ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA TRIẾT HỌC
---------------
tiểu luận
Môn: Một số tác phẩm kinh điển phương Đông
Tư tưởng nhân chính qua các tác phẩm
luận ngữ và mạnh tử
Người thực hiện : Nguyễn Thị Dịu
Lớp : K14-Cao học Triết

Hà Nội -2008
MỞ ĐẦU
Ngày nay, việc nghiên cứu và đánh giá lại vai trò của Nho giáo
đã được giới nghiên cứu ở các nước châu Âu cũng như châu Á đặc
biệt lưu tâm.
Nho giáo là một học thuyết chính trị - đạo đức đã có nhiều
đóng góp cho việc tu dưỡng đạo đức cá nhân. Tư tưởng Nhân chính
là cốt lõi, là nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị của Nho giáo.
Nhân chính là sự vận dụng phạm trù Nhân - phạm trù cốt lõi,
trung tâm và cơ bản của Nho giáo vào việc “trị quốc, bình thiên hạ”,
đồng thời cũng là để thực hiện mục đích cao nhất trong việc đào tạo
con người mà Nho giáo đề cập. Vì vậy, khi tìm hiểu Nho giáo không
thể bỏ qua tư tưởng Nhân chính - một tư tưởng đã góp phần cho việc
xây dựng hệ thống hành chính và quản lý xã hội được Khổng Tử và
Mạnh Tử đề cập trong tác phẩm Luận ngữ và Mạnh Tử.
2
NỘI DUNG
1. QUAN NIỆM VỀ DÂN:
1.1. Khái niệm về dân:
Khái niệm về Dân đã được Khổng - Mạnh nói tới trong khi

quan niệm khác nhau về vị trí và vai trò của Dân.
1.2. Vị trí và vai trò của Dân.
Khổng Tử nói: “Quân tử chi đức phong, tiểu nhân chi đức thảo.
Thảo thươngj chi phong tất yểu” - Này địa vị của người quân tử tức
nhà cầm quyển tỷ như gió, đian vị của kẻ tiểu nhân tức là dân chúng
tỷ như cỏ. Gió thổi qua thì cỏ rạp xuống). Như vậy, theo Khổng Tử
Dân là người có vị trí thấp nhất và phải phụ thuộc vào người quân tử
có vị trí, địa vị cao. Bởi vì vị trí thấp hèn “như cỏ” Dân phải phụ
thuộc vào người cầm quyền chẳng khác gì gió thổi qua làm rạp cỏ
xuống.
Mà dù Khổng Tử có đánh giá thấp về vị trí của Dân, nhưng mặt
khác Khổng Tử lại nói rõ trong kinh Thư mà ông san định rằng: “Dân
vi bang bảng” (dân là gốc nước). Điều này cho thấy mệnh đề tiến bộ,
đề cao vai trò của Dân ấy được thể hiện rõ trong học thuyết chính trị
của ông.
Mạnh Tử đã gọi Dân là dân thường, là người có vị trí thấp
trong mối quan hệ giữa người có vị trí cao với dân thường, kẻ dưới
4
thì mtu lại thể hiện quan niệm khá tiến bộ; coi mối quan hệ bề trên -
kẻ dưới đó như mối quan hệ mật thiết giữa cha với con. Nhà cầm
quyền là cha mẹ dân, phải thương yêu dân như thương yêu con cái
của mình: “Thú tương thực, thả nhân ố chi. Vi nhân phụ mẫu, hành
bất miễn ư suất thú nhi thực nhân, ô tại kỳ vi dân pụ mẫu giã”
(Huống chi làm bậc cha mẹ dân, thi hành chính trị, lại chẳng ngăn
cản được loài thú để cho chúng ăn thịt người, há đáng làm cha mẹ
dân sao).
Như vậy nhà cầm quyền thi hành Nhân chính phải năhmf vào
Dân, vì Dân. Vượt xa hơn Khổng Tử, Mạnh Tử đã đưa ra mệnh đề
nổi tiếng khi đánh giá về vị trí, vai trò của Dân: “Dân vi quý, xã tắc
thứ chi, quân vi khinh” - mệnh đề này chỉ rõ trong các vấn đề nều