B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM

V BO VÂN
O LNG LM PHÁT K VNG
VÀ PHÂN TÍCH CÁC NHÂN T NH
HNG N LM PHÁT K VNG
TI VIT NAM
1
LUN VN THC S KINH T
Tp.H Chí Minh – Nm 2013
2M
M


c
cl
l


c
c

4.3 Kt qu mô phng chui lm phát k vng t chui lm phát quá
kh ti Vit Nam bng mô hình ARIMA 33
4.4 Kt qu kim đnh các nhân t tác đng đn lm phát k vng ti
Vit Nam bng mô hình VAR 35
4.4.1 Kim đnh đ tr ti u ca mô hình VAR 35
4.4.2 Kt qu kim đnh t mô hình VAR 36
4.4.3 Kt qu phân tích mô hình phn ng đy và phân rư phng sai 37
5. Kt lun 42
Tài liu tham kho
Ph lc
D
D
a
a
n
n
h
hm

a
a
n
n
h
hm
m


c
cb
b


n
n
g
g
.
.Bng 1. Kim đnh tính dng ca các bin nghiên cu
Bng 2. Kim đnh mi quan h nhân qu gia các bin

v
v
i
i


t
tt
t


t
tNHTW Ngân hàng trung ng
NHNN Ngân hàng Nhà nc
TCTK Tng cc thng kê
IMF International monetary Fund – Qu tin t th gii
ADB Asian development bank – NH phát trin Châu Á Thái Bình Dng
IFS International foundation for science –T chc khoa hc quc t
REER Real effective exchange rate – T giá thc hiu lc
CPI Consumer price index – Chí s giá tiêu dùng
GDP Gross domestic product –Tng sn lng quc ni

Ni dung ca bài nghiên cu này tp trung vào vn đ lm phát k vng ti Vit
Nam. Vi các kt qu nghiên cu đt đc, lun vn này góp phn làm sáng t
hn mt s vn đ đáng chú ý nh sau: Cách thc đo lng lm phát k vng ti
Vit Nam? Nhng nhân t nào tác đng đn lm phát k vng ti Vit Nam?
Mc đ tác đng ca các nhân nhân t đn k vng lm phát nh th nào? K
vng lm phát đóng vai trò nh th nào trong vic hoch đnh các chính sách
kinh t v mô nói chung và lm phát nói riêng.
Kt qu nghiên cu cho thy, có th dùng mô hình trung bình trt t hi quy
(ARIMA) đ mô phng chui lm phát k vng t chui lm phát quá kh. Da
trên chui lm phát k vng đc to ra, lun vn đư s dng mô hình véc-t t
hi quy (VAR) đ kim đnh 6 nhân t tác đng đn lm phát k vng ti Vit
Nam: lm phát quá kh, l hng sn lng, t giá thc hiu lc, lãi sut thc, giá
du và giá go.
Da trên phân tích kt qu mô hình VAR, mô hình phn ng đy và kt qu phân
rư phng sai, kt qu nghiên cu cho thy yu t tác đng mnh nht đn lm
phát k vng chính là đ tr ca chính nó (lm phát k vng), k đn là lm phát
trong quá kh và giá du là hai yu t nh hng mnh m đn lm phát k
vng. L hng sn lng, t giá thc hiu lc cng tác đng đn lm phát k
vng nhng không thc s mnh m, các yu t còn li (lãi sut thc, giá go)
tác đng không đáng k. Bên cnh đó kt qu nghiên cu cng ch ra rng, mt
s gia tng ca lm phát quá kh, cú sc giá du, l hng sn lng, t giá thc
hiu lc, lãi sut thc và cú sc giá du s dn đn s gia tng ca lm phát k
vng.
Kt qu nghiên cu cho thy sc ì ca lm phát ti Vit Nam là rt ln (xu
hng back-looking), điu này th hin qua mc đ và s tác đng dai dn ca
lm phát quá kh đn lm phát k vng ti Vit Nam trong thi gian qua. Bên
cnh đó kt qu nghiên cu cng cho thy lm phát k vng khá nhy trc thông tin giá c ca giá xng - du,vì vy Chính ph cn xem xét điu chnh giá

thì tình hình lm phát đư đc ci thin đáng k, xung gn 10% nm 1995. T
nhng nm 1996 – 2003 t l lm phát bình quân đc duy trì trong khong 3%
– 5% mi nm và khá tim cn vi t l lm phát ca các nc trong khu vc.
Hình 1: T l lm phát ti Vit Nam và các quc gia khác giai đon 2000 – 2009
Ngun : Nguyn Th Thu Hng và Nguyn c Thành (2011)
Tuy nhiên, sau giai đon n đnh này thì lm phát có xu hng gia tng tr li và
ngày mt phc tp hn. Khi đu là nm 2004 vi t l lm phát 9.5%, cao hn
rt nhiu so vi mc tiêu 6% mà chính ph đt ra. Nm 2005 là 8,4% so vi mc
tiêu đ ra là di 6.5%. Và k t giai đon này lm phát ti Vit Nam luôn  mc
cao và khá xa so vi t l lm phát ca các nc trong khu vc. S tr li ca
- 2-
lm phát trong giai đon này ch yu là do gia tng cung tin và m rng tín
dng ca NHNN nhm kích thích tng trng kinh t sau khi nn kinh t có du
hiu chng li vào nm 2000.
Trc tình hình này, NHNN vn tip tc s dng bin pháp tht cht tin t và
gi cho t giá gn nh c đnh. Nhng thành công đư không lp li vì t l lm
phát sau khi gim nh vào nm 2006 còn 6,6% đư tng mnh ti 12,57% nm
2007 và lên ti 19,95% nm 2008. Cui nm 2008 đu nm 2009 khng hong
kinh t toàn cu n ra và nhng hu qu ca nó đư kéo theo t l lm phát Vit
Nam xung còn 6,88% trong nm 2009. Tuy nhiên t l này không gi đc lâu,
nm 2010 lm phát li tng mnh tr li  mc 11,75% so vi mc tiêu đ ra là
7-8% và t l lm phát nm 2011 là 18,13% so vi mc tiêu đ ra là 15% bt
chp hàng lot các bin pháp kim ch lm phát mà chính ph đư đa ra. Có
nhiu nguyên nhân đ gii thích cho s gia tng mnh m ca lm phát trong giai
đon này tuy nhiên có mt nguyên nhân khá mi m đó là “lòng tin” ca ngi
dân vào các chính sách ca chính ph đang gim dn hay nói cách khác là “k
vng lm phát” ca ngi dân vn tng cao bt chp mi n lc kim ch lm

đc bit là các th trng mi ni nói chung và Vit Nam nói riêng. Vic gi lm
phát n đnh, va phù hp vi mc tiêu tng trng kinh t đng thi n đnh
kinh t v mô luôn là mc tiêu hàng đu. Ti mi quc gia khác nhau thì các nhân
t gây ra lm phát cng nh cách thc hình thành lm phát đu có nhng nét đc
thù riêng. Tuy nhiên trong các nghiên cu thc nghim t các nn kinh t phát
trin Anh, M, c đn các quc gia mi ni nh Brazil, n đ đu cho thy
tm quan trng ca nhân t “lm phát k vng”, đây làm mt nhân t cc k
quan trng vic d báo và kim soát lm phát ti các quc gia. Nhn thy đc
tm quan trng ca vn đ trên vì vy mc tiêu đ tài là tp trung vào vic “o
lng lm phát k vng và phân tích các yu t nh hng đn lm phát k vng
ti Vit Nam trong giai đon 2000 – 2010, t đó đa ra các kin ngh trong vic
kim soát lm phát ti Vit Nam”. Gii quyt mc tiêu nghiên cu ca đ tài
nhm làm rõ các câu hi sau đây:
(i) Nhng nhân t nào nh hng đn lm phát k vng ti Vit Nam?
- 4-
(ii) Mc đ nh hng ca các nhân t đn lm phát k vng ti Vit Nam
nh th nào?
 tr li cho các câu hi nghiên cu trên lun vn đc tin hành qua các ni
dung quan trng nh sau:
u tiên, lun vn s trình bày s lc các khung lý thuyt quan trng liên quan
đn lm phát k vng nh: đng cong Philips, đng cong Philips hiu chnh,
lý thuyt k vng hp lý, ni dung trng phái Keynes mi, các phng pháp đo
lng lm phát k vng.
Th 2, lun vn s tng kt các kt qu nghiên cu có liên quan đn lm phát k
vng nh: mô hình, cách thc hình thành lm phát k vng, đ tr lm phát k
vng và tp trung vào các nghiên cu “các nhân t nh hng đn lm phát k
vng” thông qua hai bài nghiên cu ca Cerisola và Gelos (2005), Patra và

ngi Anh, đư trình bày “ng cong Philips” ca nc M t 1935 ti 1959
trong mt bài báo đng trên American Economic Review. Ngoài vic s dng d
liu nc M thay vì d liu nc Anh, h còn đo lng t l lm phát giá c
(thay vì t l lm phát tin lng nh ca Philips) và h tìm thy mt mi quan
h ngc chiu gia lm phát và t l tht nghip.
Mi quan h ngc chiu này kt hp cùng vi lý thuyt v tin lng, tiêu
dùng, lãi sut và tht nghip ca Keynes (1936) đư dn ti nhiu gi ý chính sách
quan trng vào thi đim đó. Keynes cho rng chi tiêu ca h gia đình tùy thuc
vào thu nhp kh dng k vng, và chi tiêu hay đu t ca doanh nghip thì ph
thuc vào k vng ca ch doanh nghip v tình hình kinh t trong tng lai.
Ngoài ra, Keynes cùng nhiu nhà kinh t thuc trng phái Keynes khi đó còn
trình bày nhng cách thc mà các chính sách ca Chính ph có th tác đng ti
tng cu và t đó tác đng lên tng sn lng và mc nhân dng trong điu kin
không vt quá gii hn sn xut vi nim tin v mt mi quan h ngc chiu
bn vng gia t l lm phát và tht nghip nh đng cong Philips nêu ra. H
cho rng chính sách ca Chính ph s th hin mt s đánh đi gia t l tht
nghip và lm phát. Chính ph có th dùng chính sách tài khóa hoc tin t hoc
c hai đ kích thích kinh t đt ti mt mc tng cu nht đnh, dn ti tng GDP
- 6-
và gim t l tht nghip, chp nhn mt mc lm phát cao hn và xem đó nh
mt chi phí đ có đc tng trng kinh t và t l tht nghip thp.
Tuy nhiên, trong nhng nm 1970s và đu nhng nm 1980s, các nhà kinh t bt
đu nghi ng nhng kt lun t đng cong Philips khi chng kin t l lm phát
và t l tht nghip đu cao trong giai đon này. Friedman (1968) và Phelps
(1967) đư tn công ý tng ca đng cong Philips. Friedman cho rng có ti 2
đng cong Philips: đng cong Philips trong ngn hn (SRPC – Short-Run
Philips Curve) và đng cong Philips trong dài hn (LRPC – Long Run Philips

cong Philips điu chnh vi k vng lm phát đc đa vào xem xét. Phelps cho
rng khi k vng lm phát tng, đng cong Philips ngn hn s dch chuyn
sang phi và lúc này s xy ra tình trng va có lm phát cao va có tht nghip
cao. Hn na, đng cong Philips trong dài hn s thng đng. Hiu qu chính
sách ca Chính ph lúc by gi s ph thuc vào k vng ca ngi dân. Nu k
vng lm phát ngi dân cao, chính sách kích thích kinh t s ch mang li lm
phát cao hn mà không làm gim t l tht nghip.
Hình 2: ng cong Philips ngn hn và dài hn
Tuy đư có nhiu đóng góp vào vic gii thích k vng tác đng nh th nào đn
nn kinh t, ý tng ca Friedman và Phelps vn còn nhiu khim khuyt. Các
nhà kinh t khác tranh lun rng k vng ca công chúng phc tp hn rt nhiu,
không ch da trên nhng thông tin trong quá kh mà còn xét đn c nhng xu
hng trong tng lai. T hn ch đó, “lý thuyt k vng hp lý” ra đi và đc
phát trin bi Muth (1961). Lý thuyt đc xây dng trên k vng hp lý còn
đc gi là lý thuyt c đin mi.
ng cong Phillips ngn hn
ng cong Phillips ngn hn mi
ng cong Phillips dài hn
A
B
C
T l
Lm phát
T l tht nghip
- 8-
K vng hp lý là k vng mà các ch th kinh t to thành da trên kinh
nghim quá kh và d đoán ca h v nhng tác đng  hin ti và tng lai ca


Nghiên cu ca Mankiw và đng s (2003) đư dùng b d liu kho sát đ kim
tra s tn ti ca gi đnh k vng hp lý. Kt qu quan sát trên d liu k vng
trong nm ti cho thy, khong phân v ca t l lm phát k vng ca ngi tiêu
dùng là t 0 đn 5% và đuôi ca phân phi khá dài vi 5% ngi tiêu dùng k
vng gim phát và khong 10% cho rng lm phát s  mc 10%. Trong khi đó,
đi vi các nhà kinh t khong phân v bin đng  mc 1,5% đn 3% và ít hn
2% ngi tr li d báo v gim phát. T l lm phát cao nht đc các nhà kinh
t d báo là hn 3% (khong 5% s câu tr li). Kt qu này cho thy mt s
khác bit khá rõ trong k vng ca ngi tiêu dùng và các chuyên gia trong lnh
vc kinh t – không ging vi nhng gì gi đnh v k vng hp lý đa ra
Nghiên cu ca Pfajfa và Zakelj (2009) đư nghiên cu cách thc thit lp k
vng lm phát trên các ch th là cu sinh viên và sinh viên hin ti ca trng
đi hc Tilbug – Hà Lan. Nghiên cu cho thy rng k vng là không đng nht
và tn ti  nm dng khác nhau: hp lý, thích nghi, tip thu mang tính thích
nghi, xu hng ngoi suy và thông tin cng nhc. Kt qu kim đnh trên d liu
kho sát cho thy có 40% ch th có k vng gn hp lý, 35% mang xu hng
ngoi suy, 5% là k vng thích nghi và 20% còn li s dng mô hình tip thu
thích nghi và thông tin cng nhc. Hn na, các ch th không s dng cùng mt
mô hình trong các giai đon khác nhau. Nghiên cu  Anh ca Mitchell và
Weale (2007) ch ra ch có 40% ngi đc kho sát đa ra k vng gn hp lý
so vi 60% ngi đc kho sát còn li.
Nghiên cu ca Blanchflower và MacCoille (2009) đư s dng s liu t vic
kho sát thc t ca NHTW Anh nhm kim tra tác đng ca nhân khu hc đi
vi vic thit lp k vng. Kt qu nghiên cu cho thy quá trình thit lp k
vng ph thuc nhiu vào trình đ hc vn, la tui, gii tính, thu nhp và vùng
đa lý. Trong đó, kh nng d báo chính xác cao hn đi vi nam gii, ngi có
s hu nhà, ngi có trình đ vn hóa tt, ngi giàu và nhng ngi sng 
phía ông Nam nc Anh. Không nhng k vng ca ngi dân là không đng
nht mà đôi khi còn th hin s lch lc do tính lc quan hoc bi quan quá mc

phát trin ca nn kinh t. Kt qu thc nghim ca Orphanides và Williams
(2003) cho thy hin din ca s tip thu đư làm gia tng đ nhy ca k vng
lm phát và cu trúc k hn ca lãi sut trc các cú sc kinh t. K vng lm
phát ít nhy cm hn khi lm phát mc tiêu đc áp dng, điu này th hin
- 11-
đc li ích ca vic neo gi k vng lm phát có liên kt cht ch vi thành
công ca NHTW trong vic truyn đt các mc tiêu.
ng trc vic lý thuyt k vng đư bc l nhng khim khuyt và không phù
hp vi thc t, không ngc nhiên khi các nhà nghiên cu kinh t đư tìm cách b
sung, hoàn thin và phát trin nhng mô hình mi có kh nng din gii thc ti
chính xác hn. Trng phái “Keynes mi - New Keynesian” ra đi vào cui thp
niên 70, trng phái Keynes mi h thng li và xây dng nn tng vi mô cho
các lý thuyt v k vng trc đây, thay đi mt s bin quan trng trong đó
đáng k nht là thay th bin s tht nghip thành “L hng sn lng - output
gap”. L hng sn lng là s khác bit gia GDP thc và GDP tim nng (GDP
thc – GDP tim nng). Nu l hng sn lng là mt s dng thì đc gi là
l hng lm phát và ch ra tng trng ca tng cu vt quá tng cung và có
th to ra lm phát, nu l hng sn lng là mt s âm thì đc gi là l hng
suy thoái và có th gây ra gim phát.
Ni dung v trng phái Keynes mi đc trình bày trong nghiên cu này ch
yu tham kho t Kapinos (2009): A New Keynesian Workbook và trong khuôn
kh bài nghiên cu này ch nêu ra các kt qu nghiên cu chính mà không trình
bày chi tit các mô hình đnh lng. Trng phái Keynes mi bt đu vi mô
hình tnh (static) mô t mi quan h gia 3 nhân t v mô: lưi sut danh ngha, l
hng sn lng và lm phát.Tng ng vi 3 nhân t là s thay đi ca 3 đng
kinh t c bn: IS - mô t hành vi ca h gia đình, AS (tng cung) - th hin
quyt đnh đnh giá ca các doanh nghip và MR (quy lut tin t) - th hin

phát hin ti là cao nhng vi mc đ tín nhim cao, NHTW có th đn gin cam
kt rng s làm mi cách đ chng lm phát mà không cn đa ra hành đng c
th nào. Vic này s gi lm phát k vng dài hn ca công chúng n đnh và t
đó doanh nghip, ngi dân vn yên tâm gia tng sn xut, tiêu dùng. Kt qu là
tác đng ca lm phát cao trong hin ti s đc gim thiu.
Trong thi gian gn đây, trng phái Keynes mi đư tìm cách kt hp c hai gi
đnh: k vng hng v quá kh và k vng hng v tng lai và đa ra mô
hình đng cong Philips kt hp ca trng phái Keynes mi (Hybrid New
Keynesian Philips Curve). Clarida và đng s (1999) đư phát trin mt mô hình
cu trúc s dng d liu theo quý t quý 1 nm 1960 ti quý 4 nm 1997 cho
phép xem xét mt t l các công ty dùng hành vi hng v quá kh đ thit lp
giá c. Ngoài ra, Clarida cho rng công chúng bao gm nhng ngi hng v
- 13-
tng lai và nhng ngi nhìn v quá kh và t các h s hi quy mà các tác gi
kim đnh hành vi nào chim u th hn. Kt qu là hành vi k vng vào tng
lai chim u th hn hành vi k vng vào quá kh qua các bng chng thc
nghim (hành vi thit lp giá t góc nhìn quá kh không có ý ngha thng kê
đnh lng). Trong bài nghiên cu, 2 tác gi còn kim tra s tng quan chéo
gia 3 yu t:lm phát, l hng sn lng và thu nhp ngi lao đng (mt đi
din cho chi phí biên). Kt qu c lng cho thy chi phí đn v lao đng thc
chim u th hn l hng sn lng khi c lng đng cong Philips mi. L
hng sn lng dn ti lm phát hn là ngc li. Bên cnh đó, các tác gi còn
cho thy chi phí đn v lao đng thc tng quan mnh m vi lm phát.
S phát trin trong lý lun v lm phát k vng đư làm rõ và chng minh thuyt
phc vai trò ca lm phát k vng trong vic phân tích nguyên nhân, din bin
lm phát và đa ra các gi ý ht sc quan trng cho nhng ngi hoch đnh
chính sách. NHTW gi đây phi xem vic kim soát và neo tt lm phát k vng

thng xuyên các thông tin kinh t; (2) Cách đo lng này cho c lng chch
lch gn nh rt thp do nhng ngi tham gia th trng thng có đc thông
tin tt hn và phân tích mt cách chun xác hn.
 các th trng tài chính phát trin, Vic đo lng k vng lm phát ngn hn
thng da trên nhng hp đng hoán đi ngn hn có phòng nga lm phát
(thông qua swap spread), trong khi đó k vng lm phát dài hn thng đc đo
bng các loi trái phiu chính ph hay các sn phm phái sinh dài hn.
Vic đo lng lm phát k vng da trên s khác bit gia t sut trái phiu
(yield) phòng nga lm phát vi t sut danh ngha ca trái phiu thông thng
có cùng k hn, hay còn gi là t l lm phát ngang giá. V c bn, t l lm phát
ngang giá trong các sn phm tài chính phòng nga lm phát có th phân tích
thành ba thành phn: (i) lm phát k vng trong k hn còn li ca trái phiu; (ii)
phn bù ri ro lm phát và (iii) phn bù thanh khon. Khó khn ln nht là làm
th nào đ tính toán đc k vng lm phát khi mà nó b gn vào t sut sinh li
ca các sn phm tài chính này trong khi phn bù ri ro li không n đnh theo
thi gian do còn b tác đng bi các nhân t khác và giá c nhng sn phm tài
chính này trong mt thi k nht đnh có th b đnh giá sai do cung cu bin
đng.
- 15-
2.2.3 o lng trên c s mô hình đnh lng
Phng pháp này hin nay còn khá mi m và ch đc trình bày trong mt s
bài nghiên cu nht đnh. Nhc đim ln nht trong cách tip cn này là phi s
dng khá nhiu gi đnh, đòi hi ngun d liu ln và kt qu thu đc ph thuc
đáng k vào mô hình đc chn. Tuy nhiên đi vi nhng nc cha có mt h
thng kho sát đáng tin cy và th trng tài chính cha phát trin nh Vit Nam,
cách tip cn này cùng vi mt s gi đnh hp lý s rt hu ích và có th chp
nhn đc. Bài nghiên cu s s dng phng pháp thiên v tính toán này đ to

phát quá kh hoc xem k vng ca mình bng vi mc tiêu mà NHTW công b.
Các ch th kinh t s la chn mt trong hai hoc c hai da trên đ tin cy và
s chính xác ca tng hình thc trong quá kh nht là mc tín nhim ca
NHTW.
Áp lc th trng lên thu nhp
Market forces on income
Tng các mc thu nhp
General income levels
Thay đi giá c
Price changes/Inflation
Áp lc th trng lên giá
Market forces on prices
Thu nhp các nhân
Personal income
S khch đi xã hi
Social amplification
S k vng
Expectations
S nhn thc
Perceptions
Hành vi
Behaviour
Quan đim
Attitudes
Cá th
The individual
Môi trng kinh t xã hi
The socio-economic environment
Các d báo kinh t
Economic forecasts

đng b gim kh nng mc c v tin lng và h s đa mi quan tâm v lm
phát xung hàng th yu.