B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. HCM

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT
VNG TH BÍCH THY SINH K CHO CÁC H DÂN B THU HI T NÔNG NGHIP
TRNG HP KHU KINH T ÔNG NAM - NGH AN
LUN VN THC S KINH T
TP. H Chí Minh – Nm 2012
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. HCM

CHNG TRÌNH GING DY KINH T FULBRIGHT

VNG TH BÍCH THY

SINH K CHO CÁC H DÂN B THU HI T NÔNG NGHIP

 hoàn thành  tài lun vn, tôi xin đc gi li tri ân đn toàn th thy cô 
Chng trình ging dy kinh t Fulbright vì đã truyn đt cho tôi nhng kinh nghim và
kin thc trong quá trình hc ti Chng trình.
c bit, vi tm lòng bit n sâu sc, tôi xin chân thành cm n TS. Trn Tin
Khai đã tn tình hng dn giúp đ, ch bo cho tôi hoàn thành lun vn này.
Tôi xin chân thành cm n PGS.TS Phm Duy Ngha, TS. inh Công Khi và cô
inh V Trang Ngân đã đóng góp cho tôi nhiu li khuyên b ích trong thi gian đu
làm lun vn.
Tôi xin chân thành cm n Ông Võ Vn ình, Ch tch UBND xã Nghi Xá; Ông
Hoàng Công Trng, Phó ch tch UBND xã Din An và các h dân đã to mi điu kin
tt nht cho tôi kho sát, tìm hiu v sinh k h gia đình.
Cui cùng tôi xin cm n các anh ch, các bn  Lp MPP2 và MPP3 đã giúp đ
tôi trong quá trình hc tp cng nh hoàn thành lun vn.
TP. HCM, ngày 24 tháng 04 nm 2012
Tác gi
Vng Th Bích Thy
2
TÓM TT LUN VN
Lun vn này s dng phng pháp nghiên cu tình hung và phân tích đnh tính, da
theo khung phân tích ca DFID (1999) đ tìm hiu sinh k ca các h dân sau khi b thu
hi đt ti Khu kinh t ông Nam, ni mà các h dân s phi đi mt vi vic b thu hi
hu ht din tích đt canh tác.
Khu kinh t ông Nam đc thành lp vi mong mun tr thành đng lc phát trin kinh
t ca tnh Ngh An.  làm đc điu đó, cn phi chuyn đi mc đích s dng mt
din tích rt ln đt nông nghip sang đt phi nông nghip. iu này đng ngha vi vic
thay đi sinh k truyn thng ca 83,6% dân c trong Khu kinh t.
Khi thc hin đ tài này, tác gi đã đi kho sát, phng vn sâu các h dân b thu hi đt,
tìm hiu xem sinh k ca h hin nay thay đi nh th nào. Kt qu cho thy, c nm loi
tài sn sinh k đu đã có s thay đi đáng k. Trong đó, ngun vn t nhiên (đt đai) b
gim đã chuyn sang ngun vn tài chính (tin bi thng); ngun vn vt cht tng nh

1.1 Bi cnh nghiên cu 1
1.2 Mc tiêu nghiên cu 2
1.3 Câu hi nghiên cu 2
1.4 Ý ngha thc tin ca nghiên cu 2
1.5 Phng pháp nghiên cu 3
1.6 i tng và phm vi nghiên cu 3
1.7 Kt cu ca nghiên cu3
Chng 2 TNG QUAN V C S LÝ THUYT 5
2.1 Các khái nim: 5
4
2.1.1 nh ngha sinh k (livelihood): 5
2.1.2 Sinh k bn vng: 5
2.1.3 Thu hi đt5
2.1.4 Bi thng 5
2.2 Khung phân tích sinh k bn vng (Sustainable Livelihood Framework). 6
2.3 C s pháp lý v bi thng và chuyn đi vic làm cho các h dân b thu hi đt
9
2.4 Nhng nghiên cu trc và kinh nghim 10
2.5 Tóm tt Chng 2 11
Chng 3 PHNG PHÁP NGHIÊN CU 13
3.1 a đim nghiên cu 13
3.1.1 iu kin t nhiên 13
3.1.2 iu kin kinh t xã hi 15
3.1.3 Bi cnh d tn thng ca các h sn xut nông nghip trong KKT 15
Ngun: Tác gi tng hp qua quá trình điu tra 16
3.2 Phng pháp kho sát 16
3.3 C mu và phng pháp ly mu 17
3.3.1 C mu 17
3.3.2 Quy trình chn mu 17
5

5.4 Nhng hn ch ca nghiên cu40
KT LUN 41
TÀI LIU THAM KHO 42
PH LC 45
7
DANH MC CÁC KÝ HIU VÀ CH VIT TT
DFID : Department of International Development
C quan Phát trin Quc t Vng quc Anh
GPMB : Gii phóng mt bng
KKT : Khu kinh t
Nhóm 1 : Thu hi 100% din tích đt nông nghip
Nhóm 2 : Thu hi di 100% din tích đt nông nghip
PTCS : Ph thông c s
PTTH : Ph thông trung hc
QL : Qun lý
SH : Trình đ sau đi hc
TC : Tái đnh c
8
DANH MC BNG
Bng 41: Kt qu ly mu kho sát 20
Bng 42: Thành phn ca giá đn bù 21
Bng 43: Giá bi thng đt nông nghip ti KKT ông Nam 21
Bng 44: Phn ng ca ngi dân khi b thu hi đt nông nghip 22
Bng 45: Thay đi v din tích nông nghip 23
Bng 46: c đim ca các nhóm h gia đình theo nhóm tui 27
Bng 47: Trình đ giáo dc đi vi ngi trong đ tui lao đng 28
Bng 48: Thay đi ngun vn tài chính t ngun vn t nhiên 29
Bng 49: S dng tin đn bù29
Bng 410: S h dân s dng tin đn bù làm nhà 31
Bng 411: Sinh k h gia đình trc và sau khi b thu hi đt nông nghip33

Ph lc 15: Cách ly mu kho sát 66
11
GII THIU
Bi cnh nghiên cu
Vic thu hi đt nông nghip và di di mt b phân dân c sang ni  mi nhm thc
hin các d án ln, góp phn xây dng phát trin kinh t, đã đy mt b phn ngi dân
không còn phng tin truyn thng đ kim sng. Nông dân đi mt vi mt cú sc ln
trong vic mt đt sn xut, thay đi mt s tp tc sinh hot trc đây đ thích nghi vi
điu kin mi. Nghiên cu và to sinh k bn vng cho ngi dân b thu hi đt nông
nghip là đ tài có ý ngha thc tin cao và đang tr thành vn đ bc xúc trong xã hi.
Vi mong mun to đng lc phát trin kinh t ca tnh, Khu kinh t (KKT) ông Nam
đc thành lp theo Quyt đnh s 85/2007/Q-TTg ngày 26/7/2007 ca Th tng
Chính ph, vi tng din tích 18.826,47 ha bao gm 18 xã, phng thuc 3 huyn th
(Din Châu, Nghi Lc, Ca Lò). Theo  án quy hoch chung KKT ông Nam (2007),
đt dành cho sn xut nông nghip chim ch yu ti 71,05% (Ph lc 1). Ti thi đim
kho sát lp quy hoch chung KKT, tng dân s là 123.923 ngi. Trong đó dân s đô th
là 20.336 ngi (chim 16,4%), dân s nông thôn là 103.587 ngi (chim 83,6%). Dân
s trong đ tui lao đng chim tng đi cao (66.563 ngi, chim 53,4%). Lc lng
lao đng hu ht làm vic trong lnh vc nông nghip, lao đng dch v du lch – thng
mi chim t l nh, ch yu là lao đng ca h gia đình không qua đào to (Ph lc 2,
Ph lc 3).
Vic thu hi đt đã khin phn đông s dân  KKT ông Nam ri vào tình trng mt đt
sn xut, hay mt ngh do vic di chuyn sang đa đim khác. Cho đn thi đim hin
nay, vn cha có báo cáo và đánh giá v tác đng ca vic thu hi đt nh hng đn đi
sng ca ngi dân. Vic gii phóng mt bng ngày càng gp nhiu khó khn do không
còn đc ngi dân ng h nh giai đon đu ca quá trình này, ngi dân lo lng v
vic mt đt sn xut khin cuc sng ca h tr nên bp bênh, kém bn vng. Nu
không gii quyt tt vn đ sinh k cho ngi dân, quá trình xây dng KKT ông Nam
12
s gp nhiu khó khn và khó đt đc mc tiêu đ ra. Vic nghiên cu đánh giá tác

 tài nghiên cu s dng phng pháp phân tích đnh tính và phng vn sâu các h dân
b thu hi đt trong đa bàn KKT ông Nam đ xem xét tình hình sinh sng ca các h
dân sau khi b thu hi đt, t đó đa ra các khuyn ngh chính sách cho các câu hi đã đt
ra. Ngoài ra tác gi còn s dng phng pháp thng kê mô t, tng hp, phân tích so sánh
da trên các ngun s liu s cp và th cp, các vn bn chính sách liên quan ca Nhà
nc đ xem xét vai trò ca chính quyn và cách thc thc hin chuyn đi ngành ngh
cho các h dân b thu hi đt. Các phân tích này đc da vào khung lý thuyt v sinh k
bn vng ca C quan phát trin quc t Vng quc Anh (DFID) và s liu thông qua
phng vn sâu các h dân.
i tng và phm vi nghiên cu
- i tng: Các tài sn sinh k theo lý thuyt ca DFID bao gm ngun nhân lc, ngun
lc tài chính, ngun lc t nhiên, ngun lc xã hi và ngun lc vt cht; chin lc sinh
k ca các h dân khi đi din vi cú sc mt đt.
- Phm vi nghiên cu ca đ tài: Các h dân b thu hi đt nông nghip  KKT ông
Nam Ngh An. a bàn nghiên cu tp hp các xã có din tích đt nông nghip b thu
hi, bao gm các xã Din An và Nghi Xá.
Kt cu ca nghiên cu
Nghiên cu bao gm phn dn nhp (Chng 1) và 4 chng chính, c th:
Chng 1 Trình bày nhng ni dung c bn ca nghiên cu bao gm bi cnh ca
nghiên cu, mc đích nghiên cu, câu hi nghiên cu, đi tng và phm vi nghiên cu.
Chng 2 Trình bày tng quan v c s lý thuyt v sinh k và khung phân tích sinh k
bn vng DFID, tóm tt các nghiên cu trc v ch đ có liên quan t đó mô t khung
phân tích mà tác gi s s dng đ phân tích nghiên cu này.
Chng 3  cp phng pháp nghiên cu, phng pháp chn mu và phng pháp
phân tích d liu kho sát.
Chng 4 Trình bày kt qu nghiên cu da trên c s lý thuyt ca Chng 2 và d
14
liu thu đc nhm tr li các câu hi nghiên cu.
Chng 5 a ra các đ xut và chính sách có th giúp ngi dân b thu hi đt có đc
sinh k bn vng trong thi gian ti t kt qu nghiên cu.

16
thng đc xem nh là đánh giá, đo lng nhng tn tht ca nhng ngi b thu hi
đt bng hình thc tin hoc hin vt và đc chi tr mt ln cho ngi s hu đt.
Khung phân tích sinh k bn vng (Sustainable Livelihood Framework).
Khung phân tích sinh k bn vng là mt công c trình bày các yu t chính nh hng
đn sinh k ca ngi dân và mi quan h gia các yu t đó. Nó có th đc s dng
trong c hai hot đng phát trin trong tng lai và các hot đng hin ti đi vi sinh k
bn vng. Tác gi phân tích da vào khung phân tích sinh k bn vng ca DFID nh
sau:
Hình 2: Khung sinh k bn vng
Ngun: DFID, sustainable livelihoods guidance sheets, 1999
- Bi cnh d b tn thng: Theo DFID (1999) thì bi cnh d b tn thng là môi
trng bên ngoài mà trong đó con ngi, sinh k ca con ngi và các tài sn sn
có ca h b nh hng c bn bi các xu hng, các cú sc hay tính mùa v mà
h hn ch đc hoc không có kim soát. Các yu t ca bi cnh d b tn
thng bao gm:
+ Xu hng: Xu hng dân s, xu hng tài nguyên bao gm c xung đt trong
17
vic s dng; xu hng kinh t bao gm c trong nc ln quc t; xu hng k
thut; xu hng trong qun tr bao gm c chính tr.
+ Cú sc: Thay đi v sc kho ca con ngi, thay đi t nhiên, thay đi v kinh
t, các xung đt và vic thay đi quá trình phát trin trong trng trt và chn nuôi.
+ Tính thi v: Liên quan đn giá c, sn xut, sc kho và các c
hi vic làm.
Vic nghiên cu các nhân t ca bi cnh d tn thng ht sc quan trng vì qua
đó xác đnh các tác đng sâu sc bt li đn đi sng ca ngi dân, t đó s đa
ra các gii pháp hn ch tiêu cc và chuyn hng làm sao các tác đng này ít nh
hng nht đi vi nhóm ngi d b tn thng trong xã hi.
- Tài sn sinh k: Theo DFID (1999), tài sn sinh k là vic kt hp 5 loi tài sn gm
ngun vn con ngi (H), ngun vn t nhiên (N), ngun vn tài chính (F), ngun vn

ca nng lng, cht lng ca truyn thông.
+ Ngun vn xã hi (Social capital): Là các ngun lc xã hi mà con ngi s dng đ
theo đui các mc tiêu sinh k ca mình. Chúng đc phát trin thông qua các mng
li, hp tác gia các thành viên nhóm chính thc; các mi quan h đc thc hin da
trên nim tin, s ph thuc ln nhau, trao đi và nh hng ln nhau.
- Chin lc sinh k: Là các k hoch làm vic dài hn ca cng đng đ kim sng. Nó
th hin s đa dng cng nh kt hp nhiu hot đng và la chn mà con ngi tin
hành nhm đt đc mc tiêu sinh k ca mình. Ngi dân s phi thích nghi và la chn
sinh k phù hp vi bn thân mình khi xy ra cú sc đ to đc sinh k bn vng.
- Kt qu ca sinh k: Là nhng thay đi có li cho sinh k ca cng đng, nh các
chin lc sinh k mang li, c th nh thu nhp cao hn, cuc sng n đnh hn, gim
ri ro, đm bo tt hn an toàn thc phm, và s dng bn vng hn ngun tài nguyên
thiên nhiên.
Da vào khung phân tích ca DFID (1999) và d liu kho sát, tác gi đa ra khung phân
tích sinh k bn vng cho các h dân b thu hi đt ti KKT ông Nam (Ph lc 4).
- u, nhc đim ca khung phân tích sinh k bn vng DFID
•
+ u đim
19
Khung phân tích sinh k bn vng DFID hin nay đc xem nh khung phân tích chun
đc áp dng trên toàn th gii v phân tích đói nghèo. Vi cách tip cn khá tng quát
khi nghiên cu đn các khía cnh sinh k ca con ngi, khung phân tích DFID đã đa ra
đc bc tranh khá toàn din, làm c s đ đa ra các gii pháp giúp ngi nghèo có
đc cuc sng tt hn. Không ch có ý ngha v mt nghiên cu, khung phân tích này
còn có ý ngha thc tin tng đi cao. i vi các nghiên cu  Vit Nam cng nh các
nc đang phát trin, khung phân tích sinh k bn vng DFID đã có nhiu đóng góp
trong công cuc xóa đói gim nghèo.
•
+ Nhc đim
Hin nay khung phân tích sinh k bn vng ca DFID ch yu đc nghiên cu trong

nông thôn tnh Ngh An đn nm 2020.
Nhng nghiên cu trc và kinh nghim
Theo tìm hiu ca tác gi, hin nay  Vit Nam vn cha có thng kê và nghiên cu mt
cách đy đ v cuc sng ca ngi dân sau khi b mt đt sn xut, cng nh tìm hiu
nhng tác đng ca vic thay đi ngun sinh k truyn thng đn đi sng ca h. c
bit  KKT ông Nam, hin cha có đánh giá các tác đng này. Vì vy, vic xem xét các
nghiên cu trc đây là điu ht sc cn thit đ có cái nhìn tng quan v sinh k bn
vng, tài sn sinh k đ t đó nhn đnh xem đi vi các h dân b thu hi đt nông
nghip, tài sn sinh k nào có tác đng mnh nht và cách thc khc phc khi b mt tài
sn này.
Theo báo cáo “Các nhân t h tr và cn tr h nghèo tip cn các ngun vn sinh k đ
gim nghèo bn vng” ca Vin chính sách và chin lc phát trin nông thôn – B nông
nghip và phát trin nông thôn (Phm Bo Dng, 2009) đã điu tra kho sát ti các tnh:
Hà Giang, Yên Bái, Qung Tr nhm tr li câu hi nghiên cu, ngi nghèo đang b hn
ch trong tip cn các ngun lc sinh k nh th nào và nên điu chnh hay ci tin
nhng gì trong chính sách chính ph đ giúp ngi nghèo tip cn tt hn các ngun sinh
k. Qua kho sát điu tra và phân tích thng kê mô t, tác gi đã đa ra các nhân t thúc
đy và các nhân t cn tr đi vi mi loi tài sn sinh k theo khung phân tích sinh k
21
bn vng ca DFID. T đó đa ra các gii pháp nhm ci thin mc sng và gim nghèo
cho các đa phng này nói riêng và các vùng min kém phát trin  Vit Nam nói chung
nh gim thiu tình trng b tn thng, nâng cao thu nhp, s dng tài nguyên thiên
nhiên bn vng, trao quyn và to điu kin cho ngi dân tip cn th ch và thông tin,
tng cng minh bch và bình đng gii.
Nghiên cu ca Nguyn Vn Su (2008) vi đ tài “Tác đng ca công nghip hóa và đô
th hóa đn sinh k nông dân Vit Nam: trng hp mt làng ven đô Hà Ni”. Tác gi
nghiên cu ngi nông dân s làm gì sau khi b thu hi phng tin sn xut truyn
thng. Da vào khung phân tích sinh k ca DFID và d liu th cp thu đc ti làng
Phú in (Hà Ni), tác gi ch ra mc dù sau khi b thu hi đt, ngi dân có mt khon
tin ln đu t vào vic xây nhà tr cho thuê và mua sm trang thit b sinh hot. Nhiu

nghip ca các h nông dân và c ch chính sách nhm hn ch nhng tn tht do vic
thu hi đt gây ra. Trong chng này cng đ cp đn các nghiên cu trc và kt qu
cho thy, trong nm nhân t ca khung phân tích sinh k bn vng, vn con ngi và vn
xã hi là nhng ngun nhân t chính tác đng đn kh nng khc phc sinh k b mt ca
các h dân. Vic ngi dân cm thy có cuc sng tt hn nh gia tng thit b sinh hot
và c s vt cht trong gia đình vi vic có nhiu tin ngh hn nhng vn tim n ri ro,
bt an do sinh k truyn thng b phá v.
23