SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỨC PHỔ
TRƯỜNG TIỂU HỌC SỐ 3 PHỔ THẠNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Lĩnh vực: Lĩnh vực khác
Tên tác giả: Trần Thị Thiểu
Chức vụ: Giáo viên Tiểu học
Năm học 2014 - 2015
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
MỤC LỤC

TT NỘI DUNG TRANG
1 PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1 - 2
2 PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.1. KĨ NĂNG SỐNG LÀ GÌ?
1.2. ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ CỦA TRẺ
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
THỰC TRẠNG
NGUYÊN NHÂN
CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
3.1. BÁM SÁT NỘI DUNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH
3.2.THỰC HIỆN TỐT CÁC NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC
KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
3.3. PHÁT HUY VAI TRÒ, TÁC DỤNG VÀ HIỆU QUẢ

trình độ, có năng lực phẩm chất đạo đức tốt, tâm huyết với nghề, yêu thương tận
tụy với học sinh, bởi giáo viên đóng vai trò quan trọng vì mọi kiến thức, hành vi ,
phẩm chất và năng lực được hình thành ở nhà trường, đặc biệt là cấp Tiểu học.
Hơn nữa giáo viên Tiểu học là người trực tiếp giảng dạy và giáo dục các em học
sinh, ngoài việc cung cấp kiến thức, văn hoá còn dạy các học sinh tự giải quyết
được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: tự chăm sóc sức
khỏe, bảo vệ môi trường và phòng chống các tệ nạn xã hội,…để các em chủ
động, tự tin không phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ
mình.
Chính vì vậy, người giáo viên ngoài việc trang bị cho học sinh vốn kiến
thức cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáo dục học sinh có kỹ năng sống
đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để cùng
nhau chung sống.
Năm học 2014-2015 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” việc giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh là một trong những nội dung của phong trào. Vì thế, nhà trường cần
chú trọng hơn đến nội dung “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh”.
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
Để thực hiện tốt giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, nhiệm vụ đầu tiên của
giáo viên là nghiên cứu và nắm vững đặc điểm tâm sinh lí của học sinh, xây
dựng mục tiêu, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục phù hợp vào hoàn
cảnh, điều kiện dạy học cụ thể của lớp, của trường và vận dụng một cách linh
hoạt sáng tạo với nhu cầu, trình độ của học sinh. Với những kinh nghiệm tôi rút
ra từ thực tiễn sẽ góp phần xây dựng thế hệ học sinh năng động, thân thiện, phát
triển toàn diện trong nhà trường.Vì vậy tôi đã chọn sáng kiến kinh nghiệm “ Một
số biện pháp giáo dục Kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”

SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
PHẦN II:
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

thành hành vi mới. Các tiếp cận này có sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình
thành thái độ và kĩ năng.
- Theo tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO),
kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:
Học để biết: gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng
tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả của việc làm…;
Học làm người: gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,
kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…;
Học để chung sống: gồm các kỹ năng như giao tiếp, thương lượng, tự
khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông
Học để làm: gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như: kỹ năng
đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm ;
Tóm lại kỹ năng sống rất cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người
để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả.
1.2. ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ CỦA TRẺ
- Trong thực tế cuộc sống cho thấy những trẻ có thể lực yếu thường hay ỷ lại,
phụ thuộc nhiều vào những người thân trong gia đình những việc làm tự phục vụ
mà lẽ ra chính trẻ phải tự làm như : rửa chân tay, mặc quần áo,
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
- Hệ thần kinh của trẻ tiểu học đang trong thời kì phát triển mạnh, đến 9, 10
tuổi hệ thần kinh của trẻ căn bản được hoàn thiện và bộ óc của các em đang phát
triển đi dần đến hoàn thiện nên các em dễ bị kích thích. Thầy cô giáo và cha mẹ,
người thân của các em cần chú ý để giúp trẻ hình thành tính tự chủ, lòng kiên trì,
sự kìm hãm của bản thân trước những kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết
giữ gìn trật tự nơi công cộng và trong lớp học. Người lớn không được mắng, doạ
dẫm, đe nạt các em, vì làm như thế không những bị tổn thương đến tình cảm mà
còn gây tác hại đến sự phát triển thần kinh và bộ óc của các em.
- Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học cũng được bắt đầu ngay
từ những buổi đầu các em đến trường. Nếu không chuẩn bị chu đáo về mặt tâm lí
cho trẻ trước khi đi học sẽ dẫn đến những tình huống như: đòi theo bố mẹ về nhà,

quần áo
Cần người lớn
giúp mặc quần
áo
Tự giác không
cần nhắc nhở
Chưa tự giác,
bố mẹ phải
nhắc nhở nhiều
SL % SL % SL % SL %
24 14 58,3 10 41,7 10 41,7 14 58,3

• Khảo sát lớp 2A 2 phân hiệu trung tâm đầu năm học 2013 - 2014:
• Nội dung khảo sát: Thảo luận nhóm . Khảo sát qua quan sát HS thực hành
thảo luận nhóm trong một số tiết Đạo đức.
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
TSHS Thực hành thảo luận nhóm
Biết cách lắng nghe, hợp tác Chưa biết cách lắng nghe, hay tách
ra khỏi nhóm
SL % SL %
25 14 56,0 11 44,0
* Khảo sát lớp 5/3 phân hiệu trung tâm đầu năm học 2013 - 2014:
* Nội dung khảo sát: ứng xử với bạn khi chơi các trò chơi dân gian tập thể.
Khảo sát qua quan sát thực tế, kết hợp với giáo viên chủ nhiệm và tổng phụ trách
đội đánh giá HS:
TSHS
Ứng xử tình huống trong chơi trò chơi tập thể
Biết cách ứng xử hài hoà khá phù
hợp
Hay cãi nhau, xô đẩy bạn khi chơi

kiện kinh tế xã hội khó khăn, trình độ dân trí của người dân chưa cao so với các
xã ở thị trấn của huyện. Phần lớn người dân làm nghề đánh cá nên thường nói
tục, chưởi thề do đó ảnh hưởng đến giáo dục của nhà trường. Vì thế trong hoạt
động chuyên môn dạy và học, Nhà trường thường xuyên nghiên cứu, cải tiến
nâng cao chất lượng giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh,
không ngừng đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với nội dung chương trình.
Và đặc biệt chú trọng đến việc "Giáo dục kỹ năng sống" cho học sinh.
CHƯƠNG 3
BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
Giáo dục kỹ năng sống là điều cần thiết cho mọi người, mọi lứa tuổi. Đặc biệt
là đối với lứa tuổi học sinh Tiểu học. Giáo dục kỹ năng sống là việc cần được
tiến hành thường xuyên, liên tục, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, hoàn
cảnh, hoạt động của từng loại đối tượng cụ thể. Để giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh Tiểu học tôi đã thực hiện các biện pháp sau:
3.1. BÁM SÁT NỘI DUNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
Nội dung giáo dục kỹ năng sống ở Tiểu học hết sức đơn giản, gần gũi với
trẻ em, là những kiến thức tối thiểu để các em có thể tự lập Và mục đích quan
trọng nhất là giúp các em tự tin hơn, tự lập hơn trong cuộc sống. Vì vậy khi tổ
chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cần:
- Bám sát vào nội dung của giáo dục kỹ năng sống và vận dụng linh hoạt các
nội dung của giáo dục kỹ năng sống tuỳ theo từng hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp và điều kiện cụ thể của từng môn học.
- Xác định rõ các nội dung giáo dục kỹ năng sống (xác định rõ các kỹ năng
sống cần hình thành và phát triển cho học sinh) để tích hợp vào nội dung của hoạt
động giáo dục.
- Tạo ra động lực cho học sinh tham gia một cách tích cực vào quá trình hình
thành kỹ năng sống nói chung và kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết
định, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng ứng phó với cảm xúc
3.2. THỰC HIỆN TỐT CÁC NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG

Hoạt động giáo dục kỹ năng sống là hoạt động được tổ chức theo mục tiêu,
nội dung, chương trình dưới sự hướng dẫn của giáo viên, giúp học sinh thực hiện
một cách tự giác, tích cực tri thức thành niềm tin, kiến thức thành hành động,
biến yêu cầu của nhà trường thành chương trình hành động của tập thể lớp và của
cá nhân học sinh, tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm tri thức, thái độ, quan điểm
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
và hành vi ứng xử của mình trong môi trường an toàn, thân thiện có định hướng
giáo dục. Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi như :
kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hoá; kỹ năng tổ chức quản lý và tham gia các
hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể của hoạt động; kỹ năng tự kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập, rèn luyện; củng cố, phát triển các hành vi, thói quen tốt trong
học tập, lao động và công tác xã hội. Bồi dưỡng thái độ tự giác tích cực tham gia
các hoạt động tập thể và hoạt động xã hội; hình thành tình cảm chân thành, niềm
tin trong sáng với cuộc sống, với quê hương đất nước; có thái độ đúng đắn đối
với các hiện tượng tự nhiên và xã hội. Vì vậy cần phát huy tối đa vai trò, tác dụng
và hiệu quả của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
3.4. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
- Tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các môn học, vào các hoạt
động giáo dục khác.
- Thường xuyên tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi tập thể lành mạnh,
chơi các trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao, qua các hoạt
động rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử với bạn bè, xây dựng tinh thần đoàn kết
tốt, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hợp tác, kỹ năng quyết định, biết kiềm chế bản
thân trong khi xử lí các tình huống với bạn bè.
- Tổ chức các hoạt động lao động vừa sức với học sinh: vệ sinh sân trường,
lớp học, trồng chăm sóc cây trên sân trường, bồn hoa, vườn trường, ; học sinh
được rèn một số kỹ năng như: cầm chổi quét, nhặt rác, tưới cây, tỉa lá, ; thông
qua đó HS biết sử dụng có hiệu quả đồ dùng lao động.
- Giáo dục học sinh có ý thức xây dựng trường lớp “Xanh – Sạch – Đẹp”
thường xuyên chăm sóc cây xanh trong trường học.

hợp, học sinh sẽ được tự mình nghiên cứu, được phát biểu suy nghĩ của bản thân,
được lĩnh hội kiến thức bằng việc chủ động phát huy tính tích cực của bản thân
mình . Trong quá trình tìm hiểu bài, giáo viên cần tôn trọng ý kiến của học sinh,
động viên, khuyến khích, hỗ trợ, bổ sung cho học sinh, tránh chê bai hoặc nói “
sai ” mà phải là “ ai bổ sung cho bạn, ý kiến khác,… ” .
- Cho học sinh trao đổi, thảo luận nhóm :
+ Kể những việc làm cho thấy bạn nhỏ là người : Thông minh ; Dũng cảm
Từng thành viên sẽ được nêu ý kiến cá nhân mình, được giao tiếp trao đổi
cùng bạn để đi đến thống nhất chung .
- Cho học sinh trao đổi thảo luận với bạn trong lớp ( nhóm 4 ) :
+ Vì sao bạn nhỏ trong bài tự nguyện tham gia bắt bọn trộm gỗ ?
+ Em học tập được ở bạn nhỏ điều gì ?
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
* Nhiều học sinh được nêu suy nghĩ của mình. Giáo viên động viên, khuyến
khích, tôn trọng ý kiến của các em .
c. Liên hệ thực tế :
- Cho học sinh được nói lên nguyện vọng,suy nghĩ, tình cảm của mình :
+ Nếu em là bạn nhỏ trong bài, em sẽ làm gì ?
- Học sinh sẽ được trao đổi, thảo luận với bạn, nêu lên ý kiến cá nhân mình:
Qua bài, em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của mỗi người dân đối với đất nước,
với địa phương; trách nhiệm của mỗi học sinh đối với trường – lớp của mình ?
Giáo viên là người tóm tắt các ý kiến, định hướng, giáo dục học sinh bằng
các việc làm cụ thể .
3.5.2. Trong các hoạt động ngoài giờ lên lớp :
- Hoạt động ngoài giờ lên lớp là các buổi giao lưu học tập, là các tiết sinh
hoạt Đội, sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt múa hát tập thể, các hoạt động
ngoại khoá, .Thông qua các buổi sinh hoạt này, học sinh được chủ động tham
gia các hoạt động mình yêu thích, được tương tác với bạn bè, được giao lưu với
nhiều thành viên khác. Vì vậy, giáo viên cần linh động tổ chức các hoạt động
trên dưới nhiều hình thức khác nhau :

SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
+ Lễ phép, kính trọng ông bà, cha mẹ .
+ Vâng lời, giúp đỡ bố mẹ ; nhường nhịn em nhỏ .
+ Biết ứng xử với mọi người trong gia đình, biết nói “ cảm ơn ”, “ xin lỗi ”,
“ vâng, ạ, dạ, thưa ” … với cả những người thân thiết trong gia đình, biết dùng từ
ngữ phù hợp, đúng mực, phù hợp với hoàn cảnh đồng thời phải biết lắng nghe,
tôn trọng ý kiến mọi người ngay cả khi bất đồng quan điểm, cả khi việc không
theo ý mình .
* VÍ DỤ MINH HỌA: Một học sinh không làm bài về nhà, giáo viên
cần để học sinh nêu được :
+ Lí do vì sao em không làm bài về nhà ?
Giáo viên cần phối hợp với phụ huynh, yêu cầu bố mẹ học sinh tìm hiểu lí
do, khuyến khích rằng con có khả năng làm được việc đó hơn là la mắng, đánh
đập, học sinh sẽ cảm thấy tự tin, có cơ hội được trình bày vấn đề của mình .
Giáo viên cần định hướng cho học sinh trong giao tiếp hàng ngày:
+ Lời đề nghị khi yêu cầu, mong muốn được giúp đỡ .
+ Lời từ chối khi không đồng ý, không muốn hoặc không thể thực hiện
đúng yêu cầu của người khác .
+ Lời xin lỗi khi làm phiền, khi mắc lỗi, khi không làm đúng, khi từ chối,
- Để giao tiếp tế nhị, khéo léo; giáo viên cần định hướng cho học sinh
biết cách xác định các nhân tố giao tiếp :
Xác định nhân vật giao tiếp; xác định nội dung giao tiếp; xác định khả năng
của em ; xác định ngữ cảnh; xác định phương tiện biểu đạt .
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
* VÍ DỤ MINH HỌA: Lời đề nghị yêu cầu muốn được giúp đỡ
- GV đưa tình huống cụ thể : “ Nhờ một người cùng trang lứa đóng
giúp cửa sổ khi ngồi học ”
- Học sinh có thể nêu lên một số ý kiến cá nhân :
+ Bạn có thể đóng giúp tớ cửa sổ được không ? ( * )
+ Phiền bạn đóng hộ tớ cái cửa sổ !

SL % SL % SL % SL %
24 22 91,7 2 8,3 20 83,3 4 16,7

* Khảo sát lớp 2A 2 phân hiệu trung tâm cuối năm học 2013 - 2014:
* Nội dung khảo sát: Thảo luận nhóm . Khảo sát qua quan sát HS thực hành
thảo luận nhóm trong một số tiết Đạo đức.
TSHS
Thực hành thảo luận nhóm
Biết cách lắng nghe, hợp tác Chưa biết cách lắng nghe, hay tách
ra khỏi nhóm
SL % SL %
25 24 96,0 1 4,0
* Khảo sát lớp 5/3 phân hiệu trung tâm năm học 2014 - 2015:
* Nội dung khảo sát: ứng xử với bạn khi chơi các trò chơi dân gian tập thể.
Khảo sát qua quan sát thực tế, kết hợp với giáo viên chủ nhiệm và tổng phụ trách
đội đánh giá HS:
TSHS
Ứng xử tình huống trong chơi trò chơi tập thể
Biết cách ứng xử hài hoà khá phù
hợp
Hay cãi nhau, xô đẩy bạn khi chơi
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
SL % SL %
30 29 96,7 1 3,3
- Sau sáng kiến kinh nghiệm này tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu và tìm thêm
nhiều biện pháp giáo dục kỹ năng sống để các năm học 2014 – 2015 và các năm
học tiếp theo giáo dục kỹ năng sống cho HS đạt nhiều kết quả tốt hơn.
CHƯƠNG 5
TIỂU KẾT
Từ thực tiễn tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở

Thầy Cô, Ban giám hiệu, các bậc phụ huynh học sinh
Chính vì thế, nhà trường cần tổ chức các trò chơi dân gian, trò chơi vận
động trong các ngày lễ khai giảng, 22/12, 30/4, thể dục, múa hát tập thể sân
trường, hội diễn văn nghệ Mừng Đảng, Mừng Xuân … tham gia các hoạt động
dọn vệ sinh bảo vệ môi trường, vệ sinh trường lớp, viết bài dự thi tìm hiểu môi
trường, tổ chức các hoạt động quyên góp ủng hộ bạn nghèo, uống nước nhớ
nguồn, đi tìm địa chỉ đỏ Thông qua những hoạt động này, nhà trường muốn rèn
luyện cho các em học sinh tính đoàn kết tập thể, khả năng làm việc theo nhóm.
Đồng thời xây dựng tinh thần chia sẻ, ý thức trách nhiệm cho các em.
Chính nhờ việc chú trọng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh của nhà
trường đã tạo tinh thần đoàn kết, gắn bó, quan tâm giúp đỡ lẫn nhau trong học
tập, học sinh nỗ lực tiếp thu bài giảng và tìm tòi những kiến thức liên quan đến
bài học để liên hệ áp dụng vào thực tiễn, qua đó phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo của học sinh. Các em cảm thấy rất vui và biết thêm nhiều kiến thức. Nhờ
đó các em biết tự chăm sóc bản thân như là tự sắp xếp góc học tập thật ngăn nắp,
tự giặt quần áo cho mình, vệ sinh cá nhân và môi trường sống Ngoài ra, em
còn giúp bố mẹ nhiều việc nhà. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc
đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục xem học sinh là trung tâm, góp phần tạo
điều kiện cho việc hoàn thiện nhân cách học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế
nhà trường.
Để có thể giáo dục kỹ năng sông tốt cho học sinh cần phải có sự phối hợp
cả gia đình, nhà trường và xã hội. Vai trò giáo dục của gia đình và xã hội giữ vị
trí quan trọng, vai trò giáo dục của nhà trường mang yếu tố quyết định giúp các
em có thể có những định hướng đúng đắn, để sau này trở thành những người con
có ích cho xã hội, hiếu thảo trong gia đình.
SKKN: Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học
Sáng kiến kinh nghiệm chắc có lẽ còn có nhiều thiếu sót . Tôi mong rằng
Thầy cô sẽ có nhiều ý kiến đóng góp để chúng ta cùng nhau hoàn thiện một cách
cụ thể các biện pháp Giáo dục kỹ năng sống trong trường Tiểu học, nhằm xây
dựng nhà trường thành môi trường giáo dục thân thiện tích cực, gíúp các em phát