B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
T
T
R
R
N
NT
T
H
H
H
H
ITP.H CHÍ MINH – NM 2012
i
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn và s liu s
dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht trong phm vi hiu
bit ca tôi. Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca Trng i hc Kinh
t thành ph H Chí Minh hay Chng trình Ging dy Kinh t Fulbright.
Thành ph H Chí Minh, ngày 27/04/2012
Hc viên Trn Th Hi Yn
ii
LI CM N
Li cm n đu tiên xin dành cho gia đình, nhng ngi bn thân đã luôn bên cnh và
đng viên tôi, nht là trong nhng lúc tôi gp khó khn.
Tôi xin gi li cm n đn thy cô trong Chng trình Ging dy Kinh t Fulbright đã tn
tình ging dy cho tôi trong sut nm hc va qua.
c bit, tôi vô cùng bit n s hng dn nhit tình và chu đáo ca thy Trn Tin Khai
Kh nng d án có đc thc hin hay không s đc làm rõ sau khi tác gi tìm đc câu
tr li cho các câu hi: Th nht, d án có kh thi v mt kinh t hay không, xét trên li
ích t thu nhp ròng trng lúa và các loi cây khác mang li khi m rng đc din tích
canh tác so vi chi phí đu t và vn hành h cha nc Tu Du?; Th hai, d án s to
ra gánh nng ngân sách nh th nào nu đc đu t?
Qua quá trình thu thp s liu, thc hin thm đnh tính kh thi v mt kinh t ca d án và
đánh giá kh nng tài tr t ngân sách, tác gi đi đn kt lun: Th nht, d án kh thi v
mt kinh t xét trên li ích t thu nhp ròng trng lúa và các loi cây khác mang li khi m
rng đc din tích canh tác so vi chi phí đu t và vn hành h cha nc Tu Du; Th
hai, ngân sách có kh nng tài tr cho d án thông qua vic c cu li ngun vn phân b
cho đu t nông nghip, nông thôn. T đó, tác gi đa ra kin ngh chính ph nên b trí
ngun vn đ d án có th đc trin khai trong thi gian sm nht nhm góp phn to
vic làm, xóa đói gim nghèo cho ngi dân xã C An.
1
Nhân Dân in t, An ninh lng thc, 16/12/2011,
/>1.288931#hZpXPk8pWyFA
iv
MC LC
LI CAM OAN i
LI CM N ii
TÓM TT iii
MC LC iv
DANH SÁCH CÁC KÝ HIU VÀ T VIT TT vii
DANH MC CÁC BNG BIU viii
DANH MC CÁC HÌNH V ix
CHNG 1: GII THIU 1
1.1. Bi cnh chính sách 1
3.1.2.4. Chi phí ch bin hàng xut khu 13
3.2. Chi phí kinh t ca d án 13
3.2.1. Chi phí đu t 13
3.2.2. Chi phí qun lý, duy tu 13
3.3. Các thông s khác 13
3.3.1. n v tin t và lm phát 13
3.3.2. Vòng đi kinh t ca d án 14
3.3.3. Din tích các loi cây trng 14
3.3.4. Nng sut các loi cây trng 14
3.3.5. Chi phí vn kinh t 14
3.4. Phân tích kinh t 15
3.4.1. Kt qu phân tích kinh t 15
3.4.2. Phân tích đ nhy và ri ro 17
vi
3.4.2.1. Phân tích đ nhy 17
3.4.2.2. Phân tích ri ro 18
3.4.3. Phân tích phân phi 21
CHNG 4: PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRÊN QUAN IM CH U T 23
4.1. Kt qu phân tích tài chính trên quan đim ch đu t 23
4.2. ánh giá kh nng tài tr ngun vn cho d án t ngân sách 24
CHNG 5: KT LUN VÀ XUT CHÍNH SÁCH 27
TÀI LIU THAM KHO 29
PH LC 32
Ph lc 1-1: Bn đ v trí d án 32
Ph lc 1-2: Kh nng đáp ng ngun nc ca d án 33
Ph lc 3-1: Chi phí sn xut tài chính ca các loi cây trng 35
Ph lc 3-2: Bng tính hiu qu kinh t ca d án 38
Ph lc 3-3: Giá go xut khu ca Vit Nam giai đon 2007 – 2012 42
Ph lc 3-4: Phân tích ri ro 43
Bng 3-3: Ngân lu kinh t d án 16
Bng 3-4: Phân tích đ nhy trong thm đnh tính kh thi v mt kinh t ca d án 17
Bng 3-5: Giá tr hoán chuyn 17
Bng 3-6: Phân tích phân phi 21
Bng 4-1: Ngân lu tài chính d án trên quan đim ngân sách 23
Bng 4-2: Phân tích đ nhy tài chính 24
ix
DANH MC CÁC HÌNH V
Hình 3-1: Bin đng giá xut khu go ca Vit Nam giai đon 2004 – 2012 20
Hình 3-2: Kt qu chy mô phng Monte Carlo 20
Hình 4-1: th gánh nng ngân sách 23
1
CHNG 1: GII THIU
1.1. Bi cnh chính sách
H cha nc Tu Du đc đ xut xây dng trên đa bàn xã C An – mt xã nm phía
ông ca huyn k P, tnh Gia Lai, cách trung tâm huyn hn 7 km theo đng Quc l
19. Huyn k P là mt huyn có 8 xã, cha có th trn trong đó có ti 6 xã thuc vùng
khó khn. Do đó, đa bàn này đc hng nhiu chính sách u đãi nh đc min thu thu
nhp t nông nghip, min thy li phí, thm chí nhng gia đình khó khn và b thit hi
do bão l, thiên tai còn đc cp ging và phân bón.
Xã C An có c cu kinh t ph thuc nhiu vào nông nghip: nông nghip chim 45%,
thng mi – dch v 31%, công nghip 24% trong tng giá tr sn phm ca xã. Ngun
thu ngân sách ca xã C An nm 2010 ch vào khong 2,7 t đng, s h nghèo và cn
nghèo chim gn 28% trong tng s h ca xã.
2
5
Cc Thng kê tnh Gia Lai (2011), Niên giám Thng kê 2011.
6
UBND tnh Gia Lai (2010), Bng thng kê các công trình thy li đã xây dng trên đa bàn tnh Gia Lai.
2
1.2. Gii thiu d án
D án h cha nc Tu Du đc đ xut xây dng trên đa bàn xã C An – Huyn k
P – Tnh Gia Lai do S Nông nghip và Phát trin Nông thôn tnh Gia Lai và UBND
huyn k P làm ch đu t.
Ph lc 1-1 trình bày bn đ v trí ca d án.
Mc tiêu ca d án H cha nc Tu Du là nhm cung cp ngun nc đ tng din tích
canh tác trên 250 ha đt nông nghip hin b hoang. D án H Tu Du nm trong quy
hoch h thng thy li va và nh trên đa bàn tnh Gia Lai giai đon nm 2007 – 2010,
phù hp nhu cu ca ngi dân trên đa bàn cng nh đm bo đc kh nng đáp ng
ngun nc cho din tích canh tác m rng. D án có tng chi phí đu t 54,86 t đng
(giá nm 2009) (Bng 1-1).
7
D án đã đc lp xong t nm 2007, đc UBND tnh Gia
Lai ra quyt đnh đu t nm 2009 nhng đn nay vn cha đc trin khai xây dng.
Bng 1-1: Tng chi phí đu t d án
STT
Hng mc
Giá tr (triu đng)
1
Chi phí xây dng
34.735
2
Chi phí qun lý d án
581
đc cp vn khi nó thc s đem li hiu qu kinh t. Th nhng Thuyt minh d án đu
t công trình H cha nc Tu Du do Công ty C phn T vn Xây dng Nông Lâm
nghip Gia Lai lp cha xác đnh đc li ích và chi phí kinh t ca d án.
Theo đ xut ban đu, ngun vn trái phiu chính ph s đc s dng đ tài tr cho d
án. ây là d án t ti nên trong giai đon vn hành ch tn chi phí qun lý, duy tu. Bên
cnh đó, d án đc xây dng trên đa bàn hng chính sách u đãi v thy li phí và thu
thu nhp t nông nghip nên d án không có ngun thu. V mt tài chính, d án cha xác
đnh đc c ch tài tr kh thi đ làm c s thuyt phc Trung ng cung ng vn.
ây chính là nhng vn đ mà tác gi mun hng đn gii quyt trong lun vn “Phân
tích li ích – chi phí ca D án H cha nc Tu Du”.
1.3. Mc tiêu và câu hi nghiên cu
Mc tiêu nghiên cu ca lun vn là thm đnh tính kh thi v mt kinh t và tài chính ca
d án da trên khung phân tích li ích – chi phí. C th, tác gi tp trung tr li hai câu hi
chính sách:
- Th nht, d án có kh thi v mt kinh t hay không xét trên li ích t thu nhp
ròng trng lúa và các loi cây khác mang li khi m rng đc din tích canh tác so
vi chi phí đu t và vn hành h cha nc Tu Du?
- Th hai, xét v mt tài chính, do nông dân sn xut ti đa bàn khó khn đc min
thy li phí, thì d án s to ra gánh nng ngân sách nh th nào nu đc đu t?
4
CHNG 2: KHUNG PHÂN TÍCH LI ÍCH VÀ CHI PHÍ
Tác gi s dng lý thuyt li ích – chi phí (kinh t và tài chính) nhng xây dng khung
phân tích c th cho mt d án thy li phc v cho hot đng sn xut nông nghip.
2.1. Phân tích kinh t
2.1.1. So sánh kch bn có và không có d án
khng đnh mt d án có đem li hiu qu kinh t hay không, ngi phân tích không
phi da vào nhng thành qu trc và sau khi có d án mà phi da vào nhng khác bit
gia tình trng có và không có d án đ làm c s đánh giá chi phí và li ích gia tng ca
=
+
−
++
+
−
+
+
−
+−=
n
i
i
ii
n
nn
o
r
CB
r
CB
r
CB
r
CB
CB
NPV
0
2
2211
=
+
−
++
+
−
+
+
−
+−
∑
=
n
i
i
ii
n
nn
oo
IRR
CB
IRR
CB
IRR
CB
IRR
CB
CB
D án đc chp thun khi IRR r, trong đó r là sut sinh li có đc khi đem ngun tin
.
i vi d án H cha nc Tu Du, do din tích canh tác trong vùng d án hin ti còn
trng nên d án ch mang li li ích kinh t t tng din tích canh tác cây trng.
Li ích kinh t khác mà d án mang li cho nn kinh t còn là chng l quét, giúp ngi
dân đnh canh, đnh c, gim đt rng làm ry. Tuy nhiên, tác gi không th tin hành
lng hóa nhng li ích này vì gii hn v kh nng và thi gian nghiên cu.
2.1.3.2. Chi phí kinh t ca d án
Chi phí kinh t ca d án bao gm chi phí đu t và chi phí qun lý, duy tu công trình. Chi
phí đu t đc tính đây không bao gm chi phí t vn đu t xây dng và chi phí đn
bù. Lý do là chi phí t vn đu t đã đc b ra và tr thành chi phí chìm nên không đc
tính còn chi phí đn bù ch mang tính cht chuyn giao cho ch s hu din tích đt thuc
khu vc xây dng d án, không bao hàm vic s dng ngun lc ca nn kinh t.
2.1.4. Xác đnh giá kinh t, chi phí kinh t
Xác đnh đúng mc giá là bc quan trng th hai cn tin hành khi đánh giá d án trên
quan đim ca c nn kinh t. Khác vi thm đnh tính kh thi v mt tài chính ca d án,
thm đnh tính kh thi v mt kinh t không s dng dòng ngân lu thc thu, thc chi cho
hàng hóa, dch v s dng trong d án (theo giá th trng ca hàng hóa, dch v) đ đánh
giá tác đng ca d án đn các lung tài chính ca ch th d án. Phân tích kinh t chú
trng đn tác đng ca d án đi vi xã hi nên s dng giá m – mc giá phn ánh giá tr
kinh t đi vi xã hi ca hàng hóa và dch v mà d án đã huy đng đ sn sinh ra li ích
cho chính d án hay còn gi là chi phí c hi kinh t ca ngun lc. Tuy giá m phn ánh
sát thc hn chi phí c hi và li ích ca d án nhng trên thc t chúng ta không có đ
thi gian và ngun lc đ điu chnh tt c các mc giá t giá tài chính sang giá kinh t.
Tác gi ch thc hin vic điu chnh giá c ca các hàng hóa có kh nng tham gia ngoi
thng, t giá hi đoái và mc lng. Các thông s khác ca d án, tác gi gi đnh giá
8
Ngân hàng Th gii (1994), D án ci to và nâng cp h thng thy li Thch Nham, tnh Qung Ngãi
7
ròng đ đánh giá mc đ gánh nng ca ngân sách khi thc hin tài tr cho d án.
9
Jenkins (1995, tr. 1).
8
2.2.2. Tiêu chun đánh giá d án
Tiêu chun đánh giá d án trong phân tích tài chính cng tng t nh trong phân tích
kinh t, s dng hai tiêu chí NPV tài chính (NPV
f
) và sut sinh li ni ti tài chính FIRR.
Tuy nhiên, vì ch tiêu FIRR ch có ý ngha tính toán đi vi các dòng tin va có giá tr
âm, va có giá tr dng. i vi d án H cha nc Tu Du, dòng ngân lu tài chính
ch có dòng ngân lu ra, không có dòng ngân lu vào do đó dòng ngân lu ròng s âm
trong sut vòng đi d án. Nh vy, tác gi ch có th s dng ch tiêu NPV đ đánh giá d
án.
∑
=
+
−
=
+
−
++
+
−
+
+
−
+−=
C
i
: Chi phí tài chính ca nm i
r
f
: Sut chit khu
Trên quan đim ngân sách, sut chit khu r
f
cng chính là chi phí vn ngân sách. Trong
bi cnh ngân sách luôn có thâm ht nh Vit Nam hin nay mà khon thâm ht đc tài
tr ch yu bng ngun thu t phát hành trái phiu có tr lãi thì chi phí vn ngân sách đc
tính bng li sut trái phiu chính ph.
10
Tác gi gi đnh chi phí vn ngân sách thc là
10%.
2.2.3. Li ích và chi phí tài chính
Li ích tài chính: Dòng tin mà ngân sách thu v hàng nm trong sut vòng đi d án bao
gm thu và phí np vào ngân sách.
11
i vi d án H cha nc Tu Du, do d án
đc xây dng trên đa bàn đc hng chính sách u đãi min thu thu nhp t nông
nghip, min thy li phí nên ngân sách không có ngun thu, li ích tài chính bng 0.
Chi phí tài chính: Dòng tin mà ngân sách chi ra trong vòng đi d án bao gm khon chi
phí đu t và chi phí duy tu, vn hành.
12
Cng ging nh trong phân tích kinh t, chi phí t
vn đu t xây dng không đc tính vào dòng ngân lu chi phí đu t vì đây là chi phí
chìm nhng khác vi phân tích kinh t, chi phí đn bù cho ch s hu din tích đt trong
khu vc xây dng d án vn đc tính vào dòng ngân lu chi phí đu t.
đc.
Phng pháp thu thp d liu: Tác gi chn vùng có điu kin t nhiên tng t vùng d
án đ điu tra v nng sut, chi phí sn xut ca các loi cây trng, mc bù thy li phí t
ngân sách nhà nc. Qua thông tin do Phòng nông nghip và phát trin nông thôn huyn
k P cung cp, tác gi đã thc hin điu tra s liu ti xã Hà Tam cng thuc huyn k
P – mt xã nm lin k xã C An có h Hà Tam đc hoàn thành nm 1995 vi nng lc
ti 40 hecta lúa và 45 hecta cây công nghip.
Hình thc điu tra: Mc dù nông nghip là ngh chính ca nhng h gia đình trng lúa và
cây công nghip nhng tác gi li gp khó khn khi đ ngh h tr li bng câu hi điu tra
vi nhng thông tin chi tit v các loi chi phí. khc phc vng mc này, tác gi đã
nh s giúp đ ca Hi trng Hi nông dân xã là ngi va có nhiu kinh nghim trong
10
lnh vc trng trt li nm bt tng đi rõ tình hình sn xut trong vùng dn đn nhng
h gia đình sn xut đin hình cho các loi cây lúa, ngô, mì, mía đ thng kê nng sut, giá
c, chi phí theo nhng hiu bit thông dng ca h. Bc tip theo, tác gi tin hành đi ti
nhng h gia đình khác trong khu vc điu tra, s dng thông tin sn có đ xác minh đ
chính xác ca s liu.
3.1.1. Doanh thu kinh t ca các loi cây trng
3.1.1.1. Doanh thu t go
Qua tìm hiu thc t, tác gi thu thp đc s liu 1 tn lúa làm ra đc 0,5 tn go kèm
theo các ph phm nh cám dùng cho chn nuôi, tru dùng làm cht đt. đn gin, tác
gi ch tính li ích thu đc t go thành phm, b qua li ích t các ph phm. Nh vy,
h s ch bin lúa thành go bng 0,5.
Doanh thu t go = Giá kinh t ca go x Nng sut lúa x H s ch bin lúa thành go x
Din tích trng lúa x 2
Do go là hàng xut khu nên: Giá kinh t ca go = Giá go xut khu x T giá hi đoái
chính thc x H s t giá hi đoái kinh t - Chi phí vn chuyn và bc xp hàng xut khu
x H s chuyn đi chi phí vn chuyn, bc xp.
Tác gi s dng giá go xut khu (giá FOB) bng 495 USD/tn là giá go xut khu bình
3.1.1.4. Doanh thu t mía
Doanh thu t mía = Giá kinh t ca mía x Nng sut mía x Din tích trng mía
Mía đc trng đ tiêu th trong nc nên giá kinh t bng giá tài chính (không bao gm
thu).
3.1.2. Chi phí sn xut kinh t
3.1.2.1. Chi phí phân bón
Phân bón là hàng nhp khu nên: Giá kinh t ca phân bón = Giá phân bón nhp khu
CIF x t giá hi đoái kinh t + Chi phí vn chuyn và bc xp hàng nhp khu x H s
chuyn đi chi phí vn chuyn, bc xp.
Giá phân bón nhp khu (giá CIF) bng 413,8 USD/tn là giá phân bón nhp khu bình
quân 9 tháng đu nm 2011.
16
3.1.2.2. Chi phí kinh t ca lao đng tham gia sn xut
Lao đng tham gia sn xut là lao đng không k nng, đng cung lao đng đc gi
đnh co giãn hoàn toàn, s lao đng tham gia sn xut trong vùng d án tác gi tính t đnh
mc lao đng cho tng loi cây trng. Vì lao đng không có k nng có nhiu kh nng có
th thuê mn nht trên đa bàn là nhng ngi nghèo có thu nhp rt thp, không phi
đóng thu thu nhp do đó tin lng kinh t ca lao đng bng tin lng mà lao đng
14
Trung tâm Tin hc và Thng kê – B Nông nghip và Phát trin Nông thôn (2011), Báo cáo kt qu thc
hin 9 tháng nm 2011 ngành nông nghip và phát trin nông thôn.
15
Vinanet, Nhp khu ngô 10 tháng nm 2011 tng c v lng và giá tr, 16/02/2012,
/>khau-ngo-10-thang-nam-2011-tang-ca-ve-luong-va-tri-gia.asmx
16
Trung tâm Tin hc và Thng kê – B Nông nghip và Phát trin Nông thôn (2011), Báo cáo kt qu thc
hin 9 tháng nm 2011 ngành nông nghip và phát trin nông thôn.
17
Nguyn Xuân Thành (2011), “Bài ging 15: Tin lng kinh t ca lao đng ; Giá tr kinh t ca đt đai”,
Thm đnh đu t phát trin, Chng trình Ging dy Kinh t Fulbright, TP. H Chí Minh.
18
UBND huyn k P (2011), Danh sách h, khu nghèo
19
Ban đu tác gi d kin điu tra thu nhp hin ti ca mt s h gia đình tham gia sn xut trên vùng d
án, qua quá trình tip xúc vi ngi dân trên đa bàn có din tích đt trong vùng d án, nhng h này cng
cho bit khi có d án h s thuê lao đng trong vùng là nhng ngi không có đt đai, phi đi làm thuê làm
mn, lao đng gia đình ch tham gia đc mt phn nh công vic cùng vi din tích đt canh tác hin ti.
Tuy nhiên, vic điu tra thu nhp ca các h gia đình khó khn trên đa bàn qua tìm hiu thông tin t cán b
chuyên v thng kê thc trng nghèo đói trong vùng thì đây là công vic khá khó khn, phc tp do khó có
th nhn đc s hp tác t phía ngi dân. Do đó, trong gii hn kh nng ca cá nhân tác gi, tác gi
chuyn hng sang s dng s liu báo cáo h nghèo ca UBND huyn k P đ tính chi phí lao đng kinh
t ca hot đng sn xut trong vùng d án.
13
3.1.2.4. Chi phí ch bin hàng xut khu
Chi phí ch bin hàng xut khu ca các sn phm xut khu (bao gm chi phí xay xát, chi
phí phân loi, chi phí lau bóng, bao bì, lu kho, chi phí bán hàng, chi phí kim đnh hàng
xut khu) gi đnh nh nhau và chim khong 10% doanh thu hàng xut khu.
Ph lc 3-1 trình bày s liu v chi phí sn xut tài chính ca các loi cây trng
3.2. Chi phí kinh t ca d án
3.2.1. Chi phí đu t
Thi gian xây dng d án theo tính toán ca đn v t vn là 2 nm, vi chi phí đu t
đc phân b đu trong 2 nm này. Trong chi phí đu t, tác gi loi b chi phí t vn đu
t xây dng do hot đng t vn đã đc thc hin nm 2009, tr thành chi phí chìm và
không đc tính vào khi thm đnh d án.
Chi phí đn bù cho ch s hu phn din tích đt đc s dng đ xây dng d án là
đoái kinh t phn ánh chênh lch gia mc giá ni đa và mc giá biên gii, tc phn ánh
vic ngi mua hàng trong nc sn lòng tr giá cao hay thp hn so vi chi phí trc tip
ca hàng hóa và dch v.
23
3.3.2. Vòng đi kinh t ca d án
Tng t nh các công trình thy li khác, vòng đi kinh t ca d án là 25 nm t 2014
đn 2038.
24
3.3.3. Din tích các loi cây trng
Cn c vào bình đ ti, trong 250 ha đt canh tác, d án đc đn v t vn quy hoch
khong 200 ha dành cho trng lúa, 15 ha trng mì, 15 ha trng mía và 20 ha trng ngô.
Trong nm đu tiên d án đi vào hot đng, tác gi d kin vùng d án mi ch canh tác
đc 50% din tích ng vi tng loi cây trng, nm th 2 là 75% và t nm th 3 tr đi là
100%.
3.3.4. Nng sut các loi cây trng
i vi nng sut ca các loi cây trng, tác gi s dng s liu nng sut bình quân qua
các nm đi vi tng loi cây: nng sut lúa bình quân 5 tn/ha/v; nng sut mì bình quân
25 tn/ha/v; nng sut ngô bình quân 5 tn/ha/v; và nng sut mía bình quân 60
tn/ha/v.
3.3.5. Chi phí vn kinh t
Tác gi thm đnh d án da trên giá và chi phí thc ca các thông s do đó, chi phí vn
kinh t đc s dng đ thm đnh tính kh thi ca d án cng phi là chi phí vn kinh t
thc. Tác gi gi đnh chi phí vn kinh t thc ca nn kinh t Vit Nam là 10%. ây là
thông s đc các t chc quc t nh Ngân hàng Th gii s dng khi thm đnh các d
án đu t phát trin ti Vit Nam.
25
5.365 8.048 10.730
Chi phí sn xut go (triu VND)
2.619 3.929 5.238
Ging
560
840
1.120
Phân bón
915
1.372
1.829
Thuc BVTV
200
300
400
Công lao đng 408 612 816
Chi phí ch bin go xut khu
537
805
1.073
Thu nhp ròng ca nông dân t sn xut go
2.746
4.119
4.885
3/
Doanh thu t ngô (triu VN)
773
1.159
1.545
Chi phí sn xut ngô (triu VND)
343 514 686
Ging
17
25
34
Phân bón
305
457
610
Thuc tr sâu 4 6 8
Công lao đng 17 26 34
Thu nhp ròng ca nông dân t sn xut ngô
430
645
860
4/
Doanh thu t mía (triu VN)