B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T Tp. HCM
NGUYN TH BO THÚY
GII PHÁP NÂNG CAO HIU QU VIC TÌM HIUăVẨăỄNHă
GIÁ H THNG KIM SOÁT NI B TRONG KIM TOÁN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH TI CÁC CÔNG TY KIMăTOỄNăC
LP VA VÀ NH TI THÀNH PH H CHÍ MINH
LUNăVNăTHC S KINH T
TP. H Chí Minh ậ Nmă2013 B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T Tp. HCM NGUYN TH BO THÚY
Nguyn Th Bo Thúy
MC LC
Trang
1. Lý do chnăđ tài 1
2.ăiătng và phm vi nghiên cu 2
3. Mcăđíchănghiênăcu và câu hi nghiên cu 2
4.ăụănghaăthc tin caăđ tài 3
5. Phngăphápănghiênăcu 3
6. Tng quan v các nghiên cuătrc và nhngăđim mi caăđ tài 3
7. Kt cu caăđ tài 4
Chngă1:ăTNG QUAN V DOANH NGHIP VA VÀ NH VÀ TÌM HIU
VÀăỄNHăGIỄăH THNG KIM SOÁT NI B TRONG KIM TOÁN BÁO
CÁO TÀI CHÍNH 5
1.1. Tng quan v doanh nghip va và nh (DNVVN) và DN kim toán va và
nh 5
KSNB 29
1.3.5.2.ăCăs thit lp TNKS 30
1.3.5.3.ăPhngăphápăthc hin TNKS 31
1.3.5.4. LuăhăsăvăktăquăTNKS 33
Kt lunăchngă1 34
Chngă2:ăTHC TRNG TÌM HIUăVÀăỄNHăGIỄăH THNG KIM SOÁT
NI B TRONG KIM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TI CÁC CÔNG TY
KIMăTOỄNăC LP VA VÀ NH TI THÀNH PH H CHÍ MINH 35
2.1.ăCácăquyăđnhăphápălỦăliênăquanăđn vic thit lp và vn hành h thng KSNB
ti các DN ti thành ph H Chí Minh 35
2.2.ăcăđim hotăđng ca các công ty kimătoánăđc lp ti VităNamăvƠăsălc
v hotăđng kim toán BCTC 37
2.2.1.ăSălngăvƠăhìnhăthcăphápălỦăcaăcácăcôngătyăkimătoán đcălp 39
2.2.2.ăVăđiăngăKTV vƠănhơnăviênăchuyênănghipăcaăcácăcôngătyăkimătoán
đcălp 41 2.2.3. V điătng khách hàng và doanh thu cung cp dch v ca các công ty
kim toán đc lp 42
2.2.4.ăSălc v hotăđng kim toán BCTC 43
2.3. Thc trng tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB trong kim toán BCTC ti các
công ty kimătoánăđc lp va và nh ti thành ph H Chí Minh 44
2.3.1.ăCácăquyăđnh pháp lý liên quan 44
2.3.1.1. Chun mcăđánhăgiáări ro và KSNB (VSA 400) 44
2.3.1.2.ăCácăquyăđnh pháp lý liên quan khác 46
2.3.2. Thc trng tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB trong kim toán BCTC ti
các công ty kimătoánăđc lp va và nh ti thành ph H Chí Minh 48
2.3.2.1. Thc trng tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB qua kho sát các báo
cáo kim tra tình hình hotăđng ti các công ty kim toán đc lp quaăcácănmă
ca VACPA 48
3.3.1.2. Ban hành và hiuă đínhă thng xuyên các chun mc kim toán nói
chung và chun mc kimătoánăliênă quanăđn tìm hiuăvƠă đánhăgiáăh thng
KSNB 85
3.3.1.3. BanăhƠnhăhng dn áp dng chun mc kim toán cho công ty kim
toánăđc lp va và nh khi kim toán cho các khách hàng có quy mô va và
nh 88
3.3.2.ăi vi Hi ngh nghip 92
3.3.2.1.ăTngăcng kim soát chtălng t bên ngoài 93
3.3.2.2. Yêu cu các công ty kim toán đc lp tuân th CTKT mu do VACPA
xây dng 94
3.3.2.3.ăƠoăto, cp nht kin thcăvƠătăvn chuyên môn 95
Kt lunăchngă3 96
KT LUN 97
DANH MC TÀI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MC CH VIT TT
AICPA : Hip hi k toán viên công chng Hoa K
BCTC : Báo cáo tài chính
CKT :ăCơnăđi k toán
COSO : y ban các t chcăđng bo tr
CTKT :ăChngătrìnhăkim toán
DN : Doanh nghip
DNVVN : Doanh nghip va và nh
IAASB : y ban quc t v chun mc kim toán và dch v đm bo
IAG :ăHng dn kim toán quc t
ISA : Chun mc kim toán quc t
KSNB : Kim soát ni b
Hình 3.1: Cácăbc tìm hiu khách hàng và thit lpăquyătrìnhăđánhăgiáări ro 91
Hìnhă3.2:ăCácăbc x lý riăroăđưăđánhăgiá…………………………………….ăăă 92
1
M U
1. Lý do chnăđ tài
Báo cáo tài chính (BCTC) ca mt doanh nghip (DN) có th đc rt nhiu
ngi s dng và h cn có nhngăthôngătinăđángătinăcy nhm giúp đánhăgiáăv
thc trng tài chính ca DN đ ra các quytăđnh kinh t. Th nhng,ădoănn kinh t
th gii ngày càng phát trinăđưăto nên h qu là kh nngănhnăđc nhng thông
tin tài chính kém tin cyăcngăs giaătng.ăRi ro v thôngătinăgiaătngăxut phát t
nhiuănguyênănhơnăkhácănhauănh: s khóăkhnătrongăvic tip cn ngun thông tin;
đngăcăcaăngi cung cpăthôngătinăvƠălng thông tin phi x lỦ,ăđ phc tp
ca các nghip v kinh t giaătng.ăChínhăvìăth cn phi có nhng giiăphápăđ làm
gim ri ro, chng hn: ngi s dng s trc tip kimătraăthôngătin;ătngăcng
trách nhim pháp lý ca Hiăđng qun tr hay Ban Giámăđc và bt buc BCTC
phiăđc kim toán bi kim toán viên (KTV) đc lp. Trong các gii pháp nêu ra
thì gii pháp cuiăcùngăđc xem là hiu qu nht vì vi k nng,ăkinhănghim ngh
nghip và s đc lp ca mình, KTV đc lp s cung cp s đánhăgiáăv đ tin cy
ca BCTC,ăđng thi giúp tit kim chi phí kimătraăchoăđôngăđoăngi s dng.
Mt trong nhng công vic quan trng ca KTV trong quy trình kimătoánăđ có
th cung cp s đánhăgiáăv đ tin cy ca BCTC là công vic tìm hiu v đnăv
kimătoán,ătrongăđóăcóătìmăhiuăvƠăđánhăgiáăh thng kim soát ni b (KSNB) và
đánhăgiáări ro có sai sót trng yu. Thông qua tìm hiu vƠăđánh giá v h thng
KSNB và các b phn, KTV đánhăgiáăđc nhngăđim mnh,ăđim yu ca KSNB
nóiăchung,ăcngănhătrongătng b phn, tng khon mc nói riêng. T đó,ăKTV s
xácăđnhăphngăhng và phm vi kim tra, thit k các th tc kim toán, d kin
v thi gian và lcălng nhân s cn thit trong k hoch và chngătrìnhăkim
toán (CTKT). Tuy nhiên, các công ty kimătoánăđc lp va và nh ti Vit Nam
chaăthit lpăđc quy trình kim toánăvƠăchaăcóăCTKT riêng hoc nu có ch là
nh ti thành ph H Chí Minh.
Câu hi nghiên cu đt ra là liu các công ty kimătoánăđc lp va và nh ti
thành ph H Chí Minh có áp dng quy trình tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB
theo yêu cu ca chun mc kim toán hin hành không?
3
4. ụănghaăthc tin caăđ tài
Trênăcăs thông tin thu thp t kt qu kho sát kt hp vi lý lun,ăngi vit
đưătin hành tng hp,ăphơnătích,ăđánhăgiáăv thc tin công vic tìm hiuăvƠăđánhă
giá h thng KSNB ca KTV trong kim toán BCTC đ t đóăđ xut mt s gii
pháp nâng cao hiu qu vic tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB trong kim toán
BCTC ti các công ty kimătoánăđc lp va và nh ti thành ph H Chí Minh.
5. Phngăphápănghiênăcu
Phngăphápănghiênăcuăđnhălng (thng kê mô t):
Thôngă quaă phngăphápă gi phiu khoăsátă đn các KTV ti các công ty
kimătoánăđc lp va và nh ti thành ph H ChíăMinhăthìăngi vităđưă
tng hp s liu kho sát thc t liênăquanăđn công vic tìm hiuăvƠăđánhă
giá h thng KSNB trong kim toán BCTC bngăphngăphápătínhătng, tính
t l phnătrm,ătínhătrungăbìnhăs hcăđnăgin.
Thng kê kt qu ca các cuc kim soát chtălng hotăđng kim toán ti
các công ty kimătoánăđc lp do Hi kim toán viên hành ngh Vit Nam
(VACPA) phi hp vi B Tài chính tin hành trong nhngănmăva qua.
Tng hp các tài liu hi tho và tpăchíăchuyênăngƠnhăđ rút ra nhng tn
ti ca vic tìm hiuăvƠăđánhăgiáăh thng KSNB trong kim toán BCTC ti
các công ty kimătoánăđc lp va và nh ti thành ph H Chí Minh và các
bài hc kinh nghim t các quc gia khác.
6. Tng quan v các nghiên cuătrc và nhngăđim mi caăđ tài
Khi nghiên cu v đ tƠiă“Gii pháp nâng cao hiu qu vic tìm hiu và đánh giá
h thng kim soát ni b trong kim toán báo cáo tài chính ti các công ty kim
toán đc lp va và nh ti thành ph H Chí Minh”ăngi vităcngăđng thi tìm
và nh ti thành ph H Chí Minh.
Bên cnhăđó,ăLunăvnăcó chín (9) ph lcăđ minh ha chi tităhn.
5
Chng 1: TNGă QUANă Vă DOANHă NGHIPă VAă VẨă NHă VẨă TÌM
HIUă VẨă ỄNHă GIỄă Hă THNGă KIMă SOỄTă NIă Bă TRONGă KIMă
TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
1.1. Tng quan v doanh nghip va và nh (DNVVN) và DN kim toán va và
nh
1.1.1. Tng quan v DNVVN
Hinănayăchaăcóămt khái nim chung v loi hình DNVVN mà tùy thucăđc
đim ca tng quc gia, tngăgiaiăđon phát trin kinh t đ đaăraănhngăquyăđnh
v DNVVN.ăKhiăđnhănghaăv DNVVN, các qucăgiaăthngăcnăc vào quy mô
v vn ca DN, s laoăđngăthng xuyên, tng doanh thu, tng tài sn ca DN…ă
Nhìn chung, mi quc gia s dng nhng tiêu thc hay có cách kt hp các tiêu
thcăkhácănhauăđ đaăraăđnhănghaăriêngăv DNVVN.
Trên th gii
Theo cách hiuăthôngăthng, DNVVN là nhng DN có quy mô nh v mt vn,
laoăđng và doanh thu; cách phân loiăDNăcngăkhácănhauăgia các quc gia trên
th gii. Có quc gia phân loi thành bn (4) loiăDNănh:ăDNănh, DN va, DN
ln và DN cc ln. Có quc gia phân loiăDNăthƠnhănmăloiăDNănh:ăDNăsiêuă
nh, DN nh, DN va, DN ln và DN cc ln.
- Theo tiêu chí ca Ngân hàng th gii: DN siêu nh là DN có s lngălaoăđng
di mi (10) laoăđng, tng tài snădi mi ngàn (10.000) USD và tng
doanhăthuăhƠngănmădi mtătrmăngƠnă(100.000) USD; DN nh là DN có s
lngălaoăđng t mi (10) đnădi nmămi (50) laoăđng, tng tài sn và
tngădoanhăthuăhƠngănmădi ba (3) triu USD; DN va là DN có s lng lao
đng t nmămi (50) đnădi baătrm (300) laoăđng, tng tài sn và tng
doanhăthuăhƠngănmădiămiălmă(15) triu USD.
600 ậ 3.000
< 600
Doanh thu
Triu Nhân dân t
30 ậ 400
< 30
Tng tài sn
Triu Nhân dân t
40 ậ 400
< 40
Thngămi
(Bán buôn)
S laoăđng
Ngi
100 ậ 200
< 100
Doanh thu
Triu Nhân dân t
30 ậ 300
< 30
Tng tài sn
Triu Nhân dân t
1 ậ 5
< 1
Thngămi
(Bán l)
S laoăđng
Ngi
3.000 ậ 30.000
< 3.000
đai).ăVíăd:
Bng 1.2: TIÊU CHÍ PHÂN LOI DNVVN THEO TNG NGÀNH NGH
TI THÁI LAN
Ngành ngh
Laoăđng (s ngi)
Tài sn c đnh (triu baht)
DN nh
DN va
DN nh
DN va
Sn xut
< = 50
51 ậ 200
< = 50
51 ậ 200
Dch v
< = 50
51 ậ 200
< = 50
51 ậ 200
Thngămi (bán buôn)
< = 25
26 ậ 50
< = 50
51 ậ 100
Thngămi (bán l)
< = 15
16 ậ 30
< = 30
31 ậ 60
S lao
đng
(ngi)
Tng
ngun
vn (t
đng)
S lao
đng
(ngi)
Tng
ngun
vn (t
đng)
S lao
đng
(ngi)
Nông, lâm nghip và thy sn
< 10
< 20
>10-200
>20-100
>200-300
Công nghip và xây dng
< 10
< 20
>10-200
>20-100
>200-300
Thngămi, dch v
c th:
Bng 1.4: TNG HP S LIU BÁO CÁO TNG KT HOTăNGăNMă
2011,ăNMă2012ăCA VACPA
Nmă2011
Nmă2012
Ch tiêu
S
lng
công
ty
S
lng
KTV
Doanh thu
(triuăđng)
S
lng
công
ty
S
lng
KTV
Doanh thu
(triuăđng)
Nhóm công ty t mi (10) KTV tr lên, chi tit:
T haiămi (20) KTV
tr lên
13
583
Qua bng tng hp s liu trên, nhn thy khong cách v s lng KTV và
doanh thu gia các nhóm công ty là rt ln,ăđc bit là các công ty kim toán thuc
10
nhóm công ty có s lng KTV t haiămi (20) ngi tr lên (E&Y, KPMG, PWC
và Deloitle).
Vì vy,ătheoăquanăđim caăngi vit,ăđ phân loi quy mô ca DN kim toán,
cn kt hpăcácătiêuăchíănhăsau:ăs lngăKTVăđangăhƠnhăngh và doanh thu.
Trong phn kho sát thc trngăđc trình bày tiăchngă2ăca lunăvn,ăngi
vităđưăda vào tiêu chí s lngăKTVăđưăđngăkỦăhƠnhăngh ti các DN kim toán
vƠădoanhăthuăhƠngănmăđ phân loi quy mô DN kimătoán.ăVìălỦădoăđiăngăKTVă
là tài sn quý giá nht và là yu t căbn nhtăđ to ra giá tr ca các DN kim
toán.ăTheoăđó,ăDNăkim toán va là DN có s lngăKTVăđưăđngăkỦăhƠnhăngh t
10ăngi tr lênă vƠădoanhă thuăhƠngă nmăđt khong10 t đngă đn 100 t đng
(ngoi tr E&Y, KPMG, PWC và Deloitle); DN kim toán nh là DN có s lng
KTVăđưăđngăkỦăhƠnhăngh diă10ăngiăvƠădoanhăthuăhƠngănmădi 10 t đng.
1.2. Tng quan v h thng KSNB
1.2.1. Khái nim KSNB
Nmă1992,ăy Ban thuc Hiăđng quc gia Hoa K v vic chng gian ln v
BCTCă(COSO)ăđưăphátăhƠnhăbáoăcáoădi tiêuăđ Kim soát ni b - Khuôn mu
hp nht. Báo cáo COSO 1992 đưăđc chp nhn rngărưiăvƠăđc s dng ph
bin trên toàn th gii, nóăđc công nhn là khuôn mu hƠngă đu cho vic xây
dng, vn hành, qunălỦăKSNBăvƠăđánhăgiáăs hu hiu ca KSNB.
Trong haiămiă(20) nmăquaăk t ngày khiăđu caăbáoăcáoăCOSOă1992ăđn
nay, môiătrng hotăđngăđưăcóănhng s thayăđiăđángăk, tr nên phc tpăhn,ă
s dng công ngh tiên tinăhnăvƠămangătínhăcht toàn cu;ăđng thi, các bên liên
quan có nhiu mi quanătơmăhn,ăh cn tìm kim s minh bch và s gii trình
nhiuăhnăv tính toàn vn ca h thng KSNB nhm h tr cho vic ra quytăđnh
kinh doanh và qun tr t chc;ăđiuăđóăcóănghaărng báo cáo COSO 1992 cn phi
đc cp nhtăđ phù hp vi xu th phát trin hin ti.
dng cho toàn b DN hay cho mt công ty con c th,ăđnăv hotăđng hay
quá trình kinh doanh. 12
1.2.2. Các b phn cu thành h thng KSNB
Mc dù có s khác bităđángăk v t chc h thng KSNB gia các t chc do
ph thuc vào nhiu yu t khácănhauănhăquyămô,ătínhăcht hotăđng, mc tiêu…ă
ca tngăni,ăth nhngăbt k h thng KSNB nƠoăcngăphi bao gm nhng b
phnăcăbn. Theo khuôn mu 2013, h thng KSNB bao gm nm (5) b phnăcă
bn có mi liên h cht ch viănhau,ăđiu này cn thit cho vicăđtăđc các mc
tiêu ca t chc, s phân chia h thng kimăsoátăthƠnhănm (5) b phn là mt
cách xây dng thit thc.
Các mc tiêu ca t chc và các b phn cu thành ca h thng KSNB có mi
liên h cht ch vi nhau, nhìn vào hình v biu hin mi quan h gia các loi mc
tiêuădi đơyăcóăth thyăđc rng: Theo hàng ngang, mi b phnăđu cn thit
cho vicăđtăđc c ba (3) nhóm mc tiêu. Mi ct, tc mi mc tiêu ch đtăđc
thôngăquaănm (5) b phn hp thành KSNB, c nm (5) b phn hp thành KSNB
đu hu ích và quan trng trong vic giúp cho t chcăđtăđc mt (1) trong ba (3)
nhóm mc tiêuătrên.ăKSNBăliênăquanăđn tng b phn, tng hotăđng ca t chc
và toàn b t chc nói chung.
Hình 1.1: CÁC B PHN CU THÀNH H THNG KSNB
n
g
B
p
h
n
B
p
h
n
13
Các b phn caăKSNBăđc trình bày c th nhăsau:
1.2.2.1. Môiătrng kim soát
Là nn tng ý thc,ălƠăvnăhóaăca t chc, phn ánh sc thái chung ca mtăđnă
v và chi phi ý thc kim soát ca miăthƠnhăviênătrongăđnăv.ăMôiătrng kim
soát là nn tng cho bn (4) b phn còn li ca h thng KSNB, môi trng kim
soát bao gm các yu t sau: truynăđt thông tin và yêu cu thc thi tính chính trc
và các giá tr đoăđc; cam ktănngălc; s tham gia ca Ban Qun tr; trit lý và
phongăcáchăđiu hành caăBanăGiámăđc;ăcăcu t chc; phân công quyn hn và
trách nhim; các chính sách và thông l v nhân s.
1.2.2.2. Quyătrìnhăđánhăgiáări ro caăđnăv
Nhà qun lý cnăđánhăgiáăvƠăphơnătíchănhng nhân t nhăhng to nên ri ro
làm cho nhng mc tiêu caăđnăv khôngă đtăđc.ăng thi, các nhà qun lý
cngăphi kimăsoátăđ ti thiu hóa nhng tn tht do các ri ro gây nên.
ánhăgiáări ro là công vic mà nhà qun lý da trên mcătiêuăđưăxácăđnh ca
hotăđng ca DN đc hiu qu.
1.2.2.5. Giám sát
LƠăquáătrìnhăngi qunălỦăđánhăgiáăchtălng hot đng ca h thng KSNB,
nhmăxácăđnh h thng KSNB có vnăhƠnhăđúngătheoăthit k và cn phiăđiu
chnh gì cho phù hp vi tình hình ca tngăgiaiăđon. Giám sát giúp cho h thng
KSNB duy trì tính hu hiu qua các thi k. Có hai (2) loi giám sát: giám sát
thngăxuyênăvƠăgiámăsátăđnh k.
1.2.3. Nhng hn ch tim tàng ca h thng KSNB
Mcădùăđuătărt nhiu trong thit k và vn hành h thngănhngămi t chc
vn không th có mt h thng KSNB hoàn toàn hu hiu, tính hu hiu ca h
thng KSNB ph thuc vào nhân t ch yuălƠăconăngi,ăcóănghaălƠăph thuc vào
nngălc làm vicăvƠătínhăđángătinăcy ca lcălng nhân s.ăDoăđóăngayăc khi có
th xây dngăđc mt h thng hoàn ho v cu trúc thì h thng KSNB cngăch
có th hn ch tiăđaănhng sai phm.ăiu này xut phát t nhng hn ch sau:
Nhng hn ch xuát phát t conăngiănhăs vô ý, bt cn,ăđng trí, hiu sai
ch dn ca cpătrên,ăđánhăgiáăsaiătínhăcht và mc tiêu công vic…
15
S thôngăđngăđ đánhăla, ln tránh ca các nhân viên vi nhau hay vi các
b phnăbênăngoƠiăđnăv;
Hotă đng kimă soátă thng nhm vào các nghip v thng xuyên phát
sinh và ít chú trngăđn các nghip v btăthng,ădoă đóănhng sai phm
trong các nghip v nƠyăthng b b qua;
Yêu cuăthng xuyên và trên ht caăngi qun lý là chi phí b ra cho hot
đng kim soát phi nh hnăgiáătr thit hiăc tính do sai sót hay gian ln
gây ra;
Các cá nhân có trách nhimăđưălm dng quyn hnăđ nhm phc v cho
muăđ caăchínhăcáănhơnăđó;
iu kin hotăđng caăđnăv thayăđi nên dn ti nhng th tc kim soát
không còn phù hp.
bo hpălỦălƠăkhôngăđ các sai lchăvt quá mc trng yu.
Vicăđánhăgiáăh thng KSNB caăđnăv btăđuăđc quan tâm t quá trình
tíchălyăkinhănghim khi áp dng k thut ly mu caăKTV.ăánhăgiáăh
thng KSNB là mtăđiu kin quan trngăđ s dng tt k thut ly mu,
nh s đánhăgiáănƠyămƠăKTVăcóăth xácăđnhăđc ni dung, lch trình và
phm vi ca nhng th tc kim toán. i vi nhng hotăđng có KSNB
vng mnhăthìăđ tin cy ca thông tin s cao, vì th chun mc kim toán
choăphépăKTVăđc gim thiu vic kim tra chi tit nhng khon mc hay
nhng nghip v có liên quan; còn ngc li khi KSNB yu kém, KTV cn
phiăgiaătngăvic kim tra chi tit.
ng thi, do khoa hc k thut ngày càng phát trin nên s lngăcácăđnă
v ng dng công ngh thông tin trong qun lý ngày càng nhiu.ăDoăđó,ăKTVă
phi tip cn và tìm hiu h thng KSNBătrongă môiătrng tin hc, KTV
phi nghiên cuăđ áp dng các k thut kim toán phù hp viămôiătrng
này.
Bc sang th k 21, vai trò ca kimătoánăngƠyăcƠngătngălênădoătin trình toàn
cu hóa nn kinh t th gii,ăđc bit là th trng tài chính. S phát trin ca lc
lngăcácănhƠăđuătăquc t vt ra khi biên gii ca các quc gia đưălƠmătngă