Lời nói đầu
Trong bối cảnh xu thế thời đại, để tăng cờng sự hội nhập nên kinh tế nớc ta
với các nớc trong khu vực và thế giơí, việc đổi mới nhận thức, cách tiếp cận và
xây dựng mô hình QLCL mới, phù hợp với các doanh nghiệp Việt Nam là một
đòi hỏi cấp bách. Các doanh nghiệp Việt Nam phải đứng trớc sự lựa chọn. Chất
lợng hay là chết trong sân chơi và luật chơi quốc tế một cách bình đẳng, chấp
nhận sự cạnh tranh gay gắt, không khoan nhợng với mọi đối thủ cạnh tranh trên
thơng trờng.
Tuy nhiên, sự chuyển mình của hệ thống QLCL trong các doanh nghiệp
Việt Nam thời gian qua mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhng cha đáp ứng đợc nhu
cầu thị trờng trong nớc và quốc tế. Quá trình chuyển đổi và xây dựng mô hình
QLCL trong các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp không ít khó khăn và cản trở.
Trong số các mô hình QLCL mà doanh nghiệp Việt Nam đã và đang áp
dụng thì mô hình QLCL theo tiêu chuẩn ISO - 9000 là mô hình khá phổ biến. Để
muốn hiểu thêm về mô hình này, em xin chọn đề tài về vấn đề : Hệ thống
QLCL theo tiêu chuân ISO - 9000 và việc áp dụng nó vào trong các doanh
nghiệp Việt Nam.
Đề án này đợc hoàn thành với sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của thầy hớng
dẫn TS - Nguyễn Văn Duệ. Em vô cùng cảm ơn vì những giúp đỡ quý báu đó để
em hoàn thành tốt đề án môn học của mình. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các
thầy cô trong khoa KHQL đã giảng dạy tôi trong quá trình học tập tại trờng
ĐHKTQD - Hà Nội những kiến thức cơ bản chuyên ngành Khoa học quản lý.
Phần I
1
Cơ sở lý luận về QLCL nói chung và mô hình
ISO - 9000 nói riêng.
I. Các khái niệm cơ bản.
1. Khái niệm về QLCL.
QLCL là một lĩnh vực còn khá mới đối với nớc ta, nhất là từ khi nớc ta
chuyển hớng phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trờng, một số nhận thức về
chất lợng cũng nh về QLCL không còn phù hợp với giai đoạn mơi, đồng thời xuất
các mô hình QLCL Có mức độ phức tạp khác nhau.
3. Mối quan hệ giữa mô hình Quản lý và chất lợng sản phẩm.
Cũng nh quan niệm về chất lợng QLCL cũng nh tiếp cận và thực hiện theo
những cách khác nhau, có xu hớng mở rộng và phát triển qua các thời kỳ lịch sử
khác nhau. Nó phụ thuộc vào quan điểm, sự phát triển về trình độ nhận thức và
đặc thù riêng của mỗi nền kinh tế. QLCL mà ngày nay đang đợc áp dụng trên thế
giới là kết quả của cả một quá trinỳh cha khép lại. Nó là thành quả, là sự đúc kết
của quá trình nghiên cứu và hoạt động thực tiễn không mệt mỏi của các chuyên
gia và các nhà khoa học về vấn đề chất lợng.
Sự thay đổi để tiến tới mô hình QLCL toàn diện QLCL toàn cầu là một
cuộc cách mạng về t tởng và hành động của các nhà Quản lý. Cách tiếp cận về
QLCL đợc phát triển dần dần bởi một quá trình hoạt động thực tế qua hàng loạt
các kết quả đật đợc trong suốt những năm dài của cuối thế kỷ qua.
II.Hệ thống QLCL theo tiêu chuẩn quốc tế ISO - 9000.
Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu và các nhà Quản lý rất
quan tâm đến việc xây dựng hệ thống chất lợng nhằm đáp ứng các nhu cầu hay
mục tiêu khác nhau.
3
Bộ tiêu chuẩn ISO - 9000 do tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hoá (ISO) ban
hành lần đầu tiên vào năm 1987 nhằm đa ra một mô hình đợc chấp nhận ở cấp
quốc tế về hệ thống đảm bảo chất lợng và có thể áp dụng rộng rãi trong các lĩnh
vực sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.
1. Quá trình hình thành và phát triển của bộ tiêu chuẩn ISO - 9000.
ISO - 9000 là sự thừa kế của các tiêu chuẩn đã tồn tại và đợc sử dụng rộng
rãi trớc tiên là trong lĩnh vực quốc phòng.
Bộ tiêu chuẩn ISO - 9000 đề cập đến các lĩnh vực chủ yếu trong Quản lý
chất lợng nh chính sách chất lợng, thiết kế triển khai sản xuất và quá trình cung
ứng, kiểm soát, quá trình bao gói, phân phối, kiểm soát tài liệu, đào tạo...ISO-
9000 là tập hợp kinh nghiệm quản lý tốt nhất đã đợc các quốc gia trên thế giới và
khu vực chấp nhận thành tiêu chuẩn quốc tế.
- Thứ 3: Bộ tiêu chuẩn ISO - 9000 nêu ra những hớng dẫn để xây đựng một
hệ thống chất lợng có hiệu quả, chứ không áp đặt một hệ thống chất lợng đối với
từng doanh nghiệp. Vì vậy, hệ thống chất lợng của từng doanh nghiệp tuỳ thuộc
vào tầm nhìn, văn hoá, cách quản trị, cách thực hiện, ngành sản xuất dinh doanh,
loại sản phẩm hay dịch vụ và phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Do đó mô hình
này rất linh hoạt, có thể áp dụng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động, cả trong sản
xuất kinh doanh lẫn trong các lĩnh vực dịch vụ, hành chính và các tổ chức xã hội.
Hệ thống QLCL theo ISO - 9000 dựa trên mô hình Quản lý theo quá trình
lấy phòng ngừa làm phơng châm chủ yếu trong suốt quá trình, suốt vòng đời sản
phẩm từ thiết kế, sản xuất, phân phối, tiêu dùng.
3. Kết cấu của bộ tiêu chuẩn ISO - 9000.
Bộ tiêu chuẩn ISO - 9000 không phải là một tiêu chuẩn duy nhất mà gồm
26 tiêu chuẩn khác nhau.
5
Trong đó có thể nói, các yêu cầu của hệ thống đảm bảo chất lợng bao gồm
3 tiêu chuẩn chính của bộ tiêu chuẩn ISO - 9000 là các tiêu chuẩn.
- ISO - 9001: tiêu chuẩn về hệ thống đảm bảo chất lơng trong thiết kế, triển
khai, sản xuất, lắp đặt và dịch vụ.
- ISO - 9002: Hệ thống chất lợng - mô hình đảm bảo chất lợng trong sản
xuất, lắp đặt và dịch vụ.
- ISO - 9003: Hệ thống chất lợng - mô hình đảm bảo chất lợng trong kiểm
tra và thử nghiệm cuối cùng.
4. Lợi ích của việc chứng nhận hệ thống đảm bảo chất lợng theo ISO -
9000.
Ba lợi ích quan trọng nhất của ISO - 9000 có thể nhận thấy rõ là:
- Kiểm soát quản lý tốt hơn.
- Nhận thức một cách đầy đủ hơn về các vấn đề mang tính hệ thống.
- Có giá trị quảng cáo, giới thiệu công ty đối với xã hội và quốc tế.
5. ISO - 9000 phiên bản năm 2000 và những cải tiến hệ thống chất lợng.
Theo quy định của ISO, tất cả các tiêu chuẩn quốc tế cần phải đợc xem xét
16/7/1990 và pháp lệnh chất lợng hàng hoá đợc công bố ngày 02/01/1991 là
những văn bản quan trọng thể hiện quan điểm, nhận thức của lãnh đạo Nhà nớc
về QLCL. Đặc biệt cuối năm 1999 và đầu năm 2000, cùng với việc đổi mới sâu
sắc hệ thống văn bản pháp lệnh Nhà nớc đã bổ sung, sửa đổi hai văn bản, pháp
lệnh chất lợng hàng hoá và pháp lệnh đo lờng. Văn bản pháp lệnh mới này sẽ có
hiệu lực thi hành từ 01/7/2000. Điều đó tạo điều kiện cho việc đổi mới hoạt động
QLCL trong giai đoạn phát triển mới.
Những cải tiến bớc đầu về QLCL đợc thực hiện từ những cơ quan Nhà nớc
và các cơ sở kinh doanh theo tinh thần pháp lệnh trên đã đem lại những sắc thái
mới, tạo ra sự phong phú, đa dạng cho thị trờng, và tạo điều kiện thuận lợi cho sự
chuyển biến về nhận thức của các nhà lãnh đạo, các cấp quản lý và các nhân viên
của doanh nghiệp về công tác QLCL.
Không một nhà lãnh đạo doanh nghiệp nào còn nghi ngờ về yếu tố cạnh
tranh của chất lợng. Đó là sự sống còn của doanh nghiệp, đặc biệt đối với các
8
doanh nghiệp muốn vơn ra thị trờng quốc tế. Để cạnh tranh về chất lợng nhằm
nâng cao năng suất, chất lợng. Mặt khác, cũng với những đổi mới quan trọng về
công tác quản lý vĩ mô, hệ thống QLCL cấp Nhà nớc đã đợc thành lập và hoạt
động tơng đối có hiệu quả trong thời gian qua.
Trong những năm gần đây, trớc những đòi hỏi khách quan cần thiết phải
nâng cao nhận thức và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cho các tổ chức xã hội
tiếp cận với tiêu chuẩn quốc tế, tạo đà cho sự chuyển biến công tác QLCL trong
cả nớc, tổng cục tiêu chuẩn - đo lờng chất lợng phối hợp với các tổ chức quốc tế,
cũng đã đề ra rất nhiều chơng trình đào tạo, huấn luyện các cuộc hội thảo, các hội
nghị chất lợng. Các chơng trình này xoay quanh vấn đề: xây dựng và áp dụng bộ
tiêu chuẩn ISO - 9000 cho các doanh nghiệp Việt Nam, nhận thức chung về ISO -
9000. Qua các chơng trình đào tạo, huấn luyện này đã phổ cập, tuyên truyền,
quảng bá những kiểu thức, cách tiếp cận mới về cho các cấp quản lý, các giới
chuyên môn cũng nh các nhân viên mới về QLCL cho các cấp quản lý, các giới
chuyên môn cũng nh các nhân viên của các doanh nghiệp, các cơ quan nghiên
6 Công ty TNHH Ngọc Phơng Quần áo may sẵn 125 Rất ít
7 Trung tâm may gia công Kiến
An
Con giống nhồi bông 417 Rất ít
8 Công ty TNHH Đại Phong May mặc 217 0
9 Công ty HERPO Quần áo may sẵn 170 0
10 Công ty TNHH Hiệp Hng Thêu ren, may sẵn 600 0
11 Công ty TNHH Nam Thanh Hàng dệt len 200 0
Nhận thức đợc đòi hỏi cấp bách của thực tế, nhiều thị trờng trên thế giới
yêu cầu ngời cung ứng phải là tổ chức đợc chứng nhận tiêu chuẩn ISO - 9000 và
sự tụt hậu của Việt Nam so với các nớc trong khu vực về lĩnh vực Tổng cục tiêu
chuẩn - Đo lờng - Chất lợng Việt Nam đã tích- cực triển khai các hoạt động thiết
thực nhằm truyển bá, hớng dẫn, nâng cao nhận thức và tổ chức áp dụng tiêu
chuẩn ISO - 9000 vào các doanh nghiệp Việt Nam.
Hội nghị chất lợng Việt Nam lần thức nhất do Tổng cục Tiêu chuẩn đo l-
ờng chất lợng Việt Nam phối hợp với các tổ chức chất lợng quốc tế, các chuyên
gia nớc ngoài tổ chức vào tháng 8 - 1995 đợc xem nh cột mốc đánh dấu sự thay
đổi nhận thức trong hoạt động QLCL của Việt Nam. Hội nghị đã đề cập một cách
toàn diện về các vấn đề trong đó chú trọng tới ISO - 9000 để hỗ trợ cho các doanh
10
nghiệp vừa và nhỏ. Tại thời điểm này, việc xây dựng hệ thống QLCL khoa học,
có hiệu quả trong doanh nghiệp đã trở thành nhu cầu cấp bách của bản thân
doanh nghiệp, điều kiện cần thiết để giúp các doanh nghiệp vơn lên đứng vững
trong cạnh tranh gay gắt cả trên thị trờng nội địa và quốc tế.
Qúa trình xây dựng mô hình QLCL và áp dụng tiêu chuẩn ISO - 9000 càng
đợc xúc tiến mạnh mẽ hơn nhờ các hoạt động sôi nổi, tích cực của phong trào
chất lợng. Hội nghị chất lợng Việt Nam lần thứ hai (1997), diễn đàn ISO - 9000
(nay là diễn đàn năng suất chất lợng) lần 1, 2, 3, 4, 5 lần lợt đợc tổ chức cùng với
sự ra đời của trung tâm năng suất Việt Nam (VPC) đã xúc tiến mạnh mẽ hơn việc
áp dụng các mô hình QLCL trong các doanh nghiệp Việt Nam.
2 1997 20 - 25
3 1998 50 - 100
4 1999 100 - 200
5 2000 250 - 300
Nh vậy, so với dự kiến ban đầu, số các doanh nghiệp đợc chứng nhận và áp
dụng ISO - 9000 vẫn còn có một khoảng cách lớn. Số lợng các doanh nghiệp đợc
chứng nhận ISO - 9000 còn ít. Đặc biệt là các công ty đợc chứng nhận đều là các
công ty liên doanh, có vốn đầu t nớc ngoài.
II. Kết quả khảo sát tình hình áp dụng mô hình QLCL theo ISO -
9000 trong các doanh nghiệp Việt Nam.
Đến cuối năm 1999, cả nớc có khoảng 6000 doanh nghiệp Nhà nớc, trên
30.000 công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp t nhân, 2,2
12
triệu hộ kinh doanh cá thể. Tham gia hoạt động xuất khẩu hiện nay cả nớc có
khoảng 12000 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh.
Bức tranh chung về doanh nghiệp Việt Nam là năng lực cạnh tranh rất
thấp, ngay cả trên thị trờng trong nớc cũng nh khu vực và quốc tế. Sau đây ta đi
vào nghiên cứu một số doanh nghiệp cụ thể:
1 .Kết quả áp dụng tiêu chuẩn ISO - 9002 tại công ty liên doanh Coats
Tootal Phong Phú (coats tootal Phong Phú Co.LTD).
- Công ty liên doanh Coats tootal Phong Phú là một công ty liên doanh
giữa công ty dệt Phong Phú, thuộc tổng công ty dệt may Việt Nam và tập đoàn
Coats Vi ylla. Công ty đợc thành lập theo giấy phép đầu t số 68/KTĐT - GPĐT
do bộ kinh tế đối ngoại cấp ngày 25/7/1989. Đây là liên doanh đầu tiên của bộ
Công nghiệp nhẹ với thời hạn liên doanh 20 năm. Với số vốn đầu t là 11,6 triệu
USD. Trong đó Việt Nam có 25%, nớc ngoài có 75% trong tổng số vốn.
a. Mô hình ĐBCL theo tiêu chuẩn ISO - 9002 tại công ty.
Để xây dựng hệ thống QLCL, mỗi doanh nghiệp có thể lựa chọn cho mình
những cách thức khác nhau. Mỗi loại hình doanh nghiệp sẽ có một hệ thống
QLCL đặc trng phụ thuộc vào tầm nhìn, mục tiêu, nguồn lực, nền văn hoá cũng
TT Các loại thị trờng Năm 1996 Năm 1997
1 Khách hàng Công nghiệp 73% 75%
2 Thị trờng tự do và các cá nhân 27% 25%
* Hiệu quả của việc áp dụng tiêu chuẩn ISO - 9002 và xây dựng mô hình
QLCL tại công ty Coats Tootal Phong Phú.
Để thấy rõ hiệu quả của việc áp dụng mô hình QLCL theo tiêu chuẩn ISO -
9002 tại công ty Coats Tootal Phong phú chúng tôi tiến hành so sánh một số chỉ
tiêu kinh tế kỹ thuật ở hai thời điểm khác nhau. Đó là trớc và sau khi áp dụng tiêu
14
Copyright: Tài liệu đại học ©