Bài tập lớn học kỳ - Môn Đại cương văn hoá Việt Nam
A.LỜI MỞ ĐẦU
Giao lưu văn hóa là một quy luật của thời đại, là hiện tượng phổ biến của xã
hội loài người. Nhờ giao lưu văn hoá đúng hướng mà các nước chậm phát triển
có cơ hội trở thành nước phát triển. Trong mọi hoạt động văn hóa Ðảng và Nhà
nước ta bao giờ cũng nêu cao định đề biện chứng : kế thừa truyền thống tốt đẹp
của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Trong quá trình giao lưu văn
hóa với các nước phát triển, chúng ta đã tiếp thu nhiều tác phẩm tiêu biểu và
nhiều kinh nghiệm sáng tạo. Giao lưu văn hoá giúp giới thiệu lịch sử, đất nước,
con người, văn hóa Việt Nam với thế giới và giúp ngăn ngừa và đấu tranh chống
sự xâm nhập các sản phẩm văn hóa độc hại. Trong bối cảnh toàn cầu hoá, quả
thực giao lưu văn hoá đã có những bước phát triển đột biến và Việt Nam đã làm
những gì để tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và giữ gìn bản sắc văn hoá dân
tộc chính là đề tài mà em chọn trong bài viết này.
Trong qua trình làm bài, bài viết của em còn nhiều thiếu xót, em mong nhận
được sự góp ý của thầy cô và các bạn. Em xin chân thành cảm ơn!
B.NỘI DUNG
I. Giao lưu và tiếp biến trong tiến trình văn hoá
Khái niệm giao lưu và tiếp biến văn hóa là hiện tượng xảy ra khi những
nhóm người (cộng đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lưu tiếp xúc với
nhau tạo nên sự biến đổi về văn hóa của một hoặc cả hai nhóm. Giao lưu văn hóa
tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và tích hợp văn hóa ở các cộng đồng. Ở đó có sự
kết hợp giữa các yếu tố "nội sinh" với yếu tố "ngoại sinh" tạo nên sự phát triển
văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn. Giao lưu và tiếp biến văn hóa là sự
tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể. Quá trình này luôn đặt mỗi
dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố "nội sinh" và "ngoại
sinh". Trong lĩnh vực văn hóa chỉ có khái niệm "giao lưu và tiếp biến văn hóa"
MSV 351558 - Lớp NO3 – Nhóm 4
1
Bài tập lớn học kỳ - Môn Đại cương văn hoá Việt Nam
chứ không có khái niệm "hội nhập văn hóa". Thuật ngữ hội nhập chỉ sử dụng cho

nay, thế giới đang bộc lộ khuynh hướng đa dạng hoá các nền văn hoá và phát
triển được xem như là sự gia tăng trong giao lưu toàn cầu một cách chặt chẽ.
Những nghiên cứu liên văn hoá cũng như nghiên cứu về các nền văn minh thế
giới đã trở thành một ngành nghiên cứu ngày càng phát triển với tính cách một
khoa học liên ngành được giới học thuật quốc tế rất quan tâm.
Văn hoá theo nghĩa rộng (bao gồm văn hoá tinh thần, văn hoá hệ thống, văn
hoá vật chất) là ý nghĩa cụ thể của văn minh; còn văn hoá theo nghĩa hẹp là triết
học với tính cách hạt nhân lý luận và hình thái tinh thần của văn minh chính là
hiện thân của hệ tư tưởng thời đại (tinh thần thời đại).
Trong quá trình lịch sử lâu dài, các dân tộc trên thế giới đã sáng tạo nên
những nền văn hoá, những truyền thống, những niềm tin, những giá trị riêng biệt
của họ; đã sinh thành những nền văn minh lâu đời và đa sắc. Theo quan điểm
toàn diện về lịch sử, một hình thức văn minh không thể khởi phát và tiến bộ
trong sự tự khép kín và tách biệt. Xu thế chủ đạo trong tiến trình vận động của
nền văn minh thế giới là các nền văn minh khác nhau luôn được làm phong phú
và phát triển trong sự giao lưu hài hoà và học tập lẫn nhau. Giao lưu liên văn hoá
đã trở thành một động lực thúc đẩy sự tiến triển của các nền văn minh thế giới
qua mọi thời đại.
Xem xét lịch sử phương Tây, chúng ta thấy rằng, nền văn minh Hy Lạp - La
Mã cổ đại tiếp diễn hơn một ngàn năm chính là nguồn gốc của văn minh Tây Âu,
thậm chí là của toàn bộ nền văn minh phương Tây. Nó đã xác lập cơ sở vững
chắc cho truyền thống lý tính khoa học và đặc trưng nhân văn trong nền văn
minh phương Tây. Tuy nhiên, sự tiến hoá của nó không được hiểu là sự tự khép
kín và tự cô lập. Cho dù có những khác biệt rõ ràng giữa nền văn minh Hy Lạp -
La Mã cổ đại với các nền văn minh phương Đông (Cận Đông và Bắc Phi), song,
chính nền văn minh Hy Lạp - La Mã đã tiếp thu những thành quả tốt đẹp của các
MSV 351558 - Lớp NO3 – Nhóm 4
3
Bài tập lớn học kỳ - Môn Đại cương văn hoá Việt Nam
nền văn minh phương Đông, sớm đạt được những kết quả văn hoá đa sắc thông

hoá đa dạng thường xuyên của họ, trong đó có giao lưu về kinh tế và tinh thần,
đã thúc đẩy một cách có hiệu quả tiến bộ chung của nền văn minh Trung Hoa
cũng như một số nền văn minh khác ở châu Á và châu Âu. Trong sự giao lưu
liên văn hoá giữa Trung Quốc và Ấn Độ kể từ triều Hán và triều Đường, Phật
giáo và triết học Phật giáo đã được truyền bá trong tầng lớp dân thường cũng
như giới tri thức. Sự giao lưu đó đã làm nảy sinh một số trường phái Phật giáo và
triết học Phật giáo mang đặc trưng Trung Hoa (chẳng hạn như trường phái Thiên
Thai tông, Pháp Tướng tông, Hoa Nghiêm tông, Thiền tông v.v. ), những cái đã
trở thành bộ phận của truyền thống văn hoá Trung Quốc. Sự thẩm thấu lẫn nhau
của chúng và sự hấp thu Khổng giáo cũng như Đạo giáo nguyên nghĩa đã ảnh
hưởng đáng kể đến sự tiến hoá của triết học và truyền thống văn hoá Trung Hoa.
Đây là một thí dụ về giao lưu liên văn hoá thành công. Kể từ đời Đường ở thế kỷ
thứ VII đã xuất hiện giao lưu liên văn hoá thành công, hài hoà giữa văn minh
Trung Hoa và văn minh Hồi giáo. Cho đến nay, một nhà thờ Hồi giáo mang
phong cách Trung Hoa vẫn tồn tại ở Tây An - một thủ đô cổ xưa của Trung
Quốc; nó vẫn giữ được bút tích của hoàng đế nhà Đường. Trong nhà thờ này,
chúng ta có thể tìm thấy sự giao lưu và sự hoà hợp giữa văn hoá truyền thống
Trung Hoa với văn hoá tôn giáo của đạo Hồi. Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII,
nhờ có giao lưu liên văn hoá giữa Trung Quốc và thế giới phương Tây được thực
hiện bởi các nhà truyền giáo tới Trung Quốc, giới trí thức Trung Quốc bắt đầu
tiếp xúc và hiểu được tư tưởng triết học cũng như tư tưởng khoa học của Hy
Lạp; và, cùng với Matteo Ricci, một nhà truyền giáo người ý có tên Trung Quốc
là Lý Mã Đậu, họ đã nghiên cứu so sánh giữa Khổng học với học thuật phương
Tây. Mặt khác, một số nhà truyền giáo đã xuất khẩu rất nhiều kinh điển Trung
Hoa ngược trở lại châu Âu. Văn minh Trung Hoa đã đóng vai trò tích cực trong
thời Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII và được các nhà trọng nông đặc biệt ca ngợi.
MSV 351558 - Lớp NO3 – Nhóm 4
5
Bài tập lớn học kỳ - Môn Đại cương văn hoá Việt Nam
Lý tính khoa học và tinh thần nhân văn của triết học và văn hoá phương Tây, đặc

Bài tập lớn học kỳ - Môn Đại cương văn hoá Việt Nam
minh độc nhất và khiến cho các nền văn hoá trở nên thuần nhất. Chúng ta nên
duy trì sự đa dạng hiện tồn của các nền văn minh và văn hoá. Mặt khác, điều cần
thiết là thúc đẩy đối thoại giữa các nền văn minh khác nhau, gia tăng sự hiểu biết
lẫn nhau, loại bỏ những hố sâu ngăn cách nào đó, hoà giải những đối kháng,
chống lại “xung đột giữa các nền văn minh”, từ đó hiện thực hoá sự thống nhất
của các nền văn minh và văn hoá cũng như thực hiện toàn cầu hoá về nhân tính
dựa trên cả sự đa dạng và sự thống nhất của các nền văn minh thế giới. Giao lưu
liên văn hoá hợp lý chính là con đường quan trọng để đạt được mục tiêu cao quý
này.
Bất kỳ nền văn hoá nào cũng không thể gạt bỏ truyền thống văn hoá đã tiến
hoá ở mức độ nhất định. Sự thấu hiểu liên văn hoá cũng bao hàm sự thấu hiểu
lẫn nhau giữa hai kiểu truyền thống văn hoá động là “văn hoá bản địa” và “văn
hoá bên ngoài”. Chú giải học triết học của H.G.Gadamer khẳng định rằng, truyền
thống - với tính cách là hợp lưu của những định kiến được lưu giữ bởi lịch sử -
chính là tiền đề cho hành vi thấu hiểu mang tính người, đồng thời con người
cũng tham dự vào sự tiến hoá của truyền thống thông qua hoạt động lý giải và
thấu hiểu sáng tạo của họ. Chúng ta có thể áp dụng quan điểm này để lý giải
rằng, hai truyền thống khác nhau của “văn hóa bản dài và “văn hoá bên ngoài”
đều đạt được sự hợp lưu và hoà hợp của hai tầm nhìn trong sự thấu hiểu lẫn nhau
của chúng, do đó thúc đẩy sự tiến hoá của chính mình trong sự giao lưu liên văn
hóa.
Tính liên văn hoá là một thuộc tính bản chất, là chức năng của thấu hiểu
liên văn hoá và cũng là kết quả của giao lưu liên văn hóa. Một mặt, nó biểu thị
một vai trò trung gian xuất hiện trong sự tương tác và lý giải đối với “văn hoá
bản địa” và “văn hoá bên ngoài”, nó giống như quy tắc “trung dung” của Nho
giáo. Mặt khác, nó có nghĩa là hai nền văn hoá khác nhau tạo nên sự “đồng tâm
chéo” nào đó trong khi cùng lý giải, xây dựng lẫn nhau và thực hiện sự đồng
MSV 351558 - Lớp NO3 – Nhóm 4
7