i
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LỤC THỊ HIỀN
Tên đề tài:
“NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT
TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TẠI XÃ ĐẮC SƠN - HUYỆN PHỔ YÊN
TỈNH THÁI NGUYÊN”
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo : Chính quy
Chuyên ngành : Phát triển nông thôn
Lớp : PTNT- K42
Khoa : Kinh tế & Phát triển nông thôn
Khóa học : 2010 - 2014


Giảng viên hướng dẫn: PGS - TS. Dương Văn Sơn
Khoa Kinh tế & PTNT – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
Thái Nguyên – 2014
iii

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là quá trình vô cùng quan trọng đối với sinh viên,
quá trình thực tập giúp cho sinh viên củng cố, hoàn thiện và hệ thống hóa các
kiến thức đã học, đồng thời có cơ hội để học hỏi kinh nghiệm, phương pháp
làm việc, trau dồi và vận dụng thêm kiến thức, kỹ năng thực tế vào công việc,
nhằm đáp ứng yêu cầu về nhân lực ngày càng cao của xã hội.
Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân và được sự nhất trí của Ban giám
hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Kinh tế và phát triển nông thôn, em tiến
hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển
kinh tế - xã hội tại xã Đắc Sơn - huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên”.
Để đạt được kết quả này, em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến
các thầy, cô giáo đã tận tình giảng dậy và giúp em trong suốt quá trình học
tập, đặc biệt là sự chỉ bảo nhiệt tình của thầy giáo Dương Văn Sơn, người
trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành khóa luận này. Đồng thời, em xin gửi lời
cảm ơn chân thành đến sự giúp đỡ quý báu của cán bộ và nhân dân xã Đắc
Sơn, đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ em trong quá trình thực tập tại phương.
Do thời gian có hạn, kinh nghiệm và trình độ chuyên môn còn nhiều
hạn chế, nên đề tài của em không tránh khỏi những thiếu sót. Em kính mong

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 15
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu 15
3.1.2. Phạm vi nghiên cứu 15
3.2 Nội dung nghiên cứu 15
3.2.1. Đánh giá đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Đắc Sơn -
Huyện Phổ Yên - Tỉnh Thái Nguyên. 15
3.2.2. Tìm hiểu thực trạng phát triển kinh tế xã hội xã Đắc Sơn 15

v
3.2.3. Đánh giá chung về phát triển kinh tế nông thôn xã Đắc Sơn của xã qua
3 năm 2011 - 2013. 15
3.2.4. Đề xuất giải pháp phát triển kinh tế - xã hội xã Đắc Sơn - Huyện Phổ
Yên - Tỉnh Thái Nguyên. 15
3.3. Phương pháp nghiên cứu 15
3.3.1. Phương pháp thu nhập số liệu thứ cấp (các tài liệu đã có sẵn đã công
bố) tài liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau 15
3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp (số liệu sơ cấp chưa công bố) được
thực hiện qua bộ công cụ PRA và RRA 16
3.3.3. Phân tích xử lý số liệu 16
3.3.4. Phương pháp thống kê kinh tế 16
3.3.5. Phương pháp chuyên gia chuyên khảo 17
PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 18
4.1. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu 18
4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên 18
4.1.1.1. Vị trí địa lý, địa hình, thổ nhưỡng 18
4.1.1.2. Khí hậu thời tiết, thủy văn và sông ngòi 19
4.1.1.3. Tình hình phân bố và SD đất đai xã Đắc Sơn qua 3 năm 2011 - 2013. . 21
4.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội trên địa bàn xã 24
4.1.2.1. Tình hình dân số lao động trên địa bàn xã trong 3 năm qua 24
4.1.2.2. Tình hình cơ sở vật chất của xã 28

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 4.1. Tình hình sử dụng đất qua 3 năm 2011 - 2013 22

Bảng 4.2. Tình hình nhân khẩu và lao động của xã Đắc Sơn qua 3 năm 2011 -
2013. 25

Bảng 4.3. Tình hình giáo dục của xã trong những năm qua 34

Bảng 4.4. Hoạt động y tế trên địa bàn toàn xã trong 3 năm qua 36

Bảng 4.5. Diện tích, một số cây trồng chính qua các năm của xã Đắc Sơn 42

Bảng 4.6. Năng suất, một số cây trồng chính qua 3 năm của xã Đắc Sơn 44

Bảng 4.7. Tình hình sản xuất chăn nuôi qua 3 năm của xã 45

Bảng 4.8. Tình hình sản xuất ngành thủy sản qua 3 năm (2011 - 2013) 47

Bảng 4.9. Giá trị sản xuất công nghiệp qua 3 năm 2011 - 2013 48

Bảng 4.10. Một số ngành dịch vụ chủ yếu của xã qua 3 năm 2011 - 2013 51

Bảng 4.11. Một số chỉ tiêu kinh tế của nhóm hộ điều tra 53

Bảng 4.12. Kết quả giáo dục của nhóm hộ điều tra (2013)……… ……… 61


1
PHẦN 1
MỞ ĐẦU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Kinh tế thị trường đã đem lại sự tăng trưởng nhanh chóng nhưng cũng
bắt đầu đặt ra cho chúng ta những vấn đề đảm bảo nhu cầu cho con người,
nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhu cầu của con người bao gồm những nhu
cầu căn bản như ăn, ở, mặc, nhu cầu hưởng thụ văn hóa, nhu cầu hạnh phúc.
Tiền bạc sẽ không luôn luôn đem lại hạnh phúc cho con người, triết lý đó
được kiểm nghiệm hằng ngày khi người giàu phải đối mặt với nhu cầu khác lạ
khó thỏa mãn bằng nhu cầu tiền bạc. Đó là nhu cầu cuộc sống bình an, sự dư
thừa tiền bạc nhiều khi không mang lại hạnh phúc cho gia đình mà có khi
ngược lại, mang tai họa về như là vướng vào những cuộc ăn chơi xa đọa mắc
phải tệ nạn xã hội, cờ bạc, mại dâm, ma túy. làm cho xã hội bất ổn. Một câu
hỏi đặt ra là làm thế nào để tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với bảo đảm chất
lượng cuộc sống, trật tự an toàn xã hội ổn định, môi trường được giữ vững.
Do đó phát triển ổn định mọi mặt kinh tế - xã hội luôn là mục tiêu định hướng
của Đảng và nhà nước ta cũng như của mỗi quốc gia. Nước ta đi lên bằng sản
xuất nông nghiệp là chủ đạo, nên trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội
gặp không ít khó khăn. Thiên tai dịch bệnh diễn ra liên tiếp, tác động xấu đến
sản xuất và đời sống nhân dân. Hiện nay đang trong thời kỳ khủng hoảng kinh
tế thế g về khoa học kỹ 2 thuật, khoa học công nghệ, ruộng đất ngày càng bị
thu hẹp, ruộng đất bị lấy đi để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất
hoặc xây các khu nhà để kinh doanh, ngoài ra vấn đề chất lượng nông sản
xuất khẩu còn chưa cao, hiệu quả kinh tế từ sản xuất nông nghiệp còn thấp, cơ
cấu kinh tế chuyển dịch chậm (Nguyễn Lân Dũng, 2008) công nghiệp chế
biến kém phát triển, mức sống và dân trí nhiều vùng nông thôn rất thấp,
2

Xuất phát từ những yêu cầu thực tế trên, được sự nhất trí của nhà
trường, Ban chủ nhiệm khoa Kinh tế và phát triển nông thôn, em tiến hành
nghiên cứu đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát
triển kinh tế - xã hội tại xã Đắc Sơn - huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên".
1.2. Mục tiêu chung
Đánh giá hiện trạng kinh tế - xã hội của xã, từ đó đưa ra những giải
pháp đẩy mạnh sự phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hóa hiện đại
hóa nông thôn
1.3. Mục tiêu cụ thể của đề tài
- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã Đắc Sơn năm 2011- 2013
- Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế xã hội của xã Đắc Sơn
- Đề ra một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế xã hội của xã Đắc
Sơn - Phổ Yên -Thái Nguyên trong những năm tiếp theo.
1.4. Ý nghĩa của đề tài
- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
+ Đề tài có thể làm cơ sở cho các bạn sinh viên học tập và nghiên cứu,
tìm hiểu thêm về điều kiện kinh tế xã hội trên địa bàn toàn xã.
+ Củng cố thêm kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình đi thực
tập tại cơ sở.
+ Nâng cao khả năng tiếp cận thu thập và xử lý thông tin của sinh viên
trong quá trình nghiên cứu.
- Ý nghĩa thực tiễn
+ Đánh giá đời sống vật chất và tinh thần của người dân trong xã
+ Đáp ứng được yêu cầu của địa phương trong vấn đề phát triển kinh tế
xã hội từ đó đề xuất hướng giải quyết nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế ổn
định xã hội địa phương.
4
PHẦN 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU


Như vậy nông thôn được hiểu là khu vực mà ở đó có một cộng đồng
dân cư chủ yếu làm nghề nông, có mật độ dân số, cơ sở hạ tầng và trình độ
sản xuất hàng hóa thấp hơn khu vực thành thị. Với cách hiểu như vậy, nông
thôn có những đặc trưng cơ bản như sau:
- Nông thôn là vùng chiếm diện tích lớn nhất như: Các nước phát triển
nông thôn chiếm 70 - 80% diện tích đất nước, các nước trình độ phát triển khá
hơn chiếm 90 - 95% diện tích.
- Nông thôn có cơ sở hạ tầng yếu kém, lạc hậu, nhất là nơi mà người
nông dân chiếm phần đông.
- Nông thôn có sự phân bố dân cư phân tán không đồng đều giữa các vùng.
- Trong nông thôn, nông nghiệp chiếm vai trò to lớn trong phát triển
kinh tế nông thôn.
+ Vai trò của nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi nước.
- Nông thôn là nơi sản xuất và cung cấp lương thực thực phẩm phục vụ
cho nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu.
- Nông thôn giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc sản xuất và cung
cấp các loại nguyên liệu phục vụ cho sự phát triển của các ngành công nghiệp.
- Nông thôn có thể phát triển các ngành phi nông nghiệp. Đây là sự
chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng tỷ trọng ngành công
nghiệp dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.
6
- Nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm. Sản phẩm công nghiệp và
các ngành khác.
- Nông nghiệp và nông thôn góp phần nâng cao giá trị thặng dư và tích
lũy quốc gia.
- Nông thôn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ vững an ninh
quốc phòng của mỗi quốc gia.
- Nông thôn có vai trò giữ gìn môi trường sinh thái của đất nước.
2.1.1.2. Các khái niệm phát triển kinh tế nông thôn
+ Kinh tế - xã hội

qua việc sản xuất ra của cải vật chất, cải tiến quan hệ xã hội, nâng cao chất
lượng văn hóa. Phát triển là xu thế chung của từng cá nhân và cả loài người
trong quá trình sống.
+ Phát triển kinh tế - xã hội theo hướng CNH - HĐH
- Là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có sơ sở vật chất -
kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với
trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao,
quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân
chủ và văn minh.
- Quá trình này đặc biệt quan tâm đến vùng nông thôn, quá trình CNH-
HĐH nông thôn là một quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, phân
công lao động và ngành nghề, đa dạng hóa kinh tế nông thôn theo hướng ngày
càng nâng cao tỷ trọng của các hoạt động công nghiệp và phi nông nghiệp
khác bằng việc áp dụng ngày càng rộng rãi và có hiệu quả những tiến bộ khoa
học kỹ thuật trong sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp và các ngành nghề phi
nông nghiệp để không ngừng phát triển kinh tế và nâng cao mọi mặt đời sống
của cộng đồng dân cư nông thôn, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển
bền vững
8
+ Phát triển bền vững
- Hội nghị thượng đỉnh về trái đất năm 1992 đưa ra định nghĩa vắn tắt
về phát triển bền vững: “Phát triển bền vững là phát triển nhằm thỏa mãn nhu
cầu của thế hệ ngày nay mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu
tương lai ”
- Phát triển kinh tế nông thôn là một quá trình thay đổi tăng mức sống
của người dân, phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm
bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài, đề ra những mục tiêu phấn đấu
cho sự tiến bộ của nông thôn.
2.1.1.3. Nội dung cơ bản của phát triển kinh tế nông thôn
Phát triển kinh tế nông thôn chủ yếu tập trung vào các vấn đề như sau:

phát triển kinh tế nông thôn và ngược lại.
- Các nhân tố kinh tế - xã hội: Cơ cấu kinh tế nông thôn, các thành phần
kinh tế nông thôn, thị trường vốn, cơ sở hạ tầng nông thôn, cơ cấu dân tộc,
trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn của người dân, phong tục tập quán,
chính sách của nhà nước. Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến nền kinh
tế nông thôn.
- Các nhân tố về tổ chức sản xuất, khoa học công nghệ và kỹ thuật: Tổ
chức sản xuất có vị trí quan trọng nếu tổ chức tốt, mô hình tổ chức phù hợp
với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông thôn thì sẽ thúc đẩy
kinh tế nông thôn phát triển và ngược lại nó sẽ kìm hãm sự phát triển đó lại.
Khoa học công nghệ có tính chất quyết định đến năng suất, chất lượng và
hiệu quả sản xuất kinh doanh. Vì thế mà vấn đề này cũng rất cần sự quan
tâm thích đáng.
10
- Các nhân tố quốc tế như hội nhập, khủng hoảng kinh tế, chiến tranh,
dịch bệnh, thay đổi khí hậu.
2.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển kinh tế xã hội
2.2.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế ở một số nước châu Á
a. Kinh nghiệm của Trung Quốc
Trung Quốc là nước có nền nông nghiệp lớn và lâu đời nhất thế giới,
đồng thời là một trong những chiếc lôi của nền nông nghiệp thế giới. Qua hơn
20 năm cải cách nông nghiệp, xây dựng nền nông nghiệp theo hướng hiện đại
hóa và phát triển bền vững, Trung Quốc đã thu được bài học kinh nghiệm cả
về lý luận và thực tiễn. Đó là đảm bảo đầy đủ quyền tự chủ, phát huy tính tích
cực của nông dân phát triển nhiều loại sở hữu kinh tế, trong đó công hữu là
chủ thể, thực hiện sở hữu tập thể đối với ruộng đất kinh doanh khoán gia đình,
tách quyền sử dụng và sở hữu cải cách theo hướng thị trường, tạo ra sức sống
mới cho kinh tế nông thôn, xây dựng địa vị chủ thể của trang trại trong kinh
doanh tự chủ của các nông hộ, khuyến khích nông dân phát triển sản xuất
hàng hóa hướng thị trường. Tôn trọng tinh thần sáng tạo của nông dân, thúc

phủ quyết định thực hiện biện pháp “hai mũi giáp công đồng bộ”: đưa kỹ
thuật sản xuất mới (giống mới, phân bón và nông dược, cung cấp tín dụng đầy
đủ và xác định giá nông sản nâng đỡ cho nhà nông), thay đổi cơ chế chính
sách nông nghiệp
Hướng dẫn và đào tạo kỹ năng sản xuất cho bà con, cung cấp các
phương tiện cần thiết cho an sinh xã hội, làm dịch vụ tiêu thụ sản phẩm và
cung cấp vật tư nông nghiệp cho xã viên từ đồng ruộng đến chợ hàng hoá
(bao gồm sản xuất, chế biến và bán ra thị trường), dịch vụ ngân hàng và bảo
hiểm (bao gồm kinh doanh tài chính nông nghiệp, tín dụng và tiết kiệm của
12
các HTXNN thành viên), dịch vụ về chăn nuôi các loại gia súc, gia cầm, từ
sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Điều này đã “vực” nền nông nghiệp Hàn Quốc
từ yếu ớt trở nên ổn định.
Chính phủ đã có những nỗ lực lớn nhằm thúc đẩy cơ giới hóa nông
nghiệp. Cơ giới hóa đã mang lại những thành tựu đáng kể trong việc trồng và
thu hoạch lúa.
Trên đây là kinh nghiệm phát triển nông thôn ở một số nước có điều
kiện gần giống với nước ta. Qua việc tìm hiểu và xem xét những kinh nghiệm
đó chúng ta có thể tìm thấy những bài học quý giá đồng thời xác định được
đặc điểm kinh tế xã hội riêng của nước mình để đưa ra những chủ trương
đường lối phát triển sao cho phù hợp.
2.2.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam
+ Một số thành tựu đạt được trong khu vực nông nghiệp nông thôn Việt
Nam sau 20 năm đổi mới.
- Tỷ lệ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt từ 4,5 - 5% ngành nông
nghiệp vững bước đi lên sản xuất hành hóa định hướng xuất khẩu quy mô lớn.
- Sản xuất lương thực tăng nhanh và vững chắc.
- Giá trị sản lượng của các dịch vụ và nghề thủ công truyền thống tăng
khoảng 15% mỗi năm. Nhờ đó mà cơ cấu kinh tế nông thôn biến chuyển tích
cực theo hướng phát triển đa dạng.

biến, bảo quản và tiếp thị các sản phẩm nông nghiệp còn yếu kém, thậm chí ở
một số nơi còn không có.
- Trình độ chuyên môn trong sản xuất nông nghiệp cũng như nhiều
ngành nghề khác vẫn còn thấp.
14
- Quản lý môi trường và tài nguyên thiên nhiên đã trở thành những vấn
đề cấp bách trong quá trình phát triển nông thôn.
Xuất phát từ hạn chế và thách thức của quá trình phát triển kinh tế nông
thôn ở nước ta, cũng như vị trí, vai trò của nông thôn, những năm tới phát
triển kinh tế nông thôn, quyết tâm áp dụng các kinh nghiệm phát triển nông
thôn của thế giới vào phù hợp với Việt Nam và đẩy mạnh quá trình hội nhập
nâng cao năng lực lãnh đạo và khả năng điều hành của các cấp chính quyền,
đẩy mạnh quyền tự chủ của các đơn vị kinh tế.
15
PHẦN 3
ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Là các vấn đề về kinh tế nông thôn, người nông dân nông thôn, các hộ
gia đình, cộng đồng dân cư nông thôn trên địa bàn xã.
3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
Về mặt không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình kinh tế xã hội
trên địa bàn xã Đắc Sơn - huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên.
Về mặt thời gian: Các số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài được tập
hợp trong thời gian từ 2011 - 2013.
3.2 Nội dung nghiên cứu
3.2.1. Đánh giá đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Đắc
Sơn - Huyện Phổ Yên - Tỉnh Thái Nguyên.
3.2.2. Tìm hiểu thực trạng phát triển kinh tế xã hội xã Đắc Sơn

thông tin này được thể hiện bằng những câu hỏi cụ thể để họ hiểu và trả lời
chính xác đầy đủ vào phiếu điều tra.
3.3.3. Phân tích xử lý số liệu
Số liệu thu thập được sẽ được xử lý và phân tích so sánh tỷ mỉ, chi tiết
với từng vùng trên địa bàn xã và các khu vực trên cả nước để có được nhận
xét chính xác và sâu sắc nhất.
3.3.4. Phương pháp thống kê kinh tế
Là phương pháp nghiên cứu mặt lượng của các hiện tượng ở tất cả các
lĩnh vực kinh tế, xã hội trong mối quan hệ chặt chẽ với mặt chất của số lớn
các hiện tượng ở một phạm vi không gian cụ thể.
Phương pháp này giúp cho quá trình điều tra số liệu nhanh chính xác,
phản ánh đúng tình hình khách quan, giúp cho việc tổng hợp số liệu, tính toán
các chỉ tiêu được chính xác cũng như việc phân tích tài liệu một cách khoa
17
học, khách quan, phản ánh đúng nội dung kinh tế - xã hội cần nghiên cứu và
được tiến hành qua hai bước.
Thu thập số liệu: Số liệu được thu thập thông qua chủ yếu số liệu chung
cấp được in lưu hành trên các sách báo, tạp chí… và được thu thập tại phòng
thống kê, địa chính, nông nghiệp, tổng hợp và đặc biệt là các báo cáo, nghị
quyết của xã Đắc Sơn trên cơ sở đó tiến hành tổng hợp các thông tin cần thiết
phục vụ cho công tác nghiên cứu.
Xử lý số liệu: Trên cơ sở tiến hành tập trung chỉnh sửa, hệ thống hóa
một cách khoa học các tài liệu đã thu thập trong giai đoạn điều tra thống kê
tiến hành phân tích.
3.3.5. Phương pháp chuyên gia chuyên khảo
- Phương pháp điều tra nội nghiệp: Nhằm thu thập số liệu, tài liệu,
thông tin cần thiết phục vụ cho mục đích nghiên cứu.
- Phương pháp thống kê: Tổng hợp toàn bộ các số liệu, tài liệu về công
tác quản lý và báo cáo về tình hình phát triển kinh tế xã hội của xã qua 3 năm
2011 - 2013.