B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
 VI TH BÍCH VÂN HÀNH VI CA NHÀ U T
I VI THÔNG TIN K TOÁN
TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
Chuyên ngành: K toán
Mã ngành: 60340301
LUN VN THC S KINH T

1.4 Phng pháp nghiên cu: - 3 -
1.5 Tng kt nhng nghiên cu liên quan đn đ tài: - 3 -
1.6 óng góp mi ca lun vn: - 6 -
1.7 Kt cu lun vn: - 6 -
CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU - 8 -
2.1 BCTC doanh nghip và đi tng s dng BCTC: - 8 -
2.1.1 Khái nim BCTC: - 8 -
2.1.2 Mc đích ca BCTC: - 8 -
2.1.3 Các đc đim cht lng ca thông tin k toán: - 9 -
2.1.4 H thng BCTC doanh nghip và thông tin trình bày trên BCTC: - 9 -
2.1.5 i tng s dng BCTC: 12 -
2.2 Công b thông tin trên TTCK Vit Nam: 13 -
2.3 Nhà đu t và lý thuyt tài chính hành vi: 14 -
2.3.1 Khái nim nhà đu t: 14 -
2.3.2 Mc tiêu ca nhà đu t: 15 -
2.3.3 Các lý thuyt tài chính hành vi: 15 -
2.3.3.1 Lý thuyt trin vng (The prospect theory): 16 -
2.3.3.2 T nghim và lch lc (heuristic and bias): 17 -
2.3.3.3 Nhân t th trng: 19 -
2.3.3.4 Hiu ng đám đông (Herding effect) : 20 -
2.4 Lý thuyt v nghiên cu hành vi trong k toán: 20 -
2.4.1 Mô hình thu kính Brunswik: 21 -
2.4.2 Mô hình ln theo du vt: 22 -
2.4.3 Mô hình phán đoán xác sut: 24 -
2.5 Mô hình hành vi tích hp (Integrated behavioral model – IBM): 24 -
2.6 Mô hình nghiên cu: 27 -
2.6.1 Mô hình nghiên cu: 27 -

DANH MC CH VIT TT
BCTC Báo cáo tài chính
IBM Mô hình hành vi tích hp(Integrated behavioral model)
TP. HCM Thành ph H Chí Minh
TPB Lý thuyt hành vi d đnh(Theory of Planned Behavior)
TRA Lý thuyt hành đng hp lý(Theory of Reasoned Action)
TTCK Th trng chng khoán

DANH MC BNG BIU
Trang
Bng 3.1 Thang đo bin hành vi s dng BCTC 33
Bng 3.2Thang đo bin thái đ 34
Bng 3.3Thang đo bin môi trng xã hi 35
Bng 3.4Thang đo bin kh nng kim soát 36
Bng 3.5Thang đo bin môi trng thông tin 37
Bng 4.1 Thng kê tn s v gii tính 43
Bng 4.2 Thng kê tn s v đ tui 43
Bng 4.3 Thng kê tn s v trình đ 44
Bng 4.4 Thng kê tn s v chuyên môn 44
Bng 4.5 Thng kê tn s v s nm thc hin đu t 45
Bng 4.6 Thng kê tn s v loi nhà đu t 45
Bng 4.7 Kt qu phân tích đ tin cy 47
Bng 4.8 Các bin quan sát đc lp đc s dng trong phân tích nhân t 48
Bng 4.9 Các bin quan sát ph thuc đc s dng trong phân tích nhân t 50


- 1 - CHNG 1: M U
1.1 S cn thit ca đ tài nghiên cu:
BCTC đc xem là mt sn phm ca k toán, tuy ban đu đây ch là mt
phng tin đ t chc d liu nhm thc hin công tác k toán tt hn, nhng
theo thi gian chúng đã đc phát trin đ h tr cho ngi s dng trong vic ra
quyt đnh kinh t. iu này đã đc khng đnh trong chun mc k toán Vit
Nam s 21 “Trình bày BCTC” (2003), rng mc đích ca BCTC là cung cp
thông tin tài chính, tình hình kinh doanh nhm đáp ng nhu cu hu ích cho s
đông nhng ngi s dng trong vic đa ra các quyt đnh kinh t. S quan
trng ca ngun thông tin này đc nhn thy rõ trên TTCK, ni tp trung các
ngun vn đ tài tr cho hot đng ca doanh nghip. Ti đây, thông tin đóng vai
trò rt quan trng trong quyt đnh ca các nhà đu t và nh hng ln đn li
ích ca h. Vì vy, ngun thông tin cht lng và đc công khai minh bch s
vô cùng hu ích đi vi h. Tuy nhiên, thc t hin nay ti TTCK Vit Nam cho
thy, BCTC – mt kênh thông tin tài chính ph bin gia doanh nghip và nhà
đu t – li cha tht s hu ích, làm cho s bt cân xng thông tin ngày càng
tng. iu này làm mt nim tin ca nhà đu t vào các doanh nghip, và nó nh
hng nghiêm trng đn li ích ca nhà đu t ln chính doanh nghip, quan
trng hn na là nó làm suy gim hiu qu hot đng ca TTCK cng nh nn
kinh t quc gia. Do đó, ci thin cht lng BCTC và minh bch hóa thông tin
này là mt vic cp thit.  làm đc điu này, thì nghiên cu hành vi ngi s
dng BCTC c th là nhà đu t – ngi chu ri ro nhiu nht trong các đi
tng s dng BCTC – là mt hng tip cn hiu qu, bi vì hành vi ngi s
dng s phn nh rõ cht lng ca sn phm. Chính vì th, tác gi đã chn đ tài
“Hành vi ca nhà đu t đi vi thông tin k toán trên BCTC” đ thc hin lun
vn.

khoán TP. HCM
- 3 - - Nhà đu t c phiu là cá nhân trên TTCK TP. HCM, c th là nhng
đc đim nhân khu hc, đc đim cá nhân ca h
Phm vi nghiên cu: nghiên cu kho sát gii hn vi các nhà đu t c
phiu là cá nhân trên Sàn giao dch chng khoán TP. HCM.
1.4 Phng pháp nghiên cu:
Vi mc tiêu nghiên cu trên, phng pháp nghiên cu đc s dng là
phng pháp đnh lng, c th là phng pháp kho sát. Bng câu hi điu tra
đc phân phát đn mu gm các nhà đu t c phiu là cá nhân đc chn theo
phng pháp phi ngu nhiên trên sàn giao dch chng khoán TP. HCM. D liu
thu thp đc x lý vi phn mm SPSS 22.
1.5 Tng kt nhng nghiên cu liên quan đn đ tài:
Tng hp nhng nghiên cu liên quan cho thy, đa s chúng ch kho sát
vic s dng BCTC ca nhà đu t hoc quan đim ca h v s hu ích ca
BCTC mt cách đn thun, mà cha đ cp đn yu t tâm lý nhn thc ca nhà
đu t cng nh mi quan h gia chúng vi hành vi ca h trong vic s dng
BCTC đ ra quyt đnh. Sau đây là tóm tt mt s nghiên cu liên quan đc thc
hin  các quc gia phát trin và các quc gia đang phát trin trên th gii.
u tiên, nghiên cu ca Chang và Most đc thc hin nm 1981 cho
thy các tp đoàn ca M đu xem BCTC là ngun thông tin quan trng nht cho
các quyt đnh đu t. Còn ti Anh, ch có các nhà đu t là t chc mi đánh giá
nh vy. Các nhà phân tích tài chính coi nhng thông tin mà h liên h đc vi
nhà qun lý là ngun quan trng nht, trong khi các nhà đu t cá nhân li a
thích nhng thông tin trên báo và tp chí. BCTC đc nhn thy là quan trng
nh nhau cho quyt đnh mua cng nh quyt đnh bán hoc nm gi.
Ti Hy Lp, nm 2007, Dimitrios I. Maditinos, Zeljko Sevic và Nikolaos
G. Theriou đã thc hin mt nghiên cu v hành vi nhà đu t trên TTCK Athens.


 Malaysia, Ku Nor Izah Ku Ismail và Roy Chandler (2005) đã thc hin
mt nghiên cu điu tra nhn thc ca nhà đu t chuyên nghip v vic s dng
và tính hu ích ca BCTC quý ca nhng công ty  Malaysia. Kt qu cho thy
rng các báo cáo hàng quý đc s dng và rt hu ích. Bài vit này cho thy tính
hu dng tng đi ca BCTC quý s ph thuc vào loi nhà đu t.
Ti Vit Nam, nm 2006, ng c Sn, Neil Marriott và Pru Marriott
cng thc hin nghiên cu nhm khám phá nhn thc ca ngi s dng và vic
s dng BCTC ca các doanh nghip va và nh. Nghiên cu áp dng phng
pháp đnh tính, vi mu gm các đi tng nh nhân viên thu, nhân viên thng
kê, nhà t vn tài chính, chuyên viên tín dng ngân hàng và giám đc tài chính/k
toán trng. Có mt s đng thun chung gia nhng ngi s dng v nhu cu
cho các ch s hot đng kinh doanh cn thit đính kèm theo BCTC. Nghiên cu
cng cho thy kin thc chuyên môn v k toán đc xem nh là hn ch ln
nht trong vic s dng thông tin tài chính ca các giám đc doanh nghip va và
nh, và nhn thc ca h v các chc nng ca BCTC cng đc nhn xét là có
vai trò quan trng trong vic nâng cao cht lng thông tin và tn sut cung cp
báo cáo đn ngi s dng. Có mt nhn thc tiêu cc ca ngi s dng v đ
tin cy ca thông tin tài chính đc cung cp bi các doanh nghip va và nh.
Quy đnh và kim soát ca chính ph vn là đng lc chính cho vic chun b
thông tin tài chính ca các doanh nghip này ti Vit Nam. T đó, nhóm tác gi
đã đa ra kt lun rng, có tn ti mt quan đim “kém hu ích đ ra quyt đnh”
v thông tin tài chính đc cung cp trên BCTC ca các doanh nghip va và nh
trong mt môi trng báo cáo thiu kim soát nh Vit Nam. Tuy nhiên, nghiên
cu thc hin trên mt mu nh ngi s dng nên kh nng khái quát hóa kt
qu nghiên cu b hn ch.
Nhng nghiên cu trên đu tp trung vào vn đ s dng BCTC ca nhà
đu t, và đc thc hin  nhiu quc gia khác nhau, t quc gia đang phát trin
- 6 -


- Chng 4: Phân tích d liu
- Chng 5: Kt lun, gii pháp và hng nghiên cu trong tng lai
Tóm tt chng 1
Chng 1 trình bày nhng vn đ c bn v nghiên cu. Vi mc tiêu
chính là xác đnh các nhân t tâm lý nhn thc nh hng đn hành vi s dng
BCTC ca nhà đu t, nghiên cu s dng phng pháp kho sát, và mu đc
chn phi ngu nhiên t các nhà đu t c phiu là cá nhân trên TTCK TP. HCM.

- 8 - CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU
2.1 BCTC doanh nghip và đi tng s dng BCTC:
2.1.1 Khái nim BCTC:
BCTC là h thng báo cáo tng hp t các s liu k toán ca doanh
nghip, đc lp theo nhng mu biu đã đc quy đnh, nó phn ánh tình hình
s dng vn, ngun vn, kt qu kinh doanh, và dòng tin ca doanh nghip trong
k báo cáo.
2.1.2 Mc đích ca BCTC:
Theo chun mc k toán Vit Nam s 21 “Trình bày BCTC” đc ban
hành ngày 30/12/2003 bi B tài chính, mc đích ca BCTC gm:
- BCTC phn ánh theo mt cu trúc cht ch tình hình tài chính, kt qu
kinh doanh ca mt doanh nghip. Mc đích ca BCTC là cung cp các thông tin
v tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các lung tin ca mt doanh
nghip, đáp ng nhu cu hu ích cho s đông nhng ngi s dng trong vic
đa ra các quyt đnh kinh t.  đt mc đích này BCTC phi cung cp nhng
thông tin ca mt doanh nghip v:
+ Tài sn
+ N phi tr
+ Vn ch s hu

trong phn thuyt minh đ ngi s dng BCTC có th so sánh thông tin gia các
k k toán, gia các doanh nghip hoc gia thông tin thc hin vi thông tin d
toán, k hoch.
2.1.4 H thng BCTC doanh nghip và thông tin trình bày trên BCTC:
Ti Vit Nam, quyt đnh 15/2006/Q-BTC ngày 20/3/2006 ca B tài
chính quy đnh bn BCTC doanh nghip bt buc lp gm:
- 10 - - Bng cân đi k toán: trình bày tng quát tình hình ngun vn, tài sn và
c cu tài sn, ngun vn hình thành nên tài sn ca doanh nghip ti mt thi
đim nht đnh. Trong đó, tng tài sn và tng ngun vn luôn bng nhau. Kt
cu bng cân đi k toán gm nhng khon mc ch yu sau:
1. Tài sn
+ Tài sn ngn hn
 Tin và các khon tng đng tin
 Các khon đu t tài chính ngn hn
 Các khon phi thu ngn hn
 Hàng tn kho
 Tài sn ngn hn khác
+ Tài sn dài hn
 Các khon phi thu dài hn
 Tài sn c đnh
 Bt đng sn đu t
 Các khon đu t tài chính dài hn
 Tài sn dài hn khác
2. Ngun vn
+ N phi tr
 N ngn hn
 N dài hn

+ Lu chuyn tin thun t hot đng đu t
+ Lu chuyn tin thun t hot đng tài chính
- 12 - - Bn thuyt minh BCTC: thuyt minh, b sung và gii trình các thông tin
tài chính trong k báo cáo. Chi tit, bn thuyt minh BCTC phi trình bày nhng
ni dung gm:
+ Thông tin v c s lp và trình bày BCTC, chính sách k toán đang
áp dng
+ Các thông tin trng yu, các thông tin quy đnh ca các chun mc
k toán cha đc trình bày trong BCTC khác
+ Thông tin b sung và cn thit cho vic trình bày trung thc, hp lý
tình hình tài chính ca doanh nghip
H thng BCTC gm BCTC nm và BCTC gia niên đ đc lp theo các
mu đc hng dn ti ch đ k toán doanh nghip (mu chi tit tham kho ti
ph lc 1).
2.1.5 i tng s dng BCTC:
Lut k toán Vit Nam (2003) đ cp đi tng s dng BCTC là “đi
tng có nhu cu thông tin ca đn v k toán”.
Tuy nhiên, có th phân chia mt cách c th các đi tng s dng BCTC
thành 2 nhóm nh sau:
- Các đi tng bên trong doanh nghip nh: nhng nhà qun lý  các
cp đ khác nhau.
- Các đi tng bên ngoài doanh nghip nh: nhà đu t, ngi cho vay,
nhà phân tích/t vn, c quan qun lý nhà nc, đi th cnh tranh, khách hàng,
nhà cung cp, công chúng…
BCTC cung cp nhng thông tin cho mc đích chung ca các đi tng
trên. Tuy nhiên, trong s các đi tng nhà đu t là ngi cung cp vn và chp
nhn ri ro cho doanh nghip nên nhng thông tin trên BCTC mà h cn thit


- Ngoài ra, công ty đi chúng phi công b thông tin v Ngh quyt i
hi đng c đông thng niên và thông tin v vic chào bán chng khoán cng
nh tin đ s dng vn thu đc t đt chào bán.
i vi t chc niêm yt và công ty đi chúng quy mô ln, quy đnh v
công b thông tin đnh k tng t nh công ty đi chúng, đng thi b sung
thêm mt s quy đnh sau:
- BCTC nm đc công b phi đc kim toán bi t chc kim toán
đc chp thun.
- T chc niêm yt và công ty đi chúng quy mô ln phi lp và công b
thông tin v BCTC bán niên (06 tháng đu nm tài chính) đã đc soát xét bi t
chc kim toán đc chp thun theo chun mc kim toán v công tác soát xét
BCTC trong thi hn nm ngày làm vic, k t ngày t chc kim toán đc chp
thun ký báo cáo soát xét. Thi hn công b thông tin BCTC bán niên đã đc
soát xét không quá bn mi lm ngày k t ngày kt thúc sáu tháng đu nm tài
chính.
- T chc niêm yt, công ty đi chúng quy mô ln công b thông tin v
BCTC quý trong thi hn hai mi ngày k t ngày kt thúc quý.
2.3 Nhà đu t và lý thuyt tài chính hành vi:
2.3.1 Khái nim nhà đu t:
Theo đnh ngha ca lut chng khoán Vit Nam (2006), nhà đu t là t
chc, cá nhân Vit Nam và t chc, cá nhân nc ngoài tham gia đu t trên
TTCK; nhà đu t chng khoán chuyên nghip là ngân hàng thng mi, công ty
tài chính, công ty cho thuê tài chính, t chc kinh doanh bo him, t chc kinh
doanh chng khoán. Trong lun vn này, đi tng đc nghiên cu là nhà đu t
c phiu là cá nhân, mt loi nhà đu t chng khoán, h s dng vn đ
mua/bán c phiu trên th trng nhm to ra li nhun.
- 15 -
cách da vào hành vi ca con ngi. Thc t cho thy, con ngi không th xem
xét tt c các thông tin liên quan, mà thay vào đó h thng xuyên x lý thông tin
bng cách s dng kinh nghim và b lc cm xúc. Và nhng quá trình này nh
hng đn hành vi ca con ngi, làm cho hành đng ca h có v không hp lý
nh mô t ca lý thuyt truyn thng. Mt s lý thuyt c bn sau đây s cho thy
rõ vn đ trên.
2.3.3.1 Lý thuyt trin vng (The prospect theory):
Lý thuyt trin vng là mt lý thuyt thuc phm vi phng pháp lun ca
kinh t hc hành vi. ây là mt thay th cho lý thuyt hu dng k vng và đc
phát trin bi Daniel Kahneman và Amos Tversky vào nm 1979 (Ackert và
Deaves, 2010). ây là lý thuyt thc nghim, đc xây dng da trên vic con
ngi thc s hành đng nh th nào, và tha nhn rng hành vi thng không
hp lý, nh vy mà nó gii thích đc nhng b tc ca lý thuyt hu dng k
vng. Lý thuyt trin vng khái quát hóa cách hành x ca các cá nhân hay các
nhóm cá nhân trong th gii không chc chn. Ct lõi ca lý thuyt này là các
nhân t cm xúc ngn hn (nh e ngi s hi tic, e ngi thua l…). Theo đó,
mc hu dng s đc xác đnh bi thái đ ca các cá nhân đi vi lãi và l,
đc hình thành trong quan h vi mt đim tham chiu (đim tham chiu trong
tình hung này đ cp ti giá tr tài sn hin có), ch không da trên kt qu cui
cùng. Và vic đánh giá lãi/l này đc thc hin da vào mt s t nghim.
Nói mt cách c th, giá tr trong lý thuyt trin vng đc đnh ngha là
lãi và l k vng ch không phi là mc đ k vng ca giá tr tài sn cui cùng.
Hàm giá tr trong lý thuyt trin vng lõm trong min lãi và li trong min l, to
nên hàm giá tr hình ch S. Hàm này dc hn v phía l (e ngi thua l) so vi
min lãi. iu này có ngha là mt s thua l gây ra tác đng tiêu cc ln hn so
vi tác đng tích cc đc to ra bi cùng mt mc lãi tng đng. Di lý
- 17 - thuyt này, con ngi e ngi ri ro trong min lãi và li là ngi tìm kim ri ro