B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
LÊ V NGC THANH LUN VN THC S KINH T


đn k toán qun tr cng nh các lnh vc k toán khác.

2
 tài tp trung nghiên cu và gii quyt nhng vn đ ch yu sau đây:
- Nghiên cu v h thng đnh giá trong k toán; lch s hình thành, bn cht
và ni dung ca giá tr hp lý, cng nh thc trng áp dng giá tr hp lý trên
th gii.
- Nghiên cu v h thng đnh giá trong k toán Vit Nam; nghiên cu v đc
đim ca giá tr hp lý trong lý thuyt cng nh kho sát thc t áp dng giá
tr hp lý trong k toán doanh nghip Vit Nam, đ t đó bàn v vai trò hin
ti và tng lai cng nh nhng điu kin đ nâng cao vai trò ca giá tr hp
lý.
- nh hng v vic s dng giá tr hp lý cho phù hp vi đc đim ca
Vit Nam và thông l ca quc t trong giai đon trc mt cng nh là lâu
dài.
Phng pháp nghiên cu
Lun vn đc thc hin trên c s phân tích thc tin theo quan đim lch s
và toàn din, gn s phát trin ca giá tr hp lý vi điu kin kinh t xã hi ca
Vit Nam trong xu th chung ca th gii.  đánh giá thc trng, lun vn s dng
mt s công c phân tích đnh lng nh: phân tích, tng hp, so sánh, đi chiu.
Nhng đóng góp ca lun vn
Nhng đóng góp chính là:
- H thng hoá v đnh giá trong k toán, nêu lên bn cht và ni dung c bn
ca giá tr hp lý.
- H thng hoá vn đ đnh giá trong k toán Vit Nam. Khái quát các yêu cu
v giá tr hp lý trong chun mc k toán, phân tích và đánh giá bn cht, vai
trò ca giá tr hp lý trong k toán Vit Nam. Nhn đnh nhng thun li và
khó khn trong vic nâng cao vai trò ca giá tr hp lý trong k toán doanh
nghip.
- nh hng v vic s dng giá tr hp lý:

TNG QUAN V GIÁ TR HP LÝ

Xác đnh giá tr có vai trò quan trng trong công tác k toán nhm cung cp nhng
thông tin hu ích cho ngi s dng báo cáo tài chính. Hin nay, giá tr hp lý là
mt xu hng mi đ đnh giá các đi tng k toán. Phn này s trình bày các vn
đ v đnh giá nói chung và sau đó làm rõ hn v quá trình phát trin, bn cht cng
nh ni dung ca giá tr hp lý đ hiu rõ hn v xu hng này.
1.1. VN  NH GIÁ TRONG K TOÁN
1.1.1. Khái nim đnh giá trong k toán
nh giá (còn gi là đánh giá, tính giá) là “xác đnh giá tr bng tin t cho các
đi tng hoc s kin liên quan đn doanh nghip”
1
. nh giá din ra thng
xuyên trong hot đng kinh t ca doanh nghip nh khi giao dch, mua bán, sn
xut.
nh giá trong k toán
Trong k toán, vi chc nng “thu thp, x lý, kim tra, phân tích và cung cp
thông tin kinh t tài chính di hình thc giá tr, hin vt và thi gian lao đng”
2
thì
đnh giá trong k toán là xác đnh giá tr tin t khi phn ánh các đi tng và các
nghip v ca k toán. Do đ tài ch tp trung vào vic đnh giá trong k toán tài
chính, đi tng ca đnh giá trong k toán tài chính là đi tng phn ánh ca k
toán, bao gm: tài sn, n phi tr, doanh thu, chi phí …
Xét trong mi quan h vi nghip v và giao dch thì đnh giá trong k toán
bao gm hai loi :
- nh giá ban đu : là xác đnh giá tr ca đi tng k toán ngay khi nghip
v kinh t phát sinh đ ghi nhn vào s sách k toán.
1.1.3. Các gi thit, nguyên tc k toán hng đn vic đnh giá
Do k toán tài chính phc v cho vic lp báo cáo tài chính và phi đm bo
tính cht trung thc, hp lý, vic đnh giá trong k toán phi đm bo nhng nguyên

6
tc nht đnh đ tránh s tu tin hoc ch quan ca ngi k toán. Phn này s
trình bày nhng nguyên tc k toán có nh hng rõ rt đn đnh giá da trên khuôn
mu lý thuyt ca y ban chun mc k toán quc t (di đây gi là IAS
framework)

IAS framework đ cp đn hai gi đnh (c s dn tích, hot đng liên tc) và
bn đc đim cht lng (có th hiu đc, có th so sánh đc, thích hp và đáng
tin cy). Trong đó nhng gi đnh và các đc đim cht lng có nh hng rõ rt
đn đnh giá là:
Gi đnh v tính hot đng liên tc
Báo cáo tài chính đc lp trên gi đnh rng doanh nghip đang hot đng và
s không có ý đnh ngng hot đng trong mt tng lai gn.
Gi đnh này nh hng quan trng đn vic đnh giá. Nó là c s cho phép
giá gc đc s dng đ đánh giá và trình bày các yu t ca báo cáo tài chính. Nu
gi đnh này b vi phm thì tt c tài sn ca doanh nghip phi đc trình bày theo
giá tr thun có th thc hin.
c đim có th so sánh đc
Thông tin cn đc trình bày trên báo cáo tài chính sao cho ngi đc có th
so sánh chúng vi báo cáo tài chính ca doanh nghip khác, hoc vi các k trc
ca chính doanh nghip đó.
c đim này chính là lý do đ thông tin đc trình bày theo hình thc tin t.
Không nhng th, nó còn chi phi đn phng pháp đnh giá : các cách đnh giá
khác nhau s dn đn tình hình tài chính và tình hình kinh doanh ca doanh nghip
khác nhau, vì vy yêu cu các phng pháp đnh giá phi đc s dng nht quán
gia các k.

- Giá gc (historical cost): là s tin hoc tng đng tin đã thanh toán đ
có mt tài sn hoc thanh toán mt khon n phi tr.

8
Giá gc còn đc gi là giá phí lch s, giá phí, giá thc t.
- Giá thay th (replacement cost)- chi phí thay th: là s tin hoc tng
đng tin s đc chi tr đ nhn đc tài sn tng đng có cùng giá tr
hu dng còn li.
Giá thay th đc c tính da vào giá th trng, hoc ch s giá đc bit,
hoc s c lng ca nhà qun lý.
b. Giá đu ra
- Giá tr thun có th thc hin (net realizable value): là s tin hoc tng
đng tin thun s thu đc khi bán tài sn hoc s phi tr đ thanh toán
n hin ti. Giá tr thun có th thc hin là giá bán c tính trong điu kin
kinh doanh bình thng tr chi phí c tính cho vic hoàn thành và tiêu th.
Giá tr thun có th thc hin cng đc c tính t mc giá th trng và
điu chnh theo giá bán c lng (tc là giá th trng cng thêm lãi mong
mun), hoc đc c lng da vào ch s giá đc bit và s đnh giá.
- Hin giá (present value): là giá tr hin ti ca dòng tin thun s nhn đc
t vic s dng tài sn hoc s tr đ thanh toán n.
 tính toán hin giá ph thuc vào: dòng tin mong mun, thi gian ca
dòng tin mong mun, s nm còn li ca tài sn hoc n phi tr, lãi sut
chit khu phù hp.
c. Các loi giá khác
- Giá th trng (market value): là giá ca tài sn hoc n phi tr đc xác
đnh trên th trng hot đng.
iu kin đ giá th trng phn ánh đúng giá c ca tài sn, n phi tr là
phi có th trng hot đng, trong đó ngi mua và ngi bán phi có đy
đ s hiu bit v giao dch, mua bán không có bt c s cng ép nào. Vì
vy vn đ khó khn gp phi khi s dng giá th trng là trong nhiu


3
FASB, Fair Value Measurements, d tho, nm 2004, trang 2

10
1.1.5. Các h thng đnh giá k toán
H thng đnh giá k toán xut hin t lý lun v vn và bo toàn vn. Trong
mi h thng k toán, các loi giá khác nhau đc s dng phi hp đ đnh giá các
đi tng k toán.
1.1.5.1. Khái nim v vn và bo toàn vn
Lý lun v vn và bo toàn vn làm nn tng cho vic xây dng h thng giá
trong k toán. Phn này s trình bày khái nim v vn và nhng nh hng ca nó
đn vic đnh giá.
Khái nim v vn :
Theo khái nim tài chính vn là tin đu t hoc sc mua ca vn đã đu t,
vn đng ngha vi tài sn thun hoc vn ch s hu.
Theo khái nim vt cht vn nh là nng lc hot đng, nng lc sn xut ca
mt doanh nghip.
Khái nim bo toàn vn
Da trên hai khái nim v vn làm ny sinh hai khái nim v bo toàn vn:
bo toàn vn tài chính và bo toàn vn vt cht.
Khái nim bo toàn vn tài chính: li nhun là phn vt ca giá tr tài sn
thun cui k so vi đu k sau khi loi tr nh hng ca các khon góp vn hoc
chia lãi cho c đông.
Nh vy li nhun ch xy ra khi có s tng lên ca giá tr tài sn thun trong
nhng điu kin trên. Theo IAS framework có hai phng pháp đ xác đnh bo
toàn vn tài chính :
- Theo đn v tin t danh ngha : li nhun là khon gia tng vn danh ngha
trong k. Nh vy khon gia tng v giá c ca tài sn hin có trong k đc coi là
li nhun, tuy nhiên chúng cha đc ghi nhn cho đn khi tài sn đó đc bán


12
- H thng đnh giá k toán da trên giá hin hành điu chnh theo sc mua
chung: s dng nh giá hin hành và điu chnh theo ch s giá trc khi lp
báo cáo tài chính, nhm bo toàn nng lc sn xut và sc mua chung.
1.1.6. nh giá mt s khon mc theo chun mc quc t và theo k toán
M, k toán Anh
 thy đc vai trò ca các loi giá, chúng tôi đã so sánh đnh giá mt s
khon mc theo chun mc k toán quc t (IAS), theo k toán M (US GAAP) và
theo k toán Anh (UK GAAP) trong bng 1.1
Hin nay h thng đnh giá k toán da vào giá gc là h thng đnh giá k
toán ch yu ca tt c các quc gia trên th gii. Trong h thng này, ch yu s
dng giá gc đ đánh giá các đi tng k toán, bên cnh đó, mt s loi giá khác
đc s dng trong tng trng hp c th. u đim ca h thng giá gc là khách
quan, thn trng, có th kim soát đc, tuy nhiên thng b lc hu vì giá c bin
đi, vì vy làm cho tính hu ích ca thông tin không cao.
Trong nhng nm 70 – 80 ca th k hai mi, h thng đnh giá k toán da
trên giá hin hành đc cho phép. H thng giá này khc phc đc nhc đim
ca h thng k toán da vào giá gc, nó bo toàn đc nng lc sn xut vt cht,
tuy nhiên nó phc tp vì phi điu chnh li doanh thu, giá vn hàng bán, khu
hao… nên phi điu chnh li các báo cáo tài chính.
Trong bi cnh đó, giá tr hp lý dn dn đc quan tâm và đc s dng
trong nhiu lnh vc, trong nhiu trng hp.


Trình bày theo giá
gc tr hao mòn tr
gim giá hoc theo
giá tr hp lý
S dng giá gc Ging IAS
Bt đng sn đu t Hoc xem nh là
đu t hoc xem
nh là bt đng sn
và thit b. Xác
đnh theo giá gc
tr khu hao ly k
tr gim giá; hoc
theo giá tr hp lý.
Tng t nh bt
đng sn khác, s
dng giá gc
Ghi nhn ti giá
th trng công
khai tr cho khu
hao.

14
Công c tài chính Ghi nhn da vào
phân loi đu t:
- Gi đn k: ghi
nhn theo giá tr
hoàn dn bng giá
gc tr phn thanh
toán gc tr giá tr
hoàn dn lu k.


1.2.1. Lc s v s hình thành và phát trin ca giá tr hp lý
S hình thành và phát trin ca giá tr hp lý có th đc chia làm 2 giai đon:
Giai đon 1960 đn 1990: Giá tr hp lý bt đu xut hin và m rng phm
vi s dng.
Trên th gii, giá tr hp lý xut hin ln đu tiên  M, đc đ cp đn trong
báo cáo ca y ban nguyên tc k toán (APB). S hình thành giá tr hp lý là mt
quá trình lâu dài:

15
- T nm 1962 – 1969: là giai đon tin đ, trong giai đon này giá th
trng đc s dng, nhng trong mt s trng hp không có th trng hot
đng đ có th xác đnh đc giá th trng.
- n nm 1970 : giá tr hp lý chính thc xut hin, đc đ cp đn đu
tiên trong Ý kin ca APB s 16 (APB Opinion 16), s 17, đ ghi nhn li th
thng mi, ghi nhn giá tr ca tài sn có đc do hp nht:
APB Opinion 16 - Hp nht doanh nghip “Tt c tài sn, n phi tr
có đc trong hp nht doanh nghip nên đc ghi nhn ti giá tr hp lý ca
chúng ti ngày mua”
APB Opinion 17 – Tài sn vô hình – “S khác nhau gia giá tr hp lý
và chi phí s đc coi nh li th thng mi”
Sau khi xut hin, giá tr hp lý tip tc đc tha nhn và phm vi s dng
ca giá tr hp lý dn dn đc m rng hn. Giá tr hp lý bt đu đc s quan
tâm và áp dng ca nhiu nc cng nh ca y ban chun mc k toán quc t
(IASB), đc s dng trong nhiu lnh vc: du khí, truyn hình, ngân hàng, bo
him…Và cng đã có nhng hng dn hn ch v cách xác đnh và trình bày giá
tr hp lý trên báo cáo tài chính.
Nhìn chung, trong giai đon này giá tr hp lý xut hin đ áp dng cho li th
thng mi và tài sn có đc do hp nht, sau đó giá tr hp lý đc m rng đ
áp dng cho mt s chng khoán và giao dch phi tin t, công c tài chính, thuê tài

giá tr hp lý. Phn vit di đây da vào d tho chun mc v giá tr hp lý ca
FASB.
1.2.2.1. Khái nim giá tr hp lý
Giá tr hp lý là giá mà ti đó tài sn và n phi tr có th đc trao đi trong
mt giao dch hin ti gia nhng ngi tham gia t nguyn, không có mi quan h,
có đy đ s hiu bit v trao đi.
Các khái nim trong đnh ngha này đc hiu nh sau:

17
- Nhng ngi tham gia t nguyn: là nhng ngi mua bán không có mi
quan h vi nhau, có kh nng tài chính và kh nng pháp lut đ thc hin
giao dch, t nguyn tham gia giao dch, không có s ép buc.
- Có đy đ s hiu bit: nhng ngi tham gia giao dch phi có trình đ
chung ca s hiu bit v nhng nhân t, nhng đc đim ca tài sn và n
phi tr đang giao dch, có s hiu bit v giao dch.
1.2.2.2. nh ngha th trng và nhng thông tin có th ly đc t th
trng
Trong quá trình xác đnh giá tr hp lý cn phi tham kho nhng thông tin và
nhng d liu đc ly t th trng. Nhng th trng có th là:
- Th trng hi đoái (exchange market): th trng này cung cp s rõ ràng
và minh bch cao đ trao đi công c tài chính. Trên th trng này thì giá
đóng (giá thc hin giao dch) đc xác đnh d dàng và thng xuyên. Ví
d : th trng chng khoán
- Th trng bán buôn (dealer market): trên th trng này ngi mua s dng
vn ca h đ gi hàng tn kho nào đó và sau đó thì bán li, giá tr và giá
chào thì có đc d dàng và thng xuyên hn giá đóng. Ví d th trng
hàng hoá, tài sn …
- Th trng môi gii (brokered market): trên th trng này nhng ngi môi
gii không s dng vn ca h đ gi tài sn, hàng hoá, mà ch c gng kt
hp nhng ngi mua và nhng ngi bán. Trên th trng này thì thng

Tin đ đnh giá cung cp mc đích ca đnh giá đ t đó la chn phng
pháp cho thích hp. Tin đ đnh giá bao gm:
- Tin đ đnh giá hot đng liên tc hoc đang s dng: áp dng đ xác đnh
giá tr hp lý ca tài sn và n phi tr khi: doanh nghip hot đng liên tc
hoc tài sn đc xác đnh là đ s dng cho hot đng ca doanh nghip. 4
Giá tham chiu: là giá mà có nhng d liu đáng tin cy ca th trng hot đng, hoc đc công b chính
thc t th trng hot đng.

19
- Tin đ đnh giá trong trao đi: tài sn đc xác đnh không nhm mc đích
s dng mà đ bán, trao đi.
(2) Cp đ xác đnh giá tr hp lý
Cn c vào nhng thông tin và nhng gi đnh đang có, ngi đnh giá s xem
xét xem có th xác đnh giá tr hp lý  cp đ nào. Cp đ càng cao thì c tính
càng đáng tin cy. FASB đã đa ra ba cp đ (trong đó cp đ 1 là cp đ cao nht):
- Cp đ 1: áp dng trong trng hp có giá tham chiu trên th
trng ca tài sn và n phi tr y ht nh tài sn và n phi tr đang đc đnh giá.
Giá tr hp lý s là giá tham chiu đó.
Y ht có ngha là: đi vi tài sn: có cùng đc đim, cùng tính
cht, cùng tình trng c - mi, cùng nc sn xut, cùng nm sn xut. i vi n
phi tr: có cùng nhng điu khon trong hp đng, cùng thi gian, s tin, s đánh
giá tình trng tín dng…
Nu không đt đc cp đ 1 thì s xem xét sang cp đ 2.
- Cp đ 2: áp dng trong trng hp có giá tham chiu trên th
trng ca tài sn hoc n phi tr tng t nh tài sn hoc n phi tr đang đc
đnh giá. Giá tr hp lý s là giá tham chiu điu chnh cho nhng khác bit.
Nu không đt đc cp đ 2 thì s xem xét sang cp đ 3.

- Phng pháp tip cn chi phí: theo phng pháp này giá tr hp lý đc c
tính da vào s tin c tính đ có đc tài sn thay th.
- Phng pháp tip cn thu nhp: theo phng pháp này, giá tr hp lý đc
c tính da vào dòng thu nhp mong ch. Hay nói cách khác giá tr hp lý
chính là hin giá ca dòng thu nhp mong ch bng cách s dng lãi sut đ
quy đi dòng tin mong ch tng lai v hin ti. (Xem ph lc s 3).
Phng pháp xác đnh giá tr hp lý đc khái quát li qua s đ phng
pháp xác đnh giá tr hp lý trong hình 1.1 di đây.

21
Hình 1.1: Phng pháp xác đnh giá tr hp lý
S  PHNG PHÁP XÁC NH GIÁ TR HP LÝ Bt đu
có
g
iá th

nhng
không
xác
đnh
đc
mc đ
khác
bit

PP tip cn th
trng
c tính
cp đ 3
PP tip cn
thu nhp
L
a chn
kt qu
đáng tin
cy nht
phù hp
vi tin
đ đnh
giá

Giá tr hp lý đã gii quyt bng cách cung cp mt c s lý lun và h
thng phng pháp đy đ.

23
Ngoài ra trong nhng trng hp không có giá gc, giá tr hp lý đc s
dng đ đnh giá trong ghi nhn ban đu. Thí d các trng hp trao đi tài
sn.
So sánh vi h thng giá hin hành
H thng giá hin hành da trên c s s dng hin giá, giá thay th hoc giá
tr thun có th thc hin đa ra mt phng pháp điu chnh có h thng toàn
b báo cáo tài chính, không ch điu chnh giá tr tài sn và n phi tr mà còn
điu chnh tt c các ch tiêu trên báo cáo kt qu hot đng kinh doanh (xem
ph lc s 1). Do thay đi trit đ giá gc, h thng này mc dù đa ra mt
phng pháp gii quyt có h thng nhng li quá phc tp trong quá trình
thc hin. Chính vì th, khi nn kinh t th gii đã kim soát đc lm phát
trong mc đ nht đnh, h thng giá hin hành đã không còn đc s dng.
So sánh vi h thng giá hin hành, giá tr hp lý không ph nhn giá gc mà
vn đm bo vic đnh giá hng v th trng. Khi s dng giá tr hp lý,
nhng tài sn nào có giá tr thay đi so vi giá th trng mi cn điu chnh
và quá trình điu chnh này cng làm phát sinh thu nhp và chi phí khi đánh
giá li nhng không làm thay đi d liu hot đng kinh doanh bình thng
ca doanh nghip (doanh thu, chi phí…)
T nhng nhn xét trên, chúng tôi cho rng: Bn cht ca giá tr hp lý là
mt phng pháp b sung cho giá gc ch yu tp trung vào vic đnh giá sau
ghi nhn ban đu trên c s giá th trng và các thông tin có đc t th
trng. Trong mt s trng hp, giá tr hp lý có th s dng cho đánh giá
ban đu ca tài sn khi không có giá gc.
1.2.3.2. Nhng tranh lun v giá tr hp lý
Mc dù giá tr hp lý đc công nhn và áp dng  nhiu nc, ngay c trong
các chun mc k toán quc t nhng vn còn nhiu tranh lun xung quanh nó.

trng chuyên ngành thì giá tr hp lý có th đc xác đnh và kim chng d dàng,
và nhng gi đnh ngày càng mang tính khách quan hn nên tính đáng tin cy ca
giá tr hp lý tng lên rt nhiu. Mt khác, các mô hình đnh giá cho nhng trng 5
David Tweedie, ch tch ca IASB  Luân ôn, Phát biu trên tp chí CFO - A Faiwell to History ngày
1/2/2003
6
Phát biu trên tp chí CFO – A fairwell to history ngày 1/2/2003 ca các nhà nghiên cu:
Paul Pacter - Ch tch ca Deloitte  Hng Kông
Pearl Tân - ging viên k toán trng Nanyang – Singapore
Rebecca Mc Enally - Ch tch ca AIMR (Association for Investment Management and Research)
Robert H. Herz - K toán  M