BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
****************
VŨ HẢO VÂN
NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG
THU
ỐC TẠI BỆNH VIỆN QUÂN Y 109
GIAI ĐOẠN 2010-2012
LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
Người hướng dẫn khoa học
:
TS. VŨ THỊ THU HƯƠNG

Nơi thực hiện: Trường Đại học Dược Hà Nội
Bệnh viện Quân y 109
Thời gian thực hiện: 15/11/2013 đến 15/3/2014 HÀ NỘI - 2014
LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, trước hết tôi xin trân trọng cảm ơn Ban
giám đốc, Phòng sau đại học cùng các thầy cô trường Đại học Dược Hà Nội
đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và nghiên cứu.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sỹ Vũ Thị Thu Hương, cô
đã trực tiếp hướng dẫn và dành nhiều công sức giúp đỡ tôi trong quá trình
thực hiện luận văn này.
Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Đảng ủy, Ban Giám đốc, Ban kế
hoạch tổng hợp và khoa Dược- Bệnh viện Quân y 109- Quân khu II đã nhiệt
tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, đồng nghiệp và bạn
bè đã động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.

1.1
Một số khái niệm liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài
3

1.1.1 Mô hình bệnh tật

3

1.1.2 Phác đồ điều trị 3

1.1.3 Danh mục thuốc

41.2 Hoạt động cung ứng thuốc
5

1.2.1 Lực chọn thuốc

5

1.2.2 Quản lý việc mua thuốc

6

1.2.3 Quản lý sử dụng thuốc……………………………………

8


11

1.4.3. Thực trạng cung ứng sử dụng thuốc ở các bệnh viện ……. 131.5.

Một vài nét về bệnh viện Quân y 109
…………… 13

1.5.1. Chức năng, nhiệm vụ của bệnh viện Quân y 109 …

13

1.5.2. Mô hình tổ chức của bệnh viện quân y 109…………… 14

1.5.3.
Chức năng nhiệm vụ của khoa Dược- Bệnh viện quân y 109
16

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
172.1.

Đối tượng nghiên cứu
……… … ……………………………… 17
.
Phương pháp hồi cứu, phân tích số liệu…………………… 18

2.3.2. Phương pháp tổng hợp phân tích và xử lý số liệu………. 18

2.3.3. Phương pháp trình bày kết quả nghiên cứu……………… 19

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
.……………… 203.1.

Nghiên cứu hoạt động lựa chọn thuốc
………… ….……… 20
3.1.1. Qui trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện …………. 20
3.1.2. Phân tích cơ cấu danh mục thuốc bệnh viện qua các năm 213.2.

Nghiên cứu hoạt động mua sắm thuốc
………………………… 32

3.3.3. Giám sát việc thực hiện kê đơn, chỉ định thuốc…………… 37
3.3.4. Giám sát sử dụng thuốc nội trú 38
3.3.5. Theo dõi ADR 39
3.3.6. Hoạt động thông tin thuốc …………………………………

393.4.

Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng thuốc40
3.4.1. Cơ cấu nhân lực ………………………………………… 403.4.8 Chi phí thuốc cho từng đối tượng trong tổng chi phí của
từng năm……………………………………………

49
3.4.9 Chi phí của một số nhóm thuốc chính qua các năm …… 50

BÀN LUẬN
………………………………

52

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
……………………………………………

58

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang

Bảng 1.1. Một số chỉ tiêu kinh tế dược

………………………………

12
Bảng 3.1. DMT bệnh viện phân theo nhóm tác dụng ………………. 21
Bảng 3.2. Số lượng và số tiền của 10 nhóm thuốc sử dụng nhiều nhất 23
Bảng 3.3. Các nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng- chống nhiễm khuẩn 24
Bảng 3.4. Các nhóm thuốc điều trị bệnh đường tiêu hoá…………… 26
Bảng 3.5. Thuốc hạ sốt- giảm đau- chống viêm không steroid…… 27
Bảng 3.6. Nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp…………………………. 28
Bảng 3.7. Danh mục thuốc pha chế tại Khoa Dược qua các năm …… 30
Bảng 3.8. Cơ cấu thuốc nội và thuốc ngoại qua các năm
………………
30
Bảng 3.9. Cơ cấu thuốc gốc và biệt dược 31
Bảng 3.10. Số lượng công ty tham gia đấu thầu thuốc………………….

33
Bảng 3.11. Mối quan hệ giữa Dược sĩ- Bác sĩ- y tá điều dưỡng- bệnh nhân
…

36
Bảng 3.12. Giám sát việc thực hiện DMTBV thông qua bệnh án …. 37
DANH MỤC CÁC HÌNH Trang
Hình 1.1. Mô hình tổ chức của Bệnh viện Quân y 109………….……….

15


1
ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong những năm qua cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, ngành Dược đã
không ngừng phát triển, nhiều công nghệ mới đã được ứng dụng đưa vào sản xuất
thuốc. Nhiều loại thuốc có chất lượng tốt và phù hợp với nhu cầu sử dụng đã được
đưa ra thị trường. Nhân dân ở hầu hết các vùng, miền trong cả nước đã được tiếp
cận với nhiều loại thuốc tốt, thuốc phù hợp với mô hình bệnh tật tại địa phương,
đáp ứng cho nhu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ của nhân dân. Đúng với chính
sách quốc gia về thuốc của Việt Nam là “Cung cấp thuốc cho nhu cầu chăm sóc sức
khỏe của toàn dân đầy đủ, kịp thời với các loại thuốc có hiệu lực, chất lượng tốt,
giá thành hợp lý. Việc sử dụng thuốc phải đảm bảo an toàn, hiệu quả”.
Bên cạnh những mặt thuận lợi đó, việc cung ứng thuốc cho bệnh viện cũng còn
một số bất cập và yếu kém, chưa thích ứng với sự phát triển của kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa. Năng lực sản xuất và màng lưới cung ứng thuốc còn
cồng kềnh, qua nhiều khâu trung gian không cần thiết, chất lượng nhiều loại thuốc
sản xuất trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu điều trị, giá thuốc chữa bệnh còn
cao so với thu nhập của nhân dân. Nhiều loại thuốc có tác dụng tương tự nhau đã
được đưa vào bệnh viện, gây khó khăn cho các bác sĩ để cập nhập thông tin và so
sánh tác dụng của các thuốc với nhau.
Trước thực trạng đó, Bộ Y tế đã ra chỉ thị 05/2004/CT-BYT về việc “ Chấn
chỉnh công tác cung ứng, sử dụng thuốc trong các bệnh viện” và yêu cầu các bệnh
viện đều phải qua đấu thầu với mục đích: Hạ giá thành các loại thuốc, chọn lựa
được thuốc tốt, thuốc có chất lượng cao để phục vụ cho công tác khám và điều trị
cho bệnh nhân, giảm kinh phí mua thuốc cho các bệnh viện, tiết kiệm ngân sách và
giảm được mức chi trả viện phí của bệnh nhân .
Trong 3 năm qua, bệnh viện Quân y 109- Cục Hậu cần- Quân khu 2 đã thực
hiện tốt các chỉ thị của Cục Quân y, BYT về cung ứng thuốc cho bệnh viện. Song,
để làm tốt hơn nữa việc cung ứng thuốc cho bệnh viện bảo đảm chất lượng, có hiệu


3
Chương 1: TỔNG QUAN

1.1. Một số khái niệm liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài
1.1.1. Mô hình bệnh tật
1.1.1.1. Khái niệm
Mô hình bệnh tật của một xã hội, một cộng đồng, một quốc gia nào đó là tập
hợp tất cả những tình trạng mất cân bằng về thể xác, tinh thần dưới tác động những
yếu tố khác nhau xuất hiện trong cộng đồng đó, xã hội đó trong một khoảng thời
gian nhất định

[11].
1.1.1.2. ý nghĩa của việc nghiên cứu mô hình bệnh tật
+ Quản lý được sức khoẻ và bệnh tật của toàn xã hội
+ Xác định được thực trạng xu hướng thay đổi của cơ cấu bệnh tật trong cộng
đồng và xã hội để có chiến lược, sách lược, phòng chống và đối phó với bệnh tật.
+ Định hướng chiến lược phát triển kỹ thuật điều trị, cung ứng và sử dụng
thuốc đúng khoa học
+ Chủ động nghiên cứu, sản xuất và phân phối thuốc
+ Các nhà hoạch định chính sách y tế có thể dự đoán những bệnh có thể thanh
toán được, những bệnh mới sẽ xuất hiện, dự đoán tương lai các bệnh tật. Nhờ đó
lập kế hoạch ngân sách y tế, kế hoạch đầu tư y tế, kế hoạch nghiên cứu khoa học y
dược, các kế hoạch chiến lược chung của ngành chủ động hợp lý và hiệu quả
[1],[3],[28].
1.1.2. Phác đồ điều trị
1.1.2.1. Khái niệm phác đồ điều trị
Phác đồ điều trị là sự tổng kết và đúc kết kinh nghiệm của các nhà điều trị
trong bệnh viện, nó được làm cơ sở để điều trị từng loại bệnh cụ thể. Mỗi một loại
bệnh có thể có nhiều phác đồ điều trị khác nhau, song tất cả các phác đồ đó đều

ngành [25].
1.1.3.2. Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu

5
Là danh mục được xây dựng trên cơ sở DMTTY của Việt Nam và của Tổ chức
Y tế thế giới hiện hành.
Mục tiêu:
+ Đảm bảo việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.
+ Đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh.
+ Đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia BHYT.
+ Phù hợp với khả năng kinh tế của người bệnh và khả năng chi trả của quỹ
BHYT.
DMTCBCY sử dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được sử dụng cho
các bệnh viện (bao gồm cả Viện có giường bệnh trực thuộc Bộ), phòng khám đa
khoa, các cơ sở y tế có bác sĩ.
Các cơ sở y tế không có bác sĩ, dùng theo bản hướng dẫn sử dụng DMTTY
hiện hành do BYT ban hành.
1.1.3.3. Danh mục thuốc Bệnh viện
DMT bệnh viện được xây dựng dựa trên DMTCBCY, MHBT và kinh phí của
bệnh viện.
DMT bệnh viện có khả năng cung ứng, có hiệu quả cao trong điều trị, dễ bảo
quản, ít tác dụng phụ, ưu tiên thuốc nội phù hợp với khả năng tài chính của bệnh
viện, phù hợp với điều kiện, trình độ kê đơn của các bác sĩ, giá thành điều trị thấp
hoặc chấp nhận được [16],[24].
1.1.3.4. Thuốc ngoài danh mục
Là các thuốc chuyên khoa do bệnh viện pha chế và phải đảm bảo chất lượng
theo qui định
1.2. Hoạt động cung ứng thuốc
1.2.1. Lựa chọn thuốc
Là việc xác định chủng loại và số lượng thuốc để cung ứng. Các bước tiến

+ Tự sản xuất, pha chế tuỳ theo năng lực và điều kiện kỹ thuật cho phép.
1.2.2.2. Chọn nhà cung ứng

7
Sau khi lựa chọn hình thức mua sắm và được Cục Hậu cần- Quân khu 2 phê
duyệt kế hoạch mua sắm, bệnh viện phải tổ chức đấu thầu để lựa chọn nhà cung
ứng. Phân tích, đánh giá các nhà cung ứng về năng lực tài chính, nhân sự, sự tín
nhiệm trên thị trường, giá cả.
Sau khi ra quyết định phê duyệt kết quả đấu thầu, bệnh viện công bố kết quả
đấu thầu để hai bên thương thảo và ký hợp đồng mua bán. Việc thương thảo cần tập
trung thống nhất các điều khoản thể hiện quyền và nghĩa vụ của các bên theo pháp
lệnh hợp đồng.
1.2.2.3. Đặt hàng và theo dõi đơn đặt hàng
Khi đặt hàng, để xác định số lượng thuốc đặt hàng chính xác cần phải chú ý
đến các thông số sau [11]
+ Mức tối thiểu: Đó là lượng dự trữ tối thiểu cần phải có và phải chú ý đến sự
chậm trễ trong giao hàng và nhu cầu tăng đột biến. Theo qui định của Bộ y tế mức
dự trữ phải sử dụng được từ 2- 3 tháng.
+ Mức đặt hàng: Là số lượng sẽ mua trong kỳ và phải đặt hàng trước khi thiếu
thuốc, xác định thời gian từ khi đặt hàng đến khi nhận thuốc, nhu cầu mỗi thuốc
trong kỳ.
+ Mức tối đa: Số lượng thuốc tối đa có thể chứa trong kho.
Bên mua hàng phải giám sát đơn đặt hàng về số lượng thuốc, chủng loại thuốc,
chất lượng, giá cả, tiến độ giao hàng như đã qui định trong hợp đồng.
1.2.2.4. Nhận thuốc và kiểm nhập
Thông thường, hợp đồng mua bán đã qui định rõ địa điểm giao hàng (thường là
giao đến kho thuốc của Khoa Dược bệnh viện). Khi tiến hành nhận thuốc phải đối
chiếu hoá đơn, phiếu báo lô với lô hàng, phiếu kiểm nghiệm, tên thuốc, hàm lượng,
nguồn gốc, qui cách đóng gói, hạn dùng, giá và số lượng. Thuốc phải được đảm
bảo ở điều kiện theo đúng yêu cầu, kể cả trong thời gian vận chuyển. Phải lập biên

được chỉ định những thuốc này trước đó.

9
Vậy thế nào là sử dụng thuốc hợp lý: Sử dụng thuốc hợp lý là cải thiện hiệu quả
sử dụng, nâng cao độ an toàn và bảo đảm tính kinh tế khi dùng thuốc cho từng cá
thể bệnh nhân. Tính hợp lý cần phải cân nhắc sao cho chỉ số hiệu quả trên rủi ro và
hiệu quả/ kinh tế đạt cao nhất [3].
1.3. Nguyên tắc cung ứng thuốc
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa ra 6 nguyên tắc để hướng dẫn giám sát và
đánh giá việc cung ứng thuốc ở bệnh viện như sau:
1.3.1. Thuận tiện
- Thời gian từ khi người bệnh ngoại trú đến nơi cấp thuốc, khi nhận được
thuốc trong vòng 30 phút.
- Thời gian từ khi Khoa Dược nhận được yêu cầu cấp phát thuốc đến khi
thuốc được đưa đến khoa lâm sàng từ 1- 2 giờ.
1.3.2. Đầy đủ, kịp thời
- DMT bệnh viện phải có số lượng và chủng loại đáp ứng đầy đủ nhu cầu
điều trị phù hợp với MHBT, kinh phí, trình độ chuyên môn, trang thiết bị của bệnh
viện.
- Xây dựng cơ số thuốc tồn kho hợp lý, đảm bảo lượng thuốc đáp ứng nhu
cầu điều trị, có thuốc cùng loại để thay thế.
1.3.3. Chất lượng thuốc đảm bảo
- Các thuốc phải bảo đảm chất lượng và thuốc được phép lưu hành do Bộ y
tế cấp đăng ký.
- Không có thuốc chưa có số đăng ký hoặc chưa được phép nhập, chưa được
sản xuất.
- Không có thuốc giả, thuốc kém chất lượng.
- Không có thuốc quá hạn dùng.
- Thuốc phải được đóng gói, bảo quản đúng theo qui định.
1.3.4. Giá cả hợp lý

11
- Đảm bảo đủ lợi ích điều trị và chi phí thấp hợp lý với toàn dân và người
bệnh.
- Tiết kiệm chi phí cho người bệnh [12].
1.4. Thực trạng cung ứng thuốc hiện nay
1.4.1. Tham khảo một số đề tài
Tham khảo đề tài “Hoạt động cung ứng thuốc tại viện huyết học truyền
máu trung ương giai đoạn 2004- 2008”, cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc ngoại nhiều
hơn thuốc nội, tỷ lệ của hai loại thuốc này hàng năm thay đổi và không có quy
luật.[26]. Tỷ lệ thuốc ngoại từ năm 2004 đến năm 2008 nằm trong khoảng từ 74%
đến 80%.
Các bệnh viện tuyến trung ương do nhu cầu điều trị cao và máy móc hiện
đại, mô hình bệnh tật phong phú, nhiều bệnh hiểm nghèo, cơ cấu nhân lực dồi dào,
cán bộ được đào tạo chuyên môn sâu nên tỷ lệ sử dụng thuốc ngoại cao hơn thuốc
nội.
Tham khảo đề tài “Nghiên cứu hoạt động cung ứng thuốc tại Bệnh viện đa
khoa tỉnh Nam Định giai đoạn 2005 - 2007”, cho thấy tỷ lệ thuốc ngoại, thuốc nội
gần tương đương nhau, tỷ lệ thuốc ngoại từ năm 2005 đến năm 2007 từ 48% đến
58% [22].
Các bệnh viện tuyến tình mô hình bệnh tật tuy phong phú nhưng do trang
thiết bị còn thiếu, chưa hiện đại, những chuyên khoa sâu còn hạn chế. Tình trạng sử
dụng thuốc nội và thuốc ngoại chênh lệch không đáng kể. Bệnh viện có ý thức chấp
hành chủ trương của Bộ y tế về tăng cường sử dụng thuốc nội.
1.4.2. Tình hình cung ứng thuốc ở Việt Nam
Ở Việt Nam, thuốc có một vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp chăm
sóc sức khoẻ nhân dân. Bức tranh bệnh tật của nhân dân ta trong nhiều thập niên
vừa qua đã có những thay đổi quan trọng theo hướng tích cực, trong đó có sự đóng
góp xứng đáng của ngành dược thông qua việc sản xuất và cung ứng dược phẩm
12
phục vụ chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân. Mạng lưới cung ứng thuốc rộng

Giữa các khu vực, các vùng ở Việt Nam cũng có sự chênh lệch lớn về mức độ
tiêu thụ thuốc bình quân đầu người. Điều này chủ yếu do sự khác biệt về mức thu
nhập giữa các địa bàn dân cư. Khu vực miền núi phía bắc mức độ tiêu thụ thuốc
bình quân đầu người là 0,5- 1,5 USD/ người/ năm. Trong khi đó, ở thành phố Hồ
Chí Minh là 17- 18 USD/người/năm. Trong những năm tới khi thu nhập của người
13
dân tăng lên thì mức tiêu thụ bình quân đầu người ở Việt Nam cũng sẽ tăng lên và
đạt xấp xỉ mức tiêu thụ của các nước đang phát triển nói chung. Thực tế đến năm
2009 đã 19,77 USD/người/năm (tăng 3,32USD so với năm 2008 và 13,77 USD so
với năm 2001). [20]
Mô hình bệnh tật ở Việt Nam là mô hình bệnh tật đặc trưng của một nước đang
phát triển có khí hậu nhiệt đới (bệnh tiêu hoá, hô hấp, nhiễm trùng ). Các loại
thuốc được tiêu thụ chủ yếu là các loại kháng sinh, các loại vitamin và thuốc giảm
đau - hạ sốt - chống viêm. Các loại thuốc chữa bệnh tim mạch, tâm thần, ung thư
(hiện nay là các bệnh phổ biến ở các nước công nghiệp phát triển) chiếm thị phần
nhỏ hơn, tuy nhiên đang có xu hướng tăng lên trên thị trường [11]

1.4.3. Thực trạng cung ứng sử dụng thuốc ở các bệnh viện
Việt Nam là một nước mà bệnh nhiễm khuẩn vẫn chiếm hàng đầu trong mô
hình bệnh tật [15], do đó thuốc kháng sinh được cung ứng nhiều. Việc sử dụng
thuốc kháng sinh chưa thật hợp lý. Bác sĩ kê đơn có nhiều loại thuốc trong một
đơn. Người bệnh tự sử dụng và sử dụng không đúng thuốc, không tuân theo đúng
hướng dẫn vẫn còn phổ biến.
Thuốc ngoại chiếm tỷ lệ lớn đã ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn ngân sách
dành cho điều trị vốn còn rất hẹp của nhà nước, ảnh hưởng đến quỹ BHYT và làm
cho người nghèo gặp nhiều khó khăn khi đi khám chữa bệnh.
Hiện nay tại các bệnh viện, thuốc dùng cho người bệnh được mua từ nhiều
nguồn: doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, các doanh nghiệp liên doanh
với nước ngoài
Theo thống kê, trong tổng chi phí khám chữa bệnh từ quỹ BHYT, chi phí thuốc
Hình 1.1. Mô hình tổ chức của Bệnh viện Quân y 109
Ban giám đốc
Các phòng chức
năng
Khối lâm sàng
Khối
cận lâm sàng
Ban chính trị
Ban k
ế hoạch
tổng hợp
Ban Tài chính
Ban Hậu cần
Ban Hành
chính
Ban y tá điều
dưỡng
K chân
thương
Nội soi- tiêu hoá

Khoa Nhân dân