B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH NG NGUYN CHÂU PHNG
NÂNG CAO CHT LNG H THNG KIM SOÁT NI B
V HOT NG TÍN DNG TI NGÂN HÀNG THNG MI
C PHN XUT NHP KHU VIT NAM

LUN VN THC S KINH T TP. H Chí Minh - Nm 2014
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH


MC LC
Trang ph bìa
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các ch vit tt
Danh mc các hình v, đ th
Danh mc các ph lc
PHN M U
1. Tính cp thit ca đ tài 1
2. Tng quan v lnh vc nghiên cu 2
3. Mc tiêu nghiên cu 8
4. i tng và phm vi nghiên cu 8
5. Phng pháp nghiên cu 8
6. óng góp mi ca đ tài 9
7. Kt cu đ tài 9
CHNG 1: LÝ LUN CHUNG V H THNG KIM SOÁT NI B
I VI NGHIP V TÍN DNG 10
1.1 Tng quan v h thng kim soát ni b 10
1.1.1 Lch s hình thành và phát trin h thng kim soát ni b 10
1.1.1.1 Lch s hình thành h thng kim soát ni b 10
1.1.1.2 nh ngha kim soát ni b 12
1.1.2 H thng kim soát ni b trên c s khuôn mu báo cáo Coso 2004 13
1.1.2.1 Các b phn ca h thng qun tr ri ro doanh nghip theo Coso
2004 13
1.1.2.2 Nhng đim mi ca báo cáo Coso 2004 14
1.1.3 H thng lý lun v kim soát ni b ngân hàng theo báo cáo Basel 15
1.1.3.1 Mc tiêu và vai trò ca nguyên tc kim soát ni b ngân hàng 15
1.1.3.2 Các nguyên tc ca h thng kim soát ni b ngân hàng 16
1.1.4 S hu hiu và hn ch tim tàng ca h thng kim soát ni b 19


2.1.1 S hình thành và phát trin Ngân hàng Thng mi c phn Xut Nhp
Khu Vit Nam 36
2.1.2 Hot đng tín dng ti Ngân hàng Thng mi c phn Xut Nhp Khu
Vit Nam 39
2.2 Thc trng h thng kim soát ni b đi vi nghip v tín dng ti Ngân
hàng Thng mi c phn Xut Nhp Khu Vit Nam 42
2.2.1 Phng pháp kho sát 41
2.2.2 Nhng u đim và tn ti ca h thng kim soát ni b đi vi nghip
v tín dng ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam 42
2.2.2.1 Môi trng qun lý 42
2.2.2.2 Thit lp mc tiêu 46
2.2.2.3 Nhn dng s kin tim tàng 47
2.2.2.4 ánh giá ri ro 48
2.2.2.5 Phn ng vi ri ro 49
2.2.2.6 Hot đng kim soát 50
2.2.2.7 Thông tin và truyn thông 53
2.2.2.8 Giám sát 55
2.2.3 Nhn dng và phân tích các nguyên nhân dn đn ri ro tín dng ti Ngân
hàng Thng mi c phn Xut Nhp Khu Vit Nam 57
2.2.3.1 Nguyên nhân khách quan 58
2.2.3.2 Nguyên nhân ch quan 60
Kt lun chng 2 64
CHNG 3: MT S GII PHÁP HOÀN THIN H THNG KIM
SOÁT NI B I VI NGHIP V TÍN DNG TI NGÂN HÀNG
THNG MI C PHN XUT NHP KHU VIT NAM 65
3.1 Quan đim hoàn thin 65
3.2 Mt s gii pháp hoàn thin h thng kim soát ni b đi vi nghip v
tín dng ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam 66
3.2.1 Các gii pháp hoàn thin môi trng qun lý 66


QTRR Qun tr ri ro
TMCP Thng mi c phn DANH MC CÁC HÌNH V,  TH

Hình 1.1 S đ quy trình cp tín dng
Biu đ 2.1 Các ch tiêu tài chính c bn giai đon 2008 – 2012 ti Eximbank
Biu đ 2.2 D n và và t l n xu giai đon 2008 – 2012 ti Eximbank DANH MC CÁC PH LC

Ph lc 1: Danh sách các cá nhân ti Eximbank đc phng vn
Ph lc 2: Danh sách các chi nhánh, phòng ban ti Eximbank đc kho sát
Ph lc 3: Kt qu kho sát thc trng h thng KSNB đi vi nghip v tín dng
ti Eximbank thông qua bng câu hi kho sát

1

PHN M U
1. Tính cp thit ca đ tài
Ngân hàng thng mi (NHTM) là trung gian tài chính va thc hin huy
đng vn đng thi s dng ngun vn huy đng cung cp vn cho nn kinh t.
Trong các hot đng kinh doanh, nghip v tín dng đem li ngun thu nhp
chính cho NHTM. Tuy nhiên, hot đng này cng cha đng nhiu ri ro không
ch tác đng trc tip đn bn thân NHTM mà còn tác đng tiêu cc đn nn kinh
t. Chính vì vy, hot đng qun lý ri ro tín dng luôn đc các NHTM chú
trng. Bên cnh các k thut nghip v, NHTM luôn hng ti vic xây dng h
thng kim soát ni b hiu qu nhm góp phn trong vic kim soát và qun lý

tín dng trong các Ngân hàng thng mi Vit Nam. Tác gi Phi Th Thu
Hin, bo v nm 2004 ti Hi đng trng i hc Kinh t Tp. H Chí
Minh.
- Ni dung:  tài da trên c s lý thuyt báo cáo COSO (1992) và báo cáo
ca y ban Basel (1998) đ kho sát và phân tích các nguyên nhân ch quan
và khách quan v chính sách, con ngi, môi trng kinh t tác đng đn ri
ro trong hot đng tín dng ti các NHTM Vit Nam.
- Phng pháp nghiên cu:
o S dng bng câu hi đ kho sát thc trng kim soát ni b (KSNB) đi
vi nghip v tín dng ngân hàng;
o Tho lun vi mt s nhà qun lý, kim toán viên ni b và cán b tín
dng (CBTD) v các ri ro, các bin pháp KSNB;
o Tng hp và phân tích các bài vit v mt s v án liên quan đn s yu
kém ca h thng KSNB v hot đng tín dng ngân hàng;
o Phng vn các kim toán viên đc lp có kinh nghim kim toán lnh vc
tín dng ngân hàng.
- Kt qu đt đc:
o Xác đnh các yu t nh hng đn hiu qu hot đng ca h thng
KSNB đi vi nghip v tín dng ti ngân hàng thng mi;
o Kho sát, đánh giá và rút ra các nguyên nhân chính dn đn ri ro trong
hot đng tín dng ti các NHTM;
3

o a ra mt s gii pháp hoàn thin h thng KSNB nh thit lp b phn
đánh giá ri ro tín dng trong các NHTM, phân tích và đnh lng đy đ
các loi ri ro tín dng, xây dng và hoàn thin h thng đánh giá tín
dng làm c s đ ra quyt đnh tín dng trong toàn h thng ngân hàng,
xây dng h thng cnh báo sm v các khon vay có th có ri ro thông
qua vic tng cng kim soát sau cho vay.
- Hn ch:

NHTM trên đa bàn Tp. H Chí Minh thông qua các phng pháp nghiên cu;
o a ra mt s gii pháp hoàn thin h thng KSNB đi vi nghip v tín
dng ngân hàng nh xây dng và hoàn thin h thng đánh giá tín dng,
lng hóa ri ro tín dng theo mô hình 6S, xây dng và hoàn thin phòng
qun lý ri ro và b phn đánh giá ri ro tín dng, các gii pháp hn ch
gian ln, thiu trung thc và sai phm nghip v ca CBTD.
- Hn ch:
o  tài kho sát và đánh giá ri ro tín dng trên c s lý thuyt COSO
1998, cha vn dng nn tng QTRR vào hot đng tín dng ngân hàng;
o Do mi ngân hàng có đc đim và đnh hng phát trin riêng nên các
gii pháp tác gi đa ra cha rõ ràng, khó áp dng cho tng ngân hàng đ
gim thiu ri ro trong hot đng tín dng.
c. Lun vn thc s: Nâng cao cht lng qun lý ri ro tín dng ti Ngân
hàng u t và Phát trin Vit Nam. Tác gi Nguyn Trng Sn, bo v
nm 2011 ti Hi đng Hc Vin Ngân hàng Tp. Hà Ni.
- Ni dung:  tài đánh giá thc trng cht lng qun lý ri ro tín dng ti
Ngân hàng u t và Phát trin Vit Nam, nhìn nhn u đim và tn ti da
trên c s phân loi ri ro tín dng và phân tích nguyên nhân dn đn ri ro.
- Phng pháp nghiên cu:
o Phng pháp duy vt bin chng và logic;
o Phng pháp phân tích và tng hp;
o Phng pháp thng kê.
5

- Kt qu đt đc:
o Xác đnh các nguyên nhân dn đn ri ro tín dng và các tiêu chí phn ánh
cht lng qun lý ri ro tín dng;
o ánh giá các yu t tn ti và hn ch trong vic qun lý ri ro tín dng
ti ngân hàng u t và Phát trin Vit Nam;
o a ra các gii pháp nâng cao cht lng qun lý ri ro tín dng trong

loi n và trích lp d phòng ri ro tín dng;
o ánh giá thc trng công tác qun tr phân loi n và trích lp d phòng
ri ro tín dng ti Chi nhánh Ngân hàng u t và Phát trin Hà Thành
trong giai đon 2008 – 2010;
o  xut mt s gii pháp và kin ngh đ QTRR nghip v tín dng, phân
loi n và trích lp d phòng ti Chi nhánh nh tng cng s phi hp,
trao đi thông tin gia các b phn có liên quan, s dng phng pháp
thng kê s liu lch s và d báo tình hình bin đng trong tng lai ca
khách hàng trong phân loi n, tin hành đnh giá kp thi tài sn đm bo
nhm đm bo tính chính xác cao trong phân loi n.
- Hn ch:
o  tài không s dng khuôn mu lý thuyt chung v qun lý ri ro tín dng;
o Phm vi nghiên cu khá hp, ch ng dng ti Chi nhánh Ngân hàng u t
và Phát trin Hà Thành nên cha khái quát đc các yu t ri ro cng nh
công tác qun tr ca toàn h thng ngân hàng u t và Phát trin Vit Nam.
e. Lun vn thc s: Hoàn thin h thng QTRR tín dng trong các Ngân
hàng thng mi Vit Nam. Tác gi V Th Thu Minh, bo v nm 2012
ti Hi đng Hc Vin Ngân hàng Tp. Hà Ni.
- Ni dung:  tài tp trung làm rõ các vn đ lý lun c bn v ri ro tín
dng trong các NHTM, s dng các ch s đánh giá ri ro tín dng, tìm hiu
kinh nghim v QTRR tín dng  các quc gia trên th gii và theo chun
mc quc t. Qua đó, tác gi đa ra đnh hng và gii pháp hoàn thin h
thng QTRR tín dng ca các NHTM Vit Nam.
7

- Phng pháp nghiên cu:
o Phng pháp duy vt bin chng, duy vt lch s;
o Phng pháp điu tra, tng hp;
o Phng pháp phân tích thng kê.
- Kt qu đt đc:

Vit Nam, t đó đa ra mt s gii pháp khc phc nhng yu kém ca h thng
KSNB nhm nâng cao hiu qu hot đng ca h thng trong vic phát hin và
ngn nga các ri ro tín dng.
b. Câu hi nghiên cu
- Các nguyên nhân chính dn đn ri ro tín dng trong h thng ngân hàng là gì?
- Các nguyên nhân chính dn đn ri ro tín dng ti Ngân hàng TMCP Xut
Nhp Khu Vit Nam hin nay là gì?
- H thng KSNB ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam còn có
nhng hn ch gì?
- Các tn ti cn khc phc nhm hn ch ri ro trong h thng KSNB đi vi
nghip v tín dng?
- Các gii pháp hn ch nhng yu kém và nâng cao hiu qu hot đng ca
h thng KSNB đi vi nghip v tín dng?
4. i tng và phm vi nghiên cu
- i tng nghiên cu: H thng KSNB đi vi nghip v tín dng ti Ngân
hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam trên c s lý thuyt COSO 2004.
- Phm vi nghiên cu: Gii hn trong h thng KSNB v nghip v tín dng
ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam giai đon 2008 – 2012.
5. Phng pháp nghiên cu
 tài s dng nghiên cu đnh tính thông qua phng pháp phng vn và
phng pháp thu thp d liu đ tìm hiu v ri ro tín dng, h thng KSNB đi
vi nghip v tín dng, các nguyên nhân chính dn đn ri ro tín dng trong h
thng ngân hàng nói chung và ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam
và các gii pháp đã đc s dng trong các báo cáo trc đây đ hoàn thin h
thng. ng thi đ tài còn s dng nghiên cu đnh lng thông qua phng pháp
9

kho sát đ xác đnh nhng tn ti trong h thng KSNB và h thng KSNB đi
vi nghip v tín dng ti Ngân hàng TMCP Xut Nhp Khu Vit Nam. T đó,
tác gi đa ra các gii pháp hn ch nhng yu kém và nâng cao hiu qu hot

I VI NGHIP V TÍN DNG
1.1 Tng quan v h thng kim soát ni b
1.1.1 Lch s hình thành và phát trin h thng kim soát ni b
1.1.1.1 Lch s hình thành h thng kim soát ni b
KSNB là mt khái nim đã hình thành t đu th k XX, dn phát trin thành
mt h thng lý lun v vn đ kim soát trong t chc và có liên quan mt thit đn
qun tr doanh nghip. Xut phát t ý ngha đn gin là các bin pháp nhm bo v
tin không b nhân viên bin th, khái nim KSNB đã đc nghiên cu, xây dng
vi các đnh ngha khác nhau t đn gin đn phc tp. n nm 1992, sau quá
trình xây dng, hoàn chnh lý lun v KSNB, báo cáo COSO
1
đc công b vi ta
đ “KSNB - Khuôn kh hp nht” (Internal Control - Intergrated Framework), là kt
qu ca quá trình tìm hiu v gian ln và đa ra mt khuôn kh chung v KSNB.
Báo cáo cung cp mt h thng lý lun đy đ v KSNB, k tha và phát trin các
nghiên cu trc đó v KSNB.
Thi k tin COSO (T nm 1992 tr v trc)
T thp niên 1940, các t chc k toán công và kim toán ni b ti Hoa K
đã xut bn các báo cáo, hng dn và tiêu chun v tìm hiu KSNB trong các
cuc kim toán.
n gia thp niên 1970, KSNB đc quan tâm đc bit trong các lnh vc
thit k h thng và kim toán, ch yu là cách thc ci tin h thng KSNB và
vn dng trong kim toán. Nm 1977, sau v bê bi Watergate, quc hi Hoa K
đã thông qua o lut chng hành vi hi l  nc ngoài. iu lut này nhn
mnh đn vic KSNB nhm ngn nga nhng khon thanh toán bt hp pháp và
dn đn yêu cu ghi chép rt đy đ trong hot đng ca đn v. Ln đu tiên,
hot đng KSNB trong các t chc đc đ cp đn trong mt vn bn pháp lut. 1

, Hip hi kim toán viên ni b (IIA)
5
và Hip hi k toán viên
qun tr (IMA)
6
. Qua quá trình tìm hiu v gian ln, COSO nhn thy KSNB đã
nh hng rt ln đn kh nng xy ra gian ln. Vì vy, vic nghiên cu và đa
ra mt khuôn kh chung v KSNB đc đt ra. Báo cáo COSO 1992 là kt qu
ca quá trình nghiên cu này. 2
American Institute of Certified Public Accountants - AICPA
3
American Accounting Association – AAA
4
Financial Excecutives Institute - FEI
5
Institute of Internal Auditor - IIA
6
Institute of Management Accountants - IMA
12

Báo cáo COSO 1992 gm có 4 phn:
- Phn 1 - Bn tóm lc: Tng quan v KSNB cho nhà qun lý cp cao
- Phn 2 - H thng lý lun: nh ngha v KSNB, mô t các yu t ca
KSNB và ch ra nhng tiêu chí đ kim soát h thng.
- Phn 3 - Báo cáo cho các thành viên bên ngoài: Hng dn cách thc
báo cáo cho các đi tng bên ngoài v KSNB liên quan đn tài chính
- Phn 4 - Các công c đánh giá: Bao gm các bng biu phc v cho



Hot đng hu hiu và hiu qu (COSO, 1992).

nh ngha trên đc đa ra bi COSO trong báo cáo nm 1992 và đn nay,
đnh ngha này vn đc chp nhn rng rãi vi nm b phn cu thành h thng
KSNB, bao gm:
 Môi trng kim soát;
 ánh giá ri ro;
 Hot đng kim soát;
 Thông tin và truyn thông;
 Giám sát.
1.1.2 H thng KSNB trên c s khuôn mu báo cáo Coso 2004
1.1.2.1 Các b phn ca h thng QTRR doanh nghip theo Coso 2004
Khi hot đng kinh doanh càng m rng, phát trin thì doanh nghip phi đi
mt vi nhiu loi ri ro mi, phc tp hn, đòi hi phi có mt lý thuyt v ri
ro và các k thut đ có th qun lý ri ro mt cách hiu qu. Cùng vi yêu cu
v QTRR, các lý thuyt v ri ro, sau đó là các k thut và các h thng QTRR
đc hình thành.
Mc dù đã tn ti nhiu lý thuyt v QTRR nhng COSO vn khng đnh
rng cn thit phi có mt cách tip cn mi v ri ro và phi xây dng mt
khuôn mu lý thuyt cng nh các k thut áp dng tng đng đ các đn v
có th áp dng phù hp vi điu kin ca mình.
Theo Báo cáo ca COSO nm 2004 thì QTRR doanh nghip là mt quá trình
do hi đng qun tr, các cp qun lý và các nhân viên ca đn v chi phi, đc
áp dng trong vic thit lp các chin lc liên quan đn toàn đn v và áp dng
cho tt c các cp đ trong đn v, đc thit k đ nhn dng các s kin tim
tàng có th nh hng đn đn v và QTRR trong phm vi chp nhn đc ca
ri ro nhm cung cp mt s đm bo hp lý v vic đt đc các mc tiêu ca
đn v (COSO, 2004).

ri ro, các phm vi có th chp nhn bao gm:
15

- Mc ri ro có th chp nhn: là mc đ ri ro mà đn v sn sàng chp
nhn đ thc hin vic làm tng giá tr xét trên bình din toàn đn v.
- Mc ri ro có th chp nhn  mc đ b phn: là mc ri ro mà đn
v sn sàng chp nhn liên quan đn vic thc hin tng mc tiêu c th.
1.1.3 H thng lý lun v KSNB ngân hàng theo báo cáo Basel
Song song vi s tn ti ca các lý lun chung v KSNB t giai đon tin
COSO đn nm 1997, mt s ngân hàng thng mi và vin nghiên cu tài
chính, tin t trên th gii cng đã son tho nhng nguyên tc, hng dn v
KSNB trong các ngân hàng thng mi, t chc tài chính.
 có thêm tài liu v vn đ kim soát hot đng ngân hàng và tng cng
kim soát thông qua vic hng dn và khuyn khích thc hành qun lý ri ro,
tháng 9 nm 1998, y ban Basel đã phát hành tài liu Khuôn kh cho H Thng
KSNB trong các Ngân hàng (Basel I). Ni dung hng dn nht quán vi báo
cáo ca COSO v KSNB – Khuôn kh hp nht.
1.1.3.1 Mc tiêu và vai trò ca nguyên tc KSNB Ngân hàng
KSNB là quá trình đc thc hin bi Hi đng qun tr, Ban điu hành và
toàn th nhân viên. ó không ch là mt th tc hoc mt chính sách đc thc
hin ti mt thi đim nào đó, mà còn tip din  tt c các cp trong ngân hàng.
Hi đng qun tr và Ban điu hành chu trách nhim thit lp môi trng vn
hoá to thun li cho quá trình KSNB đc hiu qu và vic theo dõi s hiu qu
đó đc din ra liên tc. Mi cá nhân trong mt t chc phi tham gia vào quá
trình đó (Basel, 1998). Nhng mc tiêu ch yu ca quá trình kim soát ni có
th đc phân loi nh sau:
- Nhng hot đng hu hiu và hiu qu (mc tiêu hot đng);
- S đáng tin cy, đy đ và kp thi ca các thông tin qun tr và tài
chính (mc tiêu thông tin);
- Tuân th các qui đnh và lut hin hành (mc tiêu tuân th).