Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
lời mở đầu
Lý luận giá trị thặng d là một trong những phát hiện vĩ đại của C.Mác.
Nhng, để nhận thức đúng bản chất khoa học của lý luận này cần đặt nó trong
hoàn cảnh cụ thể của từng Quốc gia, dân tộc trong từng giai đoạn lịch sử nhất
định. Trong bối cảnh quốc tế và thực tiễn xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần vận động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định
hớng XHCN ở Việt Nam cho thấy: lý luận giá trị thặng d của Mác cần đợc nhận
thức một cách sâu sắc hơn và hoàn thiện nó khi điều kiện lịch sử ngày nay có
nhiều biến đổi.Việc đánh giá một cách khách quan, khoa học và khẳng
địnhnhững giá trị lý luận-thực tiễn của học thuyết này là thực sự cần thiết.ở bài
này ta sẽ phân tích mặt chất và mặt lợng của giá trị thặng d (GTTD) để rút ra ý
nghĩa thực tiễn đối với việc quản lý các doanh nghiệp của nớc ta khi chuyển
sang kinh tế thị trờng (KTTT).Do vậy tôi quyết định chọn đề tài:phát triển giá
trị thậng d về mặt chất và mặt lợng.y nghĩa thực tiễn của việc nghiên cứu vấn
đề này với việc quản lí các doanh nghiệp ở nớc ta khi chuyển sang kinh tế thị
trờng có sự quản lí của nhà nớc và định hớng xã hội chủ nghĩa.
Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của thầy.trong quá trình
làm bài không tránh khỏi những sai sót mong thầy giáo thông cảm.em xin chân
thành cảm ơn.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
I . Một số lý luận cơ bản về chất và lợng của GTTd
theo quan điểm của CN Mác - Lê nin.
1. Về mặt chất GTTD
Nguồn gốc của GTTD là sự tiêu dùng sức lao động kéo dài ngoài thời
gian táI sản xuất giá trị của nó.GTTD là một phạm trù riêng của nền kinh tế
TBCN, chứ không phải của các XH có giai cấp khác nh XH phong kiến hay XH
chiếm hữu nô lệ. Khác với phạm trù lợi nhuận, GTTD biểu hiện một cách chính
xác nh sau:1) GTTD trứơc hết là giá trị-tức lao động vật hoá;2)GTTD là lao
động thặng d vật hoá.

trả giá trị trớc mới đợc sử dụng sau,còn hàng hoá sức lao động công nhân bán
chịu cho nhà t bản.
Qua đó ta thấy đợc tiền tệ biến thành t bản khi sức lao động trở thành
hàng hoá.
1.3.Bản chất của t bản
a) Quá trình sản xuất ra GTTD ở xí nghiệp TBCN
*Đặc điểm của sản xuất TBCN
Sản xuất hàng hoá là quá trình sản xuất ra GT sử dụng đồng thời là quá
trìng sản xuât ra giá trị.Nên sản xuất TBCN dựa trên chế độ t hữu t bản về t liệu
sản xuất cho nên nhà t bản là chủ, công nhân la ngời làm thuê, công nhân làm
viêc dới sự kiểm soát của nhà t bản và sản xuất ra hàng hoá cho nhà t bản. Sản
xuất t bản chủ nghĩa cũng là sản xuất hàng hoá cho nên nó cũng là sự thống
nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng đồng thời là quá trình sản xuất ra
giá trị và GTTD
*Quá trình sản xuất ra GTTD ở xí nghiệp TBCN
Để sản xuất ra hàng hoá nhà t bản phải ứng t bản tiền tệ của mình ra để
mua t liệu sản xuất và sức lao động của công nhân. Sau khi có hàng hoá nhà t
bản đem ra thị trờng bán. Nguồn gốc và bản chất của GTTD :GTTD là một bộ
phận của giá trị mới giá trị dôi ra ngoài giá trị sức lao động của công nhân do
lao động của công nhân làm thuê sáng tạo ra và bị nhà t bản chiếm không, là
lao động không công cho t bản. Ngày lao đọng của công nhân bao giờ cũng đợc
chia thành hai bộ phận là một bộ phận của ngày lao động đợc ngời công nhân
tạo ra một lợng giá trị ngang với giá tri sức lao động của mình đợc gọi là phần
thời gian lao động cần thiết. Phần còn lại tạo ra giá trị mới GTTD cho nhà t bản
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
đợc gọi là thời gian lao động thặng d. Hơn nữa quá trình này còn giúp ta thấy đ-
ợc mâu thuẫn của công thức chung của t bản là việc chuyển hoá của tiền thành
t bản đợc diễn ra trong lĩnh vực lu thông mà đồng thời không diễn ra trong lĩnh
vực đó.

công nhân làm thuê, nó cha nói rõ qui mô bóc lột.
b) Khối lợng GTTD
Là tích số giữa tỷ suất GTTD với tổng t bản khả biến mà nhà t bản đã sử
dụng
M=m.V=m/v.V
CNTB càng phát triển thì khối lợng GTTD càng tăng, vì trình độ bóc lột
sức lao động càng tăng.
2.2 Phơng pháp sản xuất GTTD: GTTD tuyệt đối và GTTD tơng đối
C.Mác lúc đầu nghiên cứu việc sản xuất GTTD tuyệt đối ở khía cạnh là
cơ sở chung của chế độ TBCN và là điểm xuất phát của việc sản xuất GTTD t-
ơng đối. Lý luận mácxít về sản xuất GTTD cũng đồng thời là lý luận về sự
phát sinh và phát triển của phơng thức sản xuất TBCN trong mối liên hệ tác
động qua lại giữa LLSX và QHSX TBCN.
a) Phơng pháp sản xuất GTTD tuyệt đối.
GTTD đợc sản xuất ra bằng cách kéo dài tuyệt đối ngày lao động. Trong
khi phần thời gian lao động cần thiết của công nhân không đổi. Giá trị tuyệt đối
của sức lao động chỉ có thể thay đổi là vì việc kéo dài lao động thặng d đã ảnh
hởng đến mức độ hao mòn của sức lao động đó. Vậy mọi sự thay đổi trong giá
trị tuyệt đối của sức lao động đều là kết quả, chứ không bao giờ là nguyên nhân
của một sự thay đổi về lợng của GTTD. Khi vừa giảm bớt năng suất lao động lại
vừa kéo thêm ngày lao động, thì kợng tuyệt đối của GTTD có thể vẫn không
thay đổi ,nhng lợng tỉ lệ của nó thì giảm xuống; lợng tỉ lệ của nó lại tăng lên,
và, nếu ngời ta kéo dài ngày lao động ra khá nhiều, thì cả hai đều có thể cùng
tăng lên.
Sự đấu tranh của công nhân và giới hạn của ngày lao động: để thu đợc
nhiều GTTD tuyệt đối các nhà t bản không ngừng kéo dài tuyệt đối ngày lao
động. Nếu có thể họ sẽ kéo dài ngày lao động bằng ngày lao động tự nhiên nh-
ng họ đã không làm đợc vì vấp phải hai giới hạn: Sự đấu tranh của công nhân và
về mặt sinh lí tinh thần của công nhân nên buộc nhà t bản phải cố định ngày lao
động.

làm hạ thấp giá cả hàng hoá xuống lại nâng cao GTTD chứa đựng trong hàng
hoá đó lên, điều này lí giải diều bí ẩn xa kia; ta không còn phải hỏi tại sao nhà
t bản chỉ để tâm đến giá trị trao đổi mà không ngừng cố gắng hạ thấp giá trị ấy.
Theo những biến đổi trong tỉ lệ về lợng giữa GTTD và giá cả sức lao động, thì
GTTD và giá cả sức lao động biến đổi ngợc chiều nhau.
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Từ nghiên cứu hai phơng pháp sản xuất GTTD, nhất là phơng pháp
GTTD tơng đối, Mác đã chỉ rõ:
- Những hình thức và phơng pháp để tăng NSLĐXH:hiệp tác giản
đơn,phân công trong công trờng thủ công,đại công nghệp cơ khí.Đó cũng
chính là những bớccách mạng về tổ chức lao động,về bản thân sức lao động
và về công cụ sản xuất
- Khi có máy móc và hệ thống máy móc thì phơng thức sản xuất TBCN
có đợc cơ sở vật chất kĩ thuật phù hợp với bản chất của nó .
- Đại công nghiệp yêu cầu vấn đề giáo dục kĩ thuật tổng hợp.
- Đối với công nghiệp hiện đại không nên coi hình thức hiện có của quá
trính sản xuất là hình thức cuối cùng.
c) GTTD siêu ngạch
Để thu đợc nhiều GTTD tơng đối các nhà t bản không ngừng cải tiến kĩ
thụât tăng NSLĐ, giảm chi phí sản xuất làm cho chi phí cá biệt thấp hơn chi phí
xã hội .Họ thu đợc phànGTTD dôI ra ngoài GTTD tơng đối. C.Mác gọi đó là
GTTD siêu ngạch.GTTD siêu ngạch là số chênh lệch giữa chi phí cá biệt của
nó.GTTD siêu ngạch là hình tháI biến tớng của GTTD tơng đối, vì GTTD siêu
ngạch và GTTD tơng đối đèu dựa trên cơ sở tăng NSLĐ.Hơn nữa GTTD siêu
ngạch là động lực trực tiếp, mạnh nhất thúc đẩy các nhà t bản cải tiến kĩ thuật.
2.3.Sản xuất GTTD là quy luật kinh tế tuyệt đối của CNTB
C.Mác đã nêu :b chế tạo ra GTTD là qui luật kinh tế tuyệt đối của phơng
thức sản xuất TBCN. Thật vậy, nền sản xuất hàng hoá TBCN do dựa trên chiếm
hữu t bản về t liệu sản xuất, cho nên mục đích của nó không phải là giá trị sử