1

B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH
*****

HUNHăTHUăMINHăTH

XÂY DNG MÔ HÌNH T CHC CÔNG TÁC
K TOÁN TI CÁC DOANH NGHIP NH VÀ
VA  TNH PHÚ YÊN LUNăVNăTHCăSăKINHăT
TP.H Chí Minh - Nm 2012

2 B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH
*****

HUNHăTHUăMINHăTH


1.3.1 T chc h thng chng t k toán 7
1.3.2 T chc h thng tài khon k toán 9
1.3.3 T chc h thng s k toán 9
1.3.4 T chc cung cp thông tin qua h thng báo cáo k toán 10
1.3.5 T chc b máy k toán 11
1.3.6 T chc kim tra k toán 13
1.3.7 T chc phân tích hot đng kinh t trong doanh nghip 14
1.3.8 T chc trang b c s vt cht k thut phc v cho vic thu thp, x lý và
cung cp thông tin 15
1.4 Tiêu chunăxácăđnh doanh nghip va và nh 16
1.4.1 Vai trò ca doanh nghip va và nh trong nn kinh t 16
1.4.2 Tiêu chun xác đnh 17
1.4.2.1 Ti Vit Nam 17
1.4.2.2 Ti mt s nc trên th gii 19
4

KT LUNăCHNG 1 22
Chngă2:ăTHC TRNG T CHC CÔNG TÁC K TOÁN TI CÁC
DOANH NGHIP NH VÀ VA  TNH PHÚ YÊN
2.1 căđim hotăđng và tình hình kinh doanh ca các doanh nghip nh và
va ti Phú Yên trong thi gian qua 23
2.1.1 S lc Phú Yên 23
2.1.2 c đim hot đng và tình hình kinh doanh ca các doanh nghip nh và
va ti Phú Yên trong thi gian qua 23
2.1.3 Các t chc ngh nghip 25
2.2 Ch đ k toán ban hành theo quytăđnh s 48/2006/Q-BTC 26
2.3 Mcăđích,ăđiătng,ăphngăphápăkho sát 28
2.3.1 Mc đích kho sát 28
2.3.2 i tng kho sát 28
2.3.3 Phng pháp kho sát 28

3.3.2 Kin ngh vi tnh Phú Yên 63
3.3.2.1 Phát trin các dch v t vn k toán – kim toán 63
3.3.2.2 Thng xuyên m các lp ngn hn v khi s doanh nghip, qun tr
doanh nghip, hi tho chuyên đ v k toán – kim toán 64
3.3.2.3 Hi Doanh nghip Phú Yên 64
3.3.3 Kin ngh vi doanh nghip quy mô va 65
3.3.3.1 Cn nhn thc vai trò ca thông tin k toán qun tr trong t chc công tác
k toán 65
3.3.3.2 T chc công tác k toán đi kèm vi vic xây dng mt h thng kim soát
ni b hu hiu 66
KT LUNăCHNGă3 68
KT LUN 69
TÀI LIU THAM KHO
PH LC

6

DANH MC CÁC T VIT TT

1. CKTM: Chit khu thng mi
2. DNNVV: Doanh nghip nh và va
3. DNSX: Doanh nghip sn xut
4. DNTM: Doanh nghip thng mi
5. DT: Doanh thu
6. HH: Hàng hóa
7. KH: Khách hàng
8. KQKD: Kt qu kinh doanh
9. NCC: Nhà cung cp
10. SP: Sn phm
11. SXKDDD: Sn xut kinh doanh d dang
8

M U
1. Lý do chnăđ tài
Trong công cuc công nghip hóa, hin đi hóa và yêu cu phát trin
nn kinh t th trng theo đnh hng xã hi ch ngha, các doanh nghip nh
và va (DNNVV) đóng mt vai trò ht sc quan trng. iu đó đã đc c th
hóa trong vn kin i hi ng toàn quc ln th VIII. DNNVV có nhng đc
đim mà các loi hình doanh nghip khác không có đc nh sc nng đng,
kh nng thích nghi, hiu qu đu t, d qun lỦ. Trc xu th toàn cu hóa nh
hin nay, đ đng vng và đ sc cnh tranh  sân chi ln này, bên cnh s
h tr t phía Nhà nc, các DNNVV cn đc t chc tt v mi mt, trong
đó yêu cu thông tin k toán cung cp đáng tin cy là không th thiu. iu đó
đòi hi phi có s nhn thc đúng đn v k toán ca ngi ch doanh nghip
và ngi làm công tác k toán. T đó, t chc công tác k toán phù hp vi đc
đim hot đng ca doanh nghip nhm phát huy hiu qu trong quá trình sn
xut, kinh doanh.
Phú Yên là mt tnh nm  khu vc duyên hi Nam Trung B. Hu
ht các doanh nghip hot đng ti Phú Yên hin nay là DNNVV. Nhng nm
gn đây s lng DNNVV ti Phú Yên tng nhanh v s lng. Cùng vi các
chính sách khuyn khích, h tr ca Chính ph, tnh Phú Yên đã có chng
trình hành đng h tr phát trin DNNVV. Tuy nhiên, DNNVV cha thc s
phát huy ht vai trò ca nó trong nn kinh t, nng lc cnh tranh các doanh
nghip này còn hn ch do các vn đ v vn, trình đ qun lý, xây dng và
qung bá thng hiu,…  gii quyt đc điu đó, DNNVV cn t chc tt
vic qun lý doanh nghip, trong đó t chc công tác k toán là khâu ht sc
quan trng. Nhng thi gian qua, t chc công tác k toán ti các DNNVV 
tnh Phú Yên còn nhiu vn đ gây khó khn cho công tác qun lỦ và cho ngi

vic thu thp, x lý và cung cp thông tin.
4. Phngăphápănghiênăcu
10

Tác gi s dng c phng pháp đnh tính và phng pháp đnh
lng. C th, phng pháp tng hp, so sánh đ tìm hiu v c s lý lun cho
công tác t chc k toán trong doanh nghip nh và va. Phng pháp thng kê
trên mt mu doanh nghip nh và va, phng pháp quy np đc s dng đ
phân tích v thc trng t chc công tác k toán.
5. Kt cu caăđ tài
Ngoài phn m đu, kt lun, ph lc và danh mc tài liu tham kho,
kt cu ca đ tài đc chia thành 3 chng:
Chng 1: C s lý lun v t chc công tác k toán trong doanh nghip nh và
va
Chng 2: Thc trng t chc công tác k toán ti các doanh nghip nh và va
 tnh Phú Yên
Chng 3: Xây dng mô hình t chc công tác k toán ti các doanh nghip nh
và va  tnh Phú Yên

12

Bng 2.23: Tìm hiu bin đng ca th trng 41
Bng 2.24: Các vn đ liên quan đn thông tin phân tích 41
Bng 2.25: Vn đ trang b c s vt cht cho công tác k toán 42
Bng 2.26: Thit lp kim soát ni b đi vi phn mm k toán 43
Bng 2.27: Mc đ hài lòng ca ngi s dng 44

13

Chngă1:ă
CăS LÝ LUN V T CHC CÔNG TÁC

liên doanh. Nhóm đi tng này da vào thông tin trên báo cáo tài chính s quyt
đnh đu t, cho vay, góp vn nhiu hay ít, đu t vào lnh vc nào?
 Nhng đi tng có li ích gián tip: các c quan qun lý chc nng v thu,
tài chính, thng kê,…Da vào thông tin k toán cung cp, các c quan chc nng
kim tra, giám sát hot đng sn xut, kinh doanh ca doanh nghip, t đó kim tra
vic chp hành chính sách, ch đ v qun lý kinh t, tài chính. Cng trên c s
nhng thông tin k toán, tài chính, các c quan chc nng nghiên cu, hoàn thin
các chính sách, ch đ thích hp nhm thc hin các k hoch, đng li phát trin
nhanh chóng nn kinh t đt nc.
1.1.3. K toán tài chính và k toán qun tr
Ti Khon 1 ca iu 10 Lut K toán có qui đnh: “K toán  đn v k
toán bao gm: K toán tài chính và K toán qun tr”.
K toán tài chính là vic thu thp, x lý, kim tra, phân tích và cung cp
thông tin kinh t, tài chính bng báo cáo tài chính cho đi tng có nhu cu s dng
thông tin ca đn v k toán.
K toán qun tr là vic thu thp, x lý, phân tích và cung cp thông tin kinh
t, tài chính theo yêu cu qun tr và quyt đnh kinh t, tài chính trong ni b đn
v k toán.
 Ging nhau:
- K toán tài chính và K toán qun tr có cùng đi tng nghiên cu là các s
kin kinh t din ra trong quá trình kinh doanh ca doanh nghip.
- K toán tài chính và K toán qun tr đu da trên h thng ghi chép ban đu
ca k toán. K toán tài chính cn c h thng ghi chép ban đu này đ x lý, son
tho các báo cáo tài chính. K toán qun tr cn c h thng ghi chép ban đu đ
vn dng x lý nhm cung cp thông tin thích hp cho các cp qun tr trong doanh
nghip.
- K toán tài chính và K toán qun tr đu th hin trách nhim ca nhà qun
tr trong doanh nghip.
15


thông tin
òi hi tính chính xác cao
òi hi tính kp thi, không yêu cu
thông tin phi chính xác
Phm vi cung
cp thông tin
Toàn doanh nghip
Tng b phn, toàn doanh nghip
Các loi báo
cáo
Báo cáo tài chính theo qui
đnh ca nhà nc (Bng
cân đi k toán, Báo cáo kt
qu hot đng kinh doanh,
Báo cáo lu chuyn tin t,
Thuyt minh báo cáo tài
chính)
Báo cáo theo yêu cu ca nhà qun
tr (D toán sn xut, D toán tiêu
th sn phm, Báo cáo kt qu kinh
doanh theo b phn, theo mt
hàng,…)
K báo cáo
nh k (tháng, quí, nm)
Thng xuyên khi có nhu cu
Tính pháp
lnh
Có tính pháp lnh
Không có tính pháp lnh
Quan h vi

các ngành
khác
kê kinh t, Tài chính,…)
17

phn phòng ban khác thc hin nhm hình thành mt c cu k toán đáp ng đc
các yêu cu ca doanh nghip
1
.
 đt đc mc tiêu li nhun trong hot đng sn xut kinh doanh cn
thit phi t chc công tác qun lý trong doanh nghip. Trong đó, t chc công tác
k toán là mt b phn quan trng, là mt công c qun lý. Vi chc nng cung cp
thông tin và kim tra các hot đng kinh t, tài chính trong doanh nghip, công tác
k toán nh hng trc tip đn cht lng và hiu qu ca công tác qun lý  mt
doanh nghip. Ngoài ra, nó còn nh hng đn vic đáp ng các yêu cu qun lý
khác nhau ca các đi tng có quyn li trc tip hoc gián tip đn hot đng ca
doanh nghip, trong đó có các c quan chc nng ca Nhà nc
2
.
Ngày nay, kinh t phát trin kèm theo s phát trin ca th trng chng
khoán cng nh các đnh ch tài chính thì thông tin k toán đóng mt vai trò ht sc
quan trng. Thông tin k toán không đn thun ch phc v cho quá trình qun lý,
điu hành ca doanh nghip mà còn hu ích cho các đi tng bên ngoài nh ch
n, nhà đu t, ngân hàng, c quan thu, c đông,…….Cùng vi xu th toàn cu
hóa và hi nhp kinh t quc t, cng nh s phát trin nh v bão ca công ngh
thông tin, vn đ đ tin cy ca thông tin k toán đc đt ra. Thông tin ca k toán
tài chính và k toán qun tr hp thành h thng thông tin hu ích và vô cùng cn
thit cho các nhà qun tr. T chc tt công tác k toán có Ủ ngha to ln trong công
tác cung cp thông tin đ thc hin mc tiêu qun tr đn v nhm đt đc hiu qu
cao nht.

Khi b phn k toán chia thành nhiu phn hành khác nhau đòi hi phi có nhiu
nhân viên k toán đm trách, nu ch vi s lng nhân viên hin có ca doanh
nghip rõ ràng không th đáp ng tt yêu cu ca hot đng k toán.
 T chc công tác k toán phm đm bo nguyên tc phù hp gia chi phí và
li ích. T chc công tác k toán phi đm bo tính khoa hc, áp dng thành tu
ca khoa hc k thut phc v cho công tác k toán. Tuy nhiên, t chc công tác k
toán cn xem xét mi quan h li ích và chi phí.
1.2.3. Các nhân t nhăhngăđn t chc công tác k toán
1.2.3.1. nhăhng caămôiătrng kinh doanh
Môi trng kinh doanh là ni phát sinh các hot đng kinh t kèm theo
nhng vn đ liên quan đn nn kinh t, c ch qun lý kinh t, qui mô ca doanh
nghip, đc đim ca ngành sn xut kinh doanh, ngun cung cp tài chính, yêu cu
hi nhp, giá c, thu, lãi sut, t giá, c phn hoá, lm phát, tng trng, ri ro
trong kinh doanh,….Khi có s thay đi v các yu t này đòi hi k toán phi thay
19

đi theo nhm cung cp thông tin đáng tin cy, phù hp vi nhiu đi tng s
dng.
1.2.3.2. nhăhng caămôiătrng pháp lý
Môi trng pháp lý là nhng c s, hng dn đm bo cho vic thc hin
hot đng k toán phù hp vi h thng lut pháp. Nó bao gm toàn b h thng
vn bn pháp quy và vic vn hành trong thc t ca h thng này.
Xét v vic t chc công tác k toán, các yu t ca môi trng pháp lý có
nh hng là:
 Lut K toán s 03/2003/QH11 ban hành ngày 17/6/2003, có hiu lc t
ngày 1/1/2004.
 Chun mc k toán: bao gm 26 chun mc do B tài chính ban hành.
 Ch đ k toán do Nhà nc ban hành:
Quyt đnh 48/2006/Q-BTC ngày 14/9/2006 ca B tài chính v ch đ k
toán doanh nghip nh và va.

qui đnh hoc t in chng t nh đi vi hoá đn giá tr gia tng thì phi đng kỦ
mu biu vi c quan có thm quyn và đc chp thun thì mi s dng.
Cn lu Ủ đi vi nhng doanh nghip có tham gia hot đng thng mi
đin t, khi t chc chng t k toán cn qui đnh v thi đim ghi nhn nhng
nghip v kinh t có liên quan đn chng t đin t.
 T chc luân chuyn chng t:
T chc luân chuyn chng t là thit lp con đng vn đng ca chng t
nhm phát huy đy đ chng nng thông tin và kim tra chng t k toán. ây là
vic xác đnh trình t vn đng ca chng t k toán t khi xut phát đn khi kt
thúc. Khi t chc luân chuyn chng t cn mô t bng qui trình, trình bày di
dng lu đ chng t và phi đm bo yêu cu kim soát đ tt c các d liu đu
vào đu đc ghi nhn đy đ, chính xác.
 T chc bo qun, lu tr chng t:
Trong niên đ k toán, ngi s dng chng t có trách nhim bo qun, nu
có thay đi v nhân s phi có biên bn bàn giao.
21

Khi tài liu k toán đa vào lu tr cn tuân th theo qui đnh  iu 40 ca
Lut k toán và Ngh đnh 129/2004/N-CP v hng dn thc hin Lut k toán,
v ni lu tr, thi gian lu tr, tiêu hu chng t, đc bit là lu tr chng t đin
t.
1.3.2. T chc h thng tài khon k toán
H thng tài khon k toán thng nht áp dng trong doanh nghip là mt
mô hình phân loi đi tng k toán đc nhà nc qui đnh đ thc hin vic x lý
thông tin gn lin vi tng đi tng k toán nhm phc v cho vic tng hp và
kim tra, kim soát.
 La chn tài khon trong h thng tài khon qui đnh trong ch đ k toán
phù hp vi điu kin sn xut kinh doanh, yêu cu qun lý ca doanh nghip.
Xác đnh nhng tài khon cp 1, cp 2 cn s dng đng thi loi b nhng
tài khon không cn thit hay không phù hp đc đim hot đng ca doanh nghip.

 Thit k mu biu s mi theo yêu cu qun lý
Thit k mu s cha có trong ch đ k toán phc v cho k toán qun tr.
Trong điu kin doanh nghip s dng phn mm k toán, có th chnh sa mu s
hoc thit k mu biu mi ngay trên phn mm.
1.3.4. T chc cung cp thông tin qua h thng báo cáo k toán
Hch toán k toán vi mc đích cui cùng là cung cp thông tin v tình hình
kinh t, tài chính ca doanh nghip cho các đi tng s dng thông tin. Báo cáo k
toán bao gm: h thng báo cáo tài chính và h thng báo cáo qun tr.
H thng báo cáo tài chính gm: Bng cân đi k toán, Báo cáo kt qu hot
đng kinh doanh, Báo cáo lu chuyn tin t, Bng thuyt minh báo cáo tài chính.
Doanh nghip có trách nhim lp báo cáo tài chính đúng theo mu qui đnh, đúng
phng pháp và phi gi, np cho các ni theo qui đnh đúng thi hn.
Báo cáo qun tr đc lp ra đ phc v cho yêu cu qun tr ca doanh
nghip  các cp đ khác nhau. Các báo cáo này không da trên nguyên tc, chun
mc hay ch đ k toán mà tu thuc và qui mô, đc đim kinh doanh ca mi
doanh nghip, yêu cu qun lý, yêu cu thông tin và trình đ các nhà qun lý.
23

Ni dung t chc cung cp thông tin qua h thng báo cáo k toán:
 Xác đnh loi báo cáo cn s dng: Vic lp và trình bày thông tin v tình
hình tài chính, kt qu kinh doanh ca doanh nghip trên báo cáo tài chính là bt
buc do đó bt k doanh nghip nào vi qui mô ln hay nh, đu phi lp đy đ
báo cáo tài chính. Vn đ là phi xác đnh c th tng loi báo cáo qun tr cn thit
và phù hp vi nhu cu thông tin. Tu lnh vc hot đng mà xác đnh báo cáo
qun tr cho phù hp. Chng hn doanh nghip thng mi, đ đánh giá hot đng
bán hàng nhà qun lý cn xem xét các báo cáo nh Báo cáo phân tích hot đng
xut kho theo tng mt hàng hoc theo tng kho hàng; Báo cáo bán hàng theo
khách hàng, theo nhân viên bán hàng; Báo cáo phân tích tui n phi thu;…………
 Thit k mu biu báo cáo: iu này ch thc hin đi vi báo cáo qun tr,
còn h thng báo cáo tài chính đã có mu theo qui đnh ca ch đ k toán không

nhân viên thc hin quá nhiu vic trong khi nhân viên khác ít vic.
 Xác lp mi quan h gia các b phn k toán vi nhau, gia b phn k
toán vi các b phn khác: Xác lp mi quan h gia các b phn k toán vi nhau
nhm phân chia công vic cho tng b phn mt cách phù hp. ng thi cn xác
đnh mi quan h gia b phn k toán vi các b phn khác trong doanh nghip đ
công vic đc thc hin mt cách nhp nhàng, đng b làm c s đ xây dng qui
trình luân chuyn chng t và đm bo yêu cu kim soát ni b.
+ Mi quan h gia các b phn k toán vi nhau: cn qui đnh rõ ràng mi
quan h gia các b phn k toán trong vic ch đo, kim tra, báo cáo; qui đnh
trách nhim mi b phn trong vic thc hin công vic k toán. Phòng k toán có
th đc phân chia thành các b phn: K toán tin, K toán thanh toán, K toán tài
sn c đnh, K toán các đn v ph thuc,….
+ Mi quan h gia b phn k toán vi các b phn khác: B phn k toán t
chc tng hp, x lý, cung cp s liu thc hin trong doanh nghip theo qui đnh
đ phc v công tác k hoch hoá, công tác qun lý; phi hp vi các b phn trong
vic lp ngân sách, kim tra, phân tích tài chính trong doanh nghip. ng thi các
b phn thu thp, ghi chép, tng hp s liu thuc trách nhim ca b phn mình
ph trách đ gi cho b phn k toán đúng hn; cung cp cho b phn k toán các
25

đnh mc tiêu chun kinh t - k thut, danh mc vt t, sn phm,…đ tin hành
hch toán và thc hin công tác kim tra.
 K hoch công tác và tình hình thc hin k hoch: Xây dng k hoch công
tác là nhim v quan trng đm bo cho các phn hành k toán đc thc hin mt
cách trôi chy, qua đó s kim tra đc tin đ thc hin và điu chnh, phi hp
kp thi đ tng cng hiu qu hot đng ca b máy k toán.
Hình thc t chc b máy k toán:
 T chc b máy k toán tp trung: toàn b công vic k toán đc thc hin
tp trung ti phòng k toán ca đn v, các đn v trc thuc (nu có) ch thc hin
lp chng t ban đu, thu thp, phân loi và chuyn v phòng k toán x lý và tng