Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Cùng với quá trình toàn cầu hoá đang diễn ra nhanh chóng sâu sắc và
rộng lớn là xu hớng mở rộng các quan hệ kinh tế tài chính đa phơng, nhiều
chiều giữa các quốc gia và làm tăng cờng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các
quốc gia, không một quốc gia nào có thể đứng ngoài cuộc đợc. Các quan
hệ này đã làm cho hệ thống tỷ giá hối đoái thay đổi một cách sôi động.
Tỷ giá hối đoái là một phạm trù kinh tế gắn chặt với những biến động
kinh tế của mỗi quốc gia trong mỗi thời kỳ và mỗi giai đoạn phát triển. Sự
biến động của tỷ giá hối đoái có ảnh hởng trực tiếp và gián tiếp tới nhiều
lĩnh vực trong nền kinh tế quốc gia. Nó vừa là nguyên nhân đồng thời là
kết quả của nhiều nhân tố khác nhau trong nền kinh tế. Sự hoạt động có
hiệu quả của các biện pháp, chính sách kinh tế sẽ có tác dụng điều hoà và
làm lành mạnh tỷ giá hối đoái. Ngợc lại tỷ giá hối đoái lại kích thích và
hoàn thiện các biện pháp, các chính sách giúp cho guồng máy kinh tế hoạt
động một cách có hiệu quả và đạt đợc tốc độ phát triển mong muốn.
Mọi biến động trên các thị trờng tài chính quốc tế luôn luôn đợc các
quốc gia theo dõi một cách sát sao nhằm tránh những tác động tiêu cực của
những thay đổi trên thị trờng tài chính thông qua hệ thống tỷ giá. Song
không phải quốc gia nào cũng đạt đợc hiệu quả mong muốn bởi tỷ giá là
vấn đề hết sức phức tạp, nó có quan hệ với các yếu tố bên ngoài quốc gia và
sự tơng tác của các quá trình, các chính sách kinh tế tài chính tiền tệ của
mỗi nớc.
Nhận thức một cách đúng đắn và chính xác để từ đó xác định và đa
vào vận hành trong thực tế một tỷ giá hối đoái phù hợp nhằm biến nó nh
một công cụ quản lý nền kinh tế một cách tích cực là yêu cầu của các quốc
gia.
Vì vậy bài viết này chỉ tập trung vào phân tích quan hệ giữa tỷ giá hối
đoái với cán cân thơng mại và một số giải pháp xây dựng tỷ giá hối đoái
thả nổi có sự quản lý ở Việt Nam.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

gia.
Tỷ giá hối đoái
thực tế
=
Tỷ giá hối
đoái danh
nghĩa
Chỉ số giá cả quốc tế
Chỉ số giá cả trong nớc
Quá trình hình thành tỷ giá hối đoái gắn liền với lịch sử phát triển của
lu thông tiền tệ mà quá trình phát triển lu thông tiền tệ gồm hai giai đoạn.
Giai đoạn lu thông tiền vàng và tiền giấy điện tử đợc tự do đổi ra vàng và
giai đoạn lu thông tiền giấy nhng không đợc tự do chuyển đổi ra vàng. ở
mỗi giai đoạn tỷ giá hối đoái lại đợc hình dựa trên các cơ sở khác nhau.
Trong giai đoạn lu thông tiền vàng và tiền giấy đợc tự do chuyển đổi ra
vàng thì tỷ giá hối đoái đợc xác định một cách hoàn toàn đơn giản chỉ cần
so sánh trọng lợng hai đồng tiền hoặc lợng vàng mà hai đồng tiền đại biểu.
Ví dụ: Hàm lợng vàng của đồng đô la Mỹ là 0,73666gr, của bảng Anh là
2,13281gr ngang giá vàng Anh/đôla Mỹ là 2,13281/0,73666 = 2,895 nghĩa
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
là một bảng Anh có giá trị bằng 2,895 đôla Mỹ. Trong thời kỳ lu thông tiền
giấy không đợc tự do chuyển đổi lấy vàng tỷ giá hối đoái đợc xác định qua
các yếu tố đó là: Căn cứ vào lý thuyết ngang giá sức mua nghĩa là tỷ giá bất
kỳ giữa hai đồng tiền sẽ điều chỉnh và phản ánh đầy đủ những biến động
của mức giá mỗi nớc. Yếu tố thứ hai đó là tỷ giá hối đoái còn đợc hình
thành trên cơ sở điều kiện ngang giá lãi, nghĩa là đợc so sánh bởi mức lãi
tức về tiền gửi trong nớc và tiền gửi nớc ngoài. Tỷ giá hối đoái còn đợc
hình thành dựa trên cơ sở quan hệ cung cầu trên thị trờng.
I.1. Các yếu tố ảnh hởng đến tỷ giá hối đoái.

Tỷ giá hối đoái là giá cân bằng mà tại đó hai đồng tiền đợc trao đổi
với nhau. Những mức giá này đợc xác định nh thế nào lại phụ thuộc vào
các yếu tố trên. Vì vậy một cơ chế tỷ giá hối đoái chính là tổng hoà các
điều kiện đó.
Trong lịch sử giao dịch quốc tế đã có nhiều chế độ tỷ giá hối đoái thay
nhau. Tuy nhiên, có thể gộp chung lại thành hai loại chế độ tỷ giá hối đoái
cơ bản là tỷ giá hối đoái cố định và tỷ giá hối đoái thả nổi.
I.2.1. Chế độ tỷ giá hối đoái cố định.
Trong chế độ này tỷ giá hối đoái cố định là việc so sánh giữa hai đồng
tiền của một quốc gia dựa vào một mẫu chung theo công ớc chính thức.
* Chế độ bản vị vàng.
Trong chế độ này tỷ giá đợc hình thành trên cơ sở so sánh hàm lợng
vàng của các đồng tiền ví dụ: Đồng tiền của nữ hoàng Anh nặng 1/4 Ounce
vàng; 1Ounce = 35 USD => 1/4 OUNCE vàng = 35/4 gần bằng 9 USD tức
là một đồng tiền nữ hoàng Anh gần bằng 9 USD
Đặc điểm của chế độ tỷ giá này là:
+ Chính phủ mỗi nớc định giá vàng tính bằng đồng tiền trong nớc.
+ Chính phủ duy trì khả năng chuyển đổi đồng tiền trong nớc thành
vàng.
+ Bảo đảm nguyên tắc bảo chứng 100%.
Tỷ giá danh nghĩa dới chế độ bản vị vàng đợc cố định vô thời hạn.
* Chế độ tỷ giá hối đoái theo đồng đô la (bản vị đồng đô la).
Cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và khủng hoảng kinh tế (1924 -
1933) đã làm sụp đổ chế độ bản vị vàng và năm 1944 chế độ tỷ giá hối
đoái mới - tỷ giá hối đoái Brettonwoods đợc thành lập. Trong chế độ tỷ giá
hối đoái này, tỷ giá hối đoái chính thức giữa các thành viên đợc xác định
trên cơ sở lợng vàng chính thức của đô la Mỹ và không đợc phép biến động
quá 1% của tỷ giá chính thức đợc đăng ký tại IMF. Tại mức tỷ giá hối đoái
cố định các ngân hàng Trung ơng cam kết mua hoặc bán đôla hiện có để
bảo vệ tỷ giá hối đoái cố định theo đồng đô la. Nh vậy đồng đô la đã thay

động kinh tế phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế đất nớc.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Phần II
Tỷ giá hối đoái
và cán cân thơng mại ở Việt Nam.
Tỷ giá hối đoái có quan hệ mật thiết với cán cân thơng mại cụ thể là
với hoạt động xuất nhập khẩu. Khi tỷ giá hối đoái tăng có nghĩa là đồng
bản tệ thấp giá, đồng ngoại tệ cao giá dẫn tới khuyến khích hoạt động xuất
khẩu và hạn chế nhập khẩu ví dụ: USD/VNĐ = 10.500
Nếu VNĐ giảm giá 10% thì USD/VNĐ = 11.000
Trớc khi giảm giá Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ một hàng hoá giá
thành là 10.000đ thì phải bán với giá 1USD. Sau khi giảm giá 10% cũng
hàng hoá đó xuất sang Mỹ bán 1USD thì nhà xuất khẩu Việt Nam thu đợc
11.000 VNĐ (giả sử các điều kiện khác không thay đổi). Do đó chỉ cần bán
với giá hơn 0,91USD nhà xuất khẩu Việt Nam cũng đã thu về hơn
10.000VNĐ và họ có thể lợi dụng u thế này để cạnh tranh trên thị trờng
quốc tế bằng cách giảm giá hàng hoá. Đối với hoạt động nhập khẩu thì ng-
ợc lại tức là sau khi giảm giá thì để mua đợc một đơn vị đặt hàng hoá của n-
ớc ngoài phải cần nhiều đồng tiền trong nớc hơn. Trờng hợp của Nhật là
một ví dụ điển hình.
Sau chiến tranh thế giới thứ II Nhật đã áp dụng chính sách giữa đồng
Yên (JPY) giá thấp (USD/JPY = 360) đã giúp Nhật phát triển ngoại thơng
một cách nhanh chóng và đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế (xuất khẩu
năm 1970 so với năm 1948 tăng 74,8 lần, GDP từ 1959 - 1969 bình quân
tăng 11% hàng năm.
Nếu tỷ giá hối đoái giảm tức là giá trị đồng bản tệ tăng giá trị đồng
ngoại tệ giảm sẽ làm cho giá thành hàng hoá xuất khẩu đắt hơn trớc, khó
cạnh tranh trên thị trờng quốc tế, ngợc lại giá hàng nhập khẩu lại hạ do đó
sẽ kích thích nhập khẩu và hạn chế xuất khẩu.

đồng Việt Nam và cho đến năm 1989 thì bị huỷ bỏ. Việc sử dụng tỷ giá hối
đoái trên đây đã cho chúng ta thấy đợc:
+ Tỷ giá hối đoái trong giai đoạn này hoàn toàn là do ý đồ của Nhà n-
ớc quyết định, không xuất phát từ yêu cầu của nền kinh tế cũng từ thị trờng
trong nớc và quốc tế.
+ Tỷ giá kết toán nội bộ đợc sử dụng để tính thu chi ngân sách đã
không phản ảnh trung thực, đầy đủ sức mua của đồng Việt Nam với đồng
Rúp và một số đồng tiền khác.
Từ năm 1985 sau khi có chủ trơng thu hút thêm vốn đầu t nớc ngoài
thì USD lần lợt vào thị trờng Việt Nam nhng chúng ta lại dùng tỷ giá do
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
ngân hàng Trung ơng qui định còn cách rất xa với tỷ giá thực tế (giá trị thị
trờng). Tuy chênh lệch tỷ giá đã đợc ấn định sát với thị trờng hơn trong
việc tự tạo ra một tỷ giá chính thức bóp méo so với thực tế đã không phản
ánh đợc các quan hệ kinh tế quốc tế và làm cho các quan hệ kinh tế cha đạt
đợc hiệu quả mong muốn.
Chính sách giữ tỷ giá hối đoái thấp của Việt Nam đã đánh giá cao
đồng tiền việt một cách giả tạo. Tỷ giá USD/VNĐ do ngân hàng Nhà nớc
ấn định chỉ bằng 1/3, 1/2 so với giá thị trờng.
Năm Tỷ giá hình thức Tỷ giá thị trờng Chênh lệch
1985 15 115 7,6 lần
1986 80 425 5,6 lần
1987 368 1270 3,5 lần
1988 3000 5000 1,7 lần
1899 3900 4100 1,1 lần
Sự áp đặt tỷ giá giao dịch chính thức tởng là giữ đợc giá trị đồng Việt
Nam với các đồng ngoại tệ nhng đã đẩy xuất khẩu Việt Nam vào ngõ cụt.
Không khuyến khích sản xuất hàng xuất khẩu, đẩy mạnh nhập khẩu làm
cho cán cân thơng mại bị nhập siêu nghiêm trọng.

Nhờ áp dụng tỷ giá hối đoái mới nên đã mang lại những kết quả thiết
thực và quan trọng cho ngoại thơng Việt Nam. Kinh doanh xuất nhập khẩu
đợc đẩy mạnh đặc biệt là khuyến khích xuất khẩu góp phần tăng nhanh
doanh số xuất nhập khẩu cải thiện cán cân thơng mại. Chế độ tỷ giá cũng
có những thay đổi căn bản. Nhà nớc đã áp dụng chính sách tỷ giá linh hoạt
có sự quản lý của Nhà nớc nhng việc điều hành của Nhà nớc trong từng
năm có khác nhau, ta có thể tạm thời chia làm 3 thời kỳ.
II.2.1 Thời kỳ từ năm 1989 - 1993:
Trong giai đoạn này tình hình tỷ giá hối đoái lạm phát và xuất nhập
khẩu đợc thể hiện qua bảng số sau:
Tỷ giá USD/VNĐ Tỷ lệ lạm Xuất khẩu Nhập khẩu
Năm Giá chính thức
Nhà nớc
Giá thị trờng
tự do
Tăng giảm
%
phát% (Triệu USD) (Triệu
USD)
1 2 3 4 5 6 7
1989 4.200 4.570 +8,80 34,7% 1946 2.566
1990 6.650 7.550 +13,550 67,50 2.404 2.752
1991 12.720 12.550 -0,02 68,00 2.087 2.338
1992 10.720 10.550 -0,02 17,50 2.581 2.541
1993 10.835 10.736 -0,01 5,20 2.989 3.879
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Bảng số liệu trên cho chúng ta thấy tỷ giá USD/ VNĐ qua các năm có
biến động lên xuống, tuy nhiên nhìn tổng thể trong thời gian này tỷ giá
USD/VNĐ có khuynh hớng tăng và đợc Nhà nớc điều chỉnh sát với thị tr-

cộng với hoàn cảnh điều kiện Việt Nam trình độ phát triển kinh tế thấp,
kim ngạch ngoại thơng nhỏ và thờng xuyên trong tình trạng nhập siêu thì
mức tỷ giá hối đoái đợc hình thành căn cứ vào những yếu tố. Chính đó là
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368