| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
Tạp chí Y tế Công cộng, 7.2011, Số 20 (20) 29
Chăm sóc, hỗ trợ và điều trò cho người nhiễm
HIV/AIDS tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
Phạm Thò Cầm Giang (*) và Đỗ Mai Hoa (***)
Chăm sóc, hỗ trợ và điều trò cho người nhiễm HIV/AIDS đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao
chất lượng cuộc sống của người nhiễm HIV và góp phần giảm hậu quả do HIV/AIDS gây ra. Để tìm
hiểu thực trạng công tác chăm sóc, hỗ trợ và điều trò cho người nhiễm HIV/AIDS tại Tiên Du, Bắc
Ninh, nghiên cứu đã sử dụng số liệu hồi cứu và phương pháp nghiên cứu đònh tính với các cán bộ y
tế tham gia công tác phòng chống HIV/AIDS và người nhiễm HIV. Kết quả cho thấy, với nguồn lực
hạn chế, Tiên Du đã cung cấp các dòch vụ chăm sóc, hỗ trợ cấp thiết cho người nhiễm HIV/AIDS,
chủ yếu thông qua y tế tuyến xã. Tuy nhiên các dòch vụ này vẫn còn nhiều bất cập, tồn tại như: cơ
chế phối hợp chuyển gửi giữa các dòch vụ có liên quan chưa chặt chẽ; Không có sự kết nối với Phòng
khám ngoại trú tỉnh - nơi duy nhất thực hiện điều trò thuốc kháng virut (ARV) tại Bắc Ninh; Chất
lượng hoạt động tại tuyến xã chưa đồng đều và chưa đi vào chiều sâu; Dòch vụ chăm sóc, hỗ trợ cho
người nhiễm chưa tận dụng nguồn lực từ cộng đồng và người nhiễm HIV; Công tác chăm sóc, hỗ trợ,
điều trò cho người nhiễm HIV/AIDS chưa được chính quyền và các ban ngành quan tâm. Kết quả trên
cho thấy Tiên Du cần xây dựng kế hoạch cụ thể cho chương trình chăm sóc và điều trò HIV/AIDS
trong thời gian tới nhằm huy động thêm các nguồn lực cho việc chăm sóc hỗ trợ cho người nhiễm.
Việc thiết lập mạng lưới chăm sóc của những người có H+ là việc nên sớm được thực hiện. Sự gắn
kết giữa các dòch vụ không chỉ trong phạm vi huyện mà với cả những huyện lân cận và tuyến tỉnh sẽ
tạo thuận lợi cho người nhiễm HIV tiếp cận với những dòch vụ chăm sóc, hỗ trợ và điều trò HIV/AIDS
phù hợp và cần thiết.
Từ khóa: HIV/AIDS, Tiên Du, chăm sóc, hỗ trợ, điều trò
Care, support and treatment for people
living with HIV/AIDS in Tien Du district,
Bac Ninh province
Pham Thi Cam Giang (*); Do Mai Hoa (**)
Care, support and treatment for people living with HIV/AIDS (PLHA) play a very important role in
improving PLHA quality of life and reducing HIV/AIDS consequences. In order to assess the HIV/AIDS
care, support and treatment program in Tien Du, Bac Ninh, retrospective data and qualitative

khả năng đóng góp cho xã hội, họ cần được chăm
sóc, hỗ trợ cả về mặt thể chất và tinh thần [4,6,7].
Với sự gia tăng số trường hợp nhiễm HIV hàng
năm, nhu cầu được chăm sóc, hỗ trợ và điều trò cho
người nhiễm HIV tại Tiên Du ngày càng cao. Do đó,
việc đánh giá, tìm hiểu hiện trạng chăm sóc, hỗ trợ
và điều trò cho người nhiễm HIV/AIDS là việc cần
thiết để có những đònh hướng phù hợp cho chương
trình trong thời gian sắp tới.
2. Phương pháp nghiên cứu
Để tìm hiểu hiện trạng công tác chăm sóc, hỗ
trợ và điều trò cho người nhiễm HIV/AIDS bao gồm:
mô tả hiện trạng các dòch vụ chăm sóc, hỗ trợ và
điều trò HIV/AIDS; đánh giá sự tiếp cận và sử dụng
dòch vụ của người nhiễm HIV; tìm hiểu nhu cầu và
mối quan tâm của người nhiễm về chăm sóc, hỗ trợ
và điều trò, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp
nghiên cứu đònh tính kết hợp hồi cứu số liệu.
that most of HIV/AIDS care, support and treatment services in Tien Du were offered through commune
health facilities with limited resources. There still remain many difficulties and gaps such as the loose
referral service coordination and mechanism among related facilities, no linkages with the provincial
Outpatient Clinic (OPC) - the unique OPC offering antiretroviral therapy (ARV) in Bac Ninh; poor
operational activity quality at commune level, no mobilization of resources from the community and
PLHA, little concern shown by the local authorities and relevant sectors to care, support and treatment
of PLHA. This study recommends that Tien Du needs to develop a more concrete plan for care and
treatment of PLHA in the coming time to mobilize resources for HIV/AIDS care and treatment. A
network of PLHA should be established in Tien Du as soon as possible. HIV/AIDS care and treatment
services connected to other services should be established not only within the district but also with
the adjacent districts and at the provincial level which will greatly facilitate the PLHA in Tien Du to
access to the needed and appropriate care, support and treatment services.

thuật tổng hợp, so sánh và đối chiếu số liệu từ các
đối tượng nghiên cứu khác nhau cũng được áp dụng
nhằm tăng cường chất lượng và sự phong phú của
các thông tin thu thập được.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Tình hình dòch HIV/AIDS tại huyện
Tiên Du
Theo báo cáo kết quả hoạt động phòng, chống
AIDS của Ban chỉ đạo Phòng, chống AIDS và
phòng chống tệ nạn ma túy, mại dâm huyện Tiên
Du, tính đến 31/12/2009:
Tích lũy số người nhiễm HIV: 178
Tích lũy số trường hợp
chuyển thành AIDS: 79
Tích lũy trường hợp tử vong do AIDS: 69
Số trường hợp còn sống và được quản lý: 51
Huyện Tiên Du có 13 xã và 1 thò trấn, 12/14 xã
thò trấn đã báo cáo về các trường hợp nhiễm HIV,
trong đó số trường hợp nhiễm HIV tập trung cao ở
3 xã: Lạc Vệ, Liên Bão và Tân Chi.
Trong số các ca nhiễm được báo cáo, nam giới
chiếm 69% (120 người) (Biểu đồ 1) và 79,2% (142
người) ở độ tuổi từ 20 -39 tuổi (Biểu đồ 2). Trong
những năm gần đây, số người trẻ nhiễm HIV có xu
hướng gia tăng và sự lây truyền qua đường tình dục
khác giới cũng bắt đầu xuất hiện nhiều hơn.
Biểu đồ 3 cho thấy tiêm chích ma túy là con
đường lây nhiễm chính tại huyện với 47% (84
người). Theo cán bộ phụ trách chương trình AIDS
huyện, số trường hợp nhiễm là những người tiêm

cộng tác viên chỉ là truyền thông và hỗ trợ khi cần,
kỹ năng chăm sóc y tế không cao do đó, công tác
chăm sóc, hỗ trợ, chuyển tuyến vẫn do cán bộ phụ
trách tại xã đảm nhiệm chính.
Sự tham gia của các ban ngành đoàn thể vào
công tác phòng, chống HIV/AIDS tại huyện trong
những năm gần đây được quan tâm đáng kể. Một số
ban ngành đã chủ động liên lạc và phối hợp tổ chức
các cuộc truyền thông như Đoàn thanh niên, Hội
phụ nữ, công an huyện,… Tuy nhiên, ban ngành vẫn
đang dừng lại ở công tác thông tin, truyền thông và
giáo dục sức khỏe, chưa tham gia vào việc chăm
sóc, hỗ trợ cho người nhiễm HIV, đặc biệt là chưa
có hỗ trợ nghề nghiệp, hỗ trợ vốn.
Kinh phí hoạt động của Chương trình phòng,
chống HIV/AIDS huyện Tiên Du được hỗ trợ chính
từ Chương trình mục tiêu quốc gia. Bên cạnh đó,
huyện được sự hỗ trợ của dự án Life-Gap để thành
lập Phòng tư vấn xét nghiệm tự nguyện Lao-HIV.
Theo Giám đốc Trung tâm y tế huyện Tiên Du,
nguồn kinh phí cho chương trình hiện nay quá thấp
gây nhiều khó khăn trong việc thúc đẩy các hoạt
động, đặc biệt là kinh phí hỗ trợ cán bộ y tế và kinh
phí hỗ trợ chăm sóc người nhiễm HIV.
3.3. Hiện trạng các dòch vụ chăm sóc, hỗ
trợ và điều trò HIV/AIDS tại huyện (phía
cung cấp dòch vụ)
Với nguồn lực hạn hẹp, những năm gần đây
Trung tâm y tế huyện Tiên Du đã nỗ lực đưa các
dòch vụ y tế cần thiết đến với người nhiễm HIV trên

bệnh NTCH chỉ được khám và điều trò miễn phí khi
có thẻ bảo hiểm.
- Chăm sóc, tư vấn, hỗ trợ tại nhà và cộng đồng:
dòch vụ này do cán bộ phụ trách xã cung cấp. Hoạt
động được lồng ghép các buổi thăm hỏi tại nhà để
tư vấn, hướng dẫn thêm cho người thân trong gia
đình cách chăm sóc người nhiễm HIV, tư vấn về
dinh dưỡng.
- Các biện pháp chăm sóc y tế bổ sung và thay
thế (nhóm hỗ trợ người nhiễm, hỗ trợ xã hội,….): một
vài người nhiễm HIV tại Tiên Du đang tham gia
nhóm Vì ngày mai tươi sáng của tỉnh Bắc Ninh tuy
nhiên hoạt động hỗ trợ nhóm vẫn chưa được hình
thành tại huyện. Các hỗ trợ xã hội khác như: hỗ trợ
phát triển sinh kế, dinh dưỡng, hỗ trợ mai táng,…
cũng chưa được triển khai mạnh mẽ.
Với nguồn lực hạn chế, huyện đã cố gắng cung
cấp nhiều dòch vụ cần thiết đến với người nhiễm
HIV, tuy nhiên hoạt động của các dòch vụ vẫn còn
nhiều hạn chế và nhiều vấn đề tồn tại:
Như đã đề cập ở trên, các hoạt động chăm sóc,
hỗ trợ và điều trò những người nhiễm HIV/AIDS
chủ yếu do trạm trưởng các trạm y tế xã đảm nhiệm
nên họ ít có thời gian để tư vấn, chăm sóc cũng như
theo dõi tình trạng bệnh của người nhiễm. Các buổi
tư vấn, hỗ trợ chưa đi vào chiều sâu và thường chỉ
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
Tạp chí Y tế Công cộng, 7.2011, Số 20 (20) 33
tập trung nhiều cho những người mới phát hiện bò
nhiễm HIV/AIDS.

khăn để cấp thẻ.
"Khi có đợt cấp thẻ bảo hiểm cho người nghèo,
tôi cũng để ý ưu tiên cho một số người nhiễm nghèo
tại xã, nhưng tất nhiên không phải ai cũng được, số
lượng cũng hạn chế lắm" (cán bộ phụ trách chương
trình AIDS tại xã)
Các dòch vụ có liên quan tại huyện cũng như
tỉnh đang hoạt động khá độc lập, chưa có sự kết nối
chặt chẽ để hỗ trợ cho nhau. Vai trò điều phối trong
công tác chuyển gửi, chuyển tuyến chưa được quan
tâm dẫn đến hoạt động của các dòch vụ rời rạc, chất
lượng chưa cao.
Phòng tư vấn xét nghiệm tự nguyện (VCT) đặt
tại TTYT huyện Tiên Du với số lượng khách hàng
4-5người/tháng, quá thấp so với chỉ tiêu 40 khách
hàng/tháng. Nguồn khách hàng chủ yếu do cộng tác
viên (CTV) và cán bộ phụ trách tuyến xã giới thiệu
đến, tuy nhiên việc chuyển gửi này thực hiện khá
hình thức, sự phối hợp giữa bên chuyển và bên nhận
chưa nhòp nhàng và đồng nhất do chưa có cơ chế
phối hợp rõ ràng.
"…CTV hay cán bộ trạm y tế có giới thiệu đối
tượng có nguy cơ đến phòng VCT của chúng tôi,
nhưng số lượng ít lắm… nhiều khi gần cuối tháng
chúng tôi phải gọi xuống trạm để nhờ họ dẫn người
lên vì ít người đến phòng VCT quá…" (Cán bộ phụ
trách phòng VCT)
Phòng khám ngoại trú (PKNT) tỉnh Bắc Ninh là
nơi duy nhất trên đòa bàn tỉnh Bắc Ninh thực hiện
điều trò ARV cho toàn tỉnh. Phòng khám làm việc

tuân thủ điều trò tại PKNT hơn 40%, tập trung cao
ở đối tượng tiêm chích ma túy. Tư vấn tuân thủ điều
trò tại PKNT dường như chưa đủ về chất lẫn về
lượng để hỗ trợ bệnh nhân tuân thủ điều trò.
34 Tạp chí Y tế Công cộng, 7.2011, Số 20 (20)
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
"Người nhiễm HIV có tiêm chích ma túy thường
không tuân thủ điều trò, chúng tôi ở đây cũng tư vấn
nhiều lần, nhắc đi nhắc lại nhưng họ vẫn thế, lâu lâu
lại hết thuốc không đúng ngày. Chúng tôi cũng đành
chòu, không thể không phát thuốc tiếp cho họ" (Bác
só phụ trách PKNT)
Với hoạt động khép kín như vậy, tuyến huyện
hầu như không nắm bắt được số lượng bệnh nhân
của huyện mình đang điều trò ARV tại PKNT tỉnh
là bao nhiêu.
"Huyện không nắm rõ chính xác số người nhiễm
đang được điều trò ARV vì huyện không trực tiếp điều
trò, PKNT họ mới biết nhưng chưa có sự trao đổi
thông tin, số liệu với họ được" (Cán bộ phụ trách
chương trình AIDS huyện)
Người nhiễm HIV khi có các dấu hiệu chuyển
giai đoạn (theo quan sát của cán bộ chuyên trách
xã) cán bộ phụ trách mới chuyển gửi lên PKNT để
được chẩn đoán điều trò ARV. Khi đã chuyển bệnh
nhân đến PKNT, tuyến huyện cũng như xã không
nắm bắt được quá trình điều trò tiếp sau đó của bệnh
nhân, điều này dẫn đến việc hỗ trợ tuân thủ điều trò,
chăm sóc bò hạn chế.
"Bệnh nhân khi đã được chuyển lên PKNT,

đều cho rằng đây là hình thức phù hợp, mang lại sự
thoải mái về tinh thần cho người nhiễm.
"Mình thấy những người cùng cảnh ngộ sẽ dễ
thông cảm với nhau hơn, mình không sinh hoạt trong
nhóm nào nhưng mình cũng đã đến động viên, an ủi
1 vài người giống mình, họ gặp mình là khóc và kể
rất nhiều chuyện, những chuyện đó mình đã từng trải
qua nên rất đồng cảm" (Người nhiễm xã Hoàng Sơn)
"Em có sinh hoạt trong nhóm Vì ngày mai tươi
sáng ở Bắc Ninh, thấy các anh chò trong nhóm rất
nhanh nhẹn, em cũng vài lần đi đến những người
giống mình để động viên rồi nhờ chò trưởng nhóm hỗ
trợ, giới thiệu đến những chỗ khác. Em thấy sinh
hoạt vậy rất bổ ích" (Người nhiễm xã Cảnh Hưng)
Hiện tại, người nhiễm ở giai đoạn mới phát hiện
thường được cán bộ chuyên trách xã đến tư vấn, hỗ
trợ để vượt qua khủng hoảng ban đầu, giới thiệu đến
VCT huyện. Đối với người nhiễm thì cán bộ y tế xã
đã trở thành một điểm tựa cho họ.
"Cũng nhờ mấy anh đến khuyên giải, động viên
nhiều lần tôi mới dần dần vượt qua được cú sốc này.
Bây giờ sống chỉ nghó đến con thôi, đó là niềm vui
sống của tôi" (Người nhiễm HIV xã Minh Đạo)
Tư vấn về dinh dưỡng, cách chăm sóc bản thân
và dự phòng lây nhiễm HIV được cán bộ y tế và
cộng tác viên tuyến xã lồng ghép và các buổi đến
thăm hộ gia đình để hướng dẫn về cách ăn uống,
sinh hoạt trong gia đình để tránh lây nhiễm cho
người thân. Người nhiễm cũng được phát một cuốn
sổ hướng dẫn cách chăm sóc cho người nhiễm HIV

vẫn phải tự chi trả chi phí điều trò các bệnh NTCH
nếu họ không có thẻ bảo hiểm, hoặc chưa được điều
trò ARV tại PKNT tỉnh. Phần lớn người nhiễm HIV
tại huyện có hoàn cảnh khó khăn, không có bảo
hiểm y tế, do đó họ rất mong nhận được sự hỗ trợ,
chăm sóc sức khỏe và điều trò miễn phí. Bệnh nhân
giai đoạn cuối thường gặp khó khăn trong sinh hoạt,
đôi khi cuộc sống của họ phải hoàn toàn dựa vào sự
chăm sóc của người khác.
"Lúc chồng tôi bệnh nặng, không đi lại được
nữa, chỉ mỗi mình tôi chăm sóc anh ấy, nhà đơn
chiếc quá. Giờ chồng mất, 2 mẹ con nương tựa nhau
sống, tôi chỉ lo sau này tôi mà trở bệnh thì không biết
phải làm sao vì con còn nhỏ quá" (Người nhiễm xã
Tân Chi)
Thêm vào đó, gia đình và người thân luôn là
chỗ dựa của những người nhiễm HIV, do đó, ngoài
việc tư vấn cho người nhiễm thì việc truyền thông,
tư vấn và chia sẻ với gia đình người nhiễm để tạo
một nền tảng tinh thần vẫn chắc cho người nhiễm
tại gia đình là việc làm cần thiết:
"…nếu ba mẹ chồng mà không thông cảm, thương
yêu em thì chắc em chết lâu rồi… em thấy mình cũng
cần truyền thông cho gia đình, người thân của bệnh
nhân để họ thông cảm, chia sẻ với bệnh nhân vì sống
chung một nhà mà không thương yêu nhau thì sao
sống nổi…" (Người nhiễm xã Tân Chi).
Nhu cầu hỗ trợ về vật chất: hỗ trợ về vốn cũng
như hỗ trợ đònh hướng nghề nghiệp thật sự cần thiết
cho người nhiễm hiện nay tại huyện.

theo dõi sức khỏe cho 51 người. Nhiều bất cập và
tồn tại trong công tác tư vấn, chăm sóc, hỗ trợ người
nhiễm dẫn đến việc hạn chế sự tiếp cận các dòch vụ.
Sự điều phối, gắn kết các dòch vụ trên đòa bàn
huyện và tỉnh chưa hiệu quả, từng dòch vụ đang hoạt
động rời rạc, không có sự liên kết hoặc có nhưng
chưa chặt chẽ. VCT, PKNT và cả y tế tuyến xã
không có thông tin phản hồi cho nhau khi thực hiện
các hoạt động chuyển gửi, đặc biệt là PKNT tuyến
tỉnh - nơi duy nhất tại tỉnh Bắc Ninh thực hiện điều
trò ARV. HIV/AIDS luôn cần sự phối hợp thực hiện
đa ngành, từ phòng khám đến cộng đồng. Tuy
nhiên, sự cứng nhắc trong quản lý và điều phối của
PKNT dẫn đến việc thiếu phản hồi với các cán bộ
tuyến cơ sở, từ đó hạn chế việc tiếp cận và sử dụng
dòch vụ điều trò của người nhiễm HIV. Hỗ trợ tại
cộng đồng là hoạt động cần thiết cho người nhiễm,
đặc biệt là những bệnh nhân điều trò ARV, tuy nhiên
nếu không nắm được tình hình điều trò thì tuyến cơ
sở khó mà hỗ trợ được cho bệnh nhân. Vì vậy, một
36 Tạp chí Y tế Công cộng, 7.2011, Số 20 (20)
| TỔNG QUAN & NGHIÊN CỨU |
hội thảo chuyển tuyến là điều cần thiết thực hiện để
tìm tiếng nói chung giữa các dòch vụ liên quan, đồng
thời cũng cần nâng cao vai trò điều phối của cán bộ
phụ trách chương trình AIDS tại huyện thông qua
các buổi họp giao ban với các dòch vụ có liên quan
tại huyện. Mạng lưới dòch vụ chăm sóc hỗ trợ và
điều trò cho người nhiễm cần được liên kết chặt chẽ
và rộng khắp sẽ giúp tăng số lượng người nhiễm

nhau sẽ dễ chia sẻ, thông cảm và tạo được sự tin
tưởng cho nhau. Hiện nay tại Tiên Du mới chỉ có
một vài người nhiễm HIV đang là hội viên của Câu
lạc bộ (CLB) Vì ngày mai tươi sáng Bắc Ninh, đây
sẽ là nguồn lực chủ chốt để Tiên Du bước đầu có thể
thành lập nhóm bạn giúp bạn tại huyện và sẽ là cầu
nối đắc lực cho các hoạt động chăm sóc, hỗ trợ
tuyến xã, huyện cũng như kết nối với CLB tỉnh, từ
đó các dòch vụ cũng sẽ được cung cấp với độ bao
phủ cao.
Hoạt động phòng, chống HIV/AIDS của các ban
ngành tại huyện vẫn đang dừng ở mức độ truyền
thông trong khi đó công tác hỗ trợ người nhiễm như:
bảo hiểm y tế, trẻ đến trường, vay vốn, hỗ trợ mai
táng,… rất cần sự phối hợp của ban ngành đoàn thể
có liên quan. Hội thảo chuyển tuyến với sự tham gia
của đại diện ban ngành đồng thời thành lập Ban
điều phối chuyển tuyến cấp huyện với sự tham gia
đại diện của các dòch vụ, ban ngành cũng sẽ giúp
ban ngành đoàn thể hiểu rõ hơn về công tác chăm
sóc, hỗ trợ người nhiễm và đưa ra các phương hướng
phối hợp cụ thể.
Tài liệu tham khảo
Tiếng Việt
1. BCĐ.PC AIDS và PC TNMT-MD huyện Tiên Du (2009),
Báo cáo kết quả hoạt động Phòng, chống AIDS 6 tháng đầu
năm 2009 và phương hướng hoạt động 6 tháng cuối năm.
2. Ban chỉ đạo phòng chống AIDS và PC TNMT-MD huyện
Tiên Du (2009), Báo cáo kết quả hoạt động Phòng, chống
AIDS năm 2009 và phương hướng hoạt năm 2010.