B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH
o0o
VÕ TUNăV

NHÂN T HÀNH VI NHăHNGăN
QUYTăNHăUăTăCÁăNHỂNăTRểNă
TH TRNG CHNG KHOÁN
VIT NAM

LUNăVNăTHCăSăKINHăT
TP. H CHÍ MINH – NMă2015
VIT NAM
Chuyên ngành: Tài chính ậ Ngân hàng
Mã Ngành: 60340201

LUNăVNăTHCăSăKINHăT
NGIăHNG DN KHOA HC
TS. TRN TH MNG TUYT TP. H CHÍ MINH – NMă2015
LIăCAMăOAN
Tôi xin cam đoan lun vn nƠy hoƠn toƠn đc thc hin trên quá trình nghiên
cu trung thc di s c vn ca ngi hng dn khoa hc. ơy lƠ đ tài lun vn
thc s kinh t, chuyên ngành Tài Chính-ngân hàng. Lun vn nƠy cha đc ai công
b di bt k hình thc nào và tt c tài liu tham kho đu đc trích dn đy đ. Tp. H Chí Minh,ăNgƠyầ.Thángầ.Nmă2015
Tác gi Võ TunăV
trng chng khoán 7
1.3 Các nghiên cu trc đơy v nhân t hành vi nh hng đn quyt đnh đu t cá
nhân trên th trng chng khoán 16
1.4 Thit k nghiên cu 17
1.4.1 Thit k nghiên cu 17
1.4.2 Phng pháp thu thp d liu 18
1.4.3 La chn đi tng kho sát 19
1.4.4 Thit k thang đo vƠ bng câu hi 20
1.4.5 X lý và phân tích d liu 23

KT LUN CHNG 1 26
CHNG 2 : THC TRNG CÁC NHÂN T HÀNH VI NH HNG N
QUYT NH U T CÁ NHỂN TRểN TH TRNG CHNG KHOÁN
VIT NAM 27
2.1 S lc v th trng chng khoán Vit Nam 27
2.1.1 Giai đon 2000-2005: 27
2.1.2 Giai đon 2006 đn cui nm 2007: 28
2.1.3 Giai đon 2008 đn đu nm 2009: 29
2.1.4 Giai đon nm 2009 đn nay: 29
2.2 Thc trng tình hình đu t cá nhơn trên th trng chng khoán Vit Nam 32
2.3 Thc trng các nhân t hành vi nh hng đn quyt đnh đu t cá nhơn trên th
trng chng khoán Vit Nam 34
2.3.1 Giai đon 2006 đn cui nm 2007: 34
2.3.2 Giai đon 2008 đn đu nm 2009 37
2.3.3 Giai đon nm 2009 đn nay 38
KT LUN CHNG 2 40
CHNG 3 : PHỂN TệCH THC NGHIM CÁC NHÂN T HÀNH VI NH
HNG N QUYT NH U T CÁ NHỂN TRểN TH TRNG
CHNG KHOÁN VIT NAM 41
3.1 Mô hình nghiên cu 41

4.3.3 Gii pháp hoàn thin vic công b thông tin 76
4.4 Các hn ch ca đ tƠi vƠ hng pháp trin trong tng lai. 77
KT LUN CHNG 4 78

KT LUN CHUNG 79
TÀI LIU THAM KHO
PH LC I: BNG CÂU HI
PH LC II: PHỂN TệCH  TIN CY CRONBACH’S ALPHA
PH LC III: PHÂN TÍCH NHÂN T KHÁM PHÁ CHO BIN HÀNH VI VÀ
QUYT NH U T
PH LC IV: MÔ HÌNH CU TRÚC TUYN TÍNH CHO BIN HÀNH VI
NH HNG N QUYT NH U T
DANH MC HÌNH V
Hình 2.1. VN-Index t nm 2000 đn tháng 10 nm 2014 27
Hình 2.2 Tng trng tài khon giao dch 32
Hình 3.1 Mô hình nghiên cu ca lun vn 42
Hình 3.2 Thng kê v gii tính, tui và kinh nghim ca nhƠ đu t 43
Hình 3.3 T l các nhƠ đu t đư tng tham gia khóa hc v th trng chng khoán
44
Hình 3.4 T l ca các công ty chng khoán hƠng đu mƠ nhƠ đu t m tài khon
đ giao dch 45
Hình 3.5 T l vn đu t ca nhƠ đu t trong vòng mt nm qua 46
Hình 3.6 Mô hình cu trúc tuyn tính cho các bin hành vi và quyt đnh đu t 60
Mô hình cu trúc tuyn tính
TCHV
Tài chính hành vi
TSSL
T sut sinh li
TTCK
Th trng chng khoán
UBCK
y ban chng khoán
VN-Indiex
Ch s Chng khoán Vit Nam
LI M U
Lý do chnăđ tài
Vi vai trò ca mình th trng chng khoán là tiêu chun đánh giá cho sc
mnh và phát trin ca nn kinh t mà xu hng ca th trng chng khoán là s đi
din cho sc khe ca nn kinh t. S gia tng trong xu hng giá chng khoán liên
quan đn s gia tng ca đu t, s đa đn s tng trng cao hn ca mt công ty
nói riêng và nn kinh t nói chung. Th trng chng khoán (TTCK ) nh hng đn
nn kinh t thông qua tính thanh khon. Thanh khon giúp cho các nhƠ đu t c
phiu mt cách d dàng và nhanh chóng, trong khi các công ty s dng vn mt cách
dài hn cho s phát trin bn vng. Thông qua đa dng hóa ri ro, th trng chng

úc kt lý lun tng quan v vic ng dng tƠi chính hƠnh vi đ xác đnh các
nhân t có th nh hng đn quyt đnh đu t ca nhƠ đu t cá nhơn ti th trng
chng khoán Vit Nam.
Xác đnh mc đ nh hng ca các nhân t hƠnh vi đn quyt đnh đu t
ca nhƠ đu t cá nhơn trên th trng chng khoán Vit Nam.
a ra các khuyn ngh cho nhƠ đu t cá nhơn nhm gia tng hiu qu đu
t.
ụănghaăca đ tài mang li
i vi các nhƠ đu t cá nhơn:  tài có th là tài liu tham kho v hành vi
trong đu t chng khoán giúp các nhƠ đu t cơn nhc vƠ phơn tích xu hng th
trng chng khoán trc khi đa ra các quyt đnh phù hp hn trong đu t.
i vi nhà qun lý th trng:  tài cung cp cho h mt nn tng tt cho
d đoán xu hng ca TTCK trong tng lai vƠ đa ra các t vn hp lỦ hn cho các
nhƠ đu t.
i vi lnh vc tài chính hành vi: Các khái nim ca tài chính hành vi
(TCHV) tng đi mi m so vi các lý thuyt tài chính khác. Trong mt TTCK phát
trin, TCHV thì đc bit đn mt cách rng rãi v vic khám phá các nhân t nh
hng đn quyt đnh đu t. Trong khi, TCHV có rt ít ng dng ti các TTCK kém

phát trin.  tài này hy vng mang li mt xác nhn v s phù hp trong vic ng
dng TCHV vào tt c các loi TTCK.
i vi tác gi:  tài mang li mt thay đi tt cho tác gi hiu đc nhiu
hn v lý thuyt và thc hành v TTCK cng nh lƠ các lỦ thuyt v TCHV.
iătng và phm vi nghiên cu
Vi đ tƠi ắNhơn t hành vi nh hng đn quyt đnh đu t cá nhơn trên th
trng chng khoán Vit Nam”, đi tng nghiên cu là nghiên cu tác đng ca
các nhân t hƠnh vi đn quyt đnh đu t cá nhơn.
Do gii hn v thi gian, lun vn ch tp trung vào hành vi ca các nhƠ đu
t cá nhơn ti S giao dch Chng khoán thành ph H Chí Minh (HOSE). Nghiên
cu thc trng đu t cá nhơn trên th trng chng khoán Vit Nam t nm 2000


1

CHNG 1 : LÝ THUYT TNG QUAN V NHÂN T HÀNH VI NH
HNGăN QUYTăNHăUăT CÁ NHÂN TRÊN TH TRNG
CHNG KHOÁN
1.1 Lý thuyt tài chính hành vi
Trong thi gian gn đơy lnh vc tài chính hành vi (behavioral finance) đc
nhc đn nh mt hng nghiên cu mi ca các nhà kinh t. Các ng dng ca tài
chính hành vi là khá ph bin ti các quc gia có th trng tài chính phát trin, đc
bit sau cuc khng hong tài chính nm 2008.
Tài chính hành vi là mt b phn ca tài chính. Trong khi tài chính truyn
thng (tranditional finance) nghiên cu da trên các mô hình đnh giá thì tài chính
hƠnh vi hng nghiên cu vào các hành vi ca con ngi th hin trên th trng tài
chính, ng dng kin thc ca tâm lý hc, xã hi hc và kin thc tài chính gii thích

và tâm lý hc cho rng s gia tng ca các sai lch v mt hành vi (behavioral biases)
có th đc nuôi dng bi vn hóa dù mc đ có th khác nhau. Kim và Nofsinger
(2008, trang 2-5) gii thích s khác bit gia các nn vn hóa bng mt th v liên
tc ch ngha cá nhơn vƠ ch ngha tp th (individualism collectivism continuum).
Các nn vn hóa Chơu Á đc cho là thuc v mô hình xã hi tp th, đc cho là
nguyên nhân gây ra s quá t tin (overconfident) ca nhƠ đu t dn đn sai lch hành
vi. S khác bit v vn hóa, c th hn lƠ kinh nghim và giáo dc có th nh hng
đn hƠnh vi, do đó ngi ta tin rng khuynh hng hành vi có th khác nhau gia nn
vn hóa khác nhau. Mt s bng chng ch rng biu hin s sai lch hành vi ca
ngi Châu Á là nhiu hn là các ngi ln lên  Châu Âu và M (Yates và cng s,
1997, trang 87).
Mc dù có mt s tài liu v s khác bit nhng sai lch v hành vi gia ngi
Chơu Á vƠ ngi phng Tơy, nhng vn còn quá ít. Mt tài liu có h thng v các
hành vi ca ngi chơu Á vƠ đa ra nh hng đn ra quyt đnh đu t đc đ xut
bi Chen và cng s (2007, trang 425-451). Da vƠo đó, h thy rng các nhƠ đu t
Trung Quc b nh hng bi s quá t tin và hiu qu phân b nhiu hn so vi các
nhƠ đu t M.
3

Mc dù tài chính hành vi vn còn là mt ch đ tranh cãi, các nhà phân tích
tài chính hin nay có s hiu bit tt hn v hành vi ca con ngi và đc chp nhn
rng các hƠnh vi đó nh hng đn quyt đnh tài chính. Nhiu nhà nghiên cu cng
đng ý rng kinh doanh chênh lch giá (arbitrage) là gii hn. Do đó, nhng hành vi
có th nh hng đn giá. Trong khi đó, tƠi chính hƠnh vi đư giúp chúng ta hiu bit
hn v th trng tài chính. Lnh vc này ha hn nhiu hn trong tng lai.
1.2 Các nhân t hành vi nhăhngăđn quytăđnhăđuătăcáănhơnătrênă
thiătrng chng khoán
1.2.1 Các khái nimăcăbn v các nhân t hành vi nhăhngăđn quytăđnh
đuătăcáănhơnătrên th trng chng khoán
1.2.1.1 Khái nimănhƠăđuătăcáănhơn

1.2.1.3 Khái nim v quytăđnhăđuăt caănhƠăđuătăcáănhơnătrênăth trng
chng khoán
Là các quyt đnh liên quan đn đu t chng khoán ca các nhƠ đu t. Các
quyt đnh trên bao gm: Quyt đnh mua, quyt đnh bán, quyt đnh thi gian nm
gi c phiu, quyt đnh khi lng giao dch. Tuy nhiên hai quyt đnh quan trng
nht là quyt đnh mua và bán.
Quyt đnh bán: Các nghiên cu trc đơy ch ra rng các nhƠ đu t trì hoãn
và ngn ngi đa ra các quyt đnh bán tài sn khi xut hin mt khon l so sánh vi
giá mua ban đu hay vi vàng bán các c phiu li quá sm đ chng t quyt đnh
chính xác ca mình, xu hng đó đc gi là hiu ng ngc v th (dispositon effect)
đ xut bi Shefrin và và Statman (1985, trang 778).
Odean (1998b, trang 1795) cng xác nhn mt xu hng rng các nhƠ đu t
cá nhơn có xu hng bán c phiu giá tr (tng giá hn so sánh vi giá mua gc) hn
là vic bán các c phiu đang gim giá. Tuy nhiên, tht khó đ chng minh hin tng
nƠy nh lƠ mt c s tin cy. iu này không phi thc s hp lỦ đ kt lun rng
các nhƠ đu t lỦ trí bán các c phiu tt ca h bi vì h có th thy đc c phiu
ca mình kém hiu qu. Bên cnh đó, Odean cng nhn ra rng li nhun trung bình
ca các c phiu bán ra ln hn so vi li nhun trung bình ca các c phiu mà nhà
đu t nm gi.
5

Genesove và Mayer (2001, trang 19) cho rng các nhƠ đu t bán tƠi sn đang
thua l mong đi rng giá bán s cao hn mc giá bán ca các ngi bán khác yêu
cu. iu đó không ch là k vng ca ngi bán, mà còn là s điu chnh ca th
trng nh hng đn giá bán: NhƠ đu t (NT) gp phi mt s tn tht thng
làm cho các giao dch  mc giá tng đi cao so vi nhng ngi khác. Coval và
Shumway (2000, trang 3) tìm thy rng các NT, theo lỦ thuyt trin vng, có li
nhun (l) trong na đu ca ngày giao dch có xu hng b ít (nhiu) ri ro trong
na cui phiên giao dch.
Quyt đnh mua: Odean (1999, trang 1293) cung cp mt s hiu bit v các

Qua mt quá trình phát trin không lâu. Tuy còn nhiu tranh cưi nhng tƠi
chính hƠnh vi dng nh đang mang li hiu qu trong thc tin đu t hin nay.
Trc đơy, phơn tích tƠi chính vƠ đu t, luôn gn lin vi các lý thuyt kinh đin.
Phơn tích đu t da vào mô hình đnh giá tài sn, giá chng khoán đc xác đnh
da trên giá tr ni ti. Bên cnh đó vi lý thuyt th trng hiu qu nng n luôn
cho rng th trng luôn hp lý và th hin giá tr thc.
Qua hai cuc khng hong th gii 1987 vƠ 2008. Dng nh mi th đư thay
đi, các nhƠ tiên phong đư tìm kim cho lý do vì sao các cuc khng hong đn quá
nhanh và không th ngn chn. Lý thuyt tài chính hành vi là mt lý thuyt hp lý
khi đa ra quan đim th trng không hoàn toàn lý trí mà luôn tn ti các yu t v
hƠnh vi. Các nhƠ đu t, rõ hn lƠ các nhƠ đu t cá nhơn lƠ các nhơn t quyt đnh
đn xu hng ca th trng. Các quyt đnh ca h da vào mt h thng các x lý,
hƠnh vi, các tác đng dn đn vic ra quyt đnh ca h. Các quyt đnh ca các nhà
đu t có th không theo lý trí, làm cho các quyt đnh sai lch nh hng đn giá c
th trng.
Bên cnh đó, vic nghiên cu tài chính hành vi, c th là các nhân t hành vi
nh hng đn quyt đnh đu t cá nhn ti Châu Á, mang li nhiu Ủ ngha thc
tin, khi th trng tài chính  khu vc này bin đng rt ln, mà thc t nguyên nhân
bt ngun t các quyt đnh thiu lý trí ca nhƠ đu t. Do đó, vic nghiên cu các
hành vi nh hng quyt đnh đu t cá nhơn hy vng mang li cho các nhƠ đu t cá
nhân mt tài liu tt đ điu chnh các hành vi ca mình tt hn.
7

1.2.3 Các nhân t hành vi nhăhngăđn quytăđnhăđuătăcáănhơnătrênăth
trng chng khoán
 hiu rõ hn các nhơn t hành vi nh hng đn quyt đnh đu t cá nhơn,
các thành phn cu thành nhân t hành vi.Tác gi s đi sơu vƠo các ni dung này trong
phn di đơy.
Theo Ritter (2003, trang 429) tài chính hành vi da trên tâm lý, cho rng quá
trình ra quyt đnh ca con ngi nh hng bi mt vài o tng v nhn thc

đnh hoc bt đáy.
Neo quyt đnh (anchoring) là mt hin tng ngi ta s dng mt s hoc
giá tr nh mt đim neo (anchor), điu chnh các quyt đnh ca mình da vƠo đim
neo đó cho đn khi xác đnh đc mt giá tr có th chp nhn đc. Trong th trng
tài chính, neo quyt đnh gia tng khi thang giá tr đc c đnh bi các quan sát gn
đơy. Các nhƠ đu t luôn tham kho giá mua ban đu khi bán hoc phơn tích. Do đó,
giá c ngày thng đc xác đnh bng nhng giá c trong quá kh. Neo quyt đnh
lƠm cho các nhƠ đu t xác đnh mt phm vi cho mt giá c phiu hoc thu nhp ca
công ty da vƠo xu hng quá kh, kt qu to ra các phn ng chm vi nhng thay
đi bt ng. Neo quyt đnh có mt s kt ni vi tính đi din  đim là phn ánh
con ngi thng tp trung vào nhng kinh nghim gn đơy, có xu hng lc quan
hn khi th trng gia tng vƠ bi quan hn khi th trng gim.
Khi ngi ta đánh giá quá cao v kin thc và k nng ca h, khi đó biu
hin cho s quá t tin (Overconfidence). Nhiu nghiên cu cho thy giao dch quá
mc là mt nh hng t các nhƠ đu t quá t tin. Có bng chng cho thy rng các
nhƠ phơn tích tƠi chính thay đi các đánh giá ca h v mt công ty mt cách t t,
ngay c trong trng hp có mt du hiu mnh m chng minh rng đánh giá đó lƠ
không còn chính xác. Các nhƠ đu t vƠ phơn tích thng quá t tin vào kin thc
ca h. S quá t tin đ ci thin s kiên trì và quyt tơm, gia tng mc chp nhn
ri ro. Nói cách khác, quá t tin có th thúc đy hiu qu hn. Cng cn chú ý rng
s quá t tin có th giúp gia tng kh nng nhn thc v bn thơn, giúp đt đc điu
mong mun nhanh hn vƠ quá trình đu t tt hn.
9

S sn có (Availability bias) xy ra khi ngi ta s dng thông tin sn có mt
cách quá d dàng, mt cách quá mc. Trong kinh doanh chng khoán, điu này th
hin thông qua vic thích đu t các công ty đa phng mƠ các nhƠ đu t quen thuc
hoc có đc thông tin mt cách quá d dàng, mc dù các nguyên lỦ c bn phi đa
dng hóa danh mc đu t.
Trong đ tài này, 5 thành t ca t nghim: S quá t tin, o tng ca con

mt trong hành vi ph bin ca nhƠ đu t, tuy nhiên có th dn đn quyt đnh xu
nh hng đn túi tin ca nhƠ đu t.
Tính toán bt hp lý (Mental Accounting) là mt thut ng đ cp đn quá
trình mƠ ngi ta ngh v đánh giá các các giao dch tài chính ca h. Mô t khuynh
hng ca mi ngi trong vic đt nhng s kin c th vào nhng tính toán bt
hp lý da trên thói quen hi ht, thói quen thin cn. ụ tng chính di quan đim
v s tính toán bt hp lý (mental accounting) lƠ ngi ta có khuynh hng phân chia
nhng loi trò chi khác nhau vƠo tng mng/tài khon riêng bit và b qua s tng
tác gia chúng. S tính toán bt hp lý giúp gii thích đc rt nhiu hin tng nh
la chn ngc vi s thích (preference reversals), tâm lý s thua l (loss aversion),
hiu ng phân b tài sn. Tính toán bt hp lý còn th hin rt rõ khi ngi ta có tâm
lý thc hin lnh bán ngay khi mang li li nh và trì hoãn bán ngay khi xut hin
nhng khon l nh. Hay có th lý gii hiu ng này bng hiu ng t la di (s
rng nu bán mà b l s cm thy bn thân ra quyt đnh kém), và hiu ng tic nui
(l bán ri giá lên thì sao?). Tính toán bt hp lý có th là kt qu ca vic ắtin tt
b ném vào sau tin xu” (good money being thrown after bad money) bng vic tip
tc hot đng mo him trong tình trng l vi hi vng rng s hi phc s xy ra
vào mt lúc nƠo đó.
Trong đ tài này, có ba yu t : Cm ghét hi tic, cm giác mt mát và tính
toán bt hp lỦ đc s dng đ đo lng mc đ tác đng ca vic ra quyt đnh
đu t đu t ti HOSE.
1.2.3.3 Lý thuyt v th trng (Market)
Debondt và Thaler (1995) cho rng th trng tài chính nh hng bi hành vi
ca các nhƠ đu t theo cách tài chính hành vi. Nu quan đim v tài chính hành vi
11

là chính xác thì ngi ta tin rng các nhƠ đu t có th phn ng quá mc hay thiu
nhy bén khi giá c thay đi hoc tin tc, đa các xu hng trong quá kh vƠo tng
lai, thiu chú trng các yu t c bn ca mt c phiu, tp trung vào các c phiu
ph bin và chu k ca giá c. Các yu t th trng này, ln lt, nh hng đn