B GIÁO DCă&ăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM
TRNGăTH HÒA

NGHIÊN CU VIC S DNGăCăCH GII QUYT
TRANH CHP CA WTO NHM BO V QUYN LI
DOANH NGHIP XUT KHU THY SN VIT NAM
TRC CÁC V KIN CHNG BÁN PHÁ GIÁ

LUNăVN THC S KINH T
TP. H Chí Minh ậ Nmă2013
B GIÁO DCă&ăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM


MC LC

TRANG PH BÌA i
LIăCAMăOAN i
MC LC i
DANH MC CÁC KÝ HIU, CH VIT TT v
DANH MC BNG, BIU vi
DANH MC CÁC HÌNH V,ă TH vii
DANH MC CÁC PH LC viii
PHN M U 1
1.ăụănghaăvƠătínhăcp thit caăđ tài. 1
2. Mc tiêu nghiên cu và nhim v nghiên cu 2
3.ăiătng và phm vi nghiên cu 2
4. TngăquanăvƠăđim mi caăđ tài: 3
5.ăPhngăphápănghiênăcu. 7
6. Ni dung nghiên cu. 7
CHNGă1:ăCăCH GII QUYT TRANH CHP CA WTO 9
1.1. S dngă că ch gii quyt tranh chp ca WTO nhm bo v doanh
nghipătrc các v kin chng bán phá giá. 9
1.2.ăSălc v căch Gii quyt tranh chp ca WTO 10
1.2.1. Tính u vit ca Ế Ếh gii quyt tranh chp ca WTO. 10
1.2.2. Khái nim Ế Ếh gii quyt tranh chp ca WTO. 11
1.2.2.1. CáẾ Ế quan tham gia gii quyt tranh chp ca WTO. 11
1.2.2.2. Các nguyên tc gii quyt tranh chp ti WTO. 12
1.2.2.3. Quy trình, th tc Gii quyt tranh chp 13
1.2.3. Các bên liên quan ca mt v tranh chp. 15
1.2.3.1. Các bên tranh chp và bên th ba. 15
1.2.3.2. CáẾ đi tng phi chính ph 16
1.2.4. Các loi khiu kin đẾ đa ra gii quyt ti WTO. 16

2.3.1.2. C quan nhà nc lúng túng khi tip nhn yêu cu khi kin. 48
2.3.1.3. Hot đng tìm lut s t vn. 49
iii

2.3.2. Nghiên cu các hot đng trong quá trình din ra v kin. 51
2.3.3. Nghiên cu hot đng sau khi v kin kt thúc. 52
2.4. Nghiên cu nhn thc,ăđánhăgiáăvƠăs tham gia ca doanh nghip xut
khu thy sn vào quá trình gii quyt tranh chp. 52
2.4.1. Nhn thẾ và đánh giá Ếa doanh nghip v Ế Ếh gii quyt tranh chp
ca WTO và hai v kin đu tiên ca Vit Nam. 53
2.4.2. MẾ đ tham gia và sn sàng tham gia ca các doanh nghip 57
2.5. Nhng kt lun rút ra. 59
2.5.1. Li th ln ca Vit Nam khi khi kin. 59
2.5.2. Nhng u đim cn phát huy. 59
2.5.3. Nhng tn ti cn khc phc 60
CHNGă3:ăMT S GII PHÁP NHM S DNG HIU QU CăCH
GII QUYT TRANH CHP CAăWTOă BO V DOANH NGHIP
XUT KHU THY SN VITăNAMăTRC V KIN CBPG 64
3.1. Mcătiêu,ăquanăđim,ăcăs đ xut gii pháp. 64
3.1.1. MẾ tiêu đ xut gii pháp 64
3.1.2. Ậuan đim đ xut gii pháp 64
3.1.3. C s đ xut gii pháp. 64
3.1.3.1. C s lý thuyt. 65
3.1.3.2. C s thc tin. 65
3.2. Các giiăphápăđ xutădƠnhăchoăcăquanănhƠănc. 65
3.2.1. Xây dng mt Ế Ếh n đnh v gii quyt tranh chp trong khuôn kh
WTO ti Vit Nam 66
3.2.2. Nợng Ếao nng ệc ngun nhân lc chuyên v vn đ gii quyt tranh
chp ti WTO. 69
3.2.3. Ch đng phi hp vi Hip hi doanh nghip và doanh nghip. 69

quyt tranh chp ca WTO

GATT
Hipăđnh chung v Thu quanăvƠăThngămi 1994
POR
Rà soát hành chính
VASEP
Hip hi Ch bin và Xut khu thy sn Vit Nam
VCCI
PhòngăThngămi và Công nghip Vit Nam
WTO
T chcăThngămi th gii

vi DANH MC BNG, BIU

Bng, Biu
Trang
Bng 1.1: Tng hp s lng v tranh chp theo mt s ni dung chính
22
Bng 2.1: Phán quyt ca DOC v mc thu CBPG cá Basa Vit Nam
trong POR7, POR8 và POR9
36
Bng 2.2: Mc thu chng bán phá giá áp dng cho mt hàng tôm Vit
Nam nhp khu vào Hoa K
38
Bng 2.3: Phán quyt ca DOC v mc thu CBPG tôm Vit Nam trong
POR6, POR7.

nm
19
Hình 1.2: Bnăđ phân b s lng v kin theo quc gia
20
Hình 1.3: S lng v tranh chp theo nguyên đn
21
Hình 1.4: S lng v tranh chp theo b đn
21
Hình 1.5: S lng v kinăliênăquanălnhăvc chng bán phá giá qua các
nm
23

viii DANH MC CÁC PH LC

Ph lc 1: Din bin chi tit v kin DS404.
Ph lc 2: Bng câu hi kho sát nhn thc,ăđánhăgiáăvƠăs tham gia ca doanh
nghip xut khu thy sn vào vic tham gia gii quyt tranh chp ca Vit Nam ti
WTO.
Ph lc 3: Danh sách các doanh nghip phn hi bng câu hi.
Ph lc 4: Hipăđnh v chng bán phá giá ca WTO.
Ph lc 5:
Tha thun ghi nhn v các quy tc và th tcăđiu chnh vic gii quyt
tranh chp ca WTO
.

1

1
Theo: S ệiu Ếp nht ẾáẾ v Ệin CBẫẢ ệiên quan ti hàng hóa Vit Nam tính ti 31/05/2013,
chongbanphagia.vn
2
Tngăhpătă
http://wto.org/english/tratop_e/dispu_e/dispu_e.htm
2 n nay, VităNamăđư ch đng tham gia vào 18 v gii quyt tranh chp ti
WTO,ătrongăđóăbanăđu chúng ta ch đng vai trò làm bên th 3 trong 16 v và mi
đơyăđưăchínhăthcăthamăgiaănhămtănguyênăđnătrongă2ăv. Trong s 18 v nói trên
có ti 8 v liênăquanăđn tranh chp v CBPG,ăđc bit c 2 v mà Vit Nam là
nguyênăđnăđu là các v tranh chpăliênăquanăđn CBPG mt hàng thy sn.
3
Có
th nói, VităNamăđưăbcăđu ng dng căch gii quyt tranh chp ca WTO
nhămt công c hu hiu nhm bo v doanh nghip xut khu thy sn Vit Nam
trc các v kin CBPG  nc ngoài. Trong quá trình va thc hin, va rút kinh
nghimănhăhin nay thì vic nghiên cu v vic s dngăcăch gii quyt tranh
chp ca WTO nhm bo v quyn li doanh nghip xut khu thy sn Vit Nam
trc các v kin CBPG càng thit thcăhn.
2. Mc tiêu nghiên cu và nhim v nghiên cu
- Nghiên cu cácăđiu kin vn dng căch gii quyt tranh chp ca WTO
đ ch đng bo v quyn li ca doanh nghip xut khu.
- ánh giá thc trng s dngăcăch gii quyt tranh chp trong khuôn kh
WTO ca Vit Nam trong nhngănmăqua.
-  ra các gii pháp đ vn dng hiu qu căch gii quyt tranh chp ca

s chuyên gia và bng khoăsátăthuăđc t 31 doanh nghip xut khu thy sn
Vit Nam.
V đi tng kho sát:
Kho sát tp trung ti các doanh nghip xut khu thy sn Vit Nam b kin
CBPG ti Hoa K, ch yu là các doanh nghip ti khu vc min Tây Nam B.
4. TngăquanăvƠăđim mi caăđ tài:
“Că ch gii quyt tranh chp caă WTO”ă cngănhă vic s dngă că ch này
trong các v tranh chp liên quan ti hotăđng chng bán pháăgiáăđưăđcăquyăđnh
khá c th ngay trong các hipăđnh caăWTOăcngănhănhnăđc nhiu s quan
tâm ca các nhà nghiên cuătrongăvƠăngoƠiănc. C th ni dung mt s nghiên
cuăliênăquanănhăsau:
1) Võ Thanh Thu và cng s (2009),“Cm nang phòng nga và đi phó vi các
v kin chng ẽán phá giá đi vi hàng xut khu Vit Nam”.
oƠnăTh Hng Vân và cng s (2007), “ xut nhng gii pháp đi phó vi
rào cn “Chng ẽán phá giá”  nc Nhp Khu cho các doanh nghip Vit Nam
– trng hp Thành ph H Chí Minh”
4 ơyălƠăhaiăcun sách do nhóm nghiên cuăKhoaăThngămi-Du lch-Marketing,
trngăi hc Kinh t TP.HCM nghiên cu và biên son.ăTrongăđó,ănhómănghiênă
cuă đưă trìnhă bƠyă mt cách rt chi tit v bán phá giá, chng bán phá giá trong
thngămi quc t,ăvƠăđaăraăcácăgii pháp giành cho các doanh nghip xut khu
cngănhăkin ngh đi vi căquanăqunălỦănhƠănc nhm phòng ngaăvƠăđi phó
vi các v kin CBPG.ăc bit, nhóm nghiên cuăđưăcóăphơnătíchăc th v hai
trng hp hàng thy sn Vit Nam b kin CBPG  Hoa K là v kin CBPG cá
basa nmă2002ăvƠăv kin CBPG tômănmă2003.ăNhómănghiênăcuăđưăđ xut các
doanh nghip xut khu ca Vit Nam nên hp tác vi hip hi các ngành hàng
cngănhăcăquanăqunălỦănhƠănc có liên quan nhm kinănc nguyênăđnăraăcă
quan gii quyt tranh chp ca WTO và khngăđnhăđơyălƠămt gii pháp khá hiu

bin pháp cam kt giá, Các tranh chp v s không phù hp v quyăđnh mt thành
viênăvƠăcácăquyăđnh ca ADA. V pháp lut áp dng, nghiên cu phân ra thành hai
dngăđóălƠăcácăphápălut s áp dng vi ni dung gii quyt tranh chp gm: Hip
đnh WTO, căbnălƠăđiu VI Hipăđnh GATT 1994, hipăđnh ADA, và mt s
ngunăkhácănh: tp quán quc t, thc tin ca WTO, các hipăđnh quc t khác.
Pháp lut áp dng vi quá trình t tng thì WTO s áp dng DSU, các quy tcăđc
bit b sung cho DSU ca ADA và các quy tc t tngăkhácăcóăliênăquanăđn WTO.
4) Hoàng Ngc ThităvƠăđng s (2004), Gii quyt tranh chp gia các thành
viên t chẾ Thng mi th gii WTO; Nhà xut bn Chính tr Quc gia; Hà Ni
Bài nghiên cu ca nhóm nghiên cuătrngăi hc Ngoiăthngăđưătng kt
và h thng các niădungăcăbn quan trng nht v căch gii quyt tranh chp
caăWTO,ăcóănêuăvƠăđánhăgiáăthc trng gii quyt tranh chp caăWTOăcngănhă
nêuăđc mt s bài hc kinh nghim dành cho VităNam.ăc bit, bài nghiên cu
đưănêuăraăđc khái nim v căch gii quyt tranh chpămƠătheoăđóă“C Ếh gii
quyt tranh chp ca WTO là mt tng th thng nht ẾáẾ Ế quan, ẾáẾ nguyên tc
gii quyt tranh chp và ẾáẾ quy đnh ca WTO v quy trình, th tc tin hành gii
quyt tranh chp và thi hành phán quyt ca Ế quan gii quyt tranh chp”
4
. ơyă
là khái nim th hin mtăcáchăđyăđ căch gii quyt tranh chp ca WTO mà
bài vit s k tha. 4
TheoăHoƠngăNgcăThită(2004),ăẢii quyt tranh Ếhp gia ẾáẾ thành viên t ẾhẾ Thng mi th gii
WTO, NhƠăxutăbnăChínhătrăQucăgia, HƠăNi, tr59
6 5) Gregory Shaffer và Ricardo Melendez - Otiz (2010); Dispute Settlement at


im mi đ tài so vi nhng nghiên cu trên:
-  tƠiă đư đi sâu vào phân tích các v tranh chpă liênă quană đnă lnhă vc
CBPG mt hàng thy sn trong khuôn kh WTO.
-  tƠiăđưăđánh giá đc thc trng s dngăcăch gii quyt tranh chp ca
WTO ti Vit Nam thông qua vicăđánhăgiáătrongăcôngătácăt chcăcngănh kho
sát thc t ti các doanh nghip xut khu thy sn.
-  tƠiăcngăđ xut các gii pháp c th dƠnhăchoăcăquanănhƠănc, hip hi
và doanh nghip nhm nâng cao tính hiu qu khi s dngăcăch gii quyt tranh
chp ca WTO.
5. Phngăphápănghiênăcu.
Nghiên cu s dngăphngăphápănghiênăcuăđnh tính, c th:
- Nghiên cuăđưăs dng các s liu thng kê thông qua ngun thông tin th cp,
tin hành tng hp s liuăvƠăđánhăgiáăcácăni dung cn nghiên cu. Ngoài ra tin
hành thu thpăvƠăđánhăgiáăthôngătinăsăcp thông qua vic kho sát ti các doanh
nghip xut khu thy sn.
- Nghiên cu s dngăphngăphápăquyănpăđ lp lunăvƠăđánhăgiáăcácăthôngătină
thuăđc.
- Nghiên cu còn s dng phngăphápăchuyênăgia đc thc hin bng cách
phng vn và tho lună tayă đôiă vi 5 chuyên gia v vnă đ này thuc B Công
Thng,ăVCCIăvƠăVASEP.ăPhngăphápănƠyăđc thc hin  Chngă2ănhm làm
rõ hotăđng ca căquanănhƠăncăcngănhăs tham gia ca VCCI và VASEP
trong quá trình ch đng s dng căch gii quyt tranh chp trong khuôn kh
WTO ca Vit Nam.
6. Ni dung nghiên cu.
Chngă1:ăCăch gii quyt tranh chp ca WTO.
- TrongăchngănƠy,ăhc viên s đaăraămt s nghiên cu nhm ch ra rng
vic s dngăcăch gii quyt tranh chp ca WTO là bin pháp hu hiuăđ bo v
doanh nghipăcácănc xut khu.
8

9 CHNGă1:ăCăCH GII QUYT TRANH CHP CA WTO
1.1. S dngăcă ch gii quyt tranh chp ca WTO nhm bo v doanh
nghipătrc các v kin chng bán phá giá.
Vi xu th toàn cu hóa hin nay, tình trngăhƠngăhóaănc ngoài xâm nhp và
gây nhăhng tiêu ccăđn nn sn xut mtănc không phi là him. Trc tình
hìnhăđó, WTO cho phép các quc gia thành viên s dng các bin pháp phòng v
thngămi (Vi ba tr ct là chng bán phá giá, chng tr cp và t v)ănhămt
hƠnhăđngăchínhăđángăđ bo v nn sn xutănc mình. Trongăđó,ăchng bán phá
giá là binăphápăđ chng li s cnh tranh không lành mnh bng cách bán giá thp,
gây thit hi cho nn sn xut hocăthngămi mt quc gia. VƠ,ăđ gim thiu
tranh chp giaăcácăthƠnhăviênăliênăquanăđn binăphápănƠy,ăWTOăđưăđaăraăcácăquyă
đnh chung v CBPG trong iu VI, GATT 1994 và c th hóa bng Hip đnh v
chng bán phá giá (ADA), vi hai nhóm ni dung chính sau:
(i) Nhómăcácăđiu kin áp thu CBPG bao gm: Cách thcăxácăđnhăbiênăđ phá
giá, thit hi cho ngành sn xutătrongănc, mi quan h nhân qu gia vic bán
phá giá và thit hi, cách thcăxácăđnh mc thu vƠăphngăthc áp thu CBPG.
(ii) Nhómăcácăquyăđnh v th tcăđiu tra bao gm:ăiu kin npăđnăkin, các
bcăđiu tra, thi hnăđiu tra, quyn t tng các bên tham gia v kin, bin pháp
tm thi.
5

CácăquyăđnhăchungănóiătrênălƠăcnăc đ các nc thành viên WTO có th t
thit lpăcácăquyăđnh riêng ca mình v CBPG và tin hành các v kin CBPG theo
cácăquyăđnh niăđa này.
Tuy nhiên, thc t trongăthngămi quc t cngăchoăthy nhiu qucăgiaăđưăli
dng vicăCBPGănhămt hành vi nhm bo h th trngăvƠăđaăraănhngăquyăđnh
trái vi nguyên tc ca WTO.ăngătrc tình trngăđó,ăWTOăcngăchoăphépăcácă

đc s dng nhiuăhn do có nhngăuăđimăvt tri sau:
- Xét v các bên gii quyt tranh chp:ăcăch gii quyt tranh chp ca WTO
đc áp dng bt buc vi tt c 159 thành viên ca t chc này, lnăhnăhn s
thành viên áp dngăcăch gii quyt tranh chp còn li.
- Xét v phmăvi,ăđiătng gii quyt tranh chp:ăiătng, phm vi các tranh
chpăđc gii quyt ti WTO rng lnăvƠă đaădngăhnădoăcácă nc thành viên
WTO có cam kt v nhiu vnăđ hnăkhiăthamăgiaăt chc này.
- C ch ca WTO năđnh, minh bchăhnăkhiăxơyădng nên hn mtăcăquană
chuyên v gii quyt tranh chpăvƠăcóăquyăđnh cht ch v quyătrìnhăcngănhăth
tc gii quyt tranh chp. 6
Theo oƠnăTh Hng Vân và cng s (2007), “ xut nhng gii pháp đi phó vi rào cn “Chng ẽán phá giá”  nc
Nhp Khu cho các doanh nghip Vit Nam – trng hp Thành ph H Chí Minh”, tr5, 13, 118
7
VCCI,ăDăánăhătrăđaăbiênă(MUTRAP)ă(2011),ăẦhuyn ngh Ếhính sáẾh: Tng Ếng vai trò Ếa ẾáẾ hip
hi ếoanh nghip Vit Nam trong gii quyt tranh Ếhp thng mi quẾ t ệiên quan đn nhà nẾ
11 1.2.2. Khái nim c ch gii quyt tranh chp ca WTO.
Khái nimăcăch gii quyt tranh chp caăWTOăđc nhóm nghiên cuătrng
i hc Ngoiăthngăđaăraănhăsau: “C Ếh gii quyt tranh chp ca WTO là
mt tng th thng nht ẾáẾ Ế quan, ẾáẾ nguyên tc gii quyt tranh chp và các
quy đnh ca WTO v quy trình, th tc tin hành gii quyt tranh chp và thi hành
phán quyt ca Ế quan gii quyt tranh chp.”
8

T khái nim trên ta có th thyăcăch gii quyt tranh chp ca WTO bao gm

th b tranh chpătrênăcăs cácăquyăđnhăWTOăđcăbênănguyênăđnăvin dn. Kt
qu làm vic ca Ban hi thm là mt báo cáo trình DSB thông qua, giúpăDSBăđaă
ra khuyn ngh dành cho các bên tranh chp. Trên thc t,ăđơyălƠăcăquanătrc tip
tham gia gii quyt tranh chp dù không nm quyn quytăđnh.
CăQUANăPHÚCăTHM (APPELLATE BODY)
Căquanăphúc thm gm 7 thành viên do DSB b nhim, là mt thit ch mi
trong căch gii quyt tranh chp ca WTO, cho phép báo cáo ca Ban hi thm
đc xem xét li (Khi có yêu cu),ăđm boătínhăđúngăđn ca báo cáo gii quyt
tranh chp. Tuy nhiên Căquanăphúc thm ch xem xét li khía cnh pháp lý và gii
thích pháp lut trong báo cáo ca Ban hi thm ch khôngăđiu tra li các yu t
thc tin ca tranh chp. Kt qu làm vic ca Căquanăphúc thm là mt báo cáo
trongăđóăcóăth gi nguyên, saăđi hocăđoăngc các kt lun trong báo cáo ca
Ban hi thm. Báo cáo ca Căquanăphúcăthmăđc thông qua ti DSB và không
th b phnăđi hay khiu ni tip.
1.2.2.2. Các nguyên tc gii quyt tranh chp ti WTO.
ơyălƠănhngăquyăđnhăcóătínhăcăbn,ăquanătrngălƠmăcăs,ăcnăcăđăđăraăcácă
quyăđnhăcăthăvăgiiăquytăcácătranhăchpăphátăsinhăgiaăcácăncăthƠnhăviênăcaă
WTO. Trcătiên,ăviătăcáchălƠămtăcăquanătrcăthucăWTO,ăDSBăsătuơnătheoă
miănguyênătcăcăbnăcaăWTOătrongăquáătrìnhăgiiăquytătranhăchp.ăóălƠăcácă
nguyênătcăThngămiăkhôngăphơnăbităđiăx,ătădoăhoáăthngămiătngăbcăvƠă
bngăconăđngăđƠmăăphán,ădădăđoán,ăthúcăđyăcnhătranhăbìnhăđngăvƠăkhuynă
khíchăphátătrinăvƠăciăcáchăkinhăt.
Ngoài ra DSB còn gii quyt tranh chp da trên các nguyên tc sau.
- Nguyên tcăbìnhăđng gia các thành viên tranh chp.
Theo nguyên tcănƠy,ăcácănc thành viên tranh chp dù ln hay nh, phát trin
hay chm phát trină đuă bìnhă đngă nhă nhauă trongă vic gii quyt tranh chp.
Nguyên tc này chi phi miăgiaiăđon ca quá trình gii quyt tranh chp. Nguyên
tcănƠyăcngăchiăphi hotăđng ca các hi thm viên và các thành viên Căquană
13


GIAIăON THAM VN
Tt c các tranh chp ca WTO luôn btăđu bngăgiaiăđon tham vn, trong giai
đon này hai bên có tranh chp tinăhƠnhăđƠmăphánăđ đaăraămt tha thun thng 9
TheoăHoƠngăNgcăThită(2002),ăC Ếh gii quyt tranh Ếhp Ếa T ẾhẾ thng mi th gii, thẾ tin và Ệinh
nghim đi vi Vit Nam, HăNgoiăThng,ătr13-15
14 nhtăđ gii quyt tranh chp.ăơyălƠăth tc bt bucăvìăxuăhng gii quyt tranh
chp trongăWTOălƠătránhăđiăđu giaăcácăncăthƠnhăviên.ăGiaiăđon này btăđu
khi mt bên gi yêu cu tham vn bngăvnăbn lên DSB. Trong vòng 60 ngày k t
khi có yêu cu tham vn mà vic tham vn không gii quytăđc tranh chp hoc
c hai bên cùng cho rng vic tham vn không gii quytăđc tranh chp thì bên
khiu kin có quyn yêu cu thành lp Ban hi thm.
GIAIăON HI THM
Nu tham vn không thành công thì bên khiu kin có quyn yêu cu thành lp
Ban hi thm và quá trình gii quyt tranh chpăbc vàoăgiaiăđon th hai. Ban hi
thm s làm vic vi các bên liên quan gm bên khiu kin, bên b khiu kin và
bên th ba nhmăđánhăgiáămt cách khách quan các tình tit thc t, kh nngăápă
dng các hipăđnh, tha thun liên quan ca WTO nhm h tr DSBăđa ra các
khuyn ngh hay phán quyt. Báo cáo cui cùng ca Ban hi thm s đcăđaăraă
trongă vòngă 9ă thángă trongă trng hpă thôngă thngăvƠă 6ă thángă trongă trng hp
khn cp. Nu các bên tranh chp không có yêu cuăkhángăcáoăthìăcoiănhăDSBăs
thông qua báo cáo ca ban hi thm;ătrongătrng hp có kháng cáo t bên tranh
chp thì quá trình gii quyt tranh chpăbcăvƠoăgiaiăđon phúc thm.
GIAIăON PHÚC THM
Giaiăđon phúc thm mi v vică đc thc hin bi hiă đng xét x gm 3