát
triển nông thôn xem xét công nhận như lúa: 156 giống; ngô: 47 giống; đậu
tương: 22 giống; cao su: 14 giống; cà phê: 14 giống [11].
15
- Các giống cây trồng được nông dân ở các tỉnh biên giới trao đổi với
nhau qua biên giới hoặc mua bán qua đường tiểu ngạch. Hiện nay, Ngân
hàng gen cây trồng Quốc gia đang bảo tồn 12.300 giống của 115 loài cây
trồng. Đây là tài sản quý của đất nước, phần lớn không còn trong sản xuất và
trong tự nhiên nữa. Một bộ phận quan trọng của số giống này là nguồn gen
bản địa với nhiều đặc tính quý mà duy nhất chỉ có ở nước ta [11].
Về vật nuôi, hiện nay Việt Nam có 14 loài gia súc và gia cầm đang
được chăn nuôi chủ yếu bao gồm 20 giống lợn (14 giống nội), 21 giống bò (5
giống nội), 27 giống gà (16 giống nội), 10 giống vịt (5 giống nội), 7 giống
ngan (3 giống nội), 5 giống ngỗng (2 giống nội), 5 giống dê (2 giống nội), 3
giống trâu (2 giống nội), 1 giống cừu, 4 giống thỏ (2 giống nội), 3 giống
ngựa (2 giống nội), bồ câu, hươu và nai (có khoảng 10.000 con hươu nai
được nuôi trong toàn quốc) [11].
Đặc trưng đa dạng nguồn gen: Các biểu hiện của kiểu gen ở Việt Nam
rất phong phú. Riêng kiểu gen cây lúa có đến hàng trăm kiểu hình khác nhau,
thể hiện ở gần 400 giống lúa khác nhau. Các kiểu gen ở Việt Nam thường có
nhiều biến dị, đột biến. Trong đó có những biến dị xảy ra dưới tác động của
lường của khí hậu. Cụ thể, tính đến năm 2012, diện tích rừng nguyên sinh,
rừng nhiều tầng (3-7 tầng) bị giảm sút trầm trọng, chỉ còn 0,57 triệu ha, chủ
yếu tập trung ở các khu rừng phòng hộ và trong các khu bảo tồn. Đối với hệ
sinh thái biển, kết quả điều tra từ năm 2004- 2007 cho thấy hiện chỉ có
14,4% diện tích rạn san hô phát triển tốt, còn 44,9 % đang ở trong tình trạng
xấu và rất xấu, diện tích thảm cỏ biển cũng đã giảm xuống 40-60%, đặc biệt
là ở các khu vực miền Trung và Nam Bộ. Đáng lo ngại hơn là tình trạng suy
giảm các loài động vật quý hiếm, do săn bắn và buôn bán động vật trái phép
trong những năm qua [13].
Nếu năm 1996 mới chỉ có 25 loài động vật của Việt Nam ở mức nguy
cấp thì đến năm 2010 con số này đã lên tới 47 loài. Nhiều loài được đánh giá
bị đe dọa không cao trên quy mô toàn cầu nhưng lại bị đe dọa ở mức báo
động tại Việt Nam như hạc cổ trắng, voọc, culi,… (Theo IUCN )
Cùng với đó nhiều loài thực vật trước đây chỉ ở mức rất nguy cấp như
hoàng đàn, bách đàn, sâm vũ diệp, tam thất hoàng. Một số giống cây trồng và
vật nuôi đã được kiểm kê, từng bước được phục hồi, song nhiều loài giống
truyền, bản địa cũng dần bị mai một như lợn ỉ mỡ, gà Văn Phú,…
Năm 2012, Cục Bảo tồn đa dạng sinh học đã triển khai mạnh mẽ các
hoạt động hợp tác quốc tế, tiếp tục thực hiện tốt vai trò đầu mối các Công
17
ước quốc tế về ĐDSH, tham gia tích cực các cuộc họp đàm phán trong khuôn
khổ các Công ước, Nghị định thư và các thỏa thuận hợp tác song phương, đa
phương tăng cường, mở rộng các đối tác là các tổ chức phi chính phủ trong
nước và quốc tế trong lĩnh vực ĐDSH, tiếp tục triển khai thực hiện dự án
quốc tế: Dự án xây dựng cơ sở dữ liệu ĐDSH quốc gia; dự án khắc phục trở
ngại nhằm tằng cường hiệu quả quản lý các khu bảo tồn [14].
Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) đã giới thiệu
Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030.
Cụ thể, năm 2020, diện tích các khu bảo tồn thiên nhiên trên cạn đạt 9% diện
và định hướng đến năm 2020, quy hoạch bảo tồn ĐDSH và cơ sở dữ liệu
ĐDSH trên địa bàn tỉnh. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Sở Tài
nguyên môi trường tổ chức đào tạo nguồn nhân lực về quản lý ĐDSH; tuyên
truyền giáo dục pháp luật về ĐDSH. Trong giai đoạn 2013-2015, Nam Định
lập quy hoạch bảo tồn ĐDSH Vườn quốc gia Xuân Thủy (huyện Giao Thủy);
điều tra, lập hồ sơ đề nghị thành lập khu bảo tồn thiên nhiên ven biển huyện
Nghĩa Hưng; xác định nguồn gen quý hiếm, có giá trị kinh tế và ĐDSH cao
trên địa bàn tỉnh; xây dựng mạng lưới quan trắc ĐDSH tại các khu bảo tồn,
vườn quốc gia và các vùng đất ngập nước quan trọng [5].
Từ đầu năm 2011, các cơ quan chức năng trong tỉnh tiến hành điều tra
cơ bản về ĐDSH; xây dựng mạng lưới, thực hiện quan trắc về ĐDSH và an
toàn sinh học; lập danh sách các loài động, thực vật trên cạn, dưới nước cần
được bảo tồn Quy chế phối hợp trong việc xử lý khai thác, kinh doanh, sử
dụng tài nguyên sinh vật cũng được xây dựng; năng lực cưỡng chế trong việc
kiểm soát buôn bán các loại động, thực vật quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng
cao được tăng cường Tỉnh cũng tổ chức tổng kiểm kê các nguồn gen cây
trồng vật nuôi; khuyến khích áp dụng các mô hình bảo tồn, phát triển các loài
cây trồng, vật nuôi bản địa quý hiếm; thực hiện các đề án về chuyển giao
công nghệ, xây dựng các mô hình ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ về
ĐDSH nông nghiệp; áp dụng các mô hình điểm về phát triển kinh tế sinh
thái, giảm sức ép khai thác tài nguyên đất ngập nước [5].
Năm 2011 được Liên hợp quốc chọn là “Năm quốc tế về rừng” với
thông điệp “Cộng đồng các quốc gia chung sức thúc đẩy việc quản lý, bảo
tồn và phát triển bền vững các loại rừng; phòng, chống phá rừng và suy thoái
rừng”. Hưởng ứng chương trình này tỉnh ta đang triển khai nhiều hoạt động
Copyright: Tài liệu đại học ©