B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHệ MINH LUN VN THC S KINH T
Chuyên ngành: QUN TR KINH DOANH
Mã s: 60340102 Ngi hng dn khoa hc
PGS-TS. PHM XUÂN LAN
TP H Chí Minh - nm 2013
MC LC
TRANG PH BỊA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT
DANH SÁCH BNG, BIU
DANH SÁCH HỊNH V, TH
DANH SÁCH PH LC
TịM TT TÀI
CHNG 1 1
TNG QUAN V TÀI NGHIÊN CU 1
1.1. Lý do chn đ tài 1
1.2. Mc tiêu nghiên cu 2
1.3. Phm vi nghiên cu 3
1.4. Phng pháp nghiên cu 3
1.5. Kt cu lun vn 4
CHNG 2 5
C S LÝ THUYT – MÔ HÌNH NGHIÊN CU 5
2.1. C s lý thuyt 5
2.1.1. Tính v chng tiêu dùng 5
2.1.2. ánh giá giá tr hàng hóa 7
2.1.3. Tiêu dùng phô trng 8
2.2. Mô hình và gi thuyt nghiên cu 10
CHNG 5 61
KT LUN VÀ HÀM Ý CHO NHÀ QUN TR 61
5.1. Các kt qu chính và đóng góp ca nghiên cu 62
5.2. Các hn ch và hng nghiên cu tip theo 66
DANH MC TÀI LIU THAM KHO
PHN PH LC
DANH MC CÁC T VIT TT
TpHCM
Thành ph H Chí Minh
CFA
Confirmatory Factor Analysis
Phân tích nhân t khng đnh
EFA
Exploratory Factor Analysis
Phân tích nhân t khám phá
SEM
Structural equation modelling
Mô hình cu trúc tuyn tính
ML
Maximum likelihood
Phng pháp c lng
Critical ratio
Giá tr ti hn DANH SÁCH BNG, BIU
Bng 3.1: Kt qu Cronbach’s alpha (126 mu nghiên cu s b đnh lng) 26
Bng 3. 2: Cronbach’s alpha s b đnh lng cho WBD 28
Bng 3.3: Kt qu EFA (ln 1) cho CET,PJ,CC (nghiên cu s b đnh lng) 28
Bng 3.4: Kt qu EFA (ln 2) cho CET,PJ,CC (nghiên cu s b đnh lng) 30
Bng 3.5: Kt qu EFA cho WBD (nghiên cu s b đnh lng) 31
Bng 3.6: Kt qu Cronbach’s alpha và EFA cho WBD (nghiên cu s b đnh
lng) 32
Bng 4.1: Mô t mu nghiên cu đnh lng chính thc 34
Bng 4.2: Kt qu Cronbach’s alpha (ln 1) 35
Bng 4.3: Kt qu Cronbach’s alpha (ln 2) 37
Bng 4.4: Kt qu EFA (nghiên cu chính thc) (ln 1) 38
Bng 4.5: Kt qu EFA (nghiên cu chính thc) (ln 2) 39
Bng 4.6: Bng tóm tt kt qu kim đnh thang đo 46
Bng 4.7: Bng trng s cha chun hóa (SEM - mô hình lỦ thuyt) 48
Bng 4.8: Bng trng s cha chun hóa (SEM - mô hình hiu chnh) 49
Bng 4.9: Bng trng s chun hóa (SEM - mô hình hiu chnh) 49
Bng 4.10: Kim đnh các gi thuyt và kt qu (da trên Bng trng s cha chun
hóa ca mô hình lỦ thuyt cha hiu chnh) 52
Bng 4.11: Kt qu c lng bng bootstrap vi B = 500 53
Bng 4.12: c lng mô hình kh bin (nc hoa) 55
Bng 4.13: c lng mô hình kh bin (hàng may mc) 56
Bng 4.14: c lng mô hình bt bin tng phn (nc hoa) 57
Ph lc 4 Kt qu kim đnh phân phi ca các bin quan sát
Ph lc 5 Kt qu CFA cho thang đo CC
Ph lc 6 Kt qa mô hình ti hn
Ph lc 7 Kim đnh giá tr phân bit cho mô hình ti hn
Ph lc 8 Kim đnh bootstrap TÓM TT TÀI
tài lun vn “Nghiên cu tác đng ca tính v chng tiêu dùng, đánh
giá giá tr hàng ni và tiêu dùng phô trng đn s sn lòng mua hàng ni ca
ngi tiêu dùng Vit Nam” đc thc hin nhm mc đích tìm hiu tác đng ca
các khái nim tính v chng tiêu dùng, đánh giá giá tr hàng ni và tiêu dùng phô
trng đn s sn lòng mua hàng ni ca ngi tiêu dùng ti th trng Vit Nam.
Bên cnh đó, nghiên cu cng đi vào phân tích mi quan h gia các khái nim trên
theo hai nhóm sn phm: hàng may mc và nc hoa. Mô hình lý thuyt đc đ
xut da trên nn tng kt qu ca các nghiên cu trc đó.
Trong nghiên cu này, ngoài hai khái nim tính v chng tiêu dùng và đánh
giá giá tr hàng hóa đã đc đ cp trong mt s nghiên cu trc đây ti th trng
Vit Nam (Nguyn Thành Long 2004; Nguyn ình Th & Nguyn Th Mai Trang
2008; Nguyn Thành Long 2011; Cao Quc Vit 2012); mô hình lý thuyt đa vào
xem xét mt khái nim khác: tiêu dùng phô trng. ây là mt khái nim đã đc
nghiên cu trong mt s nghiên cu các th trng khác (Marcoux & ctg 1997;
Wang & Chen 2004; John & Brady 2010), nhng cha có nhiu nghiên cu ph
bin cho th trngVit Nam. Ngoài ra, v tác đng ca đánh giá giá tr hàng hóa
đi vi xu hng tiêu dùng hàng hóa ni hay ngoi, các nghiên cu trc đây cho
th trng Vit Nam thng phân tích trên khía cnh đánh giá giá tr hàng ngoi,
1
CHNG 1
TNG QUAN V TÀI NGHIÊN CU
1.1. Lý do chn đ tài
K t khi m ca đ phát trin theo hng kinh t th trng, cnh tranh ti
th trng Vit Nam ngày càng tr nên gay gt. ó không ch là cuc chin gia
các doanh nghip trong nc, mà còn là cuc chy đua gia các sn phm, dch v
ca các quc gia khác nhau trên th gii. Toàn cu hóa là mt khái nim đã đc
nhc đn rt nhiu k t khi Vit Nam gia nhp WTO. Sân chi hi nhp mang li
nhiu ích li, nhng cng dn đn lm mt trái. Các doanh nghip trong nc s
phi n lc nhiu hn đ sng sót trc mt th trng muôn hình vn trng, vi s
xut hin ca các đi th nc ngoài. Hàng nhp khu cùng tham gia vào th trng
mà không còn s can thip cht ch ca hàng rào thu quan. Trong cuc chin mang
tên “hàng ni, “hàng ngoi”, bên cnh nhng du hiu tích cc cho thy hàng ni
vn có ch đng trong tâm trí ngi tiêu dùng và đang dn khng đnh trên th
trng, nh các chin dch “Ngi Vit dùng hàng Vit”, các gii thng tôn vinh
“Hàng Vit Nam cht lng cao”, vn có nhiu ngành mà doanh nghip trong nc
cht vt khi hàng ngoi đang chim u th trên sân nhà. Thm chí, trong thi gian
gn đây, d lun còn bàn đn trng hp doanh nghip Vit Nam trong ngành m
phm phi chn gii pháp ra nc ngoài đt sn xut sn phm ca mình, ri nhp
v vi t cách nhà phân phi đc quyn, đ hàng hóa ca công ty mình tr thành
“hàng ngoi” nhm thu hút khách hàng tt hn
1
.
Nh vy, mt khi đã dn thân vào sân chi chung ca hi nhp toàn cu, các
doanh nghip Vit Nam nht thit cn hiu rõ th trng ca chính mình, bao gm
vic tìm hiu v xu hng tiêu dùng ca chính ngi tiêu dùng Vit Nam: âu là
nhng yu t tác đng ti xu hng tiêu dùng hàng ni đa? Nhng yu t đó tác
Nhng yu t đó tác đng đn xu hng này nh th nào? Câu tr li cho hai câu
hi này càng đc hoàn thin, càng giúp ích cho bài toán cng c th trng ni đa
ca các doanh nghip Vit Nam trong giai đon cnh tranh gay gt vi hàng hóa
nhp khu.
Trên c s đó, mc tiêu chính ca nghiên cu đc đt ra bao gm:
3
(1) iu chnh các thang đo và kim đnh tác đng ca Tính v chng
tiêu dùng, ánh giá giá tr hàng ni và Tiêu dùng phô trng đn
S sn lòng mua hàng ni ca ngi tiêu dùng Vit Nam.
(2) Phân tích s khác bit v mi quan h gia các khái nim trong
mô hình khi phân tích đa nhóm theo sn phm.
1.3. Phm vi nghiên cu
tài nghiên cu ch tp trung phân tích vào hai nhóm sn phm là nc
hoa và hàng may mc. Nc hoa là nhóm sn phm đc xem là đt tin so vi
ngân sách chi tiêu ca đa s ngi tiêu dùng Vit Nam, có tn sut mua hàng lp li
thp, là mt loi sn phm mà hàng ni đa ch chim th phn khiêm tn. Trong khi
đó, hàng may mc đc xem là có giá c đa dng hn và tn sut mua hàng lp li
cng tng đi cao hn, các thng hiu ni đa cng đang dn khng đnh v trí
ca mình trên th trng.
Khu vc kho sát chính là TpHCM, theo cách ly mu thun tin. i tng
kho sát là nhng khách hàng trên 18 tui đã tng mua, s dng hay có Ủ đnh mua
các sn phm may mc và nc hoa, đc kho sát thông qua email và kho sát trc
tip.
Khái nim hàng ni (hàng sn xut trong nc) và hàng ngoi nhp s dng
trong nghiên cu này đc đính ngha theo nghiên cu ca Nguyn ình Th &
Nguyn Th Mai Trang 2008 nh sau:
(a) Hàng (sn phm) ni là các hàng hóa đc sn xut và/hoc lp ráp ti Vit
Nam, có th do công ty Vit Nam hay công ty nc ngoài đu t ti Vit
Nam sn xut.
- Chng 4: Kt qu nghiên cu
Kt qu nghiên cu s đc trình bày chng này, bao gm kim đnh mô
hình và gi thuyt nghiên cu, cng nh phân tích cu trúc đa nhóm theo sn
phm.
- Chng 5: Kt lun và hàm ý cho nhà qun tr
ây là chng tng kt li ni dung ca nghiên cu, qua đó rút ra nhng mt
đóng góp cng nh nhng hn ch ca đ tài, và đnh hng cho nhng
nghiên cu tip theo.
5
CHNG 2
C S LÝ THUYT ậ MÔ HÌNH NGHIÊN CU
Chng 1 đã trình bày tng quan v nghiên cu. Chng 2 s là chng gii
thiu v c s lỦ thuyt ca nghiên cu. Thông qua đó đ xut mô hình nghiên cu
và gi thuyt v mi quan h gia các khái nim trong nghiên cu.
Ni dung ca chng này s bao gm các phn:
(1) c s lỦ thuyt v: tính v chng tiêu dùng, đánh giá giá tr hàng hóa và
tiêu dùng phô trng;
(2) mô hình đ xut và các gi thuyt nghiên cu.
2.1. C s lý thuyt
2.1.1. Tính v chng tiêu dùng
Thut ng “ethnocentrism” (tính v chng) đc s dng ln đu tiên vào
nm 1906 bi William Graham Summer đ ch cách nhìn các s vt ca mt ngi,
mà cng đng h đang thuc v là trung tâm, là mu mc, thc đo cho tt c s
vt xung quanh
2
. Nhìn chung, trong xã hi hc và tâm lỦ hc, khái nim tính v
chng đc hiu là khuynh hng t quan nim, t đánh giá ca cá nhân v chng
tc, cng đng mà mình gn bó có phm cht cao hn các chng tc, cng đng
Tính v chng cng đã đc nhc đn trong mt s nghiên cu trc đây ti
Vit Nam, nh các nghiên cu bàn v các yu t nh hng đn xu hng tiêu dùng
hàng ni (Nguyn ình Th & Nguyn Th Mai Trang 2008; Cao Quc Vit 2012)
hay mt nghiên cu khác trong đó xem xét tác đng ca tính v chng đi vi hành
vi tiêu dùng ca ngi Vit Nam đi vi hàng hóa Trung Quc và Nht Bn
(Nguyn Thành Long 2004). Theo đó, các kt qu nghiên cu này đu đa ra kt
lun rng: tính v chng tiêu dùng có vai trò tác đng đn xu hng tiêu dùng hàng
hóa ni hay ngoi. c bit, nghiên cu v các yu t tác đng đn xu hng tiêu
dùng hàng ni đã đa ra kt lun là tính v chng tiêu dùng có tác đng dng đn
xu hng tiêu dùng hàng ni ca ngi Vit; khi mt ngi có tính v chng cao, có
ngha là ngi này có xu hng tôn vinh hàng đc sn xut trong chính nc mình
thì ngi này có xu hng tiêu dùng hàng ni (Nguyn ình Th & Nguyn Th
Mai Trang 2008, trang 221).
7
2.1.2. ánh giá giá tr hàng hóa
Bàn v đánh giá giá tr hàng hóa (product judgement), nhiu nghiên cu xem
đó là mt khái nim chung ch s đánh giá tng hp v hình nh hàng hóa ca mt
quc gia, bao gm: tay ngh, công ngh, giá c, mu mã kiu dáng, đ tin cy – đ
bn, cht lng nói chung (Darling & Arnold 1988; Darling & Wood 1990; Klein &
ctg 1998; Scott & ctg 1997; Watson & Wright 2000; trích trong Wang & Chen
2004). Thng đi kèm vi khái nim này là thang đo Product judgements vi 6 bin
quan sát đc Klein & ctg (1998) hiu chnh t thang đo trc đó ca Darling &
Arnold 1988, Darling & Wood 1990, Wood & Darling 1993, nhm đo lng các
đánh giá ca ngi tiêu dùng v hình nh hàng hóa ca mt quc gia. Thang đo này
cng đc tip tc hiu chnh và s dng trong mt s nghiên cu khác, nh ca
Wang & Chen 2004, hay ca Nguyn Thành Long 2004.
Xu hng đ la chn s mua hàng ni hay hàng ngoi s nh hng bi
cht lng cm nhn v sn phm (Wang & Chen 2004). Cht lng khách quan là
các đc đim vt tri, có th đo lng và thm đnh đc ca mt sn phm cn
hàng ni đa, đ tìm hiu nhng cm nhn ca ngi tiêu dùng đi vi chính hàng
hóa ni đa.
2.1.3. Tiêu dùng phô trng
S tiêu dùng phô trng (conspicuous consumption) đ cp đn c mun
đa ra nhng bng chng cho thy s ni tri trong kh nng tiêu dùng các loi
hàng hóa xa x (Piron 2000). ây là mt khái nim đc gii thiu bi Thorstein
Veblen vào nm 1899 nhm mô t đc trng hành vi ca gii nhà giàu mi sinh
trong cuc Cách mng công nghip ln th 2. Nhng gi đây, khái nim này không
ch gii hn đi vi gii thng lu, mà đi vi các nhóm thu nhp khác nhau đu
có th thy xut hin tâm lỦ này. Bng cách phô trng v s giàu có ca mình,
nhng ngi có tâm lỦ này s cm thy đa v xã hi ca mình đc nâng cao hn.
Hin ti, cha có nhiu nghiên cu v khái nim này cho th trng Vit
Nam. Mt nghiên cu ca Nguyen Thi Tuyet Mai (2003) cho th trng các nc
đang phát trin, trong đó có Vit Nam, đã đa ra cách nhìn v tiêu dùng phô trng
nh là mt kiu th hin xu hng mua sm và tiêu dùng nhng sn phm và dch
v xa x đ đc trao cho đa v và uy th xã hi khi mang danh s dng nhng mt
hàng xa x đó. Trigg (2001) cho rng tiêu dùng phô trng là cách c x khi mt cá
9
nhân có th phô trng s giàu có thông qua các hot đng gii trí phong phú và li
chi tiêu xa x cho tiêu dùng sn phm hay dch v. Ngoài ra, vic tha mãn v sn
phm khi nói v tiêu dùng phô trng, xut phát t phn ng ca d lun hn là t
li ích thc ca nó (Wong 1997; trích trong Nguyen Thi Tuyet Mai 2003). Vì các
sn phm ca các thng hiu ngoi nhp thng có giá đt hn so vi sn phm
sn xut trong nc, ngi tiêu dùng có tính phô trng có xu hng cho rng hàng
ngoi có cht lng cao hn và th hin đng cp tiêu dùng (Batra 1997; trích trong
Nguyen Thi Tuyet Mai 2003). iu này có th khin cho h có xu hng đánh giá
thp giá tr hàng ni đa. Không nhng vy, Nguyen Thi Tuyet Mai (2003) cng
cho rng tiêu dùng phô trng và tính v chng tiêu dùng cng có mi tng quan
vi nhau, và mi quan h này là nghch chiu.
Sn lòng mua (willingness to buy) đc xem là bin d báo tt nht (tuy
không hoàn ho) cho hành vi mua (Young & ctg 1998; Chandol & ctg 2005;
Newberry & ctg 2003; Torres & Gutierrez 2007, trích trong Nguyn Thành Long
2011). Do đó, nghiên cu này s s dng Sn lòng mua (willingness to buy) làm
bin ph thuc trong mô hình đ d báo cho hành vi mua hàng ni đa ca ngi
tiêu dùng Vit Nam.
S sn lòng mua (willingness to buy) ca ngi tiêu dùng mt món hàng
trc ht da vào s thm đnh giá tr ca hàng hóa đó (Nguyn Thành Long 2011).
i vi xu hng tiêu dùng hàng hóa ni hay ngoi, vic ngi tiêu dùng đánh giá
giá tr hàng hóa nh th nào có th s tác đng ti s sn lòng mua ca h đi vi
loi hàng hóa đó. iu này cng đã đc bàn đn trong mt s nghiên cu trc
đây: Ngi tiêu dùng Trung Quc có xu hng sn lòng mua hàng hóa ca Nht
hn nu h có xu hng đánh giá giá tr hàng hóa ca Nht tt hn (Klein & ctg
1998). Ngi tiêu dùng Vit Nam s ít sn lòng mua xe máy Trung Quc khi h có
s đánh giá không tt v giá tr ca xe máy Trung Quc (Nguyn Thành Long
2004). Nghiên cu ca Nguyn ình Th & Nguyn Th Mai Trang (2008) đã kt
lun rng vic đánh giá cao giá tr hàng ngoi nhp ca ngi tiêu dùng s gây tác
đng nghch chiu đn xu hng tiêu dùng hàng ni. Nh vy, ngc li, nu xem
xét góc đ đánh giá giá tr ca chính hàng ni, nu ngi tiêu dùng đánh giá cao
giá tr ca hàng hóa sn xut trong nc, liu có gây tác đng cùng chiu đn s sn
lòng mua hàng ni ca h hay không? Wang & Chen (2004) khi nghiên cu ti th
11
trng Trung Quc, tuy không đa ra kt lun v tác đng trc tip ca đánh giá giá
tr hàng ni ti s sn lòng mua hàng ni ca ngi tiêu dùng, nhng đã kt lun
rng mi quan h dng gia tính v chng tiêu dùng và s sn lòng mua hàng ni
ngi tiêu dùng có xu hng đánh giá thp giá tr hàng ni đa s yu hn so vi
ngi tiêu dùng có xu hng đánh giá cao. iu đó cho thy vic đánh giá cao giá
tr hàng ni có tác đng gián tip ti vic sn lòng hn khi mua hàng ni. Do đó,
nghiên cu này gi thuyt rng:
dùng hàng ngoi hn. Mt khác, các sn phm ca các thng hiu ngoi nhp
thng có giá đt hn so vi sn phm sn xut trong nc, ngi tiêu dùng có tính
phô trng có xu hng cho rng hàng ngoi có cht lng cao hn và th hin
đng cp tiêu dùng (Batra 1997; trích trong Nguyen Thi Tuyet Mai 2003). Vì vy,
nghiên cu s gi thuyt:
Gi thuyt H4: có mi quan h âm gia tiêu dùng phô trng (CC) đn
đánh giá giá tr hàng ni (PJ).
Và;
Gi thuyt H5: có mi quan h âm gia tiêu dùng phô trng (CC) đn s
sn lòng mua hàng ni (WBD).
Cng cn bàn thêm rng, nghiên cu ca Nguyen Thi Tuyet Mai (2003)
các th trng đang phát trin cng kt lun rng tính v chng tiêu dùng và tiêu
dùng phô trng có mi quan h nghch chiu. Do đó, nghiên cu cng đa vào gi
thuyt:
Gi thuyt H5: có mi quan h âm gia tiêu dùng phô trng (CC) đn tính
v chng tiêu dùng (CET).
Nh vy, t c s lỦ thuyt nêu trên, mô hình nghiên cu đc đ ngh bao
gm 4 khái nim: tính v chng tiêu dùng (CET); đánh giá giá tr hàng ni (PJ); tiêu
dùng phô trng (CC) và s sn lòng mua hàng ni (WBD) (Hình 2.1)
13
Hình 2.1: Mô hình nghiên cu
Ngun: T tng hp
Tóm tt
Chng này trình bày c s lỦ lun v tính v chng tiêu dùng (CET), đánh
giá giá tr hàng ni (PJ), tiêu dùng phô trng (CC) và s sn lòng mua hàng ni
(WBD). Trên c s đó, mô hình lỦ thuyt và các gi thuyt đc đ ngh, bao gm
các gi thuyt v mi quan h gia các khái nim: CET – WBD; PJ – WBD; CC –
CET; CC – PJ; CC – WBD; CET – PJ. T đây, các chng sau s tin hành các
(+)
14
CHNG 3
PHNG PHÁP NGHIÊN CU
Chng 2 đã trình bày c s lỦ thuyt cng nh đ xut mô hình nghiên cu
và các gi thuyt. Trên c s đó, chng 3 s gii thiu phng pháp nghiên cu
đc s dng nhm xây dng và đánh giá các thang đo lng cng nh kim đnh
các mô hình và gi thuyt đ ra. Chng 3 bao gm các phn: (1) thit k nghiên
cu, (2) xây dng thang đo, (3) kt qu đánh giá s b thang đo.
3.1. Thit k nghiên cu
Nghiên cu s đc tin hành theo hai bc chính:
(1) Nghiên cu s b : bao gm c hai phng pháp nghiên cu, đnh tính và
đnh lng;
(2) Nghiên cu chính thc theo phng pháp đnh lng.
Nghiên cu tp trung vào hai nhóm sn phm, đó là hàng may mc và nc
hoa. Nc hoa là nhóm sn phm đc xem là đt tin so vi ngân sách chi tiêu ca
đa s ngi tiêu dùng Vit Nam, có tn sut mua hàng lp li thp, là mt loi sn
phm mà hàng ni đa ch chim th phn khiêm tn. Sn phm nc hoa cng là
mt sn phm mà hình nh ca nó gn lin vi s phô trng, xa x, do đó, đc
la chn đ đánh giá tính tiêu dùng phô trng ca ngi tiêu dùng. Trong khi đó,
hàng may mc đc xem là có giá c đa dng hn và tn sut mua hàng lp li cng
tng đi cao hn, các thng hiu ni đa cng đang dn khng đnh v trí ca
mình trên th trng. Hai nhóm sn phm này gn nh trái ngc và to thành đi
trng đ so sánh trong mô hình.
3.1.1. Nghiên cu s b
Bao gm hai bc nghiên cu, đnh tính và đnh lng:
Nghiên cu s b đnh tính:
Mc dù các thang đo lng cho các khái nim nghiên cu đc s dng là
alpha. Bên cnh đó, bng cách quan sát ct H s tng quan bin – tng
(Corrected Item - Total Correlation) ca bng Thng kê bin – tng (Item – Total
Statistics) , các bin rác s b loi nu h s tng quan bin - tng nh, tc có giá
tr trong ct <0.3 (Nunnally & Bernstein 1994). Thang đo đc xem là tt nu h s
3
Tho lun tay đôi là k thut thu thp d liu thông qua vic tho lun gia hai ngi: nhà nghiên cu và
đi tng thu thp d liu (Nguyn ình Th, 2009)
4
ây là dch v ca Google Drive